...
  • Özbək poeziyasından örnəklər
  • Firuz Mustafa
  • Özbək poeziyasından örnəklər
    üç dildə
    (Özbək, Türk və Azərbaycan dillərində)

    ***
    ABDÜLHAMİD SÜLEYMAN ÇOLPAN (1897-1938)

    KÜZ
    Köm-kök eken, sarğaydılar, yapraklar
    Ağrık, mağlub, tutkun Şarknın yüzidek;
    Boranlgırının közlerikim oynaklar
    Galib Garbnın kanğa tolğan közidek.

    Kara bulut tödesikim, köklerni
    Şarkını yapkan perde yanlığ yapmışdır;
    Küz koşunı ağu toluğ oklarnı
    Yaz bağrığa heç sanaksız atmışdır.

    Bela yanlığ katar-katar çizilib,
    Kök yüziden karğalar hem öteler;
    Şarkdek içden yaşırınğına ezilib,
    Köp canlılar sonğı tınnı küteler.

    Bütün barlık çağlık öçiş aldıda,
    Savuk ... kara kışğa köçiş aldıda.

    Buxara, 4 Noyabr 1921
    *
    Türkce çevirisi:
    GÜZ
    Yemyeşilken sarardılar yapraklar
    Ağrılı, yenik, tutsak Doğunun yüzü gibi;
    Kasırgaların gözleri ki oynaşır,
    Galip Batının kanla dolmuş gözü gibi.

    Kara bulut kümesi ki, gökleri
    Doğuyu örten perde gibi kapatmıştır;
    Güz ordusu zehir dolu akları
    Yaz bağrına sayısızca atmıştır.

    Bela gibi katar katar dizilerek,
    Gökyüzünden kargalar da geçerler.
    Doğu gibi içten gizlice ezilerek,
    Çok canlılar son nefesi beklerler.

    Bütün varlık yokluk sönmek üzere,
    Soğuk ... kara kışa göçmek üzere ...
    Buhara, 4 Kasım 1921
    *
    Azərbaycan dilində tərcüməsi:
    GÜZ*
    Gömgöy ikən saralıbdır yarpaqlar
    Arğın, yorğun qoca Şərqin üzü tək.
    Qasırğanın gözlərisə oynaqlar
    Qalib Qərbin qanla dolu gözü tək.

    Qara bulud topaları göyləri
    Şərqi tutqun pərdə kimi qapamış.
    Güz qoşunu zəhər dolu oxları
    Yaz bağrına dayanmadan atmışdır.

    Bəla kimi qatar-qatar düzülüb,
    Göy üzündə qarğalar da süzərlər.
    Şərq tək içdən için-için əzilib
    Çox canlılar son nəfəsi gözləyər.

    Bütün varlıq, yoxluq çökmək üzrədir,
    Soyuq... qara qışa köçmək üzrədir.

    *Güz-bir çox türk dillərində, o cümlədən özbək dilində “payız” deməkdir.

    ***

    ABDURRAUF FıTRAT (1886-1937)

    PARÇA
    Ur, ur. .. ! Senin tırnakların nazlı nazlı urdıkça
    Yüregimmin bitib kalğan yaraları açılsın!
    Çalğı kılı senin nazlı tırnağınla titrerken
    Ümidimni kapiab turğan kra bulut yırtılsın!
    11 April1920
    *
    Türkce çevirisi:
    PARÇA
    Vur, vur.,,! Senin tırnakların nazlı nazlı vurdukça
    Yüreğimin kapanmış yaraları açılsın!
    Çalgı teli senin nazlı tırnağınla titrerken
    ümidimi kapatan kara bulut yırtılsın!
    11 Nisan 1920
    *
    Azərbaycan dilində tərcüməsi:
    PARÇA
    Vur, vur...! Sənin barmaqların həzin-həzin vurduqca
    Ürəyimin bitib qalan yaraları açılsın!
    Çalğı teli sənin nazlı barmağınla titrərkən
    Ümidimi qapayan qara bulud yırtılsın.
    11 aprel 1920

    ***

    ELBEK
    (1898-1938)
    (Maşrık Yunusoğlu Elbek)

    TİL
    Munlı kuşum sayrab sayrab kel anlat!
    Kimler erür Türk tilini satğuçı?
    Bülbül kebi sayrab turğan bu tilni
    Uyalmayın bu ölkeden atğuçı?
    *
    Baldan tatll,candan tınık Türkçeni,
    Tüşünmeyin horlab-horlab yatğuvçı?
    Acunlarda baylığını körsetmesden,
    Kimdir, bunge "yarlı, yaramas" degen?

