- 《Bir Türk Millətçisinin Stalinlə İxtilal Xatirələri》
- Şümşəd Hüseynova
-
Bir müddət əvvəl Məmməd Əmin Rəsulzadənin "Bir Türk Millətçisinin Stalinlə İxtilal Xatirələri" adlı kitabın bitirdim. Kitab oxuyan zaman kitabı yazmağı sevməməyimə rəğmən bu kitabı qeydsiz oxumaq münkün deyildi. Elə ilk qeydim "ixtilal" sözünün mənasın araşdırmaq oldu. Günlük həyat da heç istifadə etmədiyimiz, lakin az olsa belə qarşımıza çıxan həmin söz. Söz ərəb mənşəli olub, "Qarışıqlıq, qarğaşalıq, hərc-mərclik, iğtişaş. Cahan müharibəsi," mənasını verir. Bu isə dilimizə gələn əcnəbi sözlərin çox olmasının və bəzilərinin mənasını bilməməyimizin nümunəsidir
Kitaba başladığım ilk anlarda diqqətimi çəkən Stalinin özünə götürdüyü qeyri-rəsmi ad oldu. Hansı ki Rəsulzadə onu bu ləqəbi ilə tanıyırdı. Bildiyimiz üzrə Stalin sonralar özünə bu adı götürmüşdü. Koba, adını isə gürcü yazarı olan Aleksandre Kazbeqinin "Ata qatili" romanında olan qəhrəmanlardan biridir. Qəhrəman kitab da çarlığa qarşı mücadilə edən çete qəhrəmanının adıdır. Məncə Stalin niyə bu qeyri-rəsmi adı götürdüyü göz önündədir.
Rəsulzadənin nələr etdiyini Azərbaycanın qurucusu olduğun bilirik. Savadına, siyasətinə bələdik. Yüzlərlə insanın ölmünə səbəb olan insan Rəsulzadəyə qarşı nə üçün bu qədər yaxşı davranış göstərirdi? Halbuki onu ölmə buraxa bilərdi hətta özü belə öldürə bilərdi. Hətta kitab da bir xatirədə belə bir hadisə keçir. "Təkamül" qəzetəsinin bir toplantısın da Rəsulzadə də iştirak edirdi və müzakirələr rusca idi. Hər kəs mükəmməl rusca danışmadığı kimi Rəsulzadə də qramer və üslub xətaları edirdi. Rəsulzadə məruzəsində təmsil etdiyi milli müxalifət cəryanının anladığı taktika icabı olaraq baltanı çarlığın da kökünə vuran bolşevizik görüşünə üstünlük verən bir ifadəsi vardı. O zaman menşevik olan Vışinski Rəsulzadənın bu məruzəsin həzm edə bilmir və onun üslubuna takılır (sataşır). Koba (Stalin) isə dərhal"
- Haydi, yoldaş Vışinski, bir çıxıb türkcə, azərbaycanca danış, baxaq kim daha ədəbi danışır?... - deyə ona qarşılıq verir.
Diqqətimi çəkən məqamlardan biri də Rəsulzadəni həbsdən çıxardıqdan sonra qatarda yaşanan bir andır. Vaqonda olarkən Rəsulzadənin yazdığı bu cümlə "Azərbaycanın qara kürüsünü qırmızı vaqonda öz halal malımız kimi yeyirdik." Mənə bir çox şeyi sətr altı ötürdü.
