- Haqqında 4-cü kitab
- Firuz Mustafa
-
Firuz MUSTAFA
Haqqında
4-cü kitab
Bakı-2020
Firuz Mustafa
haqqında
4-cü kitab
Oxuculara təqdim edilən
4-cildliyin sonuncu –dördüncü cildində
Firuz Mustafanın
yaradıcılığından bəhs edən
müxtəlif janrlı yazılar- məqalə, rəy və esselər, habelə ona həsr edilmiş
poetik nümunələr
toplanmışdır.
Bədii tərtibatçı: Aqşin Mustafayev
Bakı.2020, səh.404
©Firuz Mustafayev.,2020
"Renessans-A" nəşriyyat evi,2020
BAKI-2020
RƏYLƏR...
MÜLAHİZƏLƏR...
MÜBAHİSƏLƏR...
TAMAŞALAR HAQQINDA
Firuz Mustafanın “Müqəvva” pyesi Türkiyə teatrında
Türkiyənin İstanbul şəhərində yerləşən “Oda” teatrında yazıçı-dramaturq Firuz Mustafanın “Müqəvva” pyesinin məşqlərinə başlanmışdır. Monodram janrında yazılmış həmin əsər indiyəcən ölkəmizin bir çox teatrlarında öz uğurlu səhnə həyatını yaşamışdır.
Qardaş Türkiyədə əsəri Kəmalə Kamalqızı (Nəbibəyova) hazırlayır. O, tamaşanın rejissoru və baş rolun ifaçısıdır. Kamalqızı “Turan” teleteatrinin rəhbəri, habelə Türkiyədə fəaliyyət göstərən Azərbaycan Barış Tv-də “A-dan Z-yə” verilişinin aparıcısıdır.
Arayış üçün qeyd edək ki, “Oda” teatrı 1990-cı ildən fəaliyyət göstərir. Bu sənət ocağında Kaan Erkam, Levent Tayman, Niyazi Gezer, Beste Hoşses kimi tanınmış sənətkarlar fəaliyyət göstərir. Teatrın həyatında maraqlı bir fakt da diqqəti çəkir: “Oda” 48 saat ərzində oyun nümayiş etdirərək səhnədə qalan və bu cəhətinə görə dünya rekorduna sahib olan bir teatrdır.
Yeri gəlmişkən, onu da bildirmək istəyirik ki, bu günlərdə Firuz Mustafanın “Neytral zona” adlı pyesi Dərbənddə fəaliyyət göstərən Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında öz səhnə həllini tapmışdır.
“Mədəniyyət”
25 avqust 2016-cı il
“Müqəvva” tamaşası Beynəlxalq festivalda yüksək mükafata
layiq görülüb
İstanbuldakı “Oda” teatrında yazıçı-dramaturq Firuz Mustafanın “Müqəvva” pyesin əsasında hazırlanmış eyniadlı tamaşa noyabr ayının 21-26-da Türkiyənin Mersin şəhərində keçirilən və bir çox Avropa teatrlarının iştirak etdiyi Beynəlxalq Teatr festivalında yüksək mükafata layiq görülüb.
Cavahir
Metbuat.az.29.11.2016
Firuz Mustafanın “Sahibsiz adam”ı Krımda
Yazıçı-dramaturq Firuz Mustafanın “Sahibsiz adam” pyesinə maraqlı quruluş verilmişdir.
Krımda yaşayan soydaşımız Arifə Muxtarovanın verdiyi məlumata görə, bu günlərdə Krım Respublikasının paytaxtı Simferopolda yerləşən Krımtatar Dövlət Akademik Musiqili Dram teatrında görkəmli dramaturqun adı çəkilən əsərinin premyerası olmuşdur. Tamaşanınsərin quruluşçu rejissoru Nabat Həsənovadır.
“Sahibsiz adam”ın premyerası böyük coşqu və anşlaqla keçmişdir.
Əsəri Krımtatar dilinə Refat Səid-Abpayev çevirmişdir.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Krımtatar teatrı indiyəcən Azərbaycan dramaturgiyasına bir neçə dəfə müraciət etmişdir. Belə ki, həmin teatrın səhnəsində vaxtilə Ü. Hacıbəyovun “Arşın mal alan”, “O olmasın bu olsun”, habelə M.Şamxalovun “Qaynana” əsərlərinə də quruluş verilmişdir.
“525-ci qəzet”
13 noyabr 2019-cu il
“SEVMƏSƏN ÖLƏRƏM”
Firuz Mustafanın bu əsəri Ağdam teatrında səhnəyə qoyulub
Gələn il fəaliyyətə başlamasının 35 illiyini qeyd etməyə hazırlaşan Ağdam Dövlət Dram Teatrı on ilə yaxındır ki, Bərdə şəhərində məskunlaşıb. Bütün çətinliklərə sinə gərən yaradıcı kollektiv tez-tez cəbhə bölgələrinə gedir, əsgərlər qarşısında çıxışlar edir. Ağdam teatrının repertuarına yeni bir əsər də daxil olub. Yazıçı-dramaturq Firuz Mustafanın “Sevməsən ölərəm” adlı komediyasının premyerası çox maraqlı keçib. Məişət mövzusunda qələmə alınmış əsərdə cəmiyyətimizdə hələ də mövcud olan yalançılıq, saxtakarlıq, xəyanət və sair kimi mənəvi yoxsulluq əlamətləri ifşa hədəfi seçilmişdir.
Əsərin fabulası belədir: qonşu emalatxanalarda dizayner kimi fəaliyyəıt göstərən iki rəfiqə - Xalidə və Afina günlərin bir günü bir-birlərindən küsüb inciyərlər. Hələ bu azmış kimi Xalidə ilə nişanlısı Siracın arasında da narazılıq yaranır. Vəziyyətin mürəkkəbləşdiyini görən Xalidə öz libasını, habelə xarici görünüşünü dəyişmək qərarına gəlir; beləliklə, o, səhnəyə kiçi qiyafəsundə çıxır. Afinanın rəfiqəsi Bikə isə yüngül həyata meyl edir. Onun dərdindən dəli-divanə olan Ataş da öz qiyafəsini dəyişmək qərarına gəlir və hindli qız rolunu seçir. Beləliklə, komik bir situasiya yaranır. Tamaşaçılar roldan-rola, cilddən-cildə girən obrazların hərəkətlərini gərginliklə izləyir, personajların taleyinə gah gülür, gah da təəssüf edirlər.
Komediyada əsas rolları respublikanın əməkdar artisti Cəmilə Məmmədbəyli, aktyorlardan Aidə Qasımova, Kərim Həsənov, Elşən Cavadov, Fəqumə Hüseynova, Saleh Adıgözəlov, Mehman Quliyev və Suliddin Quliyev ifa etmişlər. Əsərə teatrın baş rejissoru Elxan Mikayılov quruluş verib.
Yeri gəlmişkən xatırladaq ki, 2002-ci il Firuz Mustafa üçün uğurlu il olub. Belə ki, cari mövsümdə onun “Qəfəs” əsəri Dövlət Gənclər Teatrında, “Müqəvva” əsəri “Yuğ” və Naxçıvan teatrında, “İlğım” Lənkəran teatrında səhnəyə qoyulub. Ölkə teatrları dramaturqun bir sıra başqa əsərlərini də səhnəyə qoymağa hazırlaşırlar.
“P.S.” qəzeti, 29 noyabr 2002-ci il
AĞDAM TEATRININ
YENİ TAMAŞASI
Bu gün özünün qaçqınlıq taleyi yaşayan Ağdam Dövlət Dram Teatrı Bərdə şəhərində məskunlaşıb. Bütün çətinliklərə sinə gərən yaradıcı kollektiv tez-tez cəbhə bölgələrinə gedir, əsgərlər qarşısında çıxış edir.
Ağdam teatrının repertuarına yeni bir əsər də daxil olmuşdur. Yazıçı-dramaturq Firuz Mustafanın “Sevməsən ölərəm” adlı komediyasının premyerası çox maraqlı keçmişdir. Məişət mövzusunda qələmə alınmış əsərdə cəmiyyətimizdə hələ də mövcud olan yalançılıq, saxtakarlıq, xəyanət və sair kimi mənəvi yoxsulluq əlamətləri ifşa hədəfi seçilmişdir.
Komediyada əsas rolları respublikanın əməkdar artisti Cəmilə Məmmədbəyli, aktyorlardan Aidə Qasımova, Kərim Həsənov, Elşən Cavadov, Fəqumə Hüseynova, Saleh Adıgözəlov, Mehman Quliyev və Suliddin Quliyev ifa edirlər. Əsərə teatrın baş rejissoru Elxan Mikayılov quruluş vermişdir.
“RESPUBLİKA” qəzeti, 27 noyabr 2002-ci il, s.5.
“YUĞ”UN YENİ TÖHFƏSİ
TEATR “MÜQƏVVA”NI SƏHNƏLƏŞDİRİB
Yaxınlarda “Yuğ” teatrı özünün 52-ci tamaşasını – “Müqəvva”nı təqdim edəcək. Bu tamaşa yazıçı-dramatuqr Firuz Mustafanın eyni adlı əsəri əsasında hazırlanıb. Rejissoru Vaqif İbrahimoğlu olan tamaşada üç personaj mövcuddur. Əsərin məzmununa görə orta yaşlı, hər şeydən çox azadlığı sevən Tənha Qadın ruhi qeyri-müəyyənlik hissi keçirməyə başlayır. Qadın anlayır ki, bu depressiyanın səbəbi onun Kişiyə olan nifrətindən irəli gəlir.
Nəticədə qadın moda dükanlarından birindən maneken alır və uşaqlıqda olduğu kimi onunla “ev-ev” oynamağa başlayır. Sonda isə bir növ Piqmalionun başına gələnləri Tənha Qadın da yaşamalı olur. Əgər Piqmalionun sevgisi Qalateyanı canlandırmışdısa, Tənha Qadının məhz nifrəti bu cansız müqəvvanı dirildir. “Yuğ”un hazırladığı bu maraqlı tamaşada “Tənha qadın” rolunu Sonaxanım Mikayılova, “müqəvva kişi”ni Yusif Novruzov, “virtual kişi”ni isə elə Vaqif İbrahimoğlunun özü ifa edir.
Qeyd edək ki, Firuz Mustafa mindən çox elmi-bədii publisistik yazıların müəllifidir. Onun “Adsız” pyeslər toplusu ötən il C.Cabbarlı mükafatına layiq görülüb. İndiyə kimi Firuz Mustafanın Dövlət Gənclər Teatrı, Şuşa, Naxçıvan, Lənkəran və Ağdam dram teatrlarında tamaşaları səhnəyə qoyulub. F.Mustafanın yaradıcılığına ilk dəfədir ki, müraciət edən “Yuğ” teatrı yaxınlarda M.Muxtarov 83 küçəsində yerləşən yeni binaya köçüb. Odur ki, teatrda səhnələşdirilən və yeni mövsümə planlaşdırılan tamaşaların hamısı yeni binanın şəraitinə uyğun hazırlanır.
“MÜSAVAT” qəzeti, 5 noyabr 2002-ci il
SABAH “QARA QUTU”NUN TƏQDİMATI OLACAQ
Firuz Mustafa ilə mərhum Hüseynağa Atakişiyevin birgə layihəsi səhnəyə çıxarılacaq.
Bu günlərdə yazıçı-dramaturq Firuz Mustafa Yazıçılar Birliyinin Dramaturgiya sektoruna rəhbər seçilib. Digər bir tərəfdən isə yazıçının sabah daha bir əsəri – “Qara qutu”nun təqdimatı olacaq.
F.Mustafa bildirib ki, “Qara qutu” əsəri əsasında hazırlanan tamaşa hələ bir neçə ay bundan əvvəl təqdim olunmalıydı. Əsərin təqdimatının gecikməsinə səbəb Dövlət Gənclər Teatrının rejissoru Hüseynağa Atakişiyevin qəflətən dünyasını dəyişməsi olub: “Qara qutu” əsəri Hüseynağa Atakişiyevin son işi oldu. Əslində əsərin təqdimatı çoxdan keçirilməliydi. Elə buna görə də “Qara qutu”nun təqdimatı may ayının 8-nə qədər uzandı. Rejissorun insult keçirərək dünyasını dəyişməsi təkcə “Qara qutu”nun deyil, teatrın bütün layihələrinin həyata keçməsinə mane oldu”.
Dramaturq onu da əlavə etdi ki, “Qara qutu” əsəri onun mərhumla sonuncu birgə işi olub. “Ümumiyyətlə, Hüseynağa müəllimlə mənim layihələrim çoxdur. Dövlət Gənclər Teatrının səhnəsində təqdim edilən bütün əsərlərimə məhz o quruluş verib. “Qara qutu” isə bizim 5-ci işimiz idi”, - deyən yazıçı, yarımçıq qalmış əsərin ideyasından söhbət açdı. Bildirdi ki, “Qara qutu”da söhbət adi, qara rəngli qutudan getmir. “Bütün insanların ürəyində sirli məqamlar olur. Bəzən elə insanlar olur ki, ölənə qədər bu sirləri kimsə ilə bölüşmür, dünyadan köçəndə bu sirli özü ilə qəbr evinə aparır. “Qara qutu”nun adı da insanın daxilindəki qara qutudan götürülüb. Bundan başqa, əsərdə müasir elmin gətirdiyi uğur və faciədən söhbət açılır”, - deyən yazıçının baş qəhrəmanını bu tamaşada paradoksal və komik vəziyyətlər gözləyir.
Qeyd edək ki, mayın 8-də keçirilən təqdimat Səməd Vurğun adına Rus Dram Teatrının səhnəsində baş tutacaq.
“REYTİNQ” qəzeti, 7 may 2005-ci il
YAZIÇI FİRUZ MUSTAFANIN QROTESK JANRINDA YAZDIĞI PYESİN PREMYERASI OLDU
(“Tabut” tamaşsı haqqlnda)
Dünən Dövlət Gənclər Teatrında yazıçı Firuz Mustafanın “Tabut” pyesi əsasında hazırlanan tamaşanın premyerası oldu. Qeyd edək ki, tamaşanın bədii rəhbəri Hüseynaa Atakişiyev, rejissoru Zəhra Talıbovadır. Tamaşadan əvvəl pyesin müəllifi bizimlə söhbətində əsərin qrotesk janrında yazıldığını dedi: “Burda həm faciəvi, həm də kömək notlar var. Yeni bir növ tragikomediya kimi bir şeydir. Burda zaman və məkan mücərrəddir. Böyük sərnət sahibi olan oliqarxın vəfatından sonra baş verən hadisələrdən sonra gedir. Əlavə nəsə demək istəmirəm, davamını özünüz görərsiniz”.
Tamaşada qəhrəmanların adları konkret adlara yox, şərti olaraq sürücü, qulluqçu, xanım və sonra kimi işlənir. Bunun səbəbini açılayan müəllif “Çünki bu, konkret bir məkana – Azərbaycana aid deyil. Bu hadisə dünyanın istənilən yerində baş verə bilər” – dedi. Nəhayət, tamaşanın nümayiş başlanır. Əsərdə müəllifin də dediyi kimi vaxtilə böyük sərvət sahibi olan bir oliqarxın ölümündən sonra onun ailəsində və yaşadığı mühitdə baş verən hadisələr təsvir olunur. Əsərin baş qəhrəmanı isə demək olar ki, mərhumun “tabut”udur. Çünki, əsər boyu tabut ortalıqdan çıxmır, bütün hadisələr onun ətrafında cərəyan edir. Mərhumun pis və ya yaxşı adam olması tamaşaçıya məlum deyil, çünki onun harrında dirilir danışırlar. Mərhumun başçıları altında işləyənlər də onun haqqında müxtəlif fikirlər söyləyirlər. Bəziləri üçün o, ədalətli, çoxları üçünsə həddindən artıq qəddar bir adam olub. Hətta onun ortalıqda qalan tabutunu belə təhqir edərək, torpağa tapşırılmasına mane olanlar var. Mələsən, onun qəddarlığından ağızdolusu danışan “sürücü” obrazı son nəfəsinə qədər “tabut”la mübarizə aparır, sağlığında etdiklərinin hesabını çəkir. Nəhayət, onun oxşarı meydana çıxır. Guya onun yaxın adamları ilə cəmiyyət arasındakı ziddiyyətləri aradan götürmək istəyir. Amma əslində o da fırıldağın biridir. Ölən oliqarxdan da zülmkar olur. Oxşar hər şeyi “yoluna qoyur”, üsyan edən adamları ələ alır, sürcünü isə dar ağacına gətirir. Əsər faciəvi sonluqla bitir.
“525”ci qəzet, 27 aprel 2001-ci il
YENİ TAMAŞA: “Tabut”
Yazıçı Firuz Mustafanın “Tabut” pyesi Azərbaycan Dövlət Gənclər Teatrında ilk tamaşası göstərilib.
Əsərdə vaxtilə böyük sərvət və vəzifə sahibinin ölümündən sonra ailəsində və yaşadığı mühitdə baş verən hadisələr təsvir olunur. Tamaşaçılar mərhumun pis və ya yaxşı adam olduğunu dəqiq bilmirlər. Çünki mərhumun başçılığı altında işləyənlər də onun barəsində bir-birinə əks fikirlər söyləyirlər; bəziləri üçün o, çox ədalətli, bir çoxları üçünsə qəddar adam olub. Ortada qalan tabutu təhqir edib, torpağa tapşırılmasına mane olanlar da var. Əsərdəki sürücü obrazı son nəfəsinə qədər “qəhrəmanla” – tabutla mübarizə aparır. Nəhayət, mərhumun haradansa zühur edib gələn oxşarı hər şeyi yoluna qoyur – qiyam qaldıran adamları ələ alır, sürücünü dar ağacına gətirir. Əsər qrotesk janrında qələmə alınıb. Burada həm faciəvi, həm də komik notlar var.
Tamaşanın bədii rəhbəri H.Atakişiyev, quruluşçu rejissoru Z.Talıbovadır. Bəstəkar Xəyyam Mirzəzadə əsər üçün gözəl musiqi yazıb. Rəssam Rafael Əlizadədir. Rolları Qurban İsmayılov, Elşən Hacıbabayev, Lalə Kazımova, Lətafət Məmmədova, Mahir Tapdıqov, Natiq Aslan, Xalidə Əliməmmədova ifa edir.
“Ədəbiyyat” qəzeti, 27 aprel 2001-ci il
Şuşa teatrı sənət yarışmasında
("Ağılh adam" tamaşası)
Müasir dramaturgiya və nəsrimizin istedadh nümayətıdəsi olan Firuz Mustafanm teatra cəlb olunması yeni sənət axtanşına zəmin yaratmaq istəyindən irəli gəlmişdir. Özünün bir çox roman və povestləri ilə geniş oxucu rəğbəti qazanmış Firuz Mustafanın Şuşa teatrının səhnəsində ilk işi "Ağılh adam" tragi-farsı (26.09.2000.) oldu.
Yaşadığımız müasir cəmiyyətdə xeyir və şər qüvvələrin yaratdığı xaotik vəziyyətdə kimin dəli, kimin ağıllı olduğu kimi fəlsəfı suala cavab axtaran əsər müəllifı Firuz Mustafa ilə həmfıkir mövqedə duran rejissor Kəmalə Məcidova
özünün səhnə yozumunda aktyor oyunu vasitəsilə bu sualı cavablandırmağı tamaşaçmın öhdəsinə buraxaraq, hadi-sə məkanı ilə tamaşaçı zalı arasında canlı və emosional daxili bir dialoqa nail olmuşdur.
Tamaşamn qayəsinin daşıyıcılan, bədii obrazların səhnə təcəssümçüləri olan aktyorlar Azad Məmmədov (jurnalist), Şükufə Musayeva (Xəstə), İqrar Salamov (Xəstə və Müstəntiq), Zahid Mehdİyev (Polis), Məlahət Əh-mədova (Həkim), Ceyran Əzimova (Qadın) əsər müəllifinin məqsədini düzgün dərk etməklə, özlərinin təbii oyunlan ilə tamaşaçı qəlbinə yol tapmaqla yadda qalırdılar.
Ümumilikdə ansambl bütövlüyü ilə diqqət çəkən bu əsərin təsir və təlqin gücü özünün bədii estetik dəyəri ilə seçilməklə bizə belə bir inam aşıladı ki, "Ağıllı adam" tamaşası Şuşa teatrmın reper-tuarında uzunömürlü olacaqdır...
27.09.2000
“AĞILLI ADAM”I DƏLİ ELƏYİRLƏR
Söhbət DGT teatrında göstərilən tamaşadan gedir
Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrı Səhnə həyatının 10-cu köçkünlük mövsümünü Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar teatrının səhnəsində yazıçı Firuz Mustafanın “Ağıllı adam” əsərinin tamaşası ilə açdı. İki hissəli tragifarsın rejissoru teatrın baş rejissoru Kəmalə Məcidovadır.
Düzü tamaşaya könülsüz - əsərin müəllifi, dostum Firuz Mustafanın dəvəti ilə getmişdim. Ona görə könülsüz deyirəm ki, adı çəkilən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar teatrının binasında keçən mövsüm baxdığım iki tamaşadan ağlım bir şey kəsməmişdi. Əərlərin primitivliyi, aktyorların obraza daxil ola bilməməsi, adi dialoqun belə düzgün qurulması adamı bezdirirdi.
Ancaq Şuşa Dövlət Musiqili Dram teatrının bu tamaşası sübut etdi ki, gözəl tamaşa hazırlamaq üçün heç də həmişə rahat yer, titullar, mərkəzdə yerləşən teatr və s. vacib deyil, təki içində sənət yanğısı və işə ürəkdən bağlılıq olsun.
Baxdığımız tamaşada həm rejissor işi, həm də aktyorların oynadığı obrazları yaratmaq – daha doğrusu, obrazı yaşamaq baxımından uğurlu idi. Əsər yaşadığımız həyatın bizdən – cəmiyyətdən təcrid olunmuş hissəsinin bizə - cəmiyyətə görüntüsündən – nümayişindən ibarətdir.
