...
  • Tofiq Qəbul - Köksündə Söz Döyünən Şair
  • Yazarlar.AZ

  • Tofiq Qəbul Naxçıvan ədəbi mühitində yazıb-yaradan, yazı üslubu və fikrin ifadəsində özünəməxsusluğu ilə seçilən şairlərdəndir. Onun yaradıcılığı, hər şeydən əvvəl, xalqının bədii sərvətinə söykənir. Dünya ədəbiyyatı nümu­nələrini öz təfəkkür süzgəcindən keçirən şair milli özünüdərki ön sıraya çıxarır və əsərlərində məhəlli düşüncə ilə deyil, sırf milli düşüncə ilə çıxış edir.
    Tofiq Məmmədsadıq oğlu Qəbulov- Tofiq Qəbul 1957-ci il noyabr ayının 3-də Ağcabədi rayonunun Üzeyirkənd kəndində anadan olmuşdur. O, hələ kiçik yaşlarından atasını itirmiş, 1959-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Naxçıvana gələrək bütün həyatını bu torpağa bağlamışdır. Vaxtı ilə Ermənistanda yaşayan valideynləri didərgin həyatı sürmüş, onların yaşamaq uğrunda mübarizəsi, iqtisadi çətinliklər balaca Tofiqin yaddaşında dərin izlər qoymuşdur. Təsadüfi deyil ki, şairin bir çox şeirlərində həyatın bu acı səhifəsi öz əksini tapmışdır:
    Bir payız günündə dünyaya gəldim,
    Açdım gözlərimi, ayazı gördüm.
    Görünür, bu da bir alın yazısı,
    Tanrım qismətimə nə yazır gördüm.
    (“Gördüm”)
    Tofiq Qəbul orta məktəbi bitirdikdən sonra 1975-ci ildə Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Naxçıvan Dövlət Universiteti) dil-ədəbiyyat fakültəsinə daxil olmuş, 1979-cu ildə təhsilini tamamlayaraq Babək rayonunun Nehrəm, Alagöz-məzrə kəndlərində müəllimlik etmişdir. Hazırda o, Naxçıvan şəhərindəki 10 saylı orta məktəbdə çalışmaqdadır.
    Tofiq hələ tələbəlik illərində yaradıcılıqla məşğul olmuş, 1980-ci ildə “Azərbaycanım mənim” adlı şeirini Babək rayonunda çıxan “Əmək bayrağı” (indiki “Şərqin səhəri”) qəzetində nəşr etdirmişdir. Həmin ildən başlayaraq onun şeir və hekayələri, elmi-pedaqoji məqalələri respublika qəzetlərində müntəzəm çap olunur. Tofiq Qəbul 2005-ci ildə ilk şeir və hekayələr kitabını (“Döndün qövsi-qüzehə”. Məktəb nəşriyyatı) çap etdirir. 2006-cı ildə onun “Nuhçıxan Naxçıvan” (“Əcəmi” nəşriyyatı) və 2008-ci ildə “Köksüm altda söz döyünür” (“Əcəmi” nəşriyyatı) şeir kitabları işıq üzü görür.
    Hazırda şair “Qarabağdır Azərbaycan” şeirlər kitabını çapa hazırlayır. Tofiq Qəbul 2009-cu ilin yanvar ayından Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.
    Tofiq Qəbul sözə məsuliyyətlə yanaşan şairdir:
    Hər söz xalı üstə açan butadır,
    Hər buta mənadır, sirli dənizdir.
    Gəl sözü heç zaman ucuz tutmayaq,
    Söz də kimliyimiz, mənliyimizdir
    -deyən şair hansı mövzuda yazırsa-yazsın, sevgisini, qanından, canından keçirdiyi düşüncələrini ortaya qoymağa can atır. Vətən Tofiq Qəbulun poeziyasında böyük fərəh, iftixar, eyni zamanda, qəlb ağrısı, qəlb çırpıntısıdır. Onun “Azərbaycanım mənim”, “Tanrının göy çadırı”, “Vətən”, “Sözün dəyəri”, “Yurdumun xəritəsi”, “Azərbaycanım”, “Qarabağdır Azərbaycan” və başqa şeirlərində Azərbaycan sonu olmayan ümmandır, coşub-daşan vulkandır, yaralanmış anadır.
    O, 20 noyabr 1990-cı ildə yazdığı “Üçrəngli bayrağım” şeirində yenidən Vətənin azad səmasında qanadlanan üçrəngli bayrağımızı tərənnüm edir:
    Qəlbin titrəyişindən
    Yenə qalxdın, ucaldın.
    Döndün qövsi-qüzehə,
    Bu torpaqdan güc aldın,
    Üçrəngli bayrağım!

