Patriarxal nədir? Azərbaycan cəmiyyətində varmı?

Patriarxal nədir? Azərbaycan cəmiyyətində varmı?
Şəhriyar Mürsəl
Patriarxal — kişilərin ailədə, cəmiyyətdə və idarəetmədə əsas söz sahibi olduğu sosial quruluşa deyilir. Azərbaycanda patriarxallıq dövlət idarəçiliyi səviyyəsində olmasa da, cəmiyyətin bir hissəsində və yüzlərlə ailədə problem olaraq qalır.

Azərbaycanlı kişilərin müəyyən bir hissəsinin düşüncəsinə görə, kişi problemi tək həll etməlidir, qadın isə kişinin işinə qarışmamalıdır. Bu problem iki haldan yarana bilər.

Birincisi, insanın doğulduğu ailədən asılıdır. Gözünü açandan görürsən ki, ailədə büdcə, alış-veriş və problemlərin həlli əsasən kişinin üzərinə düşür.

İkincisi, bəzi kişilər qadının hakimiyyəti ələ alacağından qorxaraq süni kişilik siması yaradırlar. Əslində isə ailədə problemlərin həllində qadın və kişi ortaq məxrəcə gəlməlidir. Ailə büdcəsində qadının da payı olmalıdır.

İslam ölkələrində gender problemi mövcuddur və Azərbaycan da müsəlman ölkəsi olaraq bu problemlərlə üzləşir. Azərbaycanda bəzi ailələrdə oğlan uşaqlarına üstünlük verilir. Azərbaycanda doğulan uşaqların cins bölgüsündə oğlan uşaqlarının payı təxminən 53%, qız uşaqlarının payı isə 47%-dir. Bilirəm, 6% elə böyük fərq deyil. Amma bu göstərici minlərlə uşağın taleyini əks etdirir.

Gender balansında oğlan uşaqlarının payının çox olmasının bir neçə səbəbi var:

Bəzi ailələrdə oğlan uşaqlarına üstünlük verilməsi;

Cinsiyyətin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsindən sonra selektiv abort hallarının baş verməsi;

Valideynlərin yaşlandıqda oğlan övladının onlara daha çox dəstək olacağına dair gözləntiləri;

Ailə mülkiyyətinin və ya təsərrüfat işlərinin oğlanlarla əlaqələndirilməsi;

Ailənin “varis” sahibi olması barədə təsəvvürlər.

Elə patriarxal düşüncənin təməli də ailələrdə oğlan uşaqlarına üstünlük verilməsindən yaranır.

Azərbaycanda gender balanssızlığı gələcəkdə əmək bazarında qadın əməyinin rolunun azalmasına səbəb ola bilər. Qadınların əmək bazarında iştirakının azalması işçi qüvvəsinin azalmasına, kadr çatışmazlığına və iqtisadi artımın zəifləməsinə gətirib çıxara bilər. Xüsusilə təhsil, səhiyyə və sosial xidmətlərdə işçi çatışmazlığı yarana bilər.

~Şəhriyar Mürsəl

noyabr 2026, Şəhriyar M.

Doğma rayon

Şəhriyar Mürsəl

Mən məcburi köçkün ailəsində doğulsam belə, məcburi köçkün sayılmıram. Laçın ata-baba vətənimdir. Laçının təbiətinin vurğunu olsam belə, öz vətənim sayılmır. Uşaqlığım Ağcabədi rayonunda keçib. Bütün......

Məmmədəli kişi ilə dioloq

Şəhriyar Mürsəl

Məhəllədə qonşumuz Məmmədəli kişi mənə yaxınlaşdı, başladı yenə söhbətə: — Ayə, filankəsin oğlu, filankəsin qızı 50 bal yığdı, 500 bal yığdı. Bəhmənkəsin qızı ərə getdi,......