Ümumiyyətlə, kitab da bir çox xatirələr var ki həmin dövrün və Stalinin iç üzün bizlərə göstərir. Kütləvi terror tərəfdarı olan Stalin tarixin tozlu səhifələrin də bəzilərinə görə qəhrəman bəzilərinə görə qatil qaldı. Təbii ki, qəhrəman o insanlara görədir ki Stalinin qurduğu ssenarilərə inanan təbəqədir. Lakin mən bir şeyi qəbul edə bilmirəm yüzlərlə insan qatili, bütün dinləri inkar edən kommunist dinin bir peyğəmbəri sayılan, Çingizlərə və Neronlara rəhmət oxutduran şəxsin hazırda belə bəziləri tərəfindən ehtiramla anılması, hələ də öz statusun saxlaması və onu daha çox azərbaycanlıların tanıması, ancaq Rəsulzadənin unudulması. Stalin tarix üçün böyük şəxsiyyətdir. Ancaq hazırda hər kəs Stalini tanıyır, fəqət Rəsulzadəni az insan bilir. Mən Rəsulzadə ilə Stalini müqayisə etmirəm. Bunu etmək düzgün sayılmaz. Çünki Stalin namını bütün dünyaya salmış şəxsiyyətdir. Fəqət mən elə düşünürəm ki, öz tarixini bilməyən qurucusunu tanımayan kəs üçün Stalinin həyatı və siyasəti o qədər maraqlı olmaz. Ümumiyyətlə, stalinizimi yaxşı bir şəkildə anlamaq üçün onun haqqında yazılan xatirələri, kitabları oxumaq lazımdır.
- 599
iyul 2024, Şümşəd H.
Firuz Mustafa
Payız Süvarisi (kinossenari) Ən adi günlərin birində Paris şəhərində, lap dəqiq desək, Parisin cənubundakı Monparns məhəlləsində yaşayan iş adamı Jüsten Bursenin başına çox......
زائـــور اوستاج
Bilməsin Qoy xəbər tutmasın sevgilim məndən, Nə qərara gəldiyimi bilməsin. Günorta demədən, gecə demədən, Gözyaşımı sildiyimi bilməsin. *** Qırıldı ümidlər, düşdümü suya?! Az qalsın sevincdən......
Firuz Mustafa
Firuz Mustаfа zülmətə аçılаn Qаpı sаnкi həmin аnlаrdа tanrının göz yаşlаrı ilə islаnmış qurbаnlаrı qəbul еtməкdən yоrulmuşdu (каntаtа. rоmаn.) …Qapı… Müəllıfdən “...Qаpı...” 1986-88-ci illərdə qələmə......
Firuz Mustafa
Firuz Mustafanın “Cənnət çiçəyi” romanındakı hadisələr real və irreal zamanların çarpazlaşdığı məkanda baş verir.......
Tural İsmayılov
Adam hər axşam evə qayıdanda əvvəlcə işığı yandırmırdı. Qaranlıqda bir neçə dəqiqə oturur, pəncərədən küçəyə baxırdı. Küçə işıqları qarşıdakı binaların divarlarına düşür, insanların kölgələri bir-birinin......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Onbir il bir sinifdə bir güldük,bir ağladıq. Neçə nurlu sabaha arzu-xəyal bağladıq. Yaddan çıxmır nə məktəb, nə sinif yoldaşları, Ağ məzərli qızların göyərçin baxışları. Məktəblə......
Firuz Mustafa
Ədəbiyyat. Ədəbi şəxsiyyətlər. Bakı-2023 Sizə təqdim olunan kitabda Firuz Mustafanın ədəbiyyat və ədəbi şəxsiyyətlər......
Firuz Mustafa
Sаbır Bəşırоv (fəlsəfə doktoru) : Idrakla Hissin Vəhdəti Ədəbi portret Bakı “Araz”-2012 Elmi redaktor: Bədirxan Əhmədov Redaktor: Lalə Musaqızı Sabir Bəşirov : İdrakla......
Firuz Mustafa
Qeydlər Etüdlər Bakı-2027 Təqdim edilən kitabda Firuz Mustafanın müxtəlif vaxtlarda qələmə aldığı çaparaq qeydlər, gündəliklərdən......
Firuz Mustafa
Посвящается тебе, Фируз МУСТАФА ...................................................................................... Sənə həsr olunur, В книге, представленной вниманию читателей, собраны образчики поэзии, т.е. стихи посвященные Фирузу Мустафу. Среди авторов......