    Göylüyün türklüyümdür,
    Qırmızındır varlığım.
    Yaşılın qovuşduğum,
    Haqla bəxtiyarlığım,
    Üçrəngli bayrağım!
    Şair bəzən yaralı Vətənin ağrı-acısına dözə bilmir, misra-misra ağlayır, kədərini oxucu ilə bölüşdürür:
    Xocalı qatili cəzasız gəzir,
    Laçını tapdayır, Şuşanı əzir.
    Millətim bu dərdə bəs necə dözür?
    Bir sevgi hönkürür qəlbimdə mənim.
    (“Bir sevgi hönkürür”)
    Lakin şairin bu iztirabları başqa bir şeirində atəşli bir ümid olur, Vətən torpağının azadlığı, bütövlüyü qarşısıalınmaz istəyə çevrilir:
    Xankəndim əlacım, Şuşam dərmanım,
    Həsrətin kökünü qazacağam mən.
    Döyüşən ordunla, Azərbaycanım,
    Bütövlük dastanı yazacağam mən.
    (“Bütövlük dastanı yazacağam”)
    Cənub mövzusu da Tofiq Qəbulun əsas mövzularındandır. Onun “Soruşma haralısan”, “Bütövlük”, “Haralısan söyləmə”, “Cənublu soydaşıma”, “Sən özün üzr istə”, “Yol gözləyən gözlərim” və başqa şeirlərində Arazın o tayı sevgi sahilinə dönür, Təbriz qürurla səslənir, “Cənublu soydaşıma” şeirində şair qardaşların bir-birinə get-gəl etməsini alqışlayır, buna sevinir:
    Cənublu soydaşım, səni şən gördüm,
    Açan hər çiçəkdə təbəssümün var.
    Qardaşı qardaşa qovuşan gördüm,
    Titrədi qəlbimdə incə duyğular...

