- 《Bir Türk Millətçisinin Stalinlə İxtilal Xatirələri》
- Şümşəd Hüseynova
-
Bir müddət əvvəl Məmməd Əmin Rəsulzadənin "Bir Türk Millətçisinin Stalinlə İxtilal Xatirələri" adlı kitabın bitirdim. Kitab oxuyan zaman kitabı yazmağı sevməməyimə rəğmən bu kitabı qeydsiz oxumaq münkün deyildi. Elə ilk qeydim "ixtilal" sözünün mənasın araşdırmaq oldu. Günlük həyat da heç istifadə etmədiyimiz, lakin az olsa belə qarşımıza çıxan həmin söz. Söz ərəb mənşəli olub, "Qarışıqlıq, qarğaşalıq, hərc-mərclik, iğtişaş. Cahan müharibəsi," mənasını verir. Bu isə dilimizə gələn əcnəbi sözlərin çox olmasının və bəzilərinin mənasını bilməməyimizin nümunəsidir
Kitaba başladığım ilk anlarda diqqətimi çəkən Stalinin özünə götürdüyü qeyri-rəsmi ad oldu. Hansı ki Rəsulzadə onu bu ləqəbi ilə tanıyırdı. Bildiyimiz üzrə Stalin sonralar özünə bu adı götürmüşdü. Koba, adını isə gürcü yazarı olan Aleksandre Kazbeqinin "Ata qatili" romanında olan qəhrəmanlardan biridir. Qəhrəman kitab da çarlığa qarşı mücadilə edən çete qəhrəmanının adıdır. Məncə Stalin niyə bu qeyri-rəsmi adı götürdüyü göz önündədir.
Rəsulzadənin nələr etdiyini Azərbaycanın qurucusu olduğun bilirik. Savadına, siyasətinə bələdik. Yüzlərlə insanın ölmünə səbəb olan insan Rəsulzadəyə qarşı nə üçün bu qədər yaxşı davranış göstərirdi? Halbuki onu ölmə buraxa bilərdi hətta özü belə öldürə bilərdi. Hətta kitab da bir xatirədə belə bir hadisə keçir. "Təkamül" qəzetəsinin bir toplantısın da Rəsulzadə də iştirak edirdi və müzakirələr rusca idi. Hər kəs mükəmməl rusca danışmadığı kimi Rəsulzadə də qramer və üslub xətaları edirdi. Rəsulzadə məruzəsində təmsil etdiyi milli müxalifət cəryanının anladığı taktika icabı olaraq baltanı çarlığın da kökünə vuran bolşevizik görüşünə üstünlük verən bir ifadəsi vardı. O zaman menşevik olan Vışinski Rəsulzadənın bu məruzəsin həzm edə bilmir və onun üslubuna takılır (sataşır). Koba (Stalin) isə dərhal"
- Haydi, yoldaş Vışinski, bir çıxıb türkcə, azərbaycanca danış, baxaq kim daha ədəbi danışır?... - deyə ona qarşılıq verir.
Diqqətimi çəkən məqamlardan biri də Rəsulzadəni həbsdən çıxardıqdan sonra qatarda yaşanan bir andır. Vaqonda olarkən Rəsulzadənin yazdığı bu cümlə "Azərbaycanın qara kürüsünü qırmızı vaqonda öz halal malımız kimi yeyirdik." Mənə bir çox şeyi sətr altı ötürdü.