İlk təəssürat budur ki, belə psixoloji məqamlara bizim hər birimiz düşə bilərik. Və bu an tamaşaçıya məlum olur ki, onu cəmiyyətdən təcrid olmuşların həyatıyla, cəmiyyət arasında sürdüyü həyatdan elə də uzaq məsafə ayırmır.
Əsərdən belə bir sual da doğur və bizi düşündürür: gördüyümüz bu adamları təcrid etməklə cəmiyyət düzmü hərəkət etmişdir? Axı indiki zamanda bu adamların hər birinin yerində biz özümüz də ola bilərik və tamaşada hasarın içindəkilərin düşüncəsinə görə ağılsızlar hasarın çölündəkilər – yəni bizik. Müəllif də əsərdəki obrazların halına bizi gah güldürmək, gah da ağlatmaqla özünü belə demək mümkünsə bitərəf saxlayır, hadisələrin gedişinə müdaxilə etmir. Tamaşada oynayan aktyor kontingenti hələlik geniş auditoriyada tanınmasa da hiss olunur ki, onlar teatra cani-dildən bağlıdırlar. Bircə onu qeyd edək ki, iki rolu ifa edən aktyorlar istisna olmaqla qalan aktyorlar qoşa rol-obraz oynayırdılar və hər obrazda onların yeni bir keyfiyyəti görünürdü.
Yeri gəlmişkən bir iradımı da bildirmək istəyirəm. Tamaşaya məktəblilər də baxırlar. Əvvəla azyaşlılar üçün Kukla teatrımız var. İkincisi də körpələrdə hələ tamaşaçı mədəniyyəti formalaşmayıb. Onlar salonda səs-küy salır, tum çırtlayır, tamaşa gedə-gecə vur-hay limonad ağzı açırlar və s. Bir sözlə, böyükləri də diqqətini yayındırırlar.
Bundan başqa, tamaşadan aldığım ləzzətə tamaşanın müəyyən yerlərindən müəyyən yerlərindəki vulqar söz və fikirlərə, eyhamlara görə yanımdakı körpələrdən xəcalət hissi də qarışdı.
“AZƏRBAYCAN XXI ƏSR” qəzeti, 4-10 oktyabr 2000-ci il
Rejissor şedevr yarada bilmədi
“Adsız” tamaşası haqqında
Yaxın keçmişdə yazıçı, dramaturq Firuz Mustafanın bir neçə il öncə qələmə aldığı “Adsız” pyesi səhnə həyatını gördü. İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrının repertuarına daxil olmuş əsərə quruluş vermək rejissor Həsən Əsgərinin öhdəsinə düşüb. Əvvəla qeyd edək ki, bu həm müəllifin, həm də rejissorun sözügedən teatrla ilk əməkdaşlığıdır. Həsən Əsgəri özü isə dediyinə görə, Lənkəran Dövlət Dram Teatrı, daha sonra Yunus Rəcəbi adına Daşkənd Musiqili Dram Teatrında işləyib.
Bu səhnələrdə o, Eduardo Der Filpponun “Yar mənim, pul mənim”, Tofik Əl-Həkiminin “Karıxmış Sultan”, Cəlil Məmmədquluzadənin “Danabaş kəndinin məktəbi”, Nazim Hikmətin “Demokl qılıncı” kimi əsərlərə səhnə qululuşu verib. İrəvan Teatrı ilə bağlılığı isə onun professional bir rejissor olmasından çox, teatrın direktoru İftixar Piriyevlə bağlayan tələbəlik illəridir. Hər halda Həsən bəy bunu deyir.
“Adsız” tamaşası əsərin tələb etdiyi kimi beş aktyorun - əməkdar artistlər Elmira İsmayılova (Qadın), Süleyman Nəcəfov (Tarxan), gənc aktyorlardan Mehman Piriyev (Adsız), Rada Nəsibova (Qız) və Rəşad Səfərovun (İbil) ifası üzərində qurulub.
Əsərin süjet xətti zəmanəmizin, müasir dövrümüzün, nəhayət cəmiyyətimizin qlobal ziddiyyətini təşkil edən xeyir və şərin mübarizəsindən bəhs edir. Bu ziddiyyətli məqamlar əsas iki qəhrəman – Adsız və İbilin xarakterində öz əksini tapıb.
Milli teatr aləmimizdə son illərin səhnə qululuşlarında öyrəşdiyimiz, qəbul etdiyimiz ənənəvi teatr anlamından kənara çıxmağımız, rejissor traktovkalarında əsas etibarilə vurğunu simvollara etməsi, səhnələri sırf real və ya mistik simvollar üzərində qurmaları adət halına çevrilib. Başqalarını deyə bilmərəm, şəxsən mənimçün bu üslub yeni, maraqlı olduğu qədər də zəruridir. Hər şeydən öncə isə bu dünya teatrlarında artıq uzun müddətdir ki, tətbiq edilir.
İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrına daxil edilmiş “Adsız” tamaşası da simvollar üzərində qurulub. Bu simvolların nə dərəcədə təsirli olub-olmamasına isə bir azdan qayıdacağıq.
“Adsız” fiziki cəhətdən qüsurlu, yəni lal-kar lakin zəngin, saf mənəviyyata malik bir gəncdir. Gününü atası (Süleyman Nəcəfov) ilə bərabər yadların qapısında bağ-bostana baxmaqla keçirir. Danışa, eşidə bilməsə də, elə güclü hissiyyata malikdir ki, dostu-düşməni həmin dəqiqə tanıya bilir. Ətraf mühitin ona qarşı diqqətsizliyi, onunla sanki bir müqəvvaymış kimi davranması... Rejissor bu tamaşada cəmiyyətimizin laqeyd münasibətini, insanların müqəvvalaşması fikrini göstərməyə çalışıb. Həyatdan bir növ təcrid olunmuş bu kimi insanlara müxtəlif münasibətlər var, hər kəs özlüyündə haqlı olsa belə.
Daxili dinamikanın, düşüncəsinin üst-üstə düşdüyü bu tamaşada aktyor oyunu, təəssüf ki, istənilən fikri tamaşaçıya çatdıra bilmir. Müqəvvanın məhvedici assosiasiyası, ümumiyyətlə simvolikaların zala, tamaşaçıya təsir gücünün olmaması, əsərin maraqlı nöqtələrinə rejissor vurğusunun olmaması, mənalandırılmayan məqamların kifayət qədərliliyi nəzərdən qaçmadı. Xüsusilə də Adsız və Qız arasında sevgi qığılcımlarının yarandığı bir anda bacı-qardaş olduqlarının aşkara çıxması zamanı qəhrəmanların duyğuları, yaşantılar təəssüf ki, ixtisara düşüb.
Öz təxəyyülünün məhsulu olduğunu iddia edən rejissor bunları fəlsəfi tezislə, kosmopolit birn proses kimi qəbul edib.
Qız rolunun ifaçısı aktrisa Rada Nəsibovanın monoloqundakı pafoslu nitqi də qeyd eləməmək mümkün deyil. Gənc, istedadlı aktyor Mehman Piriyevin (Adsız) potensial imkanları da sanki bu tamaşada kifayət qədər açılmamışdı. Rəşad Səfərovun ifasında İbil obrazı isə tamaşada rol alan digər ilk gənc aktyorun oyunu fonunda canlılığı ilə seçilirdi.
Tamaşada Tarxanın “...Dünyadakı insanların hamısı lal¬-kar olsaydı, ədalətsizlikləri, qarğışları eşitməyəydik. Başımıza gələn müsibətlərin çoxu dilimizin ucbatından gəlir...” monoloqunda təkrarçılığa yol verilməsini də rejissoir böyük qüsur hesab etmir. Əksinə, bunu əsərdə mətnin azlığı ilə əlaqələndirir. (Kəmiyyət heç də hər zaman keyfiyyət göstəricisi demək deyil – S.B.)
Musiqi tərtibatına gəlincə, tamaşa üzərində xüsusi olaraq bəstəkar əməyi olmayıb. Rejissor insan təəssüratına, beyninə təsir etmək məqsədilə seçimi öz üzərinə götürüb. Əsasən saksafon alətindən doğan lirikanı sevdiyindən Həsən Əsgəri üz tutub audio satış mərkəzinə və saksafon musiqisi olan kaseti əldə edib. Nə üçün məhz tanınmış saksafon ifaçısı Kenni Cinin musiqisinə üstünlük vermisiniz sualını rejissor bu cür cavablandırdı: “Mənimçün hansı ifaçının və musiqinin olması fərq etmir. Təki saksafon olsun”. Lirik musiqidən sonra Ədalət Şükürovun “Ay qız keçmə bizim məhlədən” kimi tanınan “Dünya sənin” mahnısının musiqisinə üstünlük verməsini soruşmağa isə artıq ehtiyac qalmadı.
Qəribə görünsə də, əsərdəki təzadlar rejissor, direktor və yazıçı arasında da baş verdi. Rejissorun müəlliflə tamaşa üzərində birgə əməkdaşlığının, fikir mübadiləsinin sonda uğurlu bəhrə verməsi dəfələrlə təcrübələrdə sübut olunub. Haqqında söz açdığımız tamaşa isə bu baxımdan deyəsən, bir qədər “axsayıb”. Əks halda “Firuz Mustafanın iştirakına ehtiyac olmaması” (Rejissor bu fikirdədir – S.B.) əsər müəllifinin narazılığına səbəb olmazdı. Ancaq heç bu narazılıq da rejissoru narahat etmir. Yoxsa “Bu onun şəxsi işidir” deməzdi. Rejissor tamaşanı müəllif fikrindən çıxış edərək hazırladığını, Firuz Mustafa isə öz əsərini tanımadığını, əsərdən heç əsər-əlamət olmadığını deyir.
İftixar Piriyev isə əksinə, yazıçının tamaşanı həddən artıq bəyəndiyini, hətta digər teatrlarda səhnələşdirilən əsərlərin ən yaxşısı olmasını deyir, yazıçı isə “Tamaşa məni qətiyyən qane etmədi” sözlərilə təkzib edir.
“HÜRRİYYƏT” qəzeti, 19 dekabr 2003-cü il
“DƏHLİZ” ƏSƏRİ MİNGƏÇEVİR TEATRINDA
Firuz Mustafanın yeni pyeslərinin son məşqləri gedir
Bu günlərdə Mingəçevir Dram Teatrında Firuz Mustafanın “Dəhliz” pyesinə ictimai baxış keçirilmişdir. Pyesdə bir sıra sosial-əxlaqi-mənəvi problemlər diqqət mərkəzinə çəkilir. Əsərin qəhrəmanı Kamil vaxtilə ağır döyüşlərdə iştirak edib, ağır yaralar alıb, müharibə veteranıdır. Bu gün o, bir növ cəmiyyət tərəfindən unudulub. İşlədiyi yeməkxanada isə eyş-işrətə, yemək-içməyə gələn müştərilər onu təhqir edir, ələ salırlar. Hətta, vaxtilə sevdiyi Pərvanə adlı qız belə Kamildən üz döndərib.
Əsərin qəhrəmanı hər gün öz iş yerində harın adamların boğazından yuxarı nitqlərinə, onların “vətənpərvərlik” ruhlu sağlıqlarına qulaq asmalı olur. Amma o, günlərin bir günü məruz qaldığı təhqirlərə dözə bilmir və bütöv bir dəstəyə - vətən haqqında odlu-alovlu çıxışlar edib vətənin ləyaqətli oğul və qızlarını əzən ünsürlərə qarşı qiyam edir...
Kamil obrazını teatrın aktyoru Zülfü Məmmədov inandırıcı boyalarla, ustalıqla təqdim edir. Əsərin qəhrəmanları həyatın dar, qaranlıq dəhlizindən keçməyə məhkum olunmuş insanlardır. “Dəhliz” pyesinin digər personajları, aktyorlardan Vaqif Kərimov, Akif Mirabov, Elmira Yaqubova, Şıxı Yaqubov, Əlisa Kərimov, Namiq Abdullayev, Afət Məmmədova və Elmira İbrahimovanın ifasında canlı və inandırıcı təsir bağışlayır.
Əsərin bədii rəhbəri teatrın baş rejissoru, respublikanın xalq artisti Zülfüqar Abbasov, quruluşçu rejissor İsa Alimovdur. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, hal-hazırda Füzuli və Sumqayıt Dövlət Dram teatrlarında Firuz Mustafanın yeni pyeslərinin son məşqləri gedir.
“P.S.” qəzeti, 25 iyul 2003-cü il
FİRUZ MUSTAFANIN TEATR SÜRPİZLƏRİ
Teatr mövsümü başlayır. Ölkə teatrları pərdələrini sentyabrın 15-dən sonra qaldırılacaq. Bəs, dramaturqlar yeni mövsümdə özlərinin hansı əsərlərinə baxa biləcəklər?
Son illər əsərləri bir çox teatrların səhnələrini bəzəyən yazıçı-dramaturq Firuz Mustafa yeni mövsümə əliboş gəlməyib. Onun sözlərinə görə, hazırda ölkə teatrlarının bir neçəsində əsərlərinə müraciət olunub. Bunlardan biri Dövlət Gənclər Teatrıdır: “Mənim bu mövsümdə bir neçə əsərim, pyeslərim tamaşaya qoyulacaq. Hazırda “Su pərisi” əsərimin üzərində qızğın məşqlər gedir. İnanıram ki, Dövlət Gənclər Teatrı bu əsərin öhdəsindən uğurla gələcək”. Yeni yaradıcılıq planlarından danışan F.Mustafa “Tələ”nin də üzərində məşqlər getdiyini dedi. Bu əsər Sumqayıt Dövlət Teatrında səhnələşdiriləcək. “Adsız” əsəri isə Gənclər Dövlət Teatrının repertuar planına daxil edilib.
F.Mustafa daha bir neçə əsərini başqa teatrlara təqdim edib. Onun fikrincə, həmin teatrlara təqdim edilən əsərləri yaxın zamanlarda sözügedən mədəniyyət ocaqlarının repertuarını bəzəyəcək.
“REYTİNQ” qəzeti, 14 sentyabr 2008-ci il
“TIXAC”
Gəncə Dövlət Nizami Poeziya Teatrında yeni bir tamaşanın premyerası olnuşdur. Yazıçı-dramaturq Firuz Mustafanın “Tıxac” adlı əsərinin ilk tamaşası teatrsevərlər tərəfindən maraqla qarşılanmışdır.
Şəhərin gur küçələrindən birində bəylə gəlini gətirən maşın tıxaca düşür. Toy iştirakçıları qəribə və acınacaqlı hadisələrin iştirakçılarına çevrilirlər. Belə ki, gəlinlə bəyin atası baş verən situasiyada öz əsl simalarını gizlədə bilmir, necə deyərlər, köhnə palan içi tökməyə başlayırlar. Qudalar var-dövlət, cer-cehiz üstündə kəskin mübahisə aparır, toy iştirakçıları qarşısında bir-birlərini təhqir edir hətta, əlbəyaxa savaşa qalxırlar.
Toy iştirakçıları arasında iki nəfər yaşlı adam – qadın və kişi uzun ayrılıqdan sonra təsadüfən görüşürlər. Qudaların davası nəticəsiz qalmır. Bəylə gəlin toy məclisinə gəlmir. Əvəzində toyun təsadüfi iştirakçıları – ahıl kişi və qadın ailə qurmağı qərara alırlar.
Tamaşada əsas rolları respublikanın Xalq artisti Pərvanə Qurbanova, Əməkdar artist Əli Allahverdiyev, aktyorlardan Saləddin Zeynalov, İlqar Səmədov, Yusif Cəfərov, Arif Türkel və başqaları ilə etmişlər.
Tamaşanın rejissoru Novruz Cəfərovdur.
Premyera tamaşaçılar tərəfindən alqışlarla qarşılanmışdır.
“KREDO” qəzeti, 7 may 2005-ci il
“Tələ” Sumqayıtda hazırlanır
Firuz Mustafanin əsərləri müxtəlif teatrlarım səhnələrində uğurla oynanılmaqdadır. Hal- hazırda Sumqayıt Dövlət Musiqili Dram Teatrında dramaturqun “Tələ” pyesinin son məşqləri gedir. Komediya janrında qələmə alınmış əsərdə əsas rolları teatrın aktyorları-İlqar İbrahimov (Boran), Akif Mirzəyev (Xanış), İlahə Səfərova(Delfinə), Xatirə Süleymanova (Amirə) - ifa edəcək.
Tamaşanın rejissoru Vasif Məmmədovdur.
“ƏQRƏB BÜRCÜ” SUMQAYIT TEATRINDA
Sumqayıt Dövlət Musiqili Dram Teatrında Firuz Mustafanın “Əqrəb bürcü” pyesinin son məşqləri gedir. Əsərdə yüngül həyat tərzi keçirdən bir qadının taleyindən söhbət açılır. Lakin əsərin qəhrəmanı olan həmin qadın öz insaniliyini qoruyub saxlayıb. O, ətrafda baş verən hadisələrə obyektiv qiymət verməyə çalışır. Yalançı əxlaq mübəlliğləri, zahiri “tərbiyə” sahibləri onun ifşa hədəfinə çevrilir. Əsərdə belə bir epizod var; qonşu evdə yanğın baş verir, ev sahibəsi, polis rəisinin arvadı, uşağını beşikdə qoyub öz canının hayına qalır – mənzildən çıxıb qaçır. Amma onun yüngül əxlaq sahibi kimi təhqir etdiyi Qadın həyatını təhlükə altına qoyub onun uşağını yanğının caynağından xilas edir.
Müəllifin və qəhrəmanın gəldiyi qənaət belədir: Əxlaq – insanın daxili-mənəvi aləmi, onun əməli fəaliyyəti ilə bağlı bir fenomendir. Bəzən əxlaqi və ya qeyri-əxlaqi olan hadisə cəmiyyətdə öz obyektiv qiymətini ala bilmir, daha doğrusu, bu anlayışların (hadisələrin) yeri dəyişik düşür; belə hallarda qeyri-əxlaqi olan əxlaqi libasda təzahür edir, yaxud əksinə təqdim olunur.
“Əqrəb bürcü” əsərinə rejissor İzaməddin Bağırov quruluş verir. Əsas rollarda aktyorlardan İlahə Səfərova, Vəfa Həsənova, Ulduzə Nəsirova, Əsmər Qurbanova, Məzahir Süleymanov, İlqar İbrahimov, Rauf Agakişiyev, Əflatun Quliyev, Dağlar Rüstəmov, Yalçın Səlimov, Fərinə Musayeva, Fuad və Rövşən çıxış edirlər. Quruluşçu rəssam Mübariz Gəncəlidir.
“MƏDƏNİYYƏT” qəzeti, 9 may 2003-cü il
“QƏFƏS” ƏSL QƏFƏS İDİ
Bu il (2002-ci il-F.M.) 3-cü premyerasını nümayiş etdirən Gənclər Teatrı bu günlərdə yazıçı Firuz Mustafanın “Qəfəs” tragikomediyasını səhnəyə qoydu. Baş rolların ifaçıları gənc aktyorlar Rəfael İsgəndərov və Coşqun Rəhimov idilər. Olaylar zooparkda baş verir. Səhnənin mərkəzində bir qəfəs qoyulmuşdu, əsərin qəhrəmanı da onun içində. Əvvəlcə insanla heyvan dolaşıq salınır, sonra onlar arasında oxşarlıq tapılır, daha sonra isə insan kökünün heyvanla bağlı olduğu élan edilir və bununla da əsas hadisələr başlayır.
Tamaşanın əsas qəhrəmanı – yəni, şir rolunu Coşqun Rəhimov ifa edirdi və o, sona qədər də şir kimi əqidəsindən dönmədi. Onu da deyək ki, tamaşa boyu qeyri-etik sözlərdən istifadə olundu. (…) Elə musiqidən də bir şey anlaya bilmədik. Çünki bu, küydən başqa heç nə deyildi. Zal da həmişəki kimi soyuq və boş idi.
“VƏTƏNDAŞ” qəzeti, 28 aprel – 4 may 2002-ci il
“SƏNƏ SÖZÜM VAR”
Bu günlərdə Qazax Dövlət Dram Teatrında yazıçı-dramaturq Firuz Mustafanın “Sənə sözüm var” adlı yeni pyesinin səhnə həllinə ictimai baxış keçirilmişdir. Əsərin əsas qəhrəmanları – Alxan kişi və Gülya xanım həyatın çətin sınaqlarından çıxmışlar. Artıq gənclik illəri arxada qalmış, vaxtilə müxtəlif məkanlarda yaşamış, sevib-sevilmiş bu insanları bir təsadüf yaxından tanış edir. Üzləşdiyi çətin situasiyada öz ləyaqət və qürurunu qoruyub saxlayan, fiziki zor və sərvət qarşısında əyilməyən Alxanın üzə çıxan yüksək mənəvi keyfiyyətləri aktyor Əhməd Əhmədovun ifasında inandırıcı şəkildə təqdim edilir.
Gülya rolunu aktrisa Sayalı İsmayılova lirik səpkidə yaratmışdır. Onun oyunu öz təbiiliyi ilə diqqəti çəkir.
Aktyorlardan Arif Almədədovun ifasında Zamin və İlqar Hacıəliyevin ifasında Nağı rolları da qənaətbəxş təsir bağışlayır. Cəmi dörd nəfərin iştirak etdiyi bu kamera pyesi öz aktuallığı, orijinallığı ilə diqqəti cəlb edir. Əsərə Qazax Dövlət Dram Teatrının baş rejissoru Əhməd Əhmədov quruluş vermişdir.
İstimai baxışda iştirak edənlər “Sənə sözüm var” əsərinin uğurlu səhnə həlli, habelə aktyorların ifa tərzi barədə öz mülahizələrini söyləmişlər.
Yazıçı-dramaturqun pyeslərinə ölkənin digər teatrları da müraciət etməkdədirlər.
Sumqayıt, Füzuli və Mingəçevir Dövlət Dram Teatrlarında F.Mustafanın müvafiq olaraq “Əqrəb bürcü”, “Ayı təbəssümü” və “Dəhliz” tamaşalarının son məşqləri gedir.