    ...Ana torpağımız paralansa da,
    Ruhumuz, qəlbimiz paralanmayıb.
    Şanlı tariximiz yaralansa da,
    Milli varlığımız yaralanmayıb...
    Tofiq Qəbulun poeziyasında Naxçıvan torpağının, eləcə də, Naxçıvan şəhərinin tə­rən­nümü mühüm yer tutur. Onun “Atabəylər türbəsi önündə düşüncələr”, “Yaşa, şəhərim, yaşa”, “Nuhçıxan Naxçıvan”, “Qızlar bulağı”, “Tablo”, “Ehram”, “Haçadağ”, “Şəhərim”, “Heykəllər şəhəri”, “Naxçıvan-yaşıl ada” və başqa şeirlərində Naxçıvanın qədimliyi, gözəlliyi, qüruru, əzəməti öz əksini tapır. Şairin “Köhnə qala”, “Nuh peyğəmbərin türbəsi” şeirlərində bir daha bu torpağın müqəddəsliyindən söhbət açılır. Bu şeirlərdə şair Naxçıvanı ilk insan məskəni, mədəniyyət beşiyi adlandırır. Şair şeirlərinin birində (“Qəhrəman ada”) ana torpaqdan-Azərbaycandan ayrı düşən, daim düşmən əhatəsində və təhdidlərində yaşayan, lakin sınmayan, əyilməyən, quran, yaradan Naxçıvanın harayını dünyanın kar qulağına çatdırmağa çalışır:
    Ehey! Cənab coğrafiyaşünaslar!
    Yığıncağa toplaşın,
    Sizə mühüm bir təklifim var!
    Nə qədər ki, həqiqət ərşə çəkilib,
    Nə qədər ki, ədalət şişə çəkilib,
    Nə qədər ki, davam edir blokada,
    Dünya xəritəsində qeyd olunsun
    Naxçıvan adlı qəhrəman “ada”!
    Tofiq Qəbulun şeirlərində hər hansı bir canlı və ya cansız əşya tipikləşir, dərin məna daşıyan rəmzə çevrilir. Onun şeirləri fikir yüklüdür. O, təsvir etdiyi əşyanın məna qatlarına enir və həmin əşya oxucunun gözlərində ülviləşir, azadlıq aşiqinə dönür. Bu mənada şairin “Bu çiçək”, “Novruzgülü”, “Qar dənəsi”, “Pərvanə”, “Qartal”, “Quşlar”, “Tonqal”, “Fil”, “Bala quşcuğaz” və başqa onlarla şeiri dediklərimizə parlaq misaldır. Şair “Pərvanə” adlı şeirində pərvanəyə özünəməxsus tərzdə yanaşır, qələmin gücü ilə bu kiçik vücud heyrətamiz qəhrəmana, fədakar aşiqə çevrilir:
    ...Əlimlə qovuram onu kənara,
    Deyirəm: “Toxunma oda, xatadır”.
    Mən deyən söz hara, pərvanə hara,
    Çəkinmir, özünü alova atır.

    Çırağa toxunub sönür qanadı,
    Sürüşüb yavaşca masaya düşür.
    Onu məhv elədi eşqi, inadı,
    Çırağın şöləsi baxdım titrəşir.

    Bu kiçik vücudda eşqə bax, Allah!
    Yanıb kül olmaqdan o kam alırmış.
    Həyat çox gözəldir, bilirəm, ancaq
    Mənalı ölüm də gözəl olurmuş.
    Yaxud “Bala quşcuğaz” şeirində yuvasından və anasından ayrı düşən, hələ uçmağı bacarmayan bala quşcuğazın təhlükələrlə üzləşməsi şairi həyəcanlandırır. Şair onu özünə güvənməyə, mübarizəyə çağırır:
    Aman! Təhlükələr girdabındasan.
    Sənin ən qorxulu saatlarındır.
    Sıyır inadını, sıyır, quşcuğaz,
    Sıyır qanadını, sıyır, quşcuğaz.
    Sənin qurtuluşun qanadlarındır!
    Əlli yaş. Bir çox şeirlərində şairi bu rəqəm narahat edir. Bu yaş payız fəsli ilə həmahəngdir:
    ...Gəlir əlli yaşım-ömrün zirvəsi,
    İllər saçlarımda ağappaq yazı.
    Bu gün kədərimin səbəbi elə
    Ömür payızıdır, ömür payızı.
    (“Payız”)
    Lakin bu kədər şairi ümidsizlik girdabına sürükləmir. Başqa bir şeirində şair yenidən dirçəlir, ağ saçlarını geriyə atıb ümidlə irəliyə baxır.
    Ağ saçımı geri atıb
    Önə baxdım, şükür, Allah!
    Əlli yaş zirvə deyilmiş,
    Qarşıdadır ömür-sabah!
    (“Əlli yaş zirvə deyilmiş”)
    Tofiq Qəbul həm də uşaq şeirlərinin müəllifidir. Onun kitablarında 30-a qədər uşaq şeiri toplanmışdır. Bu şeirlərin bir çoxu-“Şərtim var ha!”, “Tərs şəkillər”, “Yeddi rəng”, “Günəbaxan və günəş”, “Uçan xalça”, “Pişik”, “Balıqlar” və başqaları ustalıqla yazılmışdır. Bu şeirlərdə uşaqların yaş xüsusiyyətləri, onların düşüncə tərzi, qəribəlikləri inandırıcı şəkildə öz əksini tapmışdır.
    Məhəbbət lirikası Tofiq Qəbulun yaradıcılığında özünəməxsus rəngdə və çalardadır. Əgər onun gənclik illərində qələmə aldığı məhəbbət şeirlərində çılğın istək, inam, ümid hissi varsa, (Məsələn, “Sevgi”, “Novella” şeirlərində) müəyyən yaşdan sonra bu istək, bu sevgi əlçatmaz həsrətə çevrilir. İtirilən vüsal amansız iztiraba dönüb şairin könül çırpıntılarını artırır. Bu mənada “Qəribə görüş”, “Xoş təsadüf, acı görüş”, “Təəssüf”, “Xatirə”, “Payız yağışı”, “Bir ağ xatirə” və s. şeirlər həsrət lirikası adlana bilər:
    Payız yağışıdır məhəbbətimiz,
    Daha istisini duya bilmərik.
    O ayrılıq adlı günahımızı,
    Bu soyuq yağışla yuya bilmərik.
    (“Payız yağışı”)

