- Axmaq
- Mükafat Yaqub
-
Mükafat Yaqub.
Axmaq
Axmaqla dəlinin fərqi: Axmaq – başqalarının verdiyi ad, dəli – insanın özündə olan keyfiyyət, psixoloji hal.
Axmaq
Axmaq sözü indi ən dəbdə olan, çox işlənən sözdür. Misal üçün, əgər birisi öz haqqını tələb edirsə, hüquqlarının tapdalanmasına dözməyib etitaz edirsə, kənardakılar, mütləq onu müzakirə edəcək, hətta, müdirinə də deyəcəklər ki, əşşi fikir vermə ona, axmaq adamdır. Özünə isə daldada qayğıkeşliklə təəssüblənəcəklər: Əşşi, sən düz eləyirsən. Nə vaxta qədər bizə qarşı ədalətsizlik olacaq.
Atalar deyib ki, axmağa yel ver, əlinə bel ver. Əlbəttə ki, sözün hərfi mənasında işlənəndə bu belin sınması ilə nəticələnir. Məcazi mənasında isə başın. Fərqi yoxdur hansı başın.
Əvvəllər “demoqoq” termini modda idi. İndi az-az işlənir. Çünki öz yerini doğma dilimizdə olan həmin bu sözə verib. Doğru da eləyib. Nədən ki, ifadə və terminlərimizdə də milliliyimizi qorumalıyıq. Axı, biz ədaləti bərpa etməyə görə nə üçün demaqoqluq etməliyik, gül kimi öz milli qramatikamız qala-qala...
Hə, söhbət axmaqlıqdan gedir, axı. (Axmaq söhbətdən yox a...) Azərbaycan dilində “axmaq” sözünün omonimi də var,- felin məsdər formasında. Doğru danışan, ləyaqətini hər şeydən üstün tutan, acizləri müdafiə edən, mərd, xeyirxah insanlar, yəni bu sözün ismin adlıq halına aid etdiyimiz bir qism insanlar, çox vaxt felin məsdər halındakılarla tərs mütənasib olurlar – antonimə çevrilirlər. İnanmırsınız, onda gəlin təhlil edək: təsəvvür edin ki, qəhrəmanımız olan bu “axmaq” özündən vəzifəcə böyük olan “ağılli” adamın yanına gedərək deyir ki, bir təklifim var. Əgər bunu eləyə bilsək çoxlu xeyrimiz olar, işlərimiz də yaxşı gedər. Bərkgedən adam da bu ağıllı təklifi qəbul edib, tez özündən yuxarıdakı pilləni canfəşanlıqla qalxaraq qapıdan içəri süzülür. Və əriyib axa-axa “öz təşəbbüsünü” izhar edir. (Görürsünüzmü, “axmağın” indiyə qədər məlum olmayan bir sinonimi də tapıldı – süzülmək.(burada, girmək))
Nəticə isə çox gözəl alınır: qabaqcıl idarənin işgüzar fəaliyyəti nəticəsində qazanılan xeyli gəlir pilləkənin yuxarı füqərasının cibinə axır...
İndi bildinizmi, AXmaq necə yaxşıdır!?. Bu da sizə antonim.
Amma nə deyirsiniz deyin, dünyanı axmaqlar xilas edəcək. Ancaq xeyrini AXmaqlar görəcək...
Tarixi fakt: Hələ XII əsrdə Nizamı də öz qadın qəhrəmanına felin bu məsdər formasından çəkinməyi məsləhət bilirdi.
P.S.
Bundan sonra da çalışacağam ki, dilimizin alt qatında gizlənən, lakin hələ də leksikologiya elmimizə bəlli olmayan milli söz və ifadələri axtarıb taparaq lüğətimizi zənginləşdirim...
Mükafat Yaqub . 22.XI. 04.
- 200
noyabr 2017, Mükafat Y.
Firuz Mustafa
Payız Süvarisi (kinossenari) Ən adi günlərin birində Paris şəhərində, lap dəqiq desək, Parisin cənubundakı Monparns məhəlləsində yaşayan iş adamı Jüsten Bursenin başına çox......
زائـــور اوستاج
Bilməsin Qoy xəbər tutmasın sevgilim məndən, Nə qərara gəldiyimi bilməsin. Günorta demədən, gecə demədən, Gözyaşımı sildiyimi bilməsin. *** Qırıldı ümidlər, düşdümü suya?! Az qalsın sevincdən......
Firuz Mustafa
Firuz Mustаfа zülmətə аçılаn Qаpı sаnкi həmin аnlаrdа tanrının göz yаşlаrı ilə islаnmış qurbаnlаrı qəbul еtməкdən yоrulmuşdu (каntаtа. rоmаn.) …Qapı… Müəllıfdən “...Qаpı...” 1986-88-ci illərdə qələmə......
Firuz Mustafa
Firuz Mustafanın “Cənnət çiçəyi” romanındakı hadisələr real və irreal zamanların çarpazlaşdığı məkanda baş verir.......
Tural İsmayılov
Adam hər axşam evə qayıdanda əvvəlcə işığı yandırmırdı. Qaranlıqda bir neçə dəqiqə oturur, pəncərədən küçəyə baxırdı. Küçə işıqları qarşıdakı binaların divarlarına düşür, insanların kölgələri bir-birinin......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Onbir il bir sinifdə bir güldük,bir ağladıq. Neçə nurlu sabaha arzu-xəyal bağladıq. Yaddan çıxmır nə məktəb, nə sinif yoldaşları, Ağ məzərli qızların göyərçin baxışları. Məktəblə......
Firuz Mustafa
Ədəbiyyat. Ədəbi şəxsiyyətlər. Bakı-2023 Sizə təqdim olunan kitabda Firuz Mustafanın ədəbiyyat və ədəbi şəxsiyyətlər......
Firuz Mustafa
Sаbır Bəşırоv (fəlsəfə doktoru) : Idrakla Hissin Vəhdəti Ədəbi portret Bakı “Araz”-2012 Elmi redaktor: Bədirxan Əhmədov Redaktor: Lalə Musaqızı Sabir Bəşirov : İdrakla......
Firuz Mustafa
Qeydlər Etüdlər Bakı-2027 Təqdim edilən kitabda Firuz Mustafanın müxtəlif vaxtlarda qələmə aldığı çaparaq qeydlər, gündəliklərdən......
Firuz Mustafa
Посвящается тебе, Фируз МУСТАФА ...................................................................................... Sənə həsr olunur, В книге, представленной вниманию читателей, собраны образчики поэзии, т.е. стихи посвященные Фирузу Мустафу. Среди авторов......