Ümumiyyətlə, kitab da bir çox xatirələr var ki həmin dövrün və Stalinin iç üzün bizlərə göstərir. Kütləvi terror tərəfdarı olan Stalin tarixin tozlu səhifələrin də bəzilərinə görə qəhrəman bəzilərinə görə qatil qaldı. Təbii ki, qəhrəman o insanlara görədir ki Stalinin qurduğu ssenarilərə inanan təbəqədir. Lakin mən bir şeyi qəbul edə bilmirəm yüzlərlə insan qatili, bütün dinləri inkar edən kommunist dinin bir peyğəmbəri sayılan, Çingizlərə və Neronlara rəhmət oxutduran şəxsin hazırda belə bəziləri tərəfindən ehtiramla anılması, hələ də öz statusun saxlaması və onu daha çox azərbaycanlıların tanıması, ancaq Rəsulzadənin unudulması. Stalin tarix üçün böyük şəxsiyyətdir. Ancaq hazırda hər kəs Stalini tanıyır, fəqət Rəsulzadəni az insan bilir. Mən Rəsulzadə ilə Stalini müqayisə etmirəm. Bunu etmək düzgün sayılmaz. Çünki Stalin namını bütün dünyaya salmış şəxsiyyətdir. Fəqət mən elə düşünürəm ki, öz tarixini bilməyən qurucusunu tanımayan kəs üçün Stalinin həyatı və siyasəti o qədər maraqlı olmaz. Ümumiyyətlə, stalinizimi yaxşı bir şəkildə anlamaq üçün onun haqqında yazılan xatirələri, kitabları oxumaq lazımdır.
- 575
iyul 2024, Şümşəd H.
Roni Xamilyon
Dünyamda oldu Sevdirmədi Heç sənsiz Həyat mənə bağlıydı Etdi məni puç sənsiz Dərdlər Yadıma düşmür Deyil mənə vec sənsiz Sən məcbur eyləyirsən Gecələr Yenə......
Roni Xamilyon
Əllərinlə qazdın qəbrimi mənim Gülərək aldın əlimdən canı Günahkar mən özüm səbəbkarsa sən Yenə Aldandim çünki Neynim Bacarmadım Unutmağı Unutmagi Asand bilmə Özünlə......
Roni Xamilyon
Sevdim Dəli rüzgar kimi Dəyə bilmədim tellərinə Qismət olmadı sevib sevilmək Atdım ən dərinə Görsən Bəlkə Bir Yerdə Adımı Ya Şəklimi İntizarda Qoyma Məni Bir......
Roni Xamilyon
Sənə doluyam Sənə Doluyam Hisslərimlə Ya Boğulam Dənizində Ya ömr edim Hər izində Doluyam Bir Qədəh kimi Dəliyəm Gülündə Şeh kimi Yaylım axım......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Məni bilmək istəsən, Bil, mən o mən deyiləm. Gülməyimə baxma sən, Könüldə şən deyiləm. Çəkdiyim acıları, Sevginlə ovuduram. Kövrəlib göz yaşımı, Damla-damla uduram. Məni bilmək......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
ruh kimi gəlib, İpək saçlarına sığal çəkirəm. Eşidib səsini şirin dilindən, Gah şəkər çəkirəm,gah bal çəkirəm. Duyunca həsrəti dəniz gözündə, Sanıram özümü sənin......
Şümşəd Hüseynova
Həyat vaxt ədalətli olmadı. vaxt eyni yerdən baxmaq olmur həyata. Bəziləri həyata bir addım öndə başlayır, bizim kimiləri isə geridən, onların ardınca yaralar......
Şümşəd Hüseynova
Getmək istərəm bir qış səhəri — Qoyub yurdu, eli, şəhəri. Qoy ağlasın hamı, Fəryadlar göyə çəkilsin. Qırx gün verin, Yağışlar yerdən çəkilsin. , Tanrım,......
Şümşəd Hüseynova
Gözlərim yollardan yığışmır bir an, hər tində, hər küncdə . Bayaq da birinə gözüm sataşdı Gözlərim sən sandı, aldandı yenə... Daha dözmür ürək, açılmır......
Şümşəd Hüseynova
Bir payız səhəri gözlərimi açdığım andan üşüyürdüm. Yerim isti idi, ancaq mən niyəsə buz kimi idim. Ağlamaq istədim, ancaq göz yaşlarım qəsdimə durdu. Sanki həyat......