    Yaxud:
    Kaş ki, şəhərimiz böyük olsaydı,
    Sənlə rastlaşmağım heç olmazdı ki.
    İnsan dənizində itsəydin əgər,
    Bu qəmli şeirim də yazılmazdı ki.
    (“Kaş ki”)

    “Bəlkə unutmusan?” adlı şeirində şair yaşlı çağında xəyalən gəncliyin alovlu günlərinə qayıdır, acı sevgi xatirəsini qarşı tərəfdən də umur:
    Sən mənim dərdimdən xəbər tutdunmu?
    Ayrılıq illərin arxasındadır.
    Həsrətin könlümə elə köz salıb,
    Alovu gözümün qarasındadır...

    ...İllər arxasında qalan eşqimiz,
    Sənin xatirində yaşayırmı heç?
    O birgə ayları, birgə günləri
    Sənin xəyalların daşıyırmı heç?...
    Əlbəttə, biz bu kiçik yazıda Tofiq Qəbulun yaradıcılığını tam işıqlandıra bilməsək də, hər halda, onun poeziyası haqqında oxucuda müəyyən bir təəssürat yaratdıq. Şairin sözə məsuliyyəti, orijinal deyim tərzi, bədii təsvir və ifadə vasitələrini yerli-yerində işlətməsi, müxtəlif şeir janrlarından, ölçülərindən məharətlə istifadə etməsi oxucunu razı salır.
    “Susub kədərimi tüstülədirəm”, “Təbəs­sümü yanağına tikilmiş bu vücud, bükülmüş belinin astarı sökülmüş bu vücud”, “Qəlbi şırım yurdumuzda çadır tarlaları bitirdik”, “Ağrı nişan üzüyümdür”, “Göy yerə bənd edir göy qurşağını, fırlanan dünyamız sanki dayanır”, “Gecə göz yaşımı sözlə siləndə”, “Alnımdakı qırışlar həsrət məktubu kimi, qarışıq xətlər ilə calandı bir-birinə”, “İncə dodağından qopan ağ buxar sözünə bələnən zərif tül idi”, “Bir dön Atabəylər türbəsinə bax, o göz muncuğudur şəhərin üstə”, “Ruhum, hissim göy sakini” və başqa bu kimi obrazlı deyimlər Tofiq Qəbula məxsusdur.
    Bütün bu dediklərimiz sübut edir ki, söz dünyasında Tofiq Qəbulun öz yeri, öz dəsti-xətti vardır. “Köksüm altda söz döyünür” şeirində şair haqlı olaraq yazır:
    Səfərə hazır yolçuyam,
    Əyləyib döndərmə məni.
    Ruhum, hissim göy sakini,
    Göylərdən endirmə məni.

