- Axmaq
- Mükafat Yaqub
-
Mükafat Yaqub.
Axmaq
Axmaqla dəlinin fərqi: Axmaq – başqalarının verdiyi ad, dəli – insanın özündə olan keyfiyyət, psixoloji hal.
Axmaq
Axmaq sözü indi ən dəbdə olan, çox işlənən sözdür. Misal üçün, əgər birisi öz haqqını tələb edirsə, hüquqlarının tapdalanmasına dözməyib etitaz edirsə, kənardakılar, mütləq onu müzakirə edəcək, hətta, müdirinə də deyəcəklər ki, əşşi fikir vermə ona, axmaq adamdır. Özünə isə daldada qayğıkeşliklə təəssüblənəcəklər: Əşşi, sən düz eləyirsən. Nə vaxta qədər bizə qarşı ədalətsizlik olacaq.
Atalar deyib ki, axmağa yel ver, əlinə bel ver. Əlbəttə ki, sözün hərfi mənasında işlənəndə bu belin sınması ilə nəticələnir. Məcazi mənasında isə başın. Fərqi yoxdur hansı başın.
Əvvəllər “demoqoq” termini modda idi. İndi az-az işlənir. Çünki öz yerini doğma dilimizdə olan həmin bu sözə verib. Doğru da eləyib. Nədən ki, ifadə və terminlərimizdə də milliliyimizi qorumalıyıq. Axı, biz ədaləti bərpa etməyə görə nə üçün demaqoqluq etməliyik, gül kimi öz milli qramatikamız qala-qala...
Hə, söhbət axmaqlıqdan gedir, axı. (Axmaq söhbətdən yox a...) Azərbaycan dilində “axmaq” sözünün omonimi də var,- felin məsdər formasında. Doğru danışan, ləyaqətini hər şeydən üstün tutan, acizləri müdafiə edən, mərd, xeyirxah insanlar, yəni bu sözün ismin adlıq halına aid etdiyimiz bir qism insanlar, çox vaxt felin məsdər halındakılarla tərs mütənasib olurlar – antonimə çevrilirlər. İnanmırsınız, onda gəlin təhlil edək: təsəvvür edin ki, qəhrəmanımız olan bu “axmaq” özündən vəzifəcə böyük olan “ağılli” adamın yanına gedərək deyir ki, bir təklifim var. Əgər bunu eləyə bilsək çoxlu xeyrimiz olar, işlərimiz də yaxşı gedər. Bərkgedən adam da bu ağıllı təklifi qəbul edib, tez özündən yuxarıdakı pilləni canfəşanlıqla qalxaraq qapıdan içəri süzülür. Və əriyib axa-axa “öz təşəbbüsünü” izhar edir. (Görürsünüzmü, “axmağın” indiyə qədər məlum olmayan bir sinonimi də tapıldı – süzülmək.(burada, girmək))
Nəticə isə çox gözəl alınır: qabaqcıl idarənin işgüzar fəaliyyəti nəticəsində qazanılan xeyli gəlir pilləkənin yuxarı füqərasının cibinə axır...
İndi bildinizmi, AXmaq necə yaxşıdır!?. Bu da sizə antonim.
Amma nə deyirsiniz deyin, dünyanı axmaqlar xilas edəcək. Ancaq xeyrini AXmaqlar görəcək...
Tarixi fakt: Hələ XII əsrdə Nizamı də öz qadın qəhrəmanına felin bu məsdər formasından çəkinməyi məsləhət bilirdi.
P.S.
Bundan sonra da çalışacağam ki, dilimizin alt qatında gizlənən, lakin hələ də leksikologiya elmimizə bəlli olmayan milli söz və ifadələri axtarıb taparaq lüğətimizi zənginləşdirim...
Mükafat Yaqub . 22.XI. 04.
- 133
noyabr 2017, Mükafat Y.
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Dərddi dərdə calanan, hey üst-üstə qalanan. Baxma ki ortalıqda iztirabdı dolanan, . Dözmərəm göz yaşına, qəm dolu baxışına. Qəlbimdəsən getsəm də, dünyanın o......
Tural İsmayılov
Gecənin sükutu mürəkkəb qurumamış vərəqlərimin üzərinə ağır bir duman kimi çökürdü. Pəncərənin önündə dayanıb, uzaqda, qaranlığın içində batan şəhərin işıqlarına baxırdım. Masamın üzərində on birinci......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Göydə ay,ulduzlar yerdə sən və mən, Bir onlar oyaqdır, bir də, sən və mən. Qapılıb gecələr xoş xəyallara, Onlar bizə baxar, biz də onlara. Qalardı......
Tural İsmayılov
Atam deyirdi ki, dünyanı görmək üçün göz lazımdır, mən isə indi buna şübhə edirəm. O kitabı – vərəqləri künclərindən didilmiş, cildi günəşdən solmuş o qəribə......
زائـــور اوستاج
Zenitdəki Zenitçi (oçerk) Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq salnaməsi yüz illər boyu Vətən uğrunda canından keçən igid oğulların adı ilə zəngin olmuşdur. Bu qəhrəmanlar yalnız bir ailənin......
زائـــور اوستاج
Röportaj Editör Girişi Dr.profesor Zakir Kaya, Türkiye merkezli araştırmacı gazeteci, yazar olarak medya, yayıncılık ve edebiyat......
زائـــور اوستاج
Müsahibə Mətni Müasir mediada sürət, görünürlük və rəqəmsal intensivlik artdıqca, məzmun istehsalının keyfiyyəti və......
زائـــور اوستاج
Mən “Sizin yanınızda oturmaq istəyirəm” … (Qəndab – Ara-sor məni) Hər gün oyananda səhər mehində, Sübhün şəfəqində, danındayam mən. Telinin cığasın pozan küləyəm, Hər zaman......
زائـــور اوستاج
Aşiq Gecələr (Qəndab – Aşiq gecələr) O zülmət gecənə şam olum, gülüm, O gül cəmalına aşiq gecələr! “İşıldaquş”ların işığı vecsiz, Əriyən mumlara aşiq gecələr! Pərvanə......
زائـــور اوستاج
Abşeron-Xızı Regional Təhsil İdarəsi müdiri hörmətli Ilhamə xanım Abdullayevanın dəstəyi ilə Xırdalan şəhər 8 nömrəli tam orta ümumtəhsil......