“ÜLFƏT” qəzeti, 18 iyul 2003-cü il
GƏNCƏ DÖVLƏT NİZAMİ POEZİYA TEATRI “TIXAC”A DÜŞÜB
Yaradıcı heyət bu dəfə Firuz Mustafanın əsərinə müraciət edib
Bu dəfə tanınmış nasir, dramaturq, publicist Firuz Mustafadandır xəbərimiz. Belə ki, yaxın günlərdə Gəncə Dövlət Nizami Poeziya Teatrında F.Mustafanın “Tıxac” pyesinin tamaşasına tanıtım keçirilib. İndiyədək bir sıra publisistik məqalələr, tərcümə kitabları, “Ağıllı adam”, “Qəfəs”, “Tabut”, “Vida marşı” (Dövlət Gənclər Teatrı), “Müqəvva” (Naxçıvan Dövlət Musiqili Komediya Teatrı), “İlğım” (Lənkəran Dövlət Dram Teatrı), “Sevməsən ölərəm” (Ağdam Dövlət Dram Teatrı) və sairə dram əsərləriylə oxucuların və tamaşaçıların görüşünə gələn Firuz bəyin “Tıxac”I da izləyicilər tərəfindən çox bəyənilib.
Rejissor Novruz Cəfərovun yozumunda səhnə həllini tapan əsərdə bu gün çoxlarımızı düşündürən problemlərə toxunulub. “Tıxac”ın süjet xəttinə gəlincə. Səhərin gur küçələrindən birində bəylə gəlini gətirən maşın tıxaca düşür. Toy iştirakçıları qəribə və acınacaqlı hadisələrin iştirakçılarına çevrilirlər. Gəlinlə bəyin atası bu situasiyada əsl simalarını gizlədə bilmir, köhnə palan içi tökməyə başlayırlar. Qudalar var-dövlət, cer-cehiz üstündə kəskin mübahisə aparır, qonaqlar qarşısında bir-birini təhqir edir, hətta əlbəyaxa savaşa belə qalxırlar. Qonaqlar arasında iki nəfər yaşlı adam – qadın və kişi uzun ayrılıqdan sonra təsadüfən görüşürlər. Qudaların davası bəylə gəlini ayırsa da, əvəzində bu iki ahıl ailə qurmağı qərara alırlar.
Tamaşada əsas rolları xalq artisti Pərvanə Qurbanova, əməkdar artisti Əli Allahverdiyev, aktyorlar Saləddin Zeynalov, İlqar Səmədov, Yusif Cəfərov, Arif Türkel və başqaları oynayıblar.
“AZADLIQ” qəzeti, 13 may 2005-ci il
FİRUZ MUSTAFANIN ƏSƏRİ SƏHNƏYƏ QOYULUB
“Tıxac” gəncəlilər tərəfindən bəyənilib
Son illərdə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən teatr ocaqları fəlsəfə elmləri doktoru, tanınmış dramaturq, publisist Firuz Mustafa yaradıcılığına daha çox yer ayırıb.
Onun saysız-hesabsız əsərlərində tanınmış aktyorlar özünəməxsus şəkildə rol yaradıblar. Dramaturqun əsərlərindən birinə - “Tıxac”a da yaxın günlərdə quruluş verilib. Gəncə Dövlət Nizami Poeziya Teatrında yeni bir tamaşanın primyerası olub. “Tıxac” adlı bu tamaşa Gəncə teatrsevənlər tərəfindən maraqla qarşılanıb.
Ssenaridə şəhərin gur küçələrinin birində bəylə gəlini gətirən maşın tıxaca düşür. Toy iştirakçıları qəribə və acınacaqlı hadisələrin iştirakçılarına çevrilirlər. Gəlinlə bəyin atası baş verən vəziyyətdə əsl simalarını gizlədə bilmir, köhnə palan içi tökməyə başlayıblar. Qudalar var-dövlət, cer-cehiz üstündə kəskin mübahisə aparırlar. Toy iştirakçıları qarşısında bir-birlərini təhqir edib, hətta əlbəyaxa savaşa çıxırlar. Toy iştirakçıları arasında iki nəfər yaşlı qadın və kişi uzun ayrılıqdan sonra təsadüfdən görüşürlər. Qudaların davası nəticəsiz qalmır. Bəylə gəlin toy məclisinə gəlmir. Əvəzində toyun təsadüfi iştirakçıları ahıl kişi və qadın ailə qurmağı qərara alırlar.
Qeyd edək ki, tamaşada əsas rolları respublikanın xalq artisti Pərvanə Qurbanova, əməkdar artist Əli Allahverdiyev, aktyorlardan İlqar Səmədov, Yusif Cəfərov və başqaları ifa ediblər. Quruluşçu rejissor isə Novruz Cəfərov olub.
“REYTİNQ” qəzeti, 15 may 2005-ci il
“AĞILLI ADAM”IN
SƏHNƏ UĞURU
Ötən şənbə və bazar günləri Gənclər teatrında yazıçı Firuz Mustafanın “Ağıllı adam” pyesi uğurla tamaşaya qoyuldu. Rejissor H.Atakişiyevin quruluş verdiyi əsər günümüzün reallıqlarını dolğun əks etdirirdi və bu səbəbdən də tamaşaçıları əvvəldən axıradək gərgin vəziyyətdə saxladı.
Həmçinin C.Məmmədquluzadə yaradıcılığından, xüsəsən da “Dəli yığıncağı” pyesindən bəhrələnən müəllufin bizlərə yaxından tanıtdığ müasir həyatımızın həqiqi ağıllısı və həqiqi dəlisini gənc aktyorlar səhnədə ustalıqla canlandırmağa müvəffəq ola bildilər.
Səhnədə iki obraz (dəli), xüsusilə daha qabarıq nəzərə çarpırdı. Onlardan biri jurnalist, digəri isə əvvəl müəllimlik sonra isə mürdəşirlik etmiş “həqiqət aşiqi” idi. Jurnalist gəzdiyi ərli aktrisanın yanına gələrkən onun özünü asdığını görür və birbaşa dəlixanaya yollanır. Burada kötəklənməkdən artıq onun da başına hava gəlib. Bununla belə müstəntiq jurnalisti rahat buraxmır. Çünki o, dəli yoldaşlarının yanında Otello kimi öz sevgilisini boğub öldürdüyünü təsadüfən dilindən qaçırmışdır. Məlum olur ki, “sirri” müstəntiqə çatdıran həmin “həqiqət aşiqi”dir. Jurnalist buna görə onu “agent” müəllim-mürdəşir “həqiqət aşiqi” olmağı ilə öyünür, hər yerdə səsini çıxarmağı, yanında nə baş verirsə, lazımi yerə çatdırmağı özünə borc bilir. Bu sahədə o qədər irəli gedib ki, vaxtilə ölüləri yuyarkən onların bədənlərindəki nöqsanları belə aşkara çıxarıb tənqid edirmiş. Bir dəfə isə əmisi arvadının onu qamarlayıb səddi keçməsini dərhal əmisinə xəbər vermiş və arvadı boşatdırmışdır.
Hətta gecələr arvadı ilə yatıb durduğunu da ertəsi gün hamıya danışması rahatlıq tapa bilmirmiş.
Müəllim – mürdəşir hərəkəti və sözləri ilə təkcə öz iyrənc daxili aləmini açmır, həm də dəlixana hasarının o tərəfindəki cəmiyyətin eyblərinə güzgü tutur, “əsl dəlilər, xəstələr onların arasındadır” deyir. Çünki onlar böyüklərin yanında sıxılır, sifətdən-sifətə düşür, həqiqəti olduğu kimi deməkdən qorxurlar.
Tamaşada yadda qalan obrazlardan biri də müstəntiqdir. İndiyədək heç bir cinayətin üstünü aça bilməyən bu adam güman edir ki, bütün ölüm hadisələrini jurnalistin ayağına yazmaq üçün əlinə yaxşı girəvə düşüb. Lakin ümidi puça çıxır. Aktrisa öz ayağı ilə gəlib heç kəsin onu asmadığını, həmin vaxt sadəcə yeni tamaşada oynayacağı rolu məşq etdiyini söyləyir...
Tamaşadan sonra müxtəlif zümrədən olan tamaşaçıların rəylərindən də aydın görünürdü ki, müəlliflə birlikdə rejissor və aktyor truppasının çəkdiyi zəhmət hədər getməmişdir. Və ancaq “Ağıllı adam” pyesi kimi əsərlərlə çoxdan bəri qələbəlik görməyən teatrlarımızın daş sükutunu pozmaq mümkündür.
A.AVEY
“MÜXALİFƏT” qəzeti, 30 aprel 1997-ci il
Uğurlu tamaşa:”Tabut”
Ötən şənbə günü … yazıçı Firuz Mustafanın “Tabut” adlı iki pərdəli pyesini səhnələşdirən Dövlət Gənclər Teatrı qapısını tamaşaçıların üzərinə açdı. Bəri başdan deyim ki, əsərin adı məzmunundan bixəbər olan bir çox tamaşaçılarda yanlış təəccürat yaratmışdı. Onlar əvvəldən axıra qədər hüznle, faciəvi bir tamaşaya baxacaqlarını zənn edirdilər.
Düzdür, tamaşada yumorqarışıq faciə mövcud idi. Lakin o, seyriçiyə gülüş və kədər aşılamaqdan daha çox ibrət dərsi verirdi. Pərdə qalxarkən ilk diqqəti çəkən də məhz ortaya qoyulmuş tabut ətrafındakı komik hadisələr oldu və bu istər-istəməz tamaşaçıda daxili bir rahatlıq ovqatı yaradırdı....
Tamaşada obrazların adı yoxdur. Hadisələrin inkişafı prosesində buna heç ehtiyac da duyulmurdu. Sadəcə tabutdakı adamın davamçısı və bənzəri olan kişi (T.İsmayılov), mərhumun ikinci arvadı (L.Məmmədova), qızı (L.Kazımova), sürücü oğlan (M.Tapdıqov) və qulluqçu (X.Əliməmmədova) əvvəldən axıra qədər tamaşaçıları gərginlikdə saxlamağı bacarmaqla yanaşı, güldürməkdə də ustalıq nümayiş etdirirdilər. Tamaşanı gərgin eləyən (üzdən nə qədər komik görünsə də) epizodlardan biri də … mərhumun dəfnini təşkil etmək üçün iki dəfn komissyasının yaradılması və onların üz-üzə gəlməsi səhnəsi oldu. Mərhumun bənzəri və dəfn komissiyasına iddialı olan kişi ətrafdakı yaltaqlar, yarınanlar zümrəsinin, ikinci komissiya sədri sürücü oğlan isə əzilənlərin, haqqı tapdalananların nümayəndəsidir. “Kişi”nin yeganə məqsədi üzdə göylərə qaldırdığı mərhumun qoyub getdiyi hakimiyyətə, varidata sahib olmaqdır və bunun üçün hər cür alçaqlığa əl atmaqdan çəkinmir. Hətta onun ikinci arvadına eşq elan eləməyi ilə kifayətlənməyib, elə tabutun yanında qızının da namusuna təcavüz edir.
Bu adamların ağlamağı da, kədərlənməyi də saxtadır… Hər biri nəyəsə nail olacağı ümidindədir. Özlərini mərhuma doğma, yanımcıl göstərsələr də, qoca tiranın tabutundan belə iyrənir, onu bacaran qədər torpağa tez tapşırmağa çalışırlar. Lakin əzilənlərin nümayəndəsi olan “Oğlan” peyda olub “O ,hələ sağ ikən ittiham olunmalıdır” deyə təkid edir. O, “zülmətdə bərq vuran işıq” təsiri bağışlasa da, mövcud sistemi vurub dağıtmağa can atsa da, sonda tək qalır, fitə basılır.
Bir sözlə tamaşa olduqca aktualdır… Zənnimcə, yalnız belə səhnə əsərləri ilə küsmüş tamaşaçıları teatr salonlarına qaytarmaq mümkündür. Arzu edirik ki, bədii rəhbər H.Atakişiyev, quruluşçu rejissor Z.Talıbova, rəssam R.Əlizadə və bəstəkar X.Mirzəzadənin bu son yaradıcılıq işi olmasın. Onlar gələcəkdə də əsərləri yuxarıların diqtəsi və göstərişi ilə deyil, ürəklərinin hökmü ilə seçib səhnələşdirsinlər.
A.AVEY
“Müxalifət” qəzeti, 19 may 2001-ci il
Lənkəranda “İlğım”
Lənkəran Dram Teatrı özünün 31-ci mövsümünü fəlsəfə elmlər doktoru Firuz Mustafanın “İlğım” əsərilə açdı. Başdan ayağa tamaşa qəribə hadisələrlə zəngindir. Əsər məşhur bir rəssamın keçirdiyi pisixoloji sarsıntılardan, onun başına gələn qəribə hadisələrdən bəhs edir.
Rəssam vaxtilə sevib-seçdiyi qızın portretini yaradır, neçə illər keçməsinə baxmayaraq qızın daxili aləmi dəyişilmir. Ətrafdakı insanların heç birisi rəssamın yaşadığı cəmiyyəti başa düşmür. Tamaşanın quruluşçu rejissoru Adil Zeynalov, musiqi tərtibatçısı isə Bəhram Fərəcovdur. Baş rolda əməkdar artist Əli Salahov oynayıb. Firuz bəy “Adsız” kitabının Cəfər Cabbarlı adına mükafata layiq görüldüyünü, həmin kitabı isə Lənkəran teatrına göndərdiyini bildirdi. “Aradan bir az keçmişdi ki, Lənkərandan zəng vurdular ki, əsəriniz tamaşaya qoyulub, bəs primeriyaya gəlin. İcra başçısı da gəlmişdi. Əsər çox yüksək səviyyədə səhnələşdirilmişdi. Hazırda Ağdam teatrında mənim “Sevməsəm öləcəyəm” əsərimi tamaşaya qoyacaqlar. Bundan başqa “Yuğ” teatrının rejissoru Vaqif İbrahimoğlu “Müqəvva” əsərimi tamaşaya hazırlayıb. Həmin tamaşanın primeriyası oktyabr ayının ortalarında olacaq”.
BAHAR
“REYTİNQ” qəzeti, 16 oktyabr 2002-ci il
“ÖLÜMDƏN SONRA”
Yazıçı Firuz Mustafanın “Tabut” pyesi son illər səhnələşdirilən uğurlu əsərlərdən biridir. Azərbaycan Dövlət Gənclər Teatrında tamaşaya qoyulan bu pyesdə, vaxtilə böyük sərvət və vəzifə sahibi olmuş bir oliqarxın ölümündən sonra onun ailəsində və yaşadığı mühitdə baş verən hadisələr təsvir olunur. Tamaşaçılar mərhumun pis və yaxşı adam olduğunu dəqiq bilmirlər. Çünki ölən adam haqqında dirilər danışır. Vaxtilə mərhumun rəhbərliyi altında işləyənlər də onun barəsində bir-birinə əks fikirlər söyləyirlər; bəziləri üçün o, çox ədalətli, bir çoxları üçünsə olduqca qəddar adam olub. Bütün bunlar ölünün tabutu ortadan götürülməmiş, yəni meyid dəfn olunmamış baş verir. Hətta ortada qalan tabutu təhqir edib onun torpağa tapşırılmasına mane olanlar da var idi.
Əsərdəki sürücü obrazı son nəfəsinə qədər “qəhrəmanla” – tabutla mübarizə aparır. Nəhayət mərhumun hardansa peyda olan oxşarı hər şeyi yoluna qoyur – qiyam qaldıranları ələ alır, sürücünü dar ağacına gətirir.
Qrotesk janrında işlənən bu tamaşanın bədii rəhbəri Hüseyağa Atakişiyev, quruluşçu-rejissoru Zəhra Talıbovadır. Respublikanın xalq artisti, dövlət Xəyyam Mirzadzadə tamaşa üçün gözəl musiqi yazıb. Rəssamı Rəhman Əlizadədir. Rolları Qurban İsmayılov, Elşən Hacıbabayev, Lalə Kazımova, Lətafət Məmmədova, Mahir Tapdıqov, Natiq Aslan və Xalidə Əliməmmədova ifa edirdilər.
Aprelin 25-də böyük anşlaqla keçən tamaşa səhəri günü yenə də sənətsevərlərlə dolu zalda göstərildi.
R.RZALI
“Azərbaycan” qəzeti, 28 aprel 2001-ci il
“Pələng ili” tamaşasının premyerası maraqla qarşılanmışdır
13-12-2012, 19:39| Müəllif: elnur
Dekabrın 13-də Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında yazıçı-dramaturq Firuz Mustafanın eyniadlı əsəri əsasında hazırlanmış “Pələng ili” tamaşasının premyerası olmuşdur
Bakı, 13 dekabr (AzərTAc). Dekabrın 13-də Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında yazıçı-dramaturq Firuz Mustafanın eyniadlı əsəri əsasında hazırlanmış “Pələng ili” tamaşasının premyerası olmuşdur.
AzərTAc xəbər verir ki, tanınmış dramaturqun 60 illik yubileyinə teatrın töhfəsi olan tamaşanın premyerasından əvvəl çıxış edən AMEA-nın müxbir üzvü, Milli Məclisin mədəniyyət komitəsinin sədri, professor Nizami Cəfərov yeni tamaşanın ilk premyerası münasibətilə yaradıcı heyəti təbrik etmişdir.
N.Cəfərov müəllifin zəngin yaradıcılığından söz açmış, orijinal düşüncəyə, analitik təfəkkürə malik yazıçı və tədqiqatçı F.Mustafanın dramaturgiyasının böyük tərbiyəvi, estetik xüsusiyyətləri ilə seçildiyini bildirmişdir.
Qeyd edilmişdir ki, yaradıcılığının ideya əsasında həqiqət axtarışı duran, müxtəlif dillərdə nəşr olunmuş 40-dan çox elmi və bədii kitablar müəllifi olan nasirin onlarla pyesinə teatrlarda quruluş verilmiş və bu əsərlər çoxsaylı tamaşaçı rəğbətini qazanmışdır.
Sonra “Pələng ili” tamaşası nümayiş olunmuşdur.
Səhnə əsərində uzun illərin ayrılığından sonra fərqli mühit və cəmiyyətdə qarşılaşan üç dost və onların həyat yoldaşlarının başına gələn hadisələr meşədə vaqe olur. Səmimi, şən bir ab-hava ilə başlayıb, yaltaqlıq və şəxsi mənafeyi güdmək istiqamətində irəliləyən hadisələr ayrı-ayrı xarakterlərin daxili aləmini, iç üzünü açır. Vəhşi pələngin meşədə peyda olması isə mövcud gərginliyi daha da artırır. Artıq hər personaj bu çətin vəziyyətdən xilas olmaq üçün ən fantastik yollar axtarmağa başlayır. Pələng isə meşəyə istirahətə gələnlərin seçdikləri məkanın yanında nərildəyir. İndi hamını bir məsələ düşündürür: nə etməli və necə xilas olmalı?
İkihissəli dram əsərinin quruluşçu rejissoru Ağalar İdrisoğlu, quruluşçu rəssamı Elşən Sərxanoğlu, musiqi tərtibatçısı İradə Muradova, rəqslərin quruluşu və plastika Vüsal Mehrəliyevə məxsusdur.
Əsas rolları Xalq Artisti Tariyel Qasımov, aktyorlar Sabir Məlikov, Ədalət Əbdülsəməd, Nuriyyə Əliyeva, Mehriban Abdullayeva, Hüsniyyə Əhmədova, Rasim Cəfərov və başqalarının canlandırdığı yeni səhnə əsəri tamaşaçılar tərəfindən alqışlarla qarşılanmışdır.
Elnur
“Əjdaha ili”nin sonunda “Pələng ili”
Bu günlərdə Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında yazıçı-dramaturq Firuz Mustafanın eyniadlı pyesi əsasında hazırlanan “Pələng ili” tamaşasının premyerası keçirildi. İkihissəli dramınquruluşçu rejissoru Ağalar İdrisoğludur.
Pyesdə insan mənəviyyatının ekologiyasında gedən aşınmalar mahiyyətcə müxtəlif qütblərdə dayanan adamlar arasında baş verən konflikt fonunda göstərilir. Hadisələr təbiət qoynunda cərəyan edir.Gənclik illərindən dost olan Nihad, Tumas və Çinar öz həyat yoldaşları ilə böyük şəhərin səs-küyündən, gündəlik gərginlikdən uzaq bir yerdə istirahət etmək qərarına gəlirlər. Onları səfalı bir guşədə meşəgözətçisi Ağa qarşılayıb müşayiət edir. Əvvəlcə hər şey öz qaydasında gedir, hamı deyib-gülür, yeyib-içir, şənlənir, hər kəs öz iş-gücündən söhbət açır.
Amma hadisələrin sonrakı gedişində sakit vəziyyət tədricən dəyişir, hər bir obrazın daxili aləmi, ambisiyası üzə çıxır. Meşədə qəfil pələng peyda olur. İndi hərə öz canının hayındadır. Bayaqdan bəri bir-birinə can deyən dostları indi bir məsələ düşündürür: necə xilas olmalı? Səmimi, şən bir ab-hava ilə başlayıb, yaltaqlıq və şəxsi mənafeyi güdmək istiqamətində irəliləyən hadisələr ayrıayrı xarakterlərin daxilialəmini, iç üzünü göstərir.
Premyeradan əvvəl çıxış edən millət vəkili, AMEA- nın müxbir üzvü Nizami Cəfərov dramaturqun yaradıcılığı və əsərlərində fəlsəfi baxışların dərinliyindən söz açdı. “Əsərin səhnə variantından nədərəcədə razı qaldınız” sualını cavablandıran müəllif isə bildirdi ki, tamaşanın yaxşı alınması üçün bütün heyət öz bacarıq və gücünü sərf edib: “Düzü, heç zaman rejissorların işinə müdaxilə etmirəm. Bu gün birrejissor, sabah digər rejissor əsərə quruluş verə bilər. Hərənin də öz fantaziyası, öz yozumu var”.