    Gözlərimdə işıq halə,
    Ürəyimdə od şəlalə.
    Bir mayakam uzaq yola,
    Soyudub söndürmə məni.

    İşıq seli sözə dönür,
    Köksüm altda söz döyünür.
    Ağ vərəqdə söz görünür,
    Bu anda dindirmə məni,
    Bu anda dindirmə məni.

    Akif AXUNDOV,
    Sevindik VƏLİYEV.
    “Naxçıvan şair və yazıçıları” kitabı.
    Bakı. ''Elm və təhsil'' nəşriyyatı.
    2009.

    • may 2019, Yazarlar.az

  • 94
Qərib

Roni Xamilyon

Dünyamda oldu Sevdirmədi Heç sənsiz Həyat mənə bağlıydı Etdi məni puç sənsiz Dərdlər Yadıma düşmür Deyil mənə vec sənsiz Sən məcbur eyləyirsən Gecələr Yenə......

Qatilimi Sevdim

Roni Xamilyon

Əllərinlə qazdın qəbrimi mənim Gülərək aldın əlimdən canı Günahkar mən özüm səbəbkarsa sən Yenə Aldandim çünki Neynim Bacarmadım Unutmağı Unutmagi Asand bilmə Özünlə......

Ölsəm unutma

Roni Xamilyon

Sevdim Dəli rüzgar kimi Dəyə bilmədim tellərinə Qismət olmadı sevib sevilmək Atdım ən dərinə Görsən Bəlkə Bir Yerdə Adımı Ya Şəklimi İntizarda Qoyma Məni Bir......

Dəli Doluyam

Roni Xamilyon

Sənə doluyam Sənə Doluyam Hisslərimlə Ya Boğulam Dənizində Ya ömr edim Hər izində Doluyam Bir Qədəh kimi Dəliyəm Gülündə Şeh kimi Yaylım axım......

Məni Bilmək İstəsən

Dəhnəli Məmməd Hacızadə

Məni bilmək istəsən, Bil, mən o mən deyiləm. Gülməyimə baxma sən, Könüldə şən deyiləm. Çəkdiyim acıları, Sevginlə ovuduram. Kövrəlib göz yaşımı, Damla-damla uduram. Məni bilmək......

Xəbərin Olurmu

Dəhnəli Məmməd Hacızadə

ruh kimi gəlib, İpək saçlarına sığal çəkirəm. Eşidib səsini şirin dilindən, Gah şəkər çəkirəm,gah bal çəkirəm. Duyunca həsrəti dəniz gözündə, Sanıram özümü sənin......

Heç

Şümşəd Hüseynova

Həyat vaxt ədalətli olmadı. vaxt eyni yerdən baxmaq olmur həyata. Bəziləri həyata bir addım öndə başlayır, bizim kimiləri isə geridən, onların ardınca yaralar......

Apar yanına

Şümşəd Hüseynova

Getmək istərəm bir qış səhəri — Qoyub yurdu, eli, şəhəri. Qoy ağlasın hamı, Fəryadlar göyə çəkilsin. Qırx gün verin, Yağışlar yerdən çəkilsin. , Tanrım,......

Səni araram

Şümşəd Hüseynova

Gözlərim yollardan yığışmır bir an, hər tində, hər küncdə . Bayaq da birinə gözüm sataşdı Gözlərim sən sandı, aldandı yenə... Daha dözmür ürək, açılmır......

Səssiz çağırış

Şümşəd Hüseynova

Bir payız səhəri gözlərimi açdığım andan üşüyürdüm. Yerim isti idi, ancaq mən niyəsə buz kimi idim. Ağlamaq istədim, ancaq göz yaşlarım qəsdimə durdu. Sanki həyat......