- “Ulu Han Ata Bitikci”
- Tariyel Azərtürk
-
Tariyel Azərtürk
“Ulu Han Ata Bitikci”
Epoxaöncəsi Türkün yeni tapılmış “Ulu Han Ata Bitikci” (Ulu Xan Ata Yazar) eseri bir mövcudluğu demeye də əsas verir. Əvvəla, buradakı Bitikçi termini Yazar deməkdir. Özü də əsəri kağıza, dəriyə deyil, daşa, qayaya qazıyan şəxsə deyilirdi qədim türkcə. Fəqət çətin ki, eserin həcmini bilməsək də, onun kitab kimi daşa qazıldığını demək olmaz. Biti fəaliyyəti eramzıdan əvvəl və sonrkı erkən əsrlərdə (bizim eranin İİ yüzilliyinə kimi) Mixi yazılar dövrü də, sonrakı Orxon-Yenisey daş salnamələrinin qazıldığı sonrakı dövrlər də (bizim eranın 5-8-ci əsrləri) mövcud idi və yazı adətən gildən hazırlanmış lövhələrə və qaya səthlərinə (sonrakı dövrlər) biti edilirdi – yazılırdı. Odur kı, bu əsərin Mixi yazılı dövrlərinə gedib çıxdığını deməyə tam haqqımız var. Bu fikri daha bir faktla möhkəmləndirmək olar:
Ulu mixi yazılı Yazarımız Şəmsı Ədəd Abi 3000 il bundan öncə Türkün Ulu Xan Bayat Çapan adlı sərkərdəsinin və yazarının adını çəkir. Və onun ölümünə sözün əsil mənasında göz yaşları axıdır:
“Ulu Xan Bayat, Ulu, Çapan ki, u mətim!
Pah, uyuyur...
Çal müziyim, rah cam...
al qəm, samma hurrayam...”
Yəni, Kaş indi Türkün deyək ki, Qarabağdan qovulduğu bu ağır anlarında Ulu Xan Bayat Çapanı – u mətinim sağ olaydi. Görərdilər düşmənin dərisin boğazından necə soyur. Ah, deyir Şair, hardaydı bizdə u bəxt, O ki, uyuyur. O ki, rəhmətə gedib... Bu dərdə dözməyən Şair, müsiqiyə (bu sözü yunana verirlər) və bir cam rama (cam – qədəh şəraba) (rom şərabı termininin da kökünün haradan gəldiyini görürsünüzmü?) müraciət edib, dərdini yüngülləşdirmək, daxilini çulğalayan qəmini azaltmaq istəyir. Və düşməndən Ulu Xan Bayatsız da qisas alaçağına söz verir: Məni bu qədər də horra – sıyıq sayma! deyir Böyük Şairimiz.
Hələlik belə bir iddia irəli sürmək olar ki, ola bilsin ki, ilkin analizə görə Dede Qorqud dastanımız seviyyesində olan belə bir Ulu Dastanın Yaradıcısı da Ulu Türkün özünə Ata saydığı ULU XAN BAYAT ola bilər (?).
- 144
noyabr 2017, Tariyel A.
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
O gün Şəkiyə getdik, Yaxşı görək, daa dimə. Eşit,gör nə eşitdik, Yaxşı görək, daa dimə. Xan qayıdıf gəlitdi, Halımıza gülütdü. Bə diyirdoz ölütdü? Yaxşı görək,......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Bu yerlərdə bir el var, Bilooz,diyim haindi. Burda şipşirin dil var, Cözoo yiyim haindi. Hayva böyun əyitdi, Sararalıtdı,dəyitdi. Ceem cööm cəlitdi? Toydan ciyim haindi. Giriş......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Gəl açaq biz xoruza bir qafiyə , Quqquluqu. Hələ kimsə yazmayıb,sirr qafiyə Quqquluqu. Paylaşır öz səsini mələk gördükdə bu qərib, Dərk etməz insan oğlu dürr......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Niyə kinli olduğun soruşdular dəvədən. Dəvə də,hirsli-hirsli tez çıxdı hövsələdən. Dedi: -mən bu həyatın acısını yaşadım, Duz dedilər daşıdım. Qənd dedilər daşıdım. Canla-başla getmişəm ağamın......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Alar qucağına bizi bu dünya, Biz ona lap körpə yaşdan . Açıb vərəqlərik hər səhifəsini, Çalışıb əvvəldən,başdan . Aldadar dünyanın ləzzəti,duzu, İstərik çoxunu,bəs edər azı.......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
gizlədər hər sirrini. Saxlar əl çatmaz yerdə zinətini,dürrünü. Baxıb göyün üzünə, sinəsi qübar eylər. Pıçıldaşar ləpələr, həya eylər,ar eylər. ,......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Biri vardı, biri yoxdu, olan səndin, olmayansa sənsiz günüm. Nə azıydı,nə çoxuydu, səndən qeyri gün yoxuydu başqasını düşünüm. Bir sən vardın, düşüncəmin sənsiz günü yox......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Öz könül bağına baxsan azacıq, Görərsən ətirli çiçəkdi . Alıb ətrafını qönçə,tumurcuq, Açılan təzətər ləçəkdi . sız bir dünya dəyməz gözünə, Kimdi sığdırmayan onu özünə?......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Görərsən gəzsən əgər dünyada bir danə Bakı. Xəzərin sahilində bərq vuran dürdanə Bakı. Xəzərdir badəsində meyxoş edən piyaləsi, Əyləşibdir taxtında bənzəyir sultanə Bakı. Canıının parçasıdır......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Burda hər tərəfi qar örtüb gülüm, Yenə xəyallarım baş alıb göyə. Birgə seyr edəydik,istədi könlüm, Düşündüm sən qarı sevirsən deyə. Qartop oynayaydıq uşaqlar kimi, Ayaq......