    Munlı kuşum unlarnı koy, sen sayra,
    Türk tilinin dangın çıkar köklerge!
    Koy ularnı, ular yoldan azsunlar
    EI içinde boşboğazlık satsunlar.
    1921
    *
    Türkce çevirisi:
    DİL
    Kederli kuşum öte öte gel anlat!
    Kimlerdir Türk dilini satanlar?
    Bülbül gibi ötüp duran bu dili
    Utanmadan bu ülkeden atanlar?

    Baldan tatlı, çandan duru Türkçeyi,
    Düşüncesizce hor görüp duranlar?
    Dünyada zenginliğini göstermeden,
    Kimdir, ona "Yetersiz, işe yaramaz" diyen?

    Kederli kuşum onları bırak, en öt,
    Türk dilinin ününü çıkar gökler!
    Koy onları, onlar yoldan azsunlar,
    Millet içinde boşboğazlık etsinler.
    1921
    *
    Azərbaycan dilində tərcüməsi:
    DİL
    Qəmli quşum ötə-ötə gəl anlat,
    De kimlərdir türk dilini satanlar?
    Bülbül kimi öpüb duran bu dili
    Utanmadan bu ölkədən atanlar?

    Baldan dadlı, sudan duru türkcəyə
    Xor baxırlar boş qafalar, beyinlər.
    Bu sərvətin qiymətini bilməyib,
    Gör kimlərdir “nəyə lazım” deyənlər?

    Qəmli quşum, öz nəğməni oxu sən,
    Türk dilində zümzümə et qış, bahar.
    Yollarını azanlara baş qoşma,
    El içində çərənləsin qoy onlar.

    ***

    AYBEK (1905-1968)
    Musa Taşmuhammedoğlu Aybek

    ERKİNKUŞ
    Melek kebi gözel bir kuş.
    Tal şahıge kelib kondı.
    Dedim: "Kuşça, yanımge tüş
    Yaş köfilimge elem toldı,
    Bir az küyle, şe'rifi söyle,
    Mahzun ruhım kanat kaksın!
    Sırlı, gözel nağmelerin
    Emelimnin şem'in yaksın.
    "Yandım erknin sevdasıda,
    Kafeslerde cüde bezdim
    Bakçalarnın hicranıda
    Yüregi kan tutkun edim."
    "Koy, çakırma kökke uçay,
    Etkinlikke endi çıkay;
    Bahar kelib, her yak küldi,
    Çeçeklerini bir az kuçay!"
    Deye kuşça her yan bakdı.
    Tınık kökle kanat kakdı.
    1924
    *
    Türkce çevirisi:
    ÖZGÜRKUŞ
    Melek gibi güzel bir kuş,
    Dal ucuna gelerek kondu.
    Dedim: "Kuşcuk, yanıma in,
    Genç gönlüme üzüntü doldu.
    Biraz öt, şiirini söyle,
    Üzgün ruhum kanat açsın!
    Sırlı, güzel ezgilerin
    Özlemimin mumunu yaksın."
    "Yandım özgürlüğün sevdasında,
    Kafeslerden çok bezdim.
    Bahçelerin hasretinde
    Yüregi kan tutsak idim."
    "Bırak, çağırma göğe uçayım,
    Özgürlüğe şimdi çıkayım;
    Bahar gelerek her yan güldü,
    Çiçekleri biraz sarayım!"
    Diyerek kuşcuk her yana baktı.
    Durgun göğe kanat açdı.
    1924
    *
    Azərbaycan dilində tərcüməsi:
    AZAD QUŞ
    Mələk kimi gözəl bir quş
    Bir budağa gəlib qondu.
    Dedim: “Ay quş, yanıma düş,
    Gənc könlümə qüssə doldu.
    Bir az dillən, şeir söylə,
    Üzgün ruhum qanad açsın.
    Sirli, gözəl nəğmələrin
    Əməlimi şamtək yaxsın”.
    “Yandım azadlıq eşqilə,
    Qəfəslərdə tamam bezdim.
    Bağçaların həsrətilə
    Ürəyi qan dustaq idim”.
    “Gəl çağırma, göyə uçaq,
    Azadlığa çıxaq birgə.
    Bahar gəlib hər yan gülür,
    Çiçəkləri qucaq birgə”.
    Deyərək quş yana baxdı,
    Sakit göyə qanad acidı.

    ***
    ERKİN VAHİDOV (1936-2016)
    BULAK
    Bulak ana yer siynesiden
    Şe'r singeri kaynab akadı
    Suvnın kümüş aynasıdn
    Mehrim bolıb kuyaş bakadı.

    Toyıb içdim, suy bilen göya
    Dilge sindi yurt muhabbeti
    Teşneligim kandı-yu, amma
    Yana artdı kalb herareti,
    1958
    *
    Türkce çevirisi:
    BULAK
    Pınar ana yer göğsünden
    Şiir g1bi kaynayarak akar
    Suyun gümüş aynasından
    Aşığım olarak güneş bakar.

    Doyarak içtim, suyla sanki
    Gönüle sindi yurt sevgisi,
    Susuzluğum geçti de, ancak
    Yine arttı kalp harareti.
    1958
    *
    Azərbaycan dilində tərcüməsi:
    BULAQ
    Bulaq ana yer köksündən
    Şeir tək çağlayıb axar.
    Suyun gümüş aynasından
    Aşiq kimi Günəş batar.

    Suyla birgə ürəyimə
    Axdı vətən məhəbbəti.
    Susuzluğum bitdi, ancaq
    Bitmədi qəlb hərarətim.

    ***

    Abdulla Aripov (1941-2016)

    Tille balıqça

    Tuxımdan çıqtiyu keltirib uni
    Şu layqe havuzge taman atdilar.
    Taşlandıq uşaq yeb ötedi küni,
    Xaru xas, xazenler üstin yaptilar.
    Dünyada körgeni şu tar havuzça
    Ve müdraq tallarnin aççıq xazeni.
    Menge elem qılar, tille balıqça
    Bir kölmek havuz deb biler dünyani.
    *
    Türkce çevirisi:
    Altın Balıkçık

    Yumurtadan çıkar çıkmaz getirip onu
    Şu çamurlu havuzun içine attılar
    Kırıntılar yiyerek geçirdi gününü
    Çerçöp, hazan yaprakları üstünü kapattılar
    Dünyada gördüğü bu dar havuzcuk
    Ve yakın söğütlerin hüzünlü yaprakları
    Bana elem verir altın balıkçık
    Bir küçük havuz diye bilir dünyayı
    *
    Azərbaycan dilində tərcüməsi:
    Qızıl balıq

    Toxumdan çıxan tək gətirib onu
    Bu çirkli hovuza atdılar artıq.
    Qır-qırıntı yeyib keçirdi günü,
    Çör-çöp, yarpaq altda qalmışdı balıq.


    Dünyada gördüyü bu dar hovuzdu,
    Bir də söyüdlərin solğun ləçəyi.
    Mənə elə gəlir, bu qızıl balıq
    Dünyanı dar hovuz hesab eləyir.



    ***

    Cemal Kemal (1938)

    Sırlaşer

    Sazim, sırlaş könlim bilen birleşib,
    Bu alemde yaxşi-yaman sırlaşer.
    Seyyareler yanar kökde imleşib,
    Dengizler tübide mercan sırlaşer.
    Şemalge şivirleb, saç yazar sümbül,
    Otda yana-yana ağaç bolar kül,
    Bostannin mahremi gül bilen bülbül,
    Çemende can ile canan sırlaşer.
    Sırlarge tolibdir siyneyi alem,
    Ba’zide şerhige hayrandir qalem,
    Dost bilen düşmannin, bu qandeq alem,
    Aytişib çin ile yalğan, sırlaşer.
    Cemal, sırin açma, sözin qıl tamam,
    Leblerde aks etsin qollardagi cam,
    Sırlarge çömilgen şu solim aqşam,
    Senin ruhin bilen asman sırlaşer.
    *

    Türkce çevirisi:
    Söyleşir
    Sazım, sırdaşı gönlüm ile birleşerek
    Bu alemde iyi-kötü söyleşir.
    Gezegenler yanar gökte ışıldayarak,
    Denizler dibinde mercan söyleşir.
    Rüzgara fısıldayıp saç dağıtır sünbül,
    Ateşte yana yana ağaç olur kül,
    Bahçenin mahremi gül ile bülbül,
    Çimende can ile canan söyleşir.
    Sırlarla dolmuştur alemin sinesi,
    Bazen de açıkladıklarına hayrandır kalem
    Dost ile düşmanın, bu nasıl elem,
    Söyledikleri doğru ile yalan, söyleşir.
    Cemal, sırrını açma, sözünü bitir,
    Dudaklara yansısın ellerdeki kadeh,
    Sırlara gömülen şu güzel akşam,
    Senin ruhun ile gökyüzü söyleşir.
    *
    Azərbaycan dilində tərcüməsi:
    Danışır

    Sazım sirdaş könlüm ilə birləşib
    Bu aləmdə yaxşı-yaman danışır.
    Səyyarələr yanar göydə alışıb,
    Dənizlər dibində mərcan danışır.

    Rüzgar oynayar, saç yolar sünbül,
    Odda yana-yana ağac olar kül,
    Bağçanın məhrəmi gül ilə bulbul,
    Çəməndə can ilə canan danışır.


    Sirlərlə doludur bu sirli aləm,
    Bəzən bu sirlərə baş vurur qələm,
    Dost ilə düşmənin, bu necə aləm-
    Sözləşib doğruyla yalan danışır.

    Camal, açma sirri, sözü de tamam,
    Dodaqda əks etsin əllərdəki cam,
    Sirlərlə gömülən bu gözəl axşam
    Sənin ruhun ilə asman danışır.
    ***

    Türkcəyə çevirenler:
    Mete Tunç ve Timur Kocaoğlu

    Azərbaycancaya çevirən:
    Firuz Mustafa

    • aprel 2018, Firuz M.

  • 89
Belə Ayrılıq Olmur

Dəhnəli Məmməd Hacızadə

Dərddi dərdə calanan, hey üst-üstə qalanan. Baxma ki ortalıqda iztirabdı dolanan, . Dözmərəm göz yaşına, qəm dolu baxışına. Qəlbimdəsən getsəm də, dünyanın o......

Ağrının ssenarisi - (psixoloji-fəlsəfi janrda hekayə)

Tural İsmayılov

Gecənin sükutu mürəkkəb qurumamış vərəqlərimin üzərinə ağır bir duman kimi çökürdü. Pəncərənin önündə dayanıb, uzaqda, qaranlığın içində batan şəhərin işıqlarına baxırdım. Masamın üzərində on birinci......

Daha Səsləməyir Dan Yeri Bizi

Dəhnəli Məmməd Hacızadə

Göydə ay,ulduzlar yerdə sən və mən, Bir onlar oyaqdır, bir də, sən və mən. Qapılıb gecələr xoş xəyallara, Onlar bizə baxar, biz də onlara. Qalardı......

Ağ dumanın içindəki görən kor (fəlsəfi hekayə)

Tural İsmayılov

Atam deyirdi ki, dünyanı görmək üçün göz lazımdır, mən isə indi buna şübhə edirəm. O kitabı – vərəqləri künclərindən didilmiş, cildi günəşdən solmuş o qəribə......

Zaur Ustac - Zenitdəki Zenitçi

زائـــور اوستاج

Zenitdəki Zenitçi (oçerk) Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq salnaməsi yüz illər boyu Vətən uğrunda canından keçən igid oğulların adı ilə zəngin olmuşdur. Bu qəhrəmanlar yalnız bir ailənin......

Sona İsmayılova – Zakir Kaya’nın Medya ve Yayıncılık Çalışmaları

زائـــور اوستاج

Röportaj Editör Girişi Dr.profesor Zakir Kaya, Türkiye merkezli araştırmacı gazeteci, yazar olarak medya, yayıncılık ve edebiyat......

Araşdırmaçı jurnalist Zakir Kaya: Media, Ədəbiyyat və Müstəqil Düşüncənin Kəsişm...

زائـــور اوستاج

Müsahibə Mətni Müasir mediada sürət, görünürlük və rəqəmsal intensivlik artdıqca, məzmun istehsalının keyfiyyəti və......

Zaur Ustac - Mən

زائـــور اوستاج

Mən “Sizin yanınızda oturmaq istəyirəm” … (Qəndab – Ara-sor məni) Hər gün oyananda səhər mehində, Sübhün şəfəqində, danındayam mən. Telinin cığasın pozan küləyəm, Hər zaman......

Zaur Ustac - Aşiq gecələr

زائـــور اوستاج

Aşiq Gecələr (Qəndab – Aşiq gecələr) O zülmət gecənə şam olum, gülüm, O gül cəmalına aşiq gecələr! “İşıldaquş”ların işığı vecsiz, Əriyən mumlara aşiq gecələr! Pərvanə......

Abşeron təhsilində sözün və yaddaşın böyük bayramı

زائـــور اوستاج

Abşeron-Xızı Regional Təhsil İdarəsi müdiri hörmətli Ilhamə xanım Abdullayevanın dəstəyi ilə Xırdalan şəhər 8 nömrəli tam orta ümumtəhsil......