Quruluşçu rəssamı Elşən Sərxanoğlu, musiqi tərtibatçısı İradə Muradova olan tamaşada rəqslərin quruluşu və plastika Vüsal Mehrəliyevə məxsusdur. Səhnə əsərində rolları Xalq artisti Tariyel Qasımov,əməkdar artistlər Elşən Rüstəmov, Vahid Əliyev, aktyorlar Kərəm Hadızadə, Sabir Məlikov, Məhərrəm Musayev, Ədalət Əbdülsəməd, Nuriyyə Əliyeva və başqaları canlandırırlar.
Lalə Azəri
Mədəniyyət.- 2012.- 26 dekabr.- S. 11.
YENİ TAMAŞA: “SEVMƏSƏN ÖLƏRƏM”
Bu gün özünün qaçqınlıq taleyi yaşayan Ağdam Dövlət Dram Teatrı Bərdə şəhərində məskunlaşıb. Bütün çətinliklərə sinə gərən yaradıcı kollektiv tez-tez cəbhə bölgələrinə gedir, əsgərlər qarşısında çıxış edir.
Ağdam teatrının repertuarına yeni bir əsər də daxil olmuşdur. Yazıçı-dramaturq Firuz Mustafanın “Sevməsən ölərəm” adlı komediyasının premyerası çox maraqlı keçmişdir. Məişət mövzusunda qələmə alınmış əsərdə cəmiyyətimizdə hələ də mövcud olan yalançılıq, saxtakarlıq, xəyanət və sair kimi mənəvi yoxsulluq əlamətləri ifşa hədəfi seçilmişdir.
Əsərin fabulası belədir: qonşu emalatxanalarda dizayner kimi fəaliyyət göstərən iki rəfiqə - Xalidə və Afina günlərin bir günü bir-birindən küsüb inciyirlər. Hələ bu azmış kimi Xalidə ilə nişanlısı Siracın arasında da narazılıq yaranır. Vəziyyətin mürəkkəbləşdiyini görən Xalidə öz libasını, habelə xarici görünüşünü dəyişmək qərarına gəlir: beləliklə o, səhnəyə kişi qiyafəsində çıxır. Afinanın rəfiqəsi Bikə isə yüngül həyata meyl edir. Onun dərdindən dəli-divanə olan Ataş da öz qiyafəsini dəyişmək qərarına gəlir və hindli qız rolunu seçir. Beləliklə, komik bir situasiya yaranır. Tamaşaçılar roldan-rola, cilddən-cildə girən obrazların hərəkətlərini gərginliklə izləyir, personajların taleyinə gah gülür, gah da təəssüf edirlər.
Komediyada əsas rolları respublikanın əməkdar artisti Cəmilə Məmmədbəyli, aktyorlardan Aidə Qasımova, Kərim Həsənov, Elşən Cavadov, Fəqumə Hüseynova, Saleh Adıgözəlov, Mehman Quliyev və Suliddin Quliyev ifa edirlər. Əsərə teatrın baş rejissoru Elxan Mikayılov quruluş vermişdir.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, 2002-ci ildə Firuz Mustafa üçün uğurlu il olmuşdr. Belə ki, cari mövsümdə onun “Qəfəs” əsəri Dövlət Gənclər Teatrında, “Müqəvva” əsəri “Yuğ” və Naxçıvan teatrında, “İlğım” əsəri Lənkəran teatrında səhnəyə qoyulmuşdur. Ölkə teatrları dramaturqun bir sıra başqa əsərlərini də səhnəyə qoymağa hazırlaşır.
LALƏ
“MƏDƏNİYYƏT” qəzeti, 5 dekabr 2002-ci il
GƏNCƏ TEATRININ
YENİ TAMAŞASI
Cəfər Cabbarlı adına Gəncə Dövlət Dram Teatrında dramaturq Firuz Mustafanın “Vida marşı” komediyasının ilk tamaşası olmuşdur. Ailə-məişət mövzusunda yazılmış əsərdə atalar və oğullar problemi və bu fondaq miras məsələsi ön plana çəkilmişdir. Mirasın ata-övlad münasibətlərinə mənfi təsiri tamaşanın əsas leytmotivini təşkil edir.
Əsər valideyn mülkünə, valideyn var-dövlətinə göz dikən övladlara ibrət dərsi vermək istəyən atanın düşündüyü komik məcara üzərində qurulmuşdur. Övladlarının onun evinə göz dikdiyini hiss edən ata – keçmiş döyüşçü Şaban kişi (əməkdar artist Məmmədəli Balayev) bu xisləti birdəfəlik alt-üst etmək məqsədilə özü üçün vida mərasimi təşkil etmək qərarına gəlir.
Hadisələr də “ölümqabağı” ərəfədə baş verir. Ev uğrunda qardaş-bacı arasındakı münaqişə, övladların kişini diri-diri öldürməsi keçmiş döyüşçünün səbr kasasını daşıran son damla olur.
Atalar ilə vidalaşmaq üçün matəm marşı gözləyən övladlar bu mənzərə qarşısında çaşıb qalırlar. “Vida marşı” əslində can verən bir ata üçün çalınan matəm musiqisi kimi deyil, yaşadığı mühitin eybəcərliklərinə, övlad xislətinə son qoyan vida marşı kimi səslənir.
Tamaşanın quruluşçu rejissoru, əməkdar incəsənət xadimi Vaqif Şərifov müxbirimizlə söhbət zamanı bu əsərdə onu mövzunun aktuallığı daha çox düşündürdüyünü və quruluş verərkən bu amilə üstünlük verdiyini bildirmişdir.
Tamaşanın quruluşçu rəssamı Vahab Cəfərov, musiqi tərtibatçısı Tünzalə Mustafayevadır. Əsərdə maraqlı aktyor ansamblı iştirak edir. Xalq artisti Alim Məmmədovun (trubaçalan Lyova) və əməkdar artist Faiq Qasımovun (barabançı Soltan) yaratdıqları obrazlar öz komizmi ilə diqqəti nə qədər cəlb edirsə, əməkdar artist Məmmədəli Balayevin yaratdığı ata obrazı bir o qədər ibrətamiz və düşündürücüdür. Aktyorlar Zəminə Cəfərova (Ninel), Akif Səfərov (Qəmli), Eldəniz Tağıyev (Marlen) və Laləzər Ocaqquliyevanın (Bikə) ifası da özünəməxsusluğu ilə diqqəti cəlb edir.
Sağlam düşüncənin təntənəsi ilə başa çatan “Vida marşı” komediyasının ilk tamaşası böyük müvəffəqiyyətlə keçmiş və teatrsevərlər tərəfindən alqışlarla qarşılanmışdır.
İlk tamaşada iştirak edən müəllif Firuz Mustafa Gəncə teatrının səhnəsində ilk əsərinin səhnə həllini yüksək qiymətləndirmiş, ölkəmizin bir neçə teatrında tamaşaya qoyulan “Vida marşı” əsərinin belə hərarətlə qarşılanmasından məmnunluq duyduğunu bildirmişdir. O, gələcək əməkdaşlığın mümkünlüyünü xüsusi vurğulamışdır.
Y.TANRIVERDİYEV
“RESPUBLİKA” qəzeti, 21 aprel 2011-ci il
SƏHNƏDƏ “MÜQƏVVA”
Soyuq payız havaları hökm sürdüyü bir vaxtda teatrımızda isti ab-hava duyulur. Yeni mövsümün gəlişi ilə canlanma yaradıb. Bu qəbildən “Yuğ” teatrının da “qazanı qaynayır”. Bu dəfə teatrın səhnəsində yazıçı dramaturq Firuz Mustafanın “Müqəvva” monotamaşası təqdim olunur. Artıq üçüncü dəfədir ki, müxtəlif səhnələrdə qoyulan əsəri “Yuğ” teatrının bədii rəhbəri rejissor Vaqif İbrahimoğlu özünəməxsus tərzdə səhnələşdirib.
Əsərdə orta yaşlı, azadlığı sevən tənha qadının yaşadığı sıxıntılardan, onun iç dünyasından söhbət açılır. Qürurunun qurbanı olan bu qadın kimsəsiz evində öz faciəsini yaşayır. Ən əsası isə içərişəhərdə bütün varlığı ilə kişi məfhumuna qarşı nifrət bəsləyir. Tamaşa boyu bu gün dünyanın bir nömrəli problemlərindən olan qadın tənhalığının şahidi oluruq. Bu faciənin hansı problemlər yaratdığını seyr edirik. Artıq üzləşdiyi mənəvi sıxıntılardan ruhi qeyri-müəyyənlik hissi keçirən qəhrəmanımız son anda maraqlı bir addım atır. Daim axtarışda olan tənha qadın bütün ömrü boyu ideal deyilən varlığa yetişməyə çalışır. Və o, öz idealını Müqəvvada görür. Bu isə bir insanın yaşadığı mühitə, zəmanəyə etiraz üsyandır. İnsanlardan qaçaraq azadlıq hayqıran qadın dükanların birindən maneken alaraq evə gətirir.
Bununla da onun yeni həyatı başlayır. Bəzən mehriban, bəzən acı söhbətlər edərək içindəki nifrət alovunu müqəvvanın üstünə tökür. Ancaq qəlbində ona qarşı sevgisi, məhəbbəti də var. Bütün ətrafından çəkilib, cansız müqəvvaya sığınan qadın artıq onu özünə yaxın, doğma bilir. Azadlığı hər şeydən çox sevsə də yeri gələndə müqəvvaya “tabe” olur. Beləcə bütün varlığı ilə vurulan qadın məhəbbətinin gücü cansız müqəvvanı sonda canlandırır.
Tamaşanın sonunda hər şey yenə də həyaya, real həyata qayıdır. Qadın fantaziyası ideal deyilən xəyalları adiləşərək milyonlardan birinə çevrilir. Həyatda ideal deyilən məfhum yoxdur. O, yalnız insan fantaziyasında yaşayır. Yeni real nədirsə həyat da odur.
Dərin psixoloji süjetə malik olan tamaşa boyu tənha qadının fəryad, inilti səslərini də eşitmək mümkündür.
Tamaşa haqqında çox danışmaq, daha ətraflı yazmaq olar. Amma mən sizləri, hamınızı tamaşaya canlı olaraq baxmağa dəvət edirəm. İnanıram ki, həmin anlarda hər biriniz hardasa səhnədə özünüzü, öz yaşantılarınızı görəcəksiniz. Odur ki, fikirləşmədən “Yuğ” teatrına tələsin. Sonda yalnız tamaşada əməyi olanları xatırlamaq istərdim.
Tamaşanın rejissoru Vaqif İbrahimoğlu, rəssam Nazim Bəykişiyev, baş rolun ifaçısı Sonaxanım Mikayılova və müğənni Aliyyə Orucova.
Ramidə YAQUBQIZI
“P.S.” qəzeti, 8 noyabr 2002-ci il
Pələng saxta dostluğu “faş” etdi
Firuz Mustafanın “Pələng ili” dramının premyerası barədə qeydlər
Ötən ilin son günlərində Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında görkəmli dramaturq Firuz Mustafanın “Pələng ili” dramının premyerası oldu. Ekstremal şəraitdə insan xarakterində baş verən təzadlardan bəhs edən bu əsər tamaşaçını Vətən, dostluq, karyera, var-dövlət kimi anlayışlar və real həyat həqiqətləri barədə bir daha dərin düşüncələrə qapılmağa vadar etdi.
Tamaşadan dərhal sonra bir çox nüfuzlu tənqidçilər “Pələng ili”nin 2012-ci ilin teatr həyatında uğurlu bir sənət hadisəsinə və əsl teatr bayramına çevrildiyindən yazdılar. Onların fikrincə, tamaşada dramaturji materialın ən yüksək müasir estetik tələblərə cavab verməsi onun uğurunu təmin etmişdir. Tamaşanın rejissor yozumu (rejissor Ağalar İdrisoğlu) da teatr bilicilərini razı salmışdır.
Qeyd edək ki, çoxsaylı hekayə, esse, povestlərin, 40-dan çox səhnə əsərinin müəllifi olan F. Mustafa, bir əsr yarımdan çox bir dövrdə şanlı inkişaf yolu keçmiş milli dramaturgiyamızda yeni mərhələ olan fəlsəfi-pisoxoloji dram janrının yaradıcısıdır. Onun “Ağıllı adam”, “Qəfəs”, “Vida marşı”, “Müqəvva”, “Qara qutu”, “Tabut”, “Adsız” və başqa dram əsərləri (bütövlükdə 33 əsəri səhnəyə qoyulub-M.H) paytaxt və bölgə teatrlarında, hətta Azərbaycandan kənarda uğurlu səhnə taleyi yaşayır.
Fikrimcə, son illər Firuz Mustafa dramaturgiyasına maraq və diqqətin artması bir tərəfdən onun məhsuldar yazıb-yaratması, digər tərəfdən də bir qədər yuxarıda qeyd etdiyim kimi, müəllifin fəlsəfi-psixoloji janr vasitəsi ilə teatrımıza yeni ab-hava, fəlsəfi düşüncə gətirməsi ilə bağlıdır.
“Pələng ili” dramının premyerası maraqlı təqdimatla başladı. Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsinin sədri, AMEA-nın müxbir üzvü professor Nizami Cəfərov səhnəyə çıxaraq premyera, bütövlükdə müəllifin yaradıcılığı barədə danışdı, F.Mustafanı həyat hadisələrini mənalandırmağı bacaran, onların fəlsəfi mahiyyətinə dərindən varan, əsərlərində rasionallıqla bədii estetik hisslərin harmoniyasını yaradan, bu baxımdan seçilən və sevilməyə layiq olan görkəmli yazıçı-dramaturq kimi dəyərləndirdi.
Beləliklə, premyera başlandı. Tamaşa ilk anlardan öz dinamikliyi, dialoqların orijinallığı, mükalimələrin həyatiliyi və məntiqliliyi ilə tamaşaçışını öz sehrinə saldı.
Bu yerdə, əlbəttə, əsərin məzmununu qısa olsa da, nəql etməyə ehtiyac var. “Pələng ili” dramının ədəbi qəhrəmanları (kişilər) dostdurlar, bir yerdə oxuyublar, ancaq biri (Tumaş) vəzifə sahibidir, biri (Nihad) yazıçıdır, biri də (Çinar) hələ ki, kiçik vəzifəsini Tumaş Safoyeviçin vasitəsilə böyütmək istəyir. Çinar bu haqda Tumaş Safoyeviçə deyir, o da vəzifə üçün böyük məbləğdə pul lazım olduğunu bildirir. Elə bununla da onların üzdə olan saxta “dostluq” münasibətləri pozulur.
Sonra məlum olur ki, Tumaşın arvadı Sevda da vaxtilə Çinarın “adamı” olub. Bu zaman pələng peyda olur və bir az əvvəl igidlikdən, qorxmazlıqdan dəm vuran Tumaş hamıdan çox qorxur. Bir qədər əvvəl onların ironiya ilə müraciət etdikləri yazıçı Nihad isə təmkini və qorxmazlığı ilə seçilir.
Əslində bu insanların çoxu təbiət vurğunu-filan deyillər. Qəflətən pələngin peyda olması yalançı və bayağı münasibətlərin ifşası üçün dramaturqa lazım olmuşdur. Çinardakı saxta sədaqət və məqsədli nəzakət Tumaşdan aldığı rədd cavabından sonra dərhal üzə çıxır. Tumaşın bütün hərəkətləri, həyat tərzi saxtalıq örnəyidir. Pələng insan üçün qorxulu deyil (Tumaş “çarə tapıb” pələngi sıradan çıxarır), ən böyük yırtıcılıq, qəddarlıq - insanın öz içindədir, bundan isə xilas olmaq çətindir...
Tamaşada orijinal bədii priyomdan istifadə etməsi müəllifə qəhrəmanların iç dünyasını bütün çılpaqlığı ilə açmağa imkan verir. Sadə, aydın, lakin təbii və məntiqli dialoqların vasitəsilə müəllif yırtıcı vəhşi heyvan təhlükəsi önündə “bəzi ikiayaqlı insan xislətindəki qəddarlıq və riyakarlığı” elə təsvir edə bilir ki, tamaşaçı obrazların iş dünyalarını aşkar görə bilir.
Yeri gəlmişkən, tamaşanın baş rejissoru Ağalar İdrisoğlu tamaşada iştirak edən aktyorların yaradıcılıq imkanlarını əsərin ümumi qayəsinin açılmasına yönəldə bilmişdir. Təbii ki, uğurlu aktyor seçimi rejissorun aktivinə yazılmalıdır. Premyera axşamı məlum oldu ki, aktyor Sabir Məlikov 20 ildən sonra doğma teatrın səhnəsinə qayıdaraq əsas qəhrəmanlardan birinin rolunu oynayacaq. S.Məlikov Tumaş Safoyeviç rolunu elə məharətlə ifa etdi ki, belə bir istedadlı aktyorun səhnədən uzun illər ayrı düşməsinə tamaşaçılar bir daha heyifsləndilər.
Aktyor Ədalət Əbdəlsəməd də Çinar obrazının təzadlı xislətini ustalıqla aça bildi. Xalq artisti Tariyel Qasımovun ifaçında yazışı Nihad obrazı maraqlı, təsirli və düşündürücü alındı. Dostların həyat yoldaşlarının - Elayə, Sevda, Türfə obrazlarını yaradan aktrisalar - Nuriyyə Əhmədova, Mehriban Abdullayeva və Hüsniyyə Əhmədovanın, eləcə də meşə gözətçisi Ağanın rolunu ifa edən Rasim Səfərovun ifaları tamaşaçını tam qane edirdi. Zəngin dramaturji material, sadə və səmimi, mənalı dialoqlar aktyorlara öz istedadlarını tam sərgiləməyə imkan yaradırdı.
Premyera başa çatandan sonra tamaşaçılardan əsər barədə rəylərini bildirmələrini xahiş etdim. Filologiya elmləri namizədi Elman Nəcəfov dedi:
- Tamaşa bitsə də, hələ də onun təsiri altındayam. Belə tamaşalar insanı daxilən zənginləşdirir, ruhən güclü edir. Hər birimizin, xüsusilə də gənclərimizin belə əsərlərə tamaşa etmələri çox faydalı ola bilər.
İlham Abbasov, tanınmış ədəbiyyatşünas:
- Firuz Mustafa ədəbi qəhrəmanların mükəmməl obrazını yaratmaq, əsərlərini janr və struktur baxımından müasir bədii düşüncə ölçülərində qurmaq, onların bədii dil və ifadə vasitələrini peşəkar tələblərə uyğun işləmək mıənasında da talantlı bir adamdır. “Pələng ili” də məhz belə əsərlərdən biridir.
Süleyman Qaradağlı adlı teatr həvəskarı olan bir tamaşaçı isə dedi:
-Mən Firuz Mustafanın bir neçə pyesinə tamaşa etmişəm. Şübhəsiz, Firuz müəllim çox istedadlı dramaturqdur. Onun bu əsəri də məni yaxşı mənada heyrətə gətirdi. Bircə şeyi anlamıram ki, niyə F.Mustafa kimi görkəmli dramarurqun əsərləri - ana teatrımızın (Azərbaycan Dövlət Dram Teatrı nəzərdə tutulur-red) səhnəsində oynanılmır.
Sadə tamaşaçının son sözləri, əslində bu gün əksər teatr pərəstişkarlarını çoxdan düşündürür. Azərbaycan Dövlət Dram Teatrının onlarla əsəri ölkəmizin müxtəlif teatrlarında, hətta xarici ölkələrdə uğurla tamaşaya qoyulan Firuz Mustafanın dram əsərlərinə bir dəfə də olsun müraciət etməməsi, sadəcə təəccüb doğurur. Halbuki teatrın məzmun və formaca daim yeniləşməsinə ehtiyac var. Tanınmış teatr tənqidçisi Əsəd Cahangirin yazdığı kimi, ən azı müxtəliflik baxımından ana teatrımız F.Mustafa yaradıcılığına çoxdan müraciət etməli idi. Ümid edək ki, bu məsələ gec-tez öz ədalətli həllini tapacaq, çünki bu, bütövlükdə milli teatrımızın tərəqqisinə yalnız fayda verə bilər. ...Həmin gün bərk yağış yağırdı. İstər-istəməz məşhur bir türk mahnısını xatırladım: Hava qara buludlu, yenə yağmur yağıyor... Belə bərk yağışda teatra az adamın gələcəyini düşünürdüm. Tamaşa başlananda zalda boş yer olmadığını görüb sevindim. Bir daha yəqin etdim ki, yaxşı əsərin tamaşaçısı həmişə olacaq.
...Premyera başa çatanda isə yağış kəsmişdi. Yağış kəsməsəydi belə, uğurlu premyaradan aldığım mənəvi zövq, bəlkə də mənə həmin anlarda yağışı, soyuğu da unutduracaqdı...
M.HACIXANLI (ABDULLAYEV)
Xalq qəzeti.- 2013.- 3 fevral.- S. 7.
FİRUZ MUSTAFANIN İKİ YENİ PYESİNİN PREMYERASI OLMUŞDUR
İndiyə qədər Firuz Mustafanın dram əsərlərinə onlarla quruluş verilmişdir. Son günlərdə müəllifin daha iki pyesinin Gəncə və Qazax dövlət dram teatrlarınında premyeraları olmuşdur. Gəncə Dövlət Dram Teatrında səhnələşdirilən “Vida marşı” komediyasının quruluşunu əməkdar incəsənət xadimi Vaqif Şərifov vermişdir.
Atalar və oğullar problemindən bəhs edən bu əsərdə rolları Alim Məmmədov (xalq artisti), Məmmədəli Balayev (əməkdar artist), Faiq Qasımov (əməkdar artist), Laləzar Ocaqquliyeva, Eldəniz Tağıyev, Akif Səfərov, Zəminə Cəfərova ifa etmişlər. Tamaşanın quruluşçu rəssamı Vahab Cəfərov, musiqi tərtibatçısı Tünzalə Mustafayevadır.
Qazax Dövlət Dram Teatrı da özünün cari 73-cü mövsümündə tamaşaçılara Firuz Mustafanın “Neytral zona” adlı əsərinin premyerasını təqdim etmişdir. İnsanın cəmiyyətdə yeri, Qərb və Şərq dəyərlərinin ortaq cəhətlərinin təmas nöqtəsinə çevrilməsi bu əsərin başlıca ideya-bədii xüsusiyyətlərini təşkil edir. “Neytral zona” əsərində rolları aktyorlardan Hacı Hacıyev, Allahverdi Musayev, Arif Almədədov, Sayalı İsmayılova, Minayə İbrahimova, Zöhrab Hacəliyev, Xanım Məmmədova ifa etmişlər. Tamaşanın quruluşçu rejissoru Musa Eyyubov, quruluşçu rəssamı Afiq Məmmədovdur.
Hər iki əsərin premyerası böyük uğurla keçmişdir.
Məsaim ABDULLAYEV
“XALQ QƏZETİ”, 20 aprel 2011-ci il
“Pələng ili”
Dekabrın 13-də Gənc Tamaşaçılar Teatrı yeni tamaşasını təqdim etdi və ya təhvil verdi. Beləliklə... Firuz Mustafa “Pələng ili”.
Sözün düzü, mənim müəllif haqqında elə bir informasiyam yox idi. Lakin yağışlı gündə Gənc Tamaşaçılar Teatrına getməyimlə bəzi mətləblərdən hali oldum. Öyrəndim ki, Firuz Mustafa səhnə əsərlərinin sayı baxımından Şekspiri keçən yeganə Azərbaycan dramaturqudur. Filosofdur, estetikdir, yazıçıdır və s.
“Pələng ili” pyesində ətraf mühitin və mənəvi aləmin ekologiyasında gedən aşınmalar mahiyyətcə müxtəlif qütblərdə dayanan adamlar arasında baş verən konflikt və kolliziyalar fonunda baş verir.
Hadisələr təbiətin qoynunda cərəyan edir. Səhnədə təbiət mənzərəsini əks etdirən sadə səhnə tərtibatı qurulmuşdur. İlk gənclik illərindən dost olan üç kişi (Nihad - xalq artisti Tariyel Qasımov, Tumaş - əməkdar artist Sabir Məlikov və Çinar - Ədalət Əbdülsəməd), onlar həyat yoldaşları (Elayə - Nuriyyə Əliyeva, Sevda - Mehriban Abdullayeva, Türfə - Hüsniyyə Əhmədova) ilə böyük şəhərin səs-küyündən, gündəlik gərginlikdən uzaq bir yerdə istirahət etmək qərarına gəlirlər. Onları səfalı bir yerdə meşə gözətçisi (Ağa-Rasim Cəfərov) qarşılayıb müşayiət edir. Əvvəlcə hər şey öz qaydasında gedir, hamı deyib-gülür, yeyib-içir, şənlənir, hər kəs öz iş-gücündən söhbət açır. Amma hadisələrin sonrakı gedişində, sakit vəziyyət tədricən dəyişir, hər bir iştirakçının daxili aləmi, ambisiyası üzə çıxmağa başlayır. Vəhşi meşə pələnginin qəfildən yaxınlıqda peyda olması ilə hadisələr öz təbii axarından çıxır. Artıq hər personaj bu çətin situasiyadan xilas olmaq üçün ən fantastik yollar aramağa başlayır. Pələngsə istirahətə gələnlərin seçdikləri yerin qarşısını kəsdirib nərildəyir. Hərə öz canının hayındadır. Indi hamını bir məsələ düşündürür: nə etməli, necə xilas olmalı?
Lakin burada aktual olan koflikt nədir? Sadəcə pyes deyil, uşaqlar üçün hekayə şəklində oxuna bilənəcək bu tamaşanın ali məqsədi olmadığı üçün nəticəsi də yoxdur. Tamaşa boyu hadisələrin gedişindəaktyorların bir-birilə ünsiyyəti (bu ünsiyyət o dərəcədə bəsit və “loru” formada təqdim olunur ki, tamaşaçı oturduğu məkanın teatr və ya küçə olduğunun fərqinə vara bilmir), tərəfmüqabilləri arasında texnikicəhətdən olan lakin, psixoliji cəhətdən yaşanmayan nünasibətlər (bu da tamaşaçıda hadisələrin reallığına inanmaqda şübhə formalaşdırır - hələ düşünsək ki, söhbət hansı yaş kateqoriyasında olan tamaşaçıdangedir), səhnədə aktyorların mərkəzdən - ön səhnədən qaçaraq, kənarda nə edəcəklərini bilməmələri (məsələn Nihad - xalq artisti Tariyel Qasımovun ifasında - səhnəyə nə üçün çıxdığı görünür aktyorun özünəbelə qaranlıq qalır, hərəkətlərdəki çaşqınlıq və yorğunluq da nəzərdən qaçmır) tamaşanın sadə teatr qanunlarından və vahid rejissor həllindən kənarda hazırlanması fikrinə əsas verir. Rejissor demişkən,quruluşçu rejissor Ağalar İdrisoğludur.
Gənc Tamaşaçılar Teatrının repertuarında “Pələng ili”nin uğursuz tamaşalar sırasında olacağına əmin olsam da, uğurlu tamaşalar siyahısında olmayacağına əmin deyiləm. Bizim ölkədə əmin olmaq,xüsusilə teatr-sənət sahəsində qeyri-mümkündür. Premyera olduğunu nəzərə alaraq, bütün kollektivə uğurlar arzu edirəm.
Aygün Süleymanova
teatrşünas
kaspi.-2012.-22-24 dekabr.-S.10.
“Axundzadə dərsləri” davam edir
21.12.2011
Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təşəbbüsü ilə reallaşan “Axundzadə dərsləri” layihəsi davam edir. Layihə çərçivəsində dekabrın 16-da gənc dramaturqlar üçün ustad dərsləri keçirilib.
Tədbirdə Teatr Xadimləri İttifaqının fəaliyyəti və layihə haqqında məlumat verilib. Bildirilib ki, layihə çərçivəsində artıq peşəkar dramaturq və sənət adamlarından bir neçəsi gənc yazıçılara mühazirələr oxuyublar. Həmçinin yaradıcı gənclərin əsərlərinin seçiminə də başlanılıb. Məqsəd 2012-ci ildə 200 illiyini qeyd edəcəyimiz Azərbaycan dramaturgiyasının banisi Mirzə Fətəli Axundzadənin yubileyi ərəfəsində səviyyəli dram əsəri üzə çıxarıb, teatrlardan birinin repertuarına daxil etməkdir.
Tədbirdə tanınmış yazıçı-dramaturq Firuz Mustafanın “Dram əsərlərində konfliktin qurulması” mövzusunda məruzəsi dinlənilib. Məruzəçi Azərbaycan dramaturgiyasının və teatr sənətinin inkişafında M.F.Axundzadənin müstəsna rolundan, bədii yaradıcılığın ən mürəkkəb növü olan dram əsərlərinin yazılış qaydalarından bəhs edib. Səhnə əsərlərinin yazılmasında süjet qurmağın, həyati hadisələri dramatik hadisələrə çevirməyin yolları barədə danışıb, bu sahədə öz təcrübəsinə əsaslanaraq gənc yazarlara tövsiyələrini verib.
Tədbirdə gənc yazarların kiçik həcmli pyeslərindən parçalar oxunub.
“Mədəniyyət” qəzeti
“Dəniz Köçü” povesti
haqda rəylər
Firuz Mustafa ənənəviliklə müasirliyi öz yaradıcılığında və həyatında üzvi surətdə uzlaşdıran şəxsiyyətdir. Bu vəhdət “Dəniz köçü”ndə də qabarıq nəzərə çarpır.
Ə.Abbasov, filosof
Dostluq və məhəbbət haqqında olan bu dəyərli əsərin ideyası illərin sınağından çıxmış bir fikrin təsdiqidir ki, şərdən şər, xeyirdən xeyir törəyir, bürün canlılar təbiətin bir hissəsidir.
Sabir Bəşirov,
filosof-tənqidçi
"Dəniz köçü" povest-pritçası … bir neçə əsərini dilimizə çevirdiyim, indi dünyanın ən çox oxunan müəlliflərindən olan Paulo Koelyonun roman-pritçalarının havasını xatırladır, heç də bədii siqləti sarıdan o əsərlərdən geri qalmır.
Nəriman Əbdülrəhmanlı,
yazıçı
Sizi sevinc və kədər dalğalarından keçirəcək “Dəniz köçü” əsəri heyrətamiz dərəcədə gözəldir.
İlyas Tapdıq,
şair
“Mən Firuz Mustafanın yaradıcılığı timsalında Azərbaycan ədəbiyyatına və xarakterinə bir daha vuruldum və qərara aldım ki, onun əsərlərini orijinaldan oxuyum. Və buna nail oldum. Azərbaycan dili necə şirin, zəngin və əsrarəngizdir! İndi bu dildən tərcümələr edirəm. Firuz Mustafanın bütün əsərləri mənə çox doğmadır.”
Şahlo Kasumova
(Özbəkistan tərcüməçisi)
“Dəniz köçü” povesti mənimçün həyatımın ən dəyərli hədiyyəsidir.. Povesti birnəfəsə oxudum...Sizin təfəkkürünüzdə gələn çoxlu hikmətlər mənə böyük föhfə verdi.
Vəli Qurbanoğlu
«Xoşuma gəldi. Siz canlıların həyatını necə də gözəl bilirsiniz. Mən ani olaraq özümü dayçanın yerində hiss etdim. Həm də məsələ bundadır ki, mənim adımın mənası elə “nursaçan dayça” deməkdir.
Nurtay»
Firuz Mustafanın “Dəniz köçü” povesti Ernest Heminqueyin “Qoca və dəniz” əsəri ilə müqayisə oluna bilər.
Tofiq Şahtaxtinski
(ABŞ, Vaşinqton)
“Hörmətli Firuz Mustafa, Siz parlaq bir pritça yazmısınız. Təbiətlə insanın əlaqəsi qarşılıqlı xeyirxahlığa əsaslanmalıdır. Nə yaxşı ki, Siz bu humanist ideyanı insanlara çatdırmaq istəyirsiniz. Əsərinizi maraqla oxudum, Sizin bütün qəhrəmanlarınızın əvəzinə həyəcanlı hisslər keçirdim. Sizə təbiətin özü kimi sadə və səmimi olan bu maraqlı əsərə görə təşəkkür edirəm.”
İrina Qrisuk-Qalitskaya
(nasir)
“Olduqca gözəl fəlsəfi pritçadır. Əsərdə gözəl dil, mətnaltı dərinlik, poetik obrazlar var. Pritçanın zirvəsi- yeganə oğlunun geri qayitması üçün ananın dənizə dua etməsidir. Misilsiz bir yazıdır. Akula ilə qartalın döyüş səhnəsinin elə bir dərin fəlsəfi vəhdəti var ki, onu “Qoca və dəniz”dəki qoca və balıqla müqayisə etmək olar. Əsərdən doğan məna belədir: sər həmişə cəzalandırılacaq, doğru yol sahibi isə öz doğma evinə dönəcək. Əsərin tərcüməsi də çox gözəldir.” Yulya Molçanova (rus yazıçısı)
“Mən sarsılmışam. İnsanın xeyirxahlığa olan bütün inamını özünə hopdurmuş bu ciddi və gözəl pritça-hekayəni daxilən yaşadım. Sanki bu hadisəni mənə canına və yaddaşına dənizin, balığın qoxusu hopmuş, sifətini qırışlar doğrayan qoca dənizçi danışdı.
Çox sağ olun, batano Firuz.”
Nino Sakvareladze
(gürcü yazıçısı və riyaziyyatçısı)
“Yer üzündə yaşayan hər bir canlı üçün yaxşılıq et , o, etdiklərinin əvəzini sənə qaytaracaq. Bu, böyük ürəyi və xeyirxah qəlbi olan müdrik bir insanın yazdığı olduqca müdrik bir pritçadır.”
L. Lyubov
“Sizin bu əsəriniz olduqca fəlsəfi bir mahiyyət kəsb edir və istər-istəməz adamı başqa əsərlərinizi də oxumağa sövq edir.”
Viktor Xajilov
“ Heyrətamiz dərəcədə gözəl əsərdir. Heminqueylə müqayisə etmək olar.”
F. Passo
“Olduqca gözəl və insanidir.”
L. İşbulatova
(çeçen nasiri)
“Sizin əsəriniz insanı heyrətə gətirir.”
Taisiya İrs
(nasir)
“...Bütün canlıların həyatı bir-birinə oxşayır.
...Kainatda zərrədən külləcən hər şey təbiətin vahid qanunları ilə yaşayır.
...Şərdən şər, xeyirdən xeyir doğur.
Mənə elə gəlir ki, Sizin bu fikirləriniz əsərin açarıdır.
Siz tamamilə haqlısınız: həqiqətən, insanlar hələ bir çox mətləblərin mahiyyətini öyrənə bilməyiblər.”
Lena Sever
“Qeyri-adi dərəcədə gözəldir; çoxdandır ki, bu cür əsər oxumurdum.
Mən istərdim ki, Sizin bu əsəriniz uşaq və gənclər üçün ixtisaslaşmış çox mötəbər nəşriyyatlardan birində sap olnaydı.”
Vladimir Taşpetov
“Çox poetik bir pritçadır.
“Tuqay, oğlum, haradasan?”-nidası bir nəqərat kimi adamın qulağında səslənir.
Dəniz köçü- qeyri-adi, fəlsəfi mahiyyət daşıyan gözəl bir dildə qələmə alınmış əsərdir.
P.S. İntəhasız dərəcədə gözəl bir əsərdir. Dilinin zənginliyi adamı heyrətə gətirir.”
Yelena Çernışeva
“Olduqca gözəl əsərdir, olduqca.
Dərin ehtiramla”
Alyona Dançenko
“...məzmununa görə qeyri-adidir, ilk dəfədir ki, belə bir süjetlə tanış oluram. Olduqca gözəl, romantik əsərdir. Bu cür dostları olan insan xoşbəxtdir. Ana və qız obrazı sadəcə olaraq klassikadır. Düzdür, bəzi yerləri təzədən işləmək olar. Məsələn, həddindən artıq müasir sözlərə rast gəlirik ki, bu da qədim dövrün üslubu ilə harmoniya yaratmır. Maraqla oxudum. Çox sağ olun. Qeydlərə görəsə inciməyin. Bu, mənim şəxsi qeydlərimdir.”
Anna Yerşova
“Misilsiz dərəcədə gözəl əsərdir. Bu, tərcümədirmi? Çox xoşuma gəldi.
Sağ olun. Ehtiramla.”
Aleksandra Ploxova
“Dostluq və məhəbbət haqqında adamı titrədən bir odadır. Əsl dostluq, sədaqət, ana məhəbbəti, sevimli qadına məhəbbət möcüzələr yaratmağa qadirdir. Eşq olsun Sizə!
Saule Karabayeva
(Qazaxstan)
“Hörmətli Firuz Mustafa, bu gözəl pritçani böyük bir həvəslə oxudum. Etiraf edim ki, mən bu əsəri oxumağa başlayarkən düşünürdüm ki, o, həcmcə böyükdür; hətta, qorxuya düşdüm. Amma sanki əsəri oxumağa başlamağımla başa çatdırmağım bir göz qırpımında oldu. Bunu da etiraf edim ki, oxuduqca, hətta, mənim sifətimə göz yaşları ilə birgə təbəssüm də yayılırdı... Mən bu əsəri oxumaqdan böyük ləzzət aldım. Çoxdan idi ki, bu cür ağıllı-düşündürücü əsər oxumamışdım. Deyim ki, az qala mən Sizin bütün fikirlərinizlə şərikəm.(...) Mən də belə bir qənaətdəyəm ki, bir vaxt gələcək- insanlar təbiəti və canlı aləmi öyrənərək onlarla vəhdətdə yaşayacaqlar. İndinin özündə elə adamlar var ki, onlar ağacların necə ağladığını eşidir, bitkilərlə söhbət edirlər. Mən inanmaq istərdim ki, məhəbbət və dostluğun hər şeydən yüksək olduğu bir zaman gələndə zəka-ağıl iddiaların (ambisiyaların) üzərində qələbə çalacaq. Yalnız məhəbbətə və dostluğa sədaqətinə görədir ki, əsərinizin baş qəhrəmanı sonacan çətinliklərə sinə gərir, düşmən üzərində qələbə çalır.”
Yevgeniya Şendrika
(Riqa, şairə)
““Dəniz köçü”, bu gözəl poetik pritça mənim hədsiz dərəcədə xoşuma gəldi. Bu dünyada hər bir canlının öz səsi var. Hətta, kədərin və sevincin də öz səsi var. Sizin bu fikirləriniz isə məni olduqca məmnun etdi.
Əsərin qəhrəmanı Tuqay çox xeyirxah bir insandır və elədikləri xoş əməllərin əvəzində xeyirxahlıqla üzləşir.
P.S. Sizin pritçada mənim daha çox bəyənib təqdir etdiyim məsələ, qəhrəmanların bir-birini anlayıb dərk etməsidir. Əsərin qəhrəmanları isə insanlar və digər canlılardır. Amma bəzən həyatda insanlar belə, bir-birini başa düşmürlər. Bu, çox kədərli haldır.”
Yelena Kazyanina
“... necə də əsrarəngiz bir əhvalatdır.
Çox maraqla, məmnunluq hissi ilə oxudum.
Kaş ki, hər kəsin həyatda Tuqayın “dostları” kimi sədaqətli dostlar olaydı.
Hədsiz dərəcədə bəyəndim.
Hörmətlə...”
Valentina Mixaylova
“Maraqlı və parlaq bir əsərdir!
Qoy yaradıclılğınız daim çiçəklənsin.”
Svetlana Şimanskaya
“Olduqca təsirli və gözəl bir əsərdir. Qoy sizin ədəbi yaradıcılığınıza səadət gülümsəsin...”
Lüçana Azarova
“ Sizin əsəriniz hədsiz dərəcədə xoşuma gəldi və məni çox təsirləndirdi.”
S. Tan
“Dəniz köçü”nü çox böyük bir maraq hissi ilə oxudum. Sağ olun.
Ehtiramla...”
Svetlana Qromina
“Mənim bu günkü axşamım məhz Sizin sayənizdə qeyri-adi dərəcədə gözəl keçdi. Mən bu əsəri oxuduqca sifətimdə göz yaşları gilələnirdi. Yox, mən qətiyyən sadəlövh bir qiz deyiləm, kifayət qədər təcrübəli insanam. Firuz Mustafa, Sizin qəlbinizdə nə qədər xeyirxahlıq, ülvilik, işıq vardır. Siz Həqiqətə necə də yaxinsız. Çoxdan, lap çoxdan mən belə işıq və həyəcanla dolu əsər oxuyub sevinməmişdim; orada sıralanmış sətirləri oxuduqca özümü məbəddəki kimi hiss edirdim- ürəyimə bir yüngüllük və işıq axırdı.
Allah Sizin canınızı sağ və sağlam etsin- sağlamlığın çoxluğundan heç kəsə ziyan gəlməz; qalan şeylər isə elə öz qədərində olsa bəsdir.”
Lyudmila Kurışeva
(Krasnodar, şairə, həkim)
“ Hekayət xeyirxahlıq üzərində köklənib. Onun başlıca məğzi ondan ibarətdir ki, su, torpaq və səmanın vəhdəti – bizim planetimizin başlıca mahiyyətidir.”
Artem Qriqorens
(Rusiya)
“Olduqca əsrarəngiz bir əhvalatdır. Çox böyük bir ləzzətlə oxudum və hətta, bu povesti bir bir kino əsəri- triler kimi təsəvvür etdim. Əsərdəki fikirlər mənim dünya haqqındakı təsəvvürlərimlə üst-üstə düşür. Hətta, bəzən maşın işə düşməyəndə mən tam ciddiyyətlə ona dil tökürəm ki, belə etməsin, hərəkətə gəlsin.
Prodüser axtarın! Mən bu sözləri Sizə tamamilə ciddi bir şəkildə deyirəm.
P.S. Bu dünyada Sizin qələmə aldığınız səviyyədə müdrik və xeyirxahlıq dolu hekayətlər yoxdur. Ən başlıcası da odur ki, çox ustalıqla yazırsınız.
Sizə yeni uğurlar arzulayıram.”
Marina Xovanskaya
(Yeni Zenlandiya)
“Mən indi Sizin əsərinizdən daha çox, mənim özümün dərk etdiyim bir şəkildə, Sizin daxili aləminizdən söz açmaq istəyirəm. Çünki hər bir əsərdə hər bir yaradıcı adam öz daxili aləmini bu və ya digər şəkildə açır, onu narahat edən, ilgiləndirən cari və gələcək məsələlrdən danışır.
Mən əsərinizi oxuyarkən şəxsən Sizin özünüzün xeyirin şər qüvvələr üzərindəki təntənəli qələbəsinə olan təmiz və işıqlı inamınızı çox aydın hiss etdim. Bu, çox sevindirici bir haldır ki, bu qəliz zəmanədə işıq şüası zülməti yarır.
Mən Sizə yaradıcılıq uğurları, həmişə belə işıqlı fikirlər arzu edirəm.
Hörmətlə...”
Valentina Karpova
(Rusiya)
Mən bütün qəlbimlə sənə, belə gözəl bir əsər yaratdiğina ğörə sağ ol deyirəm. Mən onu oxuyarkən bütün varlığım Gözəllik, Təmizlik, Harmoniya və Məhəbbət şəfəqlərində yuyundu.
Böyük ehtiramla
Natalya Kolopenyuk
Bu əsər müasir Azərbaycan ədəbiyyatı haqqinda təsəvvür yaradır… O ədəbiyyata eşq olsun!
Hal-hazırda filmlər animatorlar tərəfindən fərdi qaydada çəkilir. Qoy oxucular arasında multfilm çəkməyi bacaranlar varsa bu əsərə müraciət etsinlər.
P.S. …canlı aləmə bələd olanların qeydləri: dəqiq bilinir ki, böyük quşların əksəriyyəti (və itlər) tibbi müayinədən keçirilərkən əllərini insanlara uzadırlar. Balıqlar həqiqətən digər canlılarla ünsiyyətəgirir, öz adları ilə çağırıldıqlarını anlayır və drassirovka olunurlar. Vəhşilərin dilini anlamaq asandır, bu, onların digər mürəkkəb və təhlükəli canlılarla -məsələn, insanlarla – ünsiyyət yaratmasında bir mərhələdir. Buna görə də uşaqlar təbii olaraq heyvanlarla dostluq etməyə can arırlar, çünku bu, asandır və onların inkişaf səviyyəsinə uyğundur.
“Vek İskusstva”
“Mən Sizin əsərlərinizi oxuyarkən onlarda həmişə dərin fikirlər tapıram. Biz adətən bizi kimlərin əhatə etdiyi və onların bizi nə üçün dərk etdikləri barədə düşünmürük.
Mən Sizin yaradıcılığınıza mütləq yenidən qayıdacağam.
Sağ olun, ehtiramla…”
Taliya Abitova
(tatar şairəsi)
“Firuz Mustafanın “Dəniz köçü” əsəri dostluq və məhəbbətin hər şeyə qadir olduğunu göstərən bir hekayətdir. Əsərin qəhrəmanı Tuqay, Ananın fəxr etdiyi gözəl oğul, habelə öz dostlarının (Yaqut, Ayqut və Qayutun) güvəndiyi sədaqətli dostdur. Mənim xoşuma xüsusilə ananın oğula olan sonsuz məhəbbəti və o məhəbbəti ifadə edən dualar oldu; Tuqayın dənizdən sağ-salamat qayıtması uçun oxunan həmin dualar zənn edirəm ki, bir çox anaların ürəyində əks-səda verib. Bu əsəri oxuyarkən istər-istəməz Heminqueyi və onun “Dəniz və qoca” əsərini xatırlamalı olursan. Canlıların personajı, onların qorxu və Tuqayın sağqalacağına olan inamı çox ekspressiv və xüsusi bir məharətlə qələmə alınmışdır.
Mədinə İbadova
(Moskva, ədəbiyyatşünas)
“Gözəl və ibrətamiz bir pritçadır. Bu əsərdə çoxlu simvol və metoforalar vardır.”
Aliya Ali
(Macarıstan)
“...inanılmaz dəcədə gözəl əsərdir.
... mən böyük həyəcan və heyrət içindəyəm.
...nə yaxşı ki, bu əsəri oxudum.”
Mariya Maqdalina Kostadinova.
(Bolqaristan)
“Nice story. Glad to see you here, cos i'm too from Azerbaijan. Do you live there now? or actually was born there?
P.S.
Sağ olun.”
Sevil Əzizbəyova
(Balkanlar)
“Olduqca həyəcan doğuran və insanı düşündürən bir hekayətdir”.
Kifayət Zeynalova
(ABŞ)
Çox istedadla yazılmış bir əsərdir. Düşünürəm ki, bizdən ikiyüz il sonra gələnlər bu mətndən (“Dəniz köçündən”) çıxış edərək bəşər sivilizasıyasını mif kimi, məsələn Gilqamışda və İlya Murometsdə olduğu kimi deyil, bir mövcudat kimi oxuyub öyrənəcəklər. Mən buna çox İnanıram.
Marina Severyanka
“Dəniz köçü” ilk baxışdan dostluq və sevginin böyük gücü haqda bir hekayətdir. Əsərin əsas qəhrəmanı Tuqay gözəl övlad, etibarlı dost, qorxmaz döyüşçüdür. Dostların hərəkəti, onların qorxu və inamı, ananın oxuduğu dualar, sevimli qızın həyəcanları Tuqayın təhlükəli səfərdən geri dönməsinə yardımçı olur. Tuqay ölümə qalib gəlir. Bununla belə, hadisələrin dərinliyini duymaq insanı dərin düşüncələrə sövq edir; səbəb isə doğrudan da sarsıdıcıdır. Əsəri oxuyarkən istər-istəməz dənizin qoxusunu, stixiyasını, qəhrəmanın heybətli canlı ilə döyüşünü hiss edirsən.
Bu mürəkkəb yolu qəhrəmanlarla birgə addımlayarkən anlayırsan ki, ən zəruri, gərəkli olanlar lap yaxında, gözünün qabağındadır. Açıq ürəklə, yaxın və doğmalarla birgə istənilən düşmənə, hətta, ölümə də qalib gəlmək olar.
Bu pritça dərin fəlsəfi mahiyyət daşıyır. Əsas qəhrəmanın-Tuqayın obrazı Azərbaycan nağılının məşhur qəhrəmanını, bütün düşmənlərə qalib gələn Məlikməmmədi xatırladır. Ananın oğluna olan hisslərinin təsviri, onun Tuqayın geri dönməsi üçün oxuduğu düalar məni heyran etdi. Belə hesab edirəm ki, hər bir oxucu bu əsərdə öz düşüncələri, mənəvi aləmi ilə səsləşən fikirlər tapa bilər. Əsər bu gün çox aktualdır. Bu pritça öz dərin və fəlsəfi məzmununa görə Paulo Koelyenin bu gün dünya bestsellerinə çevrilmiş “Kimyagər” əsərindən geri qalmır. Firuz Mustafanın əsərini hər dəfə oxuyarkən yeni maraqlı fikirlər tapıram. Azərbaycan layıqli filosof-mütəfəkkirləri ilə tanınır ki, onlardan biri də müasirimiz Firuz Mustafadır.
Gülbəniz Qəmərlinskaya
(Almaniya)
Belə gözəl, dahiyanə bir əsərə görə Sizə öz təşəkkürümü bildirirəm.
Yelena Koyuşeva
“Sərdədsiz dünya” traktatı
haqda rəylər
Hər şey gözəl təfsir olunub.
Bu, utopiyadırmı? Qətiyyən!
İnandırıcı və məqbul məsələlərdən biridir. Amma məsələnin vahid-məqsədyönlü həlli üçün insanlığa nə qədər vaxt müddəti gərəkdir? İnkişafın bir fazasindan digərinə keçiddə bir neçə pilləni eyni vaxtda qalxmaq, tarixdə qara çuxur fenomenininin üstündən ötüb keşmək olmur. Xalqlar, dinlər, adətlər, dünyagörüşlər arasında olduqca çox fərqlər mövcuddur.
Şaya Vaysbux
Mən bu traktatı maraqla oxudum. Burada “sərhədsiz” dünyanın təşkil edilməsi üçün zəruri olan çoxsahəli, məqbul və inandırıcı şərtlər irəli sürülür. Əminik ki, həmin dünya tezliklə qurulacaq və bu əsər onun təşkili üçün yaxşı zəmin olacaq.
Vera Pavlova
Mən müəllifin sərhədsiz dünya haqqında dediyi hər kəlmənin altından imza atıram.
Qoy Allah təala hamiya sülh və əmin-amanlıq qismət eləsin.
Zura İsmiolord
İnsan təkəbbürü olmasaydı, yəqin ki, dünya da parçalanmazdı. Babilistan ehramının qurulması bizə Allah tərəfindən təşviq olunmuşdu. Bir dildə danışan, bir-birini yarım kəlmədən başa düşən insanlar birləşmişdilər. Bütün bunlar nədən ötrü idi? Bu, ona görə idi ki, tikilən qala göylərə ucalsın, “biz hər şeyə, hətta Allaha belə çatmağa nail olaq”. Amma elə ki, müxtəlif dillərdə danışmağa başladıq, bir-birimizi anlamağa son qoyduq, “səma qəsri” də uçub dağıldı. Əgər bizim günlərdə insanlar birləşərlərsə, bu, nəyə xidmət etməlidir? Yeni insan iddiaları meydana çıxmazmı? Mövzu şox c iddidir...
Stalnaya Anjela
Siz idealistsiniz. Niyə də olmayasınız?
Sərhədsiz dünya, hüdudsuz açıq cəmiyyət deməkdir. Tamamilə mümkün olan haldır.
Gözəl ideyadır.
Çəkilən sərhəd xətlərini, içində sıxıldığımız sərhəd çərçivələrini, imkanlarımızı məhdudlaşdıran sədlərin hamısını, biz özümüz yaratmışıq... Əgər sən özün özünə desən: “Mən heç vaxt uça bilmərəm”, onda heş vaxt uşa bilməyəcəksən. “Xoşbəxtlik mənim üçün deyildir” qənaətinə gəlsən, xoşbəxtlik yanından ötüb keçəcək. “Sərhədsiz dünya ola bilməz” deyə düşünsən, o zaman nə vaxtsa qurulan sədləri heç zaman aşıb keçə bilməyəcəksən. İnkişafın indiki mərhələsinə cavab verə biləcək yeni metodların, konsepsiyaların həyata vəsiqə alması ilə, köhnə sədləri aşmaqla, yeni dünya, Sərhədsiz dünya qurub yaratmaq olar.
P.S.
... müsaidənizlə irəli sürülən mövzuyla bağlı öz düşüncələrimi davam etdirim. Bu günkü siyasətçilər, gömrükçülər, konsullar, habelə nəzarətçi orqanların güclü və çiçəklənən kastası, öz hakimiyyətlərini könüllü şəkildə təhvil verməzlər.
O ki qaldı bir “sivil struktur” kimi Avropa Şurasına, onun fəaliyyəti mübahisəlidir. Burada iqtisadi inteqrasiya ilə yanaşı müəyyən bir “mədəniyyətin” gizli təbliği hiss olunmaqdadır. Sərhədlərin götürülməsi əvəzinə bizim üçün yeni sərhədlər yaranır. Məsələn, bazar sintetik və geni dəyişdirilmiş kənd təsərrüfatı məhsulları ilə doldurulmaqdadır. Bu gün pestisid və gerbisidlərdən xali olan ərzaq məıhsullarının tapılması qeyri-mümkündür. Əvvəllər heç də pis olmayan təhsil sistemi indi qaranlıq güncə sıxışdirilir. Bu isə Baloniya sisteminə keçidlə motivasiya olunur. Gənclərə bəlli bir “mədəniyyət” zövqü aşılanır. Və ən başlıcası, çoxlarına təmiz qaydada azadlıq gərək deyildir. Bu isə ona gətirib şıxarır ki, sənin əvəzinə hər şeyi dövlət, iş sahibi etməli olur.
Amma bütün bunlarla yanaşı sərhədsiz dünya qurmaq ideyası cəlbedicidir.
Mənə elə gəlir ki, yaradılmış çərçivələr tədrcən əriyib aradan götürülməlidir.
İduşşaya
...Sizin yazdıqlarınızı oxuduqca oxumaq istəyirsən.
Nina Tutitsina
“Bəyəm Homer təkcə yunanlara, Şekspir yalnız ingilislərə, Rustaveli yalnız gürcülərə, Şevçenko yalnız ukraynalılara məxsusdur? Böyük mədəniyyət, böyük elm bütün dünyaya, onun bütün sakinlərinə məxsusdur”.
Sərhədsiz dünya barədə yazılmış traktatı maraqla oxudum.
Yer üzü də göy üzü kimi sərhəsiz, tikanlı məfillərsiz olmalıdır deyə hər bir oxucuya üz tutan müəllifin inamı bir daha təsdiq edir ki, dünyanın sabahı hər kəsin öz əlindədir.
Tatyana Kojuxova
Sizin yazdığınızı şərh etməyə mənim haqqım yoxdur: Siz əsl filosof və yazıçısınız… Mən Allaha inanıram, amma onun bizi yaratdığına inanmıram, mən adamların birliyinə inanıram, amma hamı ilə birgə olmaq istəmirəm, mən hərbsiz dünyaya inanıram, amma gözümü açandan dünyada döyüş gedir və yəqin ki, bir gün mən bu dünyada olmayanda da bu savaş davam edəcək. Zamyatinin “Biz” adlı gözəl bir romanı var… orada deyilir ki, insan öz axtarışlarında gözəldir, elə ki, axtarmağa bir şey olmur, o (insan) dəhşətli olur.
Marqarita Fedoseyeva
Sizin problemə yanaşmanız mənə çox yaxındır. Biz, bu dünyanı təşkil edən adamlar, bir-birimizdən xırda-para məsələlərə görə fərqlənirik, əsas məsələlərdə isə hamımız oxşarıq, buna görə də cəmiyyətdə yaşayan hər bir kəsin qarşısında eyni suallar dayanır. Qarşıda duran ən başlıca məsələ isə mənəvi-əxlaqi nəsnələrlə bağlıdır. Siz insanım mövcudluğunu ehtiva edən aspektə dünyanın və adamların birləşdirilməsi pozisiyasından yanaşırsınız və öz əsərinizi fəlsəfi-bədii traktat adlandırırsınız.
Sizin əsəriniz bizi gələcək haqqında dəhşətli proqnozlar verən kommersiya nəşrlərindən fərqli olaraq, heç də hər şeyin hələ itirilmədiyi haqda nikbin hisslər aşılayır.
Lidiya Kurçina
Mövzu mənim hədsiz marağıma səbəb oldu. Mən də hesab edirəm ki, dünya sərhədsiz olmalıdır! Mən filosof və üstəlik də praqmatik deyiləm, amma bilirəm ki, bu, fövqəladə dərəcədə çətin məsələdir. Mən Sızın verdiyiniz proqnozları, məsləhətləri təkrar etməyəcəyəm, siz çox çeydə inamlısınız, amma bütün bu mozaikada bütün hallarda əsas amil insan özüdür.
Bizim ətrafımızda hər çey nisbidir. Mənə elə gəlir ki, bizim yaşadığımız bu dünyanın özü də nisbidir. Bəs insanın özü necə? (...) Belə hesab edirəm ki, biz nə qədər ki, öz genimizin sirrini açmamışıq, maddi dünyanın harmoniyasını öyrənə bilməyəcəyik. Genlərin ötürülməsini insana doğulandan verildiyini anlamadan yüksək intellek həddinə necə çatmaq olar? Hələ siz fərqinə varırsızmı ki, bu müasir və sivil dünyada qadın özünü necə müdafiəsiz hiss edir, alçaldılır, təhqirə məruz qalır. Təbii ki, belə olan halda insan hələ bətndə ikən onda intellektual qabiliyyətdən daha çox heyvani instinktlər inkişaf edəcəkdir ki, bu da aqressiya, başqa sözlə müharibə deməkdir.
Bəlkə elə özümüzdən baçlayaq? Bizə sağlam uşaqlar dünyaya gətirmək və onları əlverişli şəraitdə tərbiyə etmək imkanı vermək lazımdır. Bəlkə belə bir nəslin uşaqları, aqressiyadan uzaq övladlar, gələcəkdə maddi dünyanın yaxşılığa doğru düzəlməsi üçün nəsə bir şey etsinlər. Mən də Sizinlə tamamilə şərikəm- bu dünya insanın ilk və son məskənidir. Və əgər biz istəsək bu dünyanı cənnətə çevirərik.
J. Liza
...dərin məzmunlu və düşündürücü bir əsərdir. Əlbəttə, bütün bunlara şatmaq üçün bəşəriyyət hələ çox məsafə qət etməlidir… bir fikir məni xüsusilə cəlb etdi- bu, sanki mənim öz frazamdır; hər bir millətin dahi, istedadlı insanları və yararsız məxluqları vardır. Mən özüm də insanları millətlərə və irqlərə bölmədən həmişə bu cür deyirəm. Mənə çox xoşdur ki, bu mühakimələrdə öz düşüncələrimi tapıram.
Lyudmila Kurışeva
Etiraf edirəm ki, bu Yer planetinin hər bir normal sakini kimi, mən də Dünyanın gələcəyi haqda düşüncələrə dalıram... Aydındır, idarəetmənin bütün formaları artıq tükənibdir, bundan başqa demokratizm, ölkələri dünya krizisi vəziyyətinə gətirib çıxarmışdır. Demokratiya ideyasi özlüyündə kağız üzərində yaxşıdır, amma pulun hökmranlıq etdiyi yerdə o yoxa çıxır. Hər bir kəs öz pul kisəsinə baxır, onun ağzınacan dolması barədə fikirləşir; Yer planetindəki ac-yalavac, dilənçi halanda yaşayan çoxlu sayda insanların taleyi onları qətiyyən narahat etmir. Bu bədbəxtlər planetin tamhüquqlu və gərəkli adamı ola bilmirlər, çünki onlar elə əzəldən ehtiyac içində doğulublar. Bu onların günahıdır? Amma öz pul kisələrini Zənginlik hesabına dolduranlar bəzən bir saatın içində hər şeyə nail olurlar; əslində bu var-dövlət dünyanın bütün adamlarına mənsub olmalıdır.
(...) Onu digər insanların ölümü maraqlandırmır... onu ekologiya, habelə vəhşi kimi istehlak etdiyi bu aləm də maraqlandırmır.
Mən Sizin ideyanı tamamilə anlayıram və hətta onu qəbul edirəm, düşünürəm ki, bir az da əsaslı işlənməlidir. Düşünürəm ki, gələcək nəsillərdə bu cür dünyagörüşün tərbiyə olunmasına, öz yaxınlarının qayğı və məhəbbətlə əhatə olunmasına çalışmaq, insanlar, millətlər arasında düşmənçilik toxumu səpərək onları müharibələrə təhrik edənlərə qarşı çıxmaq lazımdır.
Siz bir çox məsələlər qaldırmısız, onların bəzilərini təsəvvürə gətirmək çətindir; məsələn, silahsız necə yaşamaq?
Bizdə nüvə silahlarından başqa digərləri də kifayət qədərdir. Suallar çoxdur.
... Bir şey aydındır ki, əgər belə yaşamaqda davam etsək gələcəkdə kiçik xalqlar məhv olacaq. Daha böyük faciələr yaranacaq.
Ümumiyyətlə, bu, indiki vaxtın ən mühüm mözusudur.
Yevgeniya Şenderika
… müəllifin dil, erudisiya, bilik zənginliyi, fikir gücü və fenomenal təhlil etmək qabiliyyəti adamı valeh edir.
Bu sual dəfələrlə verilib: sərhədlər lazımdırmı, axı onlar məhdudiyyət yaradır?!.
İnsan əli qura da, qurduğunu dağıda da bilər.
İnsan yaradır, həm də məhv edir.
Xeyir də insanla bağlıdır, şər də.
O, özünü hasarla, qoruqla, divarla, sərhədlərlə ətraf aləmdən ayırır. Bu, ya özünü qoruyub saxlamağın bir vasitəsi, ya da qorxudur.
Yəqin ki, QORXU keçib gedəndən sonra hasarlar da yox olacaq; qorxu isə o qədər amillər doğurur ki.
Bu cür mühüm mövzuda Dünyanın Bütövlüyü və Bölünməzliyi haqda yüksək mənəvi ruhlu bir əsər yazığına görə müəllifə təşəkkür edir, ona ürəkdən yaradıcılıq uğurlarə arzu edirik.
Əzizə (Taya Əzizova)
Maraqlı əsərdir!
Mən də bu barədə şox düşünürəm.
Sizin kimi bir adamın, üstəlik də mənimlə eyni yerdən olan adamın, fikirləri mənə ikiqat xoşdur.
Kristina Konopleva
Olduqca maraqlı və dərin məzmunlu bir əsərdir.
P.S.
Əsəri oxuyan müddət ərzində bir çox fikirlər meydana çıxdı.
Amma ən başlıca fikir budur: insanlar öz planetlərində dərilərinin rəngindən, irqlərindən, dinlərindən, dillərindən asılı olmayaraq azad, xoşbəxt, bəxtiyar yaşamalıdırlar. Və bunun üçün ən ZƏRURİ olan odur ki, qarşıya şıxan və ondan asılı olan hər problemi insan özü həll etməlidir.
Biz, yalnız biz özümüz, öz həyatımıza və ətraf aləmə təsir edə bilərik, habelə sabahkı günümüz bizim bu gümkü fəaliyyətimizlə bağlıdır.
Diana Qornaya
Bütövlükdə mən Sizinlə razıyam və bununla yanaşı əminəm ki, klassiklərə isnad etməklə Siz ümumi dünyagörüş tendensiyasını düzgün müəyyən etmisiz. Bu yerdə Bakuninin də adını çəkmək olardı və onda “anarxiya” anlayışı “monarxiya” nın əksinə olaraq məhz sizin nəzərdə tutduğunuz təşkilati sistemə uyğun olardı.
İrina Kuptsova
...valehedicidir! Və burada hər şeydən gözəl olan -xeyirxahlıq axtarışlarıdır. Sözün yaxşı mənasında- donkixotluq.
Düşünürəm ki, dünyanı heç bir iradə gücünə dəyişmək olmaz. O, öz qanunları ilə inkişaf edir. Və tarixi inkişafın qanunları bizim əvvəlcədən nəzərdə tutduğumuz ssenari üzrə inkişaf edə bilməz.
Biz hətta dialetikanın qanunlarının işləmədiyi əcaib bir dönəmdə yaşayırıq. Və bütün prosesləri bu gün xaos nəzəriyyəsi pozisiyasından izah edirlər. Sinergetika zamanıdır. Dünya nın gələcəyini əvvəlcədən bilmək olmur! Hətta, ətraf mühit də bu cürdür. Dünən adamları qlobal istiləşmə ilə qorxuzurdular, bu günsə ekoloqlar ekoloji soyuqlaşma ilə qorxudur. Əgər bir dəqiqə sonra nəyin baş verə biləcəyi barədə proqnoz vermək yaxşı heç nə vəd etmirsə, qlo bal miqyasda nəyisə dəyişməyə cəhd göstərməkdən nə çıxar...? Bir şeylə razıyam ki, dünya vahid məkana çevriləcək. Artıq belə bir proses gedir. İnternet buna misal ola bilər. Düzdür, hələ virtualdır, informasiya səciyyəlidir, amma insanlığın mədəniyyət məkanıdır. Əslində, mən bilmirəm, bu yaxşıdır, yoxsa pis? Dünyanın vahid idarəsi- elə vahid idarə sistemidir. Alternativsizlikdir. Alternativsizlik, hətta yaxşı ssenari ilə, sağlam və yüksək mənəviyyarlı idarəetmə ilə müşayiət olunsa belə, gec ya tez doqmaya çevrilir.
(...) Variantların olmaması inkişafın sonudur. İnkişaf- çeşidlilikdədir. Biz hansısa zamanların arasında yaşayırıq, bu aydındır. Amma məhz nə ilə nəyin arasında, bax sual budur. Bir məsələ ilə də razıyam ki, dünya mənəviyyatı heçə enib.Əgər mənəviyyat yüksəlməsə yeni bir din uyduracaqlar. Allahdankənar bir din.
Leyla Səbzəli
Daniil Andreyevin “Dünyanın qızılgülü” romaninda olduğu kimidir. Burada Dünyanın Qızılgülündən fərqli məsələlər meydana gəlir: gələcəyin perspektivləri, onun qarçısında duran, tamamilə konkret və prinsipal, həyata keçirilməsi mümkün olan mənəvi-tarixi məsələlər.(...)
Onların həyata keçməsi daha böyük məsələlərin həllinə yol açacaq: bu, təbiətin ruhən canlanmasıdır.
Lyudmila Kozlova- Kuznetsova
Bir tərəfdən, müsbət haldır ki, traktatda Sizin müasir dövrün problemləri ilə baxışlarınız yer tutmuşdur.
Hiss olunur ki, Siz saysız-hasabsız tədqiqat işləri ilə tanış olmusunuz.
Burada etiraz doğuran yerlər də yox deyildir.
Amma, digər tərəfdən, əsasən, mənim dünyagörüşüm “dünya” fenomeninin özünün bu cür düzxətli metafizik anlamının əksinədir. Mən insanları yaşadığı planetlə məhdudlaşdırmazdım. Bununla Siz artıq onun yeni bir sərhəddini müəyyənləşdirirsiniz.
“Sərhədsiz dünya”- bu, məncə, bütün Dünya evinin zaman-məkan substansiyasıdır ... və s.
Başa düşürəm ki, Sizin şərhinizi insan cəmiyyətinin inkişafı ilə, sivilizasiya daxilində gerçək dünya ilə bağlı olan fərqli mülahizə kimi qəbul etmək olar.
Olsun. Amma bu cür dünyadüzümü üçün Siz özünüz yenə hansısa strukturun idarə edəcəyi yeni “sərhəd” qurulmasını təklif edirsiniz.
Mən Sizinlə razıyam ki, gələcək-vəhdətdədir. Amma çox şey, artıq ön plana çıxmış ekoloji, demoqrafik, xammal və s. problemlərlə diktə olunur. Bilirsizmi, biz indi Engelsin vaxilə “Təbiətin dialektikası” əsərində deyilən kimi, təbiətin insandan qisas almağa başladığı bir dövrdə yaşayırıq. Və bu şəraitdə sağqalmanın yeganə həlli yolu bütün xalqların gücünün birləşməsində ola bilər.
Qısası, bu problem elə nəhəngdir ki, onu yalnız kollektiv zəka yerindən tərpədə bilər.
Müəllifə dərin təşəkkürümü bildirirəm, çünki o, nsanlığın inkişafına neqativ təsir göstərən zərərli prosesləri göstərib həyəcanla xəbərdarlıq etməklə, elm aləmini hərəkətə gətirir.
Svetlana Demçenko
Sizin traktatınızi diqqətlə oxudum. Ədəbi cəhəti ilə bağlı heç bir iradım yoxdur. Amma mahiyyətlə heç cür razı deyiləm.
... belə çıxır ki, əvvəlcə mükəmməl adamlar, sonra isə mükəmməl cəmiyyət təşkil etmək lazımdır. Bəs o adamları kim, qeyri-təkmil cəmiyyətmi yaradacaq? Bu, bir. İkincisi də nağıla bənzər cəmiyyətdə kim yaşamaq istər? Şəxsən mən belə bir cəmiyyətdə yaşamaq istəməzdim... Dünya məhz lazım olan qaydada inkişaf edir.
Aleks Belostotski
Mənım nöqteyi-nəzərimcə əgər şəxsiyyət bütövdürsə, ağıllıdırsa, idraklıdırsa, bağışlayandırasa, sevəndirsə… elə onun ətrafındakı dünya da bu cürdür. Yəni insan öz dünyagörüşü etibarilə sərhədsiz olmalıdır.
Qalina Salikova
Gələcək barədə həyəcan hissi ilə düşünən insanlar çoxdur… Beynəlxalq təşkilatlar bürokratik maşınlara, beynəlxalq qurumlarsa zənginləşmək vasitəsinə çevrilib. Təəssüf ki, onlar mövcud problemləri həll etmək gücündə deyillər. Mənim hazır reseptim yoxdur, amma mən deyilənlərlə tamamilə razıyam: bundan belə bu cür yaşamaq olmaz. Biz özümüzdən sonra nə qoyub gedirik?
Yelena Sumskaya
…gərəkli, ağılla yazılmış əsərdir. Təəssüf ki, ölkə rəhbərləri bu cür şeyləri oxumurlar. Heç olmasa, bu cür fikirləri hakimiyyət adamlarina çatdıra biləcək məsləhətçilər tapılaydı.
Marziya Qabdulqaniyeva
“Ağıl insanları birləşdirir”…-dəqiq deyilmiş fikirdir.
Situasiya düzgün dərk olunub.
Mahir Eminov
“Mən əminəm ki, çox yaxın gələcəkdə, bizdən sora gələn nəsillər, azadlığı təbii zərurət kimi qəbul edərək idarəetmənin daha demokratik, sivil idarəetmə yolunu tapacaq, bu gün fantastika kimi görünən ideyalara həyat verəcək” .
…mən 1993-cü ildə Zaqafqaziyadakı ölkələrdən birinin prezidenti ilə (sonralar devrildi, mühacirətdə vəvat etdi) görüşmüşdüm, o da həmin məsələ ilə bağlı bu cür danışırdı.
Dima Uxlin
Bu gün Aleksandr Vlasenkonun “Solomku” əsəri ilə bağlı, bir çox insanların mentalitetinin yaxşıya doğru dəyişməsinə səbəb ola biləcək ideyalardan, sərhədlərin açılması və planetar hökumətlə bağlı rəyimi yazmışdım. Düşünürdüm ki, bütün bunlar utopiyadır. İndi sizin əsəri oxuyandan sonra görürəm ki, yanılmışam.
Nataliya Matlina
…pis o adamdır ki, dünyanı dəyişməyə çalışmır və öz kanonları ilə bəşəriyyəti xoşbəxt etmək barədə düşünmür.
Etiraf edirəm: kosmopolitlər mənə patriot-millətçilərdən daha yaxındır.
Heç olmasa onlarin miqyası genişdir…
Əsərdə irəli sürülən ideya ideal və humanist olmaqla yanaşı, olduqca alidir.
Tatyana Çeçelnitskaya
Çox ciddi bir mövzuya müraciət olunub. Hər bir sağlam düşüncəli adam Yer üzündə mövcud olan dünyadüzümü haqqında düşünməyə bilməz.
Zaman dəyişir, amma insan ehtirasları dəyişmir...
Dünən televizorda Vizantiya haqda filmə baxdım. Bu qənaətə gəldim ki, o zamankı Vizantiyanı indiki Rusiya ilə müqayisə etsək, demək olar ki, heç nə dəyişməyib. Hər şey o vaxtkı kimidir: hər şeyi pul və sərvət həll edir.
Bax şərin mənbəyi də bundadır.
Amma mən pessimist deyiləm, ehtiyatlı optimistəm.
Tamara Kostomarova
Sizin mühakimələriniz hörmətə layiq olsa da onlar utopiyadır.
Dünya yalnız milli fərqlərin aradan çıxdığı bir dönəmdə sərhədsiz ola bilər.
Millətlərarası ziddiyyətlər hələ uzun müddət, hər halda, insanlığın şüurun yeni keyfiyyət halına yüksələcəyi dövrə qədər qalacaq. Müəllif heç kəsi zorakılığa səsləmir, o, bir romantik kimi, möcüzəyə inanır. Heyhat, mən realistəm, onu dəstəkləmirəm.
Yelena Panferova
...əslində deyilənlərin hamısı həqiqətdir. Təəssüf ki, bu cür sadə və adi sözlər siyasətçilərin ağlına yerləşmir. Hakimiyyət, pul... bax, əsl şər budur.
Nataliya Qliqaç
Mən Həqiqəti son zərrəsinə qədər görüb anlayan kişinin ağlı qarşısında baş əyirəm.
Seber Nuur
Çox maraqli əsərdir. Mən çoxdan insan haqlarını qoruyan təşkilatda çalışıram və bu baxışlar mənə çox yaxındır. Totalitar, demokratik, vətəndaş, nəhayət humanist cəmiyyət. Sonuncu haqda indi az adam danışır; halbuki filosoflar arasında insan haqları məsələsini ilk dəfə Kant qaldıraraq bu cür cəmiyyəti təsəvvürünə gətirmişdir.
Mənə həmçinin bizim özümüzdə, Ukraynada, Torpağın Ekoloji Konstitusiyasını təbliğ etmək nəsib olub. Bu yerdə Albert Şveytserin kredosunu xatırlamamaq olmur: “Özün yaşa və başqalarının yaşamağına imkan ver”.
Sizə elə gəlmirmi ki, ədəbiyyatda utopiya çatışmır? Mən şəhər tanıyıram ki, onu Kampanellanın “Günəş şəhəri”nə bənzər tikiblər. Bu, İvano-Frankovsk şəhəridir.
Qalina Paqutyak
Bu, çox ciddi bir əsərdir. Bilmirəm bu əsər haqqında danişmağa mənim haqqım çatırmı. Yəqin ki, çatar, axı mən də insanam və bu dünyaya məxsusam. Bu fikri xeyli müddət anlamadım: necə yəni birləşmək üçün əvvəlcə ayrılmaq gərəkdir. İndi dərk edirəm. Bizim planetimizdəki hər bir ayrıca götürülmüş fərd belə düşünməlidir: biz hara gedirik? Biz doğru yoldayıqmı? Və yenidən birləşmək üçün nə etməliyik? Bu barədə az adam düşünür. Adi obıvateli daha çox başqa problemlər məşğul edir: ailə, uşaqlar, iş, qazanc, istirahət və s. Olsun ki, müəyyən bir vaxt keçəndən sonra hər bir kəs bu barədə düşünəcək. Olsun ki, o zaman... O zaman tam birləşmək imkanı əldə ediləcək, sərhədsiz dünya olacaq.
Yelena Polyakova
Bizim günlərdə, planetin müxtəlif qütblərində lokal konfliktlərin alovlandığı, atəş səslərinin susmadığı, qan töküldüyü, insanların həlak olduğu, dışdan gələn təhlükələrin dövlətləri öz “qıfılını” möhkəm bağlamağa vadar etdiyi bir zamanda, sanki sərhəd dirəkləri və tikanlı məftilləri olmayan dünya haqqında ideya yürütmək, yumşaq desək, sanki aktual səslənmir.
Yazıçı və filosof Firuz Mustafa isə belə düşünmür. Onun “Sərhədsiz dünya” əsərinin pafosu bu ideyanın yer üzündə yaşayan insan sistemi üçün qəbuledilən, sağlam və humanist olduğunu israrla müdafiə edir. Müəllif, esaslı sebeblər üzündən təkcə tərəfdarlarının deyil, öz tənqidçi və opponentlərinin tapılacağını da əvvəlcədən görür. Amma Firuz Mustafanın köhnə qaydaya uyğun, traktat kimi qələmə alınan bu kitabı, heç də qarşısına oxucuya ideal cəmiyyət, “şirin illüziyalar səltənəti” haqqında hansısa utopiyanı təqdim etmək məqsədi qoymayib.
Əsərin postsskriptumunda belə bir fikir özünə yer tutur: “...İnsanlar öz planetlərində dərilərinin rəngindən, irqlərindən, dil və din fərqlərindən asılı olmayaraq azad, xoşbəxt bir ömür yaşamalıdırlar...” Qarşıya qoyulan ali məqsəd gördüyümüz kimi yeni deyildir. Burada söhbət dünyanın böyük ağıl sahiblərini əsrlərdən bəri narahat edən əbədi problemlərdən, ən ümumi harmoniyadan, ədalətli dünya düzümündən gedir.
Təsadüfi deyildir ki, Firuz Mustafa Nizamidən Mora, Kampanelladan Furyeyə qədər bir çox böyük humanist mütəfəkkirlərin adını xatırladır. Müəllif şəxsiyyətin mənəvi kamilliyini önə çəkir, “şəxsiyyətin şəxsiyyətsizləşdirilməsi”nə qarşı çıxır; bu cəhətdən onun “Biz” romanının müəllifi olan Zamyatin, “1980” roman-xəbərdarlığın müəllifi olan Oruell və s. kimi tərəfdarları vardır.
Firuz Mustafa kitabın sonunda sərhədsiz dünyaya keçməyin detallarla, mərhələli qaydasını təklif edir. Bunun mahiyyətini isə tərksilahda, Beynəlxalq idarə sisteminə (BİS) daxil olmaqla bağlı referendum keçirməkdə, regional birliklərin yaradilmasında, ordunun ləğvində (ictimai təhlükəsizliyi hüquq-mühafizə orqanları həyata keçirməklə) görür. Bu halda ərazi bütövlüyü “simvolik mövcud olur”; regional siyasi partiyalar beynəlxalq siyasi qurumlarla əlaqələri möhkəmləndirdir; “dövlətsizləşdirilmə” prosesi genişlənir; yeni idarəetmə qurumlarının parlamentdə bütün xalqların eyni sayda nümayəndələrlə təmsil edilməsini təmin edir; milli-mədəni muxtariyyət qalmaqla dövlətlərin siyasi suverenliyinin tədricən aradan çıxması (həmin funksiyanı beynəlxalq parlamentin öz öhdəsinə götürməsi nəticəsində) müşahidə olunur.
Sonrakı mərhələdə dil, dini baxış, milli mədəniyyətlər öz missiyasını yerinə yetirməkdə davam edir, vahid Konstitusiya təsdiq edilir, vahid valyuta təsbit olunur.
Dünyanın paytaxtı ən kiçik ölkələrdən birinin mərkəzi elan olunur (bu, görünür gələcək geopolitik sistemin demokratizmi ilə bağlıdır); adamlar arasında ünsiyyət kimi nisbətən az yayılmış dillərdən biri seçilir. Təbii ki, yeni dünya düzümündə irqçiliyə, millətçiliyə, antihumanist şüarların səslənməsinə ehtiyac duyulmur. Əlbəttə, burada digər qlobal problemlər də (ekologiya, təbii sərvətlərdən istifadə, savadsızlığın ləğvi) unudulmur, “daimi qeydiyyat” institutu ləğv olunur.
Hər şey gözəldir, hər ıey əladir və həm də cəlbedecidir. Yazıçı-filosof düşünmək üçün oxucuya yaxşı imkan yaradır. Məsələ burasındadır ki, görəsən bu arzu və bu parlaq gələcək bizə nə qədər yaxındır? Müəllifə inanmaq istəyirsən, amma bugünkü reallıqdan və keşmiç tarixin bizə təlqin etdiyi kədərli şübhələrdən qopmaq çətindir. İnsanlıq bu cür kütləvi və zəngin gələcəyə nə vaxt qovuşa bilər? “Ümumi ev” haqqındakı baxışlar nə vaxt siyasi ambisiyalardan və böyük dövlətlərin kişik dövlətləri təhdid etmək arzusundan üstün ola bilər? Dövlətlər və xalqlar arasındakı qarşılıqlı əlaqə nə vaxt elə bir səviyyəyə çatar ki, quruda, suda və havada “sədlərin” yaranmasına ehtiyac olmayasın?
Müəllifin humanist layihəsi ilə razılaşmaq da olar, razılaşmamaq da. Amma bütün hallarda biz “Sərhədsiz dünya” əsərini oxumağı tövsiyyə edirik. Kitab insanlığın xeyrə, həqiqətə və ədalətə doğru getdiyi yolda “maneolan daşları” atmaqda, dünyanı anlamaqda yardımçı ola bilər.
Siyavuş Məmmədzadə
Sizin xeyirxah arzunuz, dərin məzmunlu əsəriniz ehtirama layiqdir. Demək olar ki, siz epoxal əhəmiyyətli bir məsələ qaldırmırsınız. Həqiqətən, bu məsələ dünyanın özü kimi qədimdir, ümumdünya əhəmiyyətlidir və məhz buna görə də həmin məsələ lokal sərhədlər çərçivəsində həllini tapa bilməyəcəkdir. Müasir dünyanın problemləri indi mövcud olan sərhədləri ötüb keçmişdir, artıq sərhədlər “maneçilik törədir”, daha doğrusu, sərhədlərin özü də bir problemə çevrilib və hər cür yeni problemlərin qaynağıdır. Artıq “ayrıca götürülmüş dövlətdə” təhlükəsiz, yüksək rifaha malik dünya qurmaq mümkün deyil, buna keçmiş SSRİ-nin və indiki Amerikanın taleyi parlaq misaldır. Bəli, “dünyanı ambisiyalar parçalayır”, amma inanmaq istərdik ki, ağıl birləşdirəcək.
Yavuz Cəlil
Firuz Mustafanın “Sərhədsiz Dünya” traktatını bir də oxudum.
Traktat çoxdan yazılib və mən onu dəfələrlə oxumuşdum.
Oxumayan hər kəsə bu əsəri oxumalarını tövsiyyə edirəm.
Mən bu traktata sadəcə bir əsər kimi deyil, bir elmi-fəlsəfi tədqiqat
əsəri kimi baxıram. Bu əsər Firuz müəllimin gərgin elmi araşdırmasının məhsuludur və deyərdim ki, tarixi bir əsər, tədqiqatçı-alim-filosof- yazıçının elmi işidir.
Müəllif bu traktatda sərhədsiz bir dünya qurmaq ideyasını irəli sürür və bu ideyanın reallaşması üçün görülməli olan işlərin xronoloji ardıcıllığını da əsərə əlavə edib.
Firuz Mustafanın irəli sürdüyü bu ideyaya utopiya kimi baxanları
isə qınayıram. Onun nəzərdə tutduqlarını tam əks etdirə
bilməsə də 30-a yaxın olkəni birləşdirən demək olar ki, sərhədsiz
Avropa İttifaqı göz qabağındadır. Sərhədsiz dünya niyə ola bilməsin ki.
Fikirləşirəm ki, həmin traktatı hökumətimizin BMT-nin aparıcı dillərində nəşr etdirib BMT-yə və dünya ölkələrinin parlamentlərinə çatdırması çox məqsədəuyğun olardı. Bu ideyanın Azərbaycanda meydana gəlməsi, əsəri azərbaycanlının yazması ölkəmizin, onun millətinin dünyada daha yaxından və düzgün tanınmasına səbəb ola bilər.
Düşünürəm ki, traktatda verilən ideyanın reallaşıb reallaşmayacağından asılı olmayaraq bu ümumbəşəri bir ideyadır, əsər Firuz Mustafanın insanlığa xidməti kimi qiymətləndirilməlidir və ən yüksək mükafata layiqdir.
Ölkələr özlərinin nağılyazanlarını Nobel Mükafatı üçün namizəd kimi
mükafatı verən komitəyə təqdim edirlər.
Milli Məclis və Azərbaycan Hökuməti Firuz Mustafanın “Sərhədsiz Dünya” traktatını Nobel Sülh mükafatı üçün, Nobel mükafatı Komitəsinə namizəd kimi təqdim etmək barədə fikirləşməlidir.
Rafiq Nadirov
http://xeberinfo.com/27523-firuz-mustafanin-serhedsiz-dunya-traktati-haqqinda.html#.V-4z3Ymu2S8.facebook
Слышу! Пульсирует Время?
Взлетает свободной птицей,
Оkов, разрывая бремя,
Пространства сметает границы.
Хирурга сkальпелем смело
Всkрывает нарывы веkа,
Вселенной, kромсая тело,
Иного kроит Человеkа.
Потоkом нового света
Kрасит галаkтиk восходы,
Объединяет планеты,
Правительства все и народы!
Слышу! Пульсирует Время!
Мария Серова
I liked your essay. To say frankly, I agree with your statements. But I would like to ask you some questions:
Do you suppose to give any recommendations towards this inevitable process? Does globalization help modern Earth residents to survive? Will it bring us to a new generation of people who will deny their national identity and will appreciate only profitable-practical issues?
Frida Şutman
(Фрида Шутман)
“Qatillər”haqqında rəylər
Rahil Məmməd:
"Qatillər" hekayəsini bir neçə il əvvəl oxumuşdum, yenə də oxudum. Ana bətnində yeddi aylıq bir cüt körpənin hissləri böyük ustalıqla inandırıcı şəkildə təsvir edilmişdir. Doğmaların ana bətnində ikən bacı-qardaş duyğuları - qardaşın bacını müdafiə etmək üçün can atması oxucunu riqqətə gətirir. Əsas məqsəd öz körpələrinin qatilinə çevrilən insanlarda rəhm hissləri oyatmaqdır. Təssüf ki, insanlar Allahın qəzəbindən qorxsalar da, bu işi tutmağa məcbur olurlar. İmkanlılar harınlıqdan gələcək körpələrini daha tez rədd edirlər. İmkansızlar isə maddi sıxıntı üzündən öz körpələrinin qatilinə daha gec çevrilir və hərəkətlərini kasıblıqları ilə əsaslandırırlar. Təssüf ki, bu problemə münasibət birmənalı deyil. Tamaşaçılar dəfələrlə efirlərdən imkansız ailələri uşaq dünyaya gətirdikləri üçün ziyalılarımızın:"Birini saxlaya bilmirdinsə, sonra niyə doğurdun" - deyə qınaq obyektinə çevrildiklərinin şahidi olublar...
Murad Nəbibəyov:
“Qatilleri” oxumushdum bir defe, qezeb meni bogmushdu, yene oxudum, yene hemin qezeb...
Rafiq Nadirov:
O əkizlərdən sonsuzlara qismət olsun ki, qədrini bilsinlər.
Kasıblıq bu cür qatilliyə haqq qazandıra bilməz! Uşaqlar elə ailənin var-dövləti deyilmi?!
Sultan Mərzili:
Hələ ki yazı haqqında ədəbi tənqid səviyyəsində rəy görünmür, elə-belə fikir söyləmələridir, xoşuma gəldi-filan kimi. Yaxud problemə diqqət çəkilir, amma yazının bədii həlli unudulur. Axı yazıçılıq jurnalistlik deyil, hərəçəndi ədəbi əsərdə ictimayi problelərə toxunulur, və bir çox jurnalistlər yaxşı yazıçı olmuşlar. Və lakin, bizim bütün filoloji təhsili olan-olmayan, hümanitarlar ucdantutma özünü ədbiyyatçı və yazıçı sayır, hələ özüm kimi texniki sahələrdən gələnləri demirəm,...
Adilə Nəzər:
Burada qatillər yoxdur, qatil var - ZƏMANƏ. Maraqlı hekayədir.
İlqar Turkoglu:
Bu hekayəni bir neçə ay əvvəl də oxumuşdum.Bugünümüzün acı və dəhşətlərini özündə əks etdirən bu reallıqları cəmiyyətə necə çatdırmağın yollarını düşünə-düşünə qalmışdım.Onillərdi ki,TV və radiolar şou və reklamları özlərinə prioritet proqram kimi qəbul ediblər.Bir yol qalırdı ki,sosal şəbəkələrdə mütamadi olaraq bu hekayənin paylaşılması.Di gəl ki,fb səhifələrində də 1-2 vərəqlik yazını oxumaq tənbəlliyi,həvəssizliyi sindromu yaşanmaqdadır.Çıxış yolu kimi fərdi qaydada ünvanlara göndərmək və oxumağa məcbur etməkdən başqa yol qalmır.Əks halda,insani dəyərlərə belə münasibət nsanlığı bitirəcək...
Ləman Ələşrəfqızı:
Günahlarımızın hekayəsi deyərdim buna.Çox təsirləndim. Mən də bu mövzuda silsilə süjetlər hazırlamışam vaxtilə. Amma təəssüf...Çoxumuzun bu qətldə əli var. Çoxumuz qatilik. Çoxumuz isə bunun hələ də fərqində deylik. Sizə də təşəkkürlər, Firuz Mustafa. Ürək ağrısı ilə oxudum bu hekayəni.Kaş qatillər də oxuyaydı.
Hacı Azadə-Taleh Abbasqızı:
Firuz muellim cox tesirlendim ve qelbimin agrisi ile bir nefese oxudum...
Etibar Etibarli:
“Qatilləri” BİRNƏFƏSƏ OXUDUM. MƏN İNSANI BİR TİKƏYƏ MÖHTAC QOYAN BÜTÜN QURULUŞLARA NİFRƏT EDİRƏM (ŞEİRİM VAR BELƏ). MÖVZU ZƏMANƏNİN ƏN DƏHŞƏTLİ FACİƏSİNİ ƏKS ETDİRİR. ELƏ BİL HƏLƏ DÜNYA İŞIĞINI GÖRMƏYƏN O GÜNHASIZ KÖPƏLƏRİN YANIQLI HIÇQIRIQLARINI EŞİDİRDİM. MƏN CƏRRAH BIÇAĞI ALTINA ÇOX DÜŞMÜŞƏM. ELƏ BİLDİM AYAĞIMI TƏZƏDƏN KƏSİRLƏR. BU DƏFƏ NARKOZSUZ.BIÇAĞIN SOYUQ TİYƏSİNİ HİSS EDİRDİM. BƏLİ, ATA DA, YAZIQ ANA DA QATİLDİRLƏR. ANCAQ ƏN BÖYÜK VƏ GÖZƏGÖRÜNMƏYƏN QATİL ONLARI MƏCBUR ELƏYƏN QURULUŞDUR, HAQSIZ ZƏMANƏDİR. BU, MƏNİM SUBYEKTİV QƏNAƏTİMDİR, HƏQİQƏTDƏN QAYNAQLANAN QƏNAƏTİM. HƏQİQƏT İSƏ OBYEKTİVLİYƏ SÖYKƏNƏN ANLAYIŞDIR.
Hummet Rustemov:
Oxudum.cəmiyyətin anlaşılmayan problemidir.
Zakir Məmməd:
Faktın dəyərləndirilməsində hələlik bircə Sultan Mərzilinin mövqeyi ədəbi prinsipiallığı ilə seçilir. O da hekayə barədə hələ fikir bildirməyib. Digər şərhlər ictimai müzakirə xarakterlidir. Firuz bəyin yaradıcılığında təhkiyənin, dialoqun danışmayan varlıqların "dili" üzərində qurulması bir priyom kimi xüsusi yer tutur. Bu cür fiziki və ictimai predmetlərin "daxili aləminə" enmək üçün yazardan iti fəhm və əlbəttə istedad tələb olunur.Firuz Mustafa istedadlı yazıçıdır. "Qatillər" hekayəsi də ən aktual sosial problemə ədəbi prinsipiallıqla yanaşmağın bir nümunəsidir. Yaxşı əsərdir. Təsvirlərdə bir qədər irrasionallığın da olduğunu nəzərə alsaq, hekayənin başqa adla təqdimi ədəbi interaksiya baxımından daha effektli ola bilərdi. Yəni peşəkar, hazırlıqlı oxucunu daha tez qıcıqlandıra bilər. Hekayənin bədii uğuru daha çox qardaşla bacının intuasiyalı mükaliməsi əks olunan parçalarla bağlıdır. Ərlə arvad arasındakı dialoqların qurulmasında, məncə, yazıçı tələsikliyə yol verib və həmin hissəni mükəmməl işləyə bilməyib.
p.s. Bu addımı atdığına görə Firuz bəyi alqışlayıram. Hər yazıçının buna gücü çatmaz.
P.S.Султан Мерзили: Təşəkkürlər qeydlərin üçün Zakir bəy. professional yanaşmadır. Burda səmimi olmaq. müəllifə, və elə hər birimizə də geçəkdən fayda verəcək fikirlər eşitmək daha xoş olardı. O səbəbdən bir az fikirlərimi gec bildirməyi qərara alıdım ki, mane olmayım. Çünki əvvəldə deyilmiş hər hansı bir yanlış fikirilə oxucu diqqəti tamam başqa səmtə yönələ bilər.
"Müqəvva” haqqında rəylər
"Müqəvvanı" oxudum...başqa əsərlərin kimi dərin məzmunlu və orijinaldır....hadisələrə fəlsəfi yanşma daha qabarıqdır..müqəvvaya çevrilən canlılar və canlıya çevrilən müqəvvaların təzadlı proseslərinin içindəyik...monoloqda çox tanıdığım adamların prototipini gördüm...bu fikirlər daha çox xoşuma gəldi, yəni , eynilə belə düşünürəm mən də...
Nisə Bəyim
Mən “Cənnət çiçəyi” («Райский цветок») romanını böyük məmnuniyyətlə oxudum. Başlanğıcda tanış olduğumuz hadisələr qarşıda sadə olmayacaq olayların ilkin işartısı kimi diqqəti cəlb edir. Həqiqətən də, çox asan oxunan bu roman əslində mürəkkəb insan psixologiyasının dərin qatlarına nüfuz edir.
Mənə elə gəlir ki, əsərdə “Buzlaq”, “Bəyaz” anlayışlarına təsadüfən müraciət olunmayıb. Bu sözlər özündə təmizliyi ehtiva edir. Və əsərin qəhrəmanı məhz həmin təmizliyə can atır. Mən bu romanı kreativ bir əsər kimi qiymətləndirirəm. Burada adi insanın qeyri-adi həyatı ustalıqla qələmə alınıb. Siz “Cənnət çiçəyi” romanında realizmə bir qədər abstraksionizm əlavə etmisiz və nəticədə gözəl bir sintez və gözəl bir əsər yaranıb.
Təranə Məmməd
Mən “Cənnət çiçəyi” («Райский цветок») romanını birnəfəsə oxudum. Gözümü əsərdən ayıra bilmirdim. İnanın ki, bu maraqlı əsəri artıq sübh namazında oxuyub başa çatdırdım.
Əsərin zəngin dili, yazıçının reallığı təsvir etmək məharəti, oxucunu hər an heyrətə gətirməsi inkarolunmazdır.
Bu, sadəcə möcüzədir.
Mən elə bu anlarda da həmin cənnət çiçəyinə doğru tələsirəm.
Eset Gelisxanova
Firuz Mustafanın yaradıcılığı
haqqında
Firuz Mustafa filosofdur...
22.11.2012
Mən fəlsəfə ilə məşğul olanları 3 qrupa bölürəm:
Birinci və ən çoxsaylı qrupa fəlsəfədən dərs deyənləri aid edirəm. Onlar başqalarının yazdıqlarını sadəcə auditoriya dinləyicilərinə çatdırırlar. Özlərini təkəbbürlə "filosof" adlandirsalar da, sadəcə fəlsəfə müəllimidirlər. Belələrindən biri ali məktəbdə mənə dərs deyib. Saçlarını uzadaraq özünü Marksa oxşatmışdı, insaf naminə, sifət cizgilərində də bir oxşarlıq tapmaq mümkün idi. Amma dırnaqlarını niyə uzatmasının səbəbini hələ də başa düşə bilmirəm. Belə hallarda əlüstü şəbədə qoşmağa meyilli olan naxçıvanlılar çox sərrast şəkildə ona "Bala Marks" ayamasını qoşmuşdular.
İkinci qrupa fəlsəfə ilə bir elm kimi məşğul olanlar aiddir-geninə, boluna elmi məqalələr çap elətdirir, elmi adlar alırlar, amma adları, ünvanları Biləcəridən o yana məlum deyil. Fəlsəfə İnstitumuz başda olmaqla, hamısının yaradıcılığını toplasan, bir gürcü alimi Mamardaşvili etməz.
Üçüncü qrup əsil filosoflardır-onlar fəlsəfənin özünü zənginləşdirir, fəlsəfi incilər yaradırlar-yəni fəlsəfənin ilk zamanlarda qavranıldığı kimi "hikmətdə gözəllik" müəllifidirlər.
Dostumuz, qardaşımız, həmvətənimiz professor Firuz Mustafa bu qrupa aiddir, yəni əsil filosofdur.
Nazir Əhmədli
P.S.
Tərcümə sənətinin çətinliyinə aid bir nümunə: Platonun rusca verilmiş " Философом не становишся, философом рождаешся" fikrini tanıdığım bütün insanlar hərfi, başqa sözlə, primitiv tərcümə etdilər: "Filosof olmursan, filosof doğulursan". Halbuki, filosofun dediyi məna budur: "Çalışmaqla filosof ola bilməzsən, anadan filosof doğulmalısan".
Mənim Azərbaycanda fəlsəfə üzrə tanıdığım savadlı adamlar var, fəqət onları filosof yox, ən yaxşı halda fəlsəfə alimləri adlandırmaq olar. Professor Firuz Mustafa isə, həm fəlsəfə alimi, həm də filosofdur. Başqalarının xətrinə dəyməsin, Asif Atadan sonrakı boşıuğu dolduran nadir şəxsiyyətdir Firuz bəy. Onun bədii yaradığılığı da fəlsəfəsinin tərkib hissəsidir, fəlsəfi görüşlərinin təqdimat üsuludur. Azərbaycandakı boşluğu dolduran sonetləri əlahiddə bir hadisədir.
Filosof, sair, dramaturq Firuz Mustafanın yaradıcılığı öz tədqiqatçısını gözləyir.
Yuxarıda Platondan gətirdiyim fikri təvazökar insan, böyük filosof, dostumuz Firuz Mustafaya sözün tam anlamında aid etmək olar.
Nazir Əhmədli,
tədqiqatçı alim
Oxucu sizin üçün
ölü nöqtə deyil...
Sizin hər yeni əsəriniz bizim hər gün gördüklərimiz və bildiklərimizə yeni bir baxış, yeni bir əlavədir. Siz məlum olana yenidən baxmaq və düçşünməyə vadar edirsiniz. Oxucu sizin üçün ölü nöqtə deyil. Sizin oxucu fəaldır, sizinlə birgə düşünür. Cansağlığı, ailə sevinci, övlad fərəhi arzu edir və yeni-yeni əsərlər gözləyirik.
Nadir Bədəlov,
publisist
Siz Azərbaycan xalqının olduqca
yüksək əyarlı bir sərvətisiniz...
Firuz müəllim, Siz AEA-nın Fizika Institutunun dissertantı olduğum 1984-85-ci illərdə, özünüzün gənclik çağlarında mənə EA-da fəlsəfədən-namizədlik minumumu üçün-mühazirələr (prof. Məqsəd Səttarov-kafedra müdiri, prof. Vahid m., dos.Nəriman m. Şıxəliyev kimi filosoflarla yanaşı olaraq) oxumusunuz və mən Sizin ən yaxşı dinləyicilərinizdən biri olmuşam... həm fəlsəfə, həm də ingilis dili (Hənifə xanım Qəhrəmanova-kafedra müdiri-imtahanı şəxsən onun özü etmişdi) üzrə namizədlik minumumlarını "əla" qiymətlərlə vermişdim...
Mən fəlsəfəni nəzəriyyəçi fizik olaraq həmişə çox sevmişəm və fəlsəfənin predmetilə bağlı bəzi bir çox məsələlərin analitik müzakirəsində Sizinlə bir neçə dəfə yaxından ünsiyyətdə olmuşam və Sizdən bir çox suallarıma məntiqi fəlsəfi köklərə, dəlillərə əsaslanan və Sizin dərin analitik təfəkkürünüzün, həm də təxəyyülünüzün məhsulu olan çox orijinal cavablar almışam! Mən dissertant olduğum gənclik illərimdə Sizdən fəlsəfi müzakirələr zamanı çox şeylər öyrənmişdim....Bir də onu deyim ki, bizə EA-da fəlsəfədən mühazirə oxuyan cavan, gənc filosoflar içində, hörmətli Firuz müəllim, Sizdən yaxşı olmasın bir də, sərf etmirəmsə, Fəxrəddin müəllim (cəmi 2-3 mühazirə oxumuşdu bizə o vaxt) adında çox savadlı birisi (arxaya çiyninə qədər atılmış uzun gur saçları vardı bu cavan filosofun) də var idi, onunla da fəlsəfə ilə bağlı çox maraqlı diskussiyalarımız olurdu...Nə isə!...Nostalji hisslərim, duyğularım, xatirələrim 56 yaşı bu gün tamam olan məni təxminən otuz il əvvələ-odlu-alovlu gənclik illərinə apardı!...Firuz müəllim, Sizin timsalınızda bütün müəllimlərimi salamlayır və onlara hər şeyə görə bir daha dərin təşəkkürümü bildirirəm, möhkəm can sağlığı, uzun ömür arzulayıram, dünyasını dəyişmiş müəllimlərimə isə uca Allahdan rəhmət diləyirəm!....Tanrı özü Sizi qorusun, Firuz müəllim! Siz Azərbaycan xalqının olduqca dərin intellektli, çox dəyərli ziyalılarındansınız, məmləkətimizin çox yüksək əyarlı bir sərvətisiniz!
Салим Балаев,
fizik
Firuz Mustafa- bu ad mənim ücün cox şey deməkdir
Firuz Mustafa. Bu ad menim ücün cox shey demekdir - Filosof, yazar, mütefekkir... hem de müellim, agsaqqal, qardash, dost... Amma, hem de saf, dürüst, exlaqli, bir sözle adi böyük herflerle yazilan INSAN. Dogum gününüz mübarek böyük insan. Yashayin, yaradin, yolumuzu ishiqlandirin. Sizi ürekden tebrik edir, bagrima basiram!
Hacı Hacılı,
filosof-ekoloq
«Ölü dildə sevgi məktublari» barədə
(«Любовные послания на мертвом языkе»)
Olduqca kədərli, lakin ibrətamiz hekayədir. Biz elə bir zamanda yaşayırıq ki, adamların çoxu vaxtını kompyuter qarşısında keçirir, bu və yadigər saytlara baş vurur.
Medalın həmişə iki üzü olur. Pis tərəf odur ki, qiymətli vaxtını itirirsən... Yeri gəlmişkən, dünən bir istifadəçi, həm də çox ciddi bir insan-alim öz statusunda yazmışdı: “Kömək edin... Məni istismar edirlər. Mən internetdən necə xilas olum?” Axı bu problem kimdə yoxdur?
İndi internet reallıqda hamının həyatına təsir göstərə bilər. Necə ki, haqqında söz açdığım hekayənin qəhrəmanına təsir göstərir.
Həmin qəhrəman rael və virtual aləm arasındakı sərhəddi itirir. Hətta, onların ünsiyyət qurduğu dil də, baxmayaraq ki, bu dil ölüdür- qəhrəmanların məhəbbərinə mane ola bilmir. Hekayənin əsas qəhrəmanının cəhdi onunla başa çatır ki, o, sonda “dəlixanaya” düşür. Mən onun taleyinə çox acıdım...
...Mən hörmətli ustadıma virtual aləm haqda daha işıqlı əsərlər yazmaq barədə ideya vermək istərdim. Məsələn, qadın öz nikbin məktubları ilə ölüm ayağında olan adamı necə xilas edir. Və yaxud, əksinə.
Ustad, hər halda həyat gözəldir. Bəs siz bu barədə nə deyərdiniz?
Saodat Muxamedova
“Göyəm kolları” barədə
Bu, mənim ən sevdiyim hekayələrdən biridir. Bu hekayənin Qara adlı dilsiz (lal) qəhrəmanının həyatı heyrətamiz bədii boyalarla təsvir edilmişdir. Burada təkcə adamlar yox, elə hər şey –otlar, çiçəklər, bulurlar, yağış damcıları belə canlıdır. Firuz Mustafanın digər əsərləri kimi, bu hekayə də məni uzun müddət öz təsirində və cazibəsində saxladı.
Gülbəniz Qəmərli
EKSKLÜZİV fikirlər
Sabir Məmmədli:
Firuz Mustafanın yaradıcılıq zənginliyi hələ yetərincə dərk edilməyib... 30-cildlik seçilmiş əsərlərin 1-ci cildinin təqdimatında dəyərli ziyalımız, professor Bədirxan Əhmədovla fikir mübadiləmiz yerinə düşdü....
Xaqani Mirzeyev:
Firuz Mustafa mənim üçün son ümid yerimə çevrilib.Dünyanın bu qarma- qarışıq zamanında(qarışıqlıq təkcə siyasətdə deyil insanların şüurunda da var) onun əsərlərini oxumaq elə bil bir zəruri ehtiyaca çevrilib.
Zakir Məmməd: Mətn içində mətn. İlkin təəssüratı belə formalaşdırmaq olar ki, mətnin bir ucu çox uzaqlara gedib çıxır və gözləntidə hələ yenə nəyinsə olduğu qənaəti yaradır. Fikirdə, xəyalda hüdudsuzluq, fantaziya çox, çox davam edə bilər. Ənənəvi süjetə xas əlamətlər yoxdur ki, vaxt alsın. Varsa da, pərakəndə, səpələnmiş şəkildə görsənir. Bu hekayə sanki çoxkeçidli fövqəladə bir girişdən ibarətdir. Əsas hissə, son, axır yoxdur. Giriş-hekayə kimi qavranıla bilər. Bu da kainatın sonsuzluğundan, cisim və hadisələrin xassəsində, mahiyyətində zaman-məkan amilinin rolundan belə anlaşılmalıdır. Hekayənin ideyasında kodlaşmış bilgiyə sahib olmaqla Yer - AYB daxil - adamın (oxucunun) gözündən düşməyə başlayır.
Tərane Məmməd:
Orijinal üslubda yazılan yeni bir əsər kimi qəbul etdim bu hekayəni.
Sona gədər gözlədiyim fantastik əsərə ehtuyac olmayaçağı və onun ilk səhifələrinin cırılıb atılması ən maraqlı kulminasiya oldu mənim üçün. Bu sonu gözləmirdim.
"Final varsa, əsər var" sözləri yadıma düşdü.
Əvvəldə verilən şeir mənə şəxsən çox doğma gəldi, çünki həmişə dəfn mərasımlərinin həddən artıq ifratının əleyhinə olmuşam.
“Fantast yazıçının Marsda dəfni” adlı fantastk əsərdə hətta geopolitik məqamlara ustalıqla və bir qədər sarkazmla toxunulub.
Bu gün bir yenilik gördüm. Bəlkə mənim üçün yenilikdir. Bilmirəm. Amma istirahət etdim və hətta tanıdıqlarıma da bu əsər vasitəsiylə sizinlə, Фируз müəllim, bir daha yaxından tanış olmağı məsləhət gördüm.
Çox sağ olun. Uğurlarınız bol olsun.
Rahil Memmed:
Hekayə (Fantast yazıçının Marsda dəfni”) elmi-fantastik, bədii əsər olmaqla bərabər, həm də fəlsəfi əsərdir. Firuz müəllim yığcam bir fabulada çoxşaxəli haşiyələrə çıxır, oxucuya astronomiya, dünya ədəbiyyatında fantastikaya aid zəngin biliklər verir. Oxucu belə qənaətə gəlir ki, faciə heç də fantastik yazıçının ölümü deyil, dünyaya gələn onsuz da bir gün dünyadan köç edəcəkdir. Faciə yazıçının doğma torpaqda yox, öz arzusu ilə qırmızı planetdə dəfn olunmasıdır. Bu, o qədər mənasızdır ki, müəllif öz hekayəsini yazmağı belə gərəksiz sayır və yazdıqlarını cırıb atır...
Usta Maarif:
2012 ci ildə FB – də Firuz müəllimlə kiçik bir yazışmamız olmuşdu, yazmışdım ki, sizin “özünüifadə” tərziniz çox diqqətimi çəkir, kitablarınızdan nəşr olunanı varmı? Firiuz müəllimdə mənə yazdı ki, ”istərsəniz haqqımda olan məlumatlara baxın” doğrusu utandım. Mən Azərbaycanda yaşadığım, güya fəlsəfi əsərlər oxucusu olduğum halda, 30 yaxın, fəlsəfi dərinliyi ilə, heç de bizlərin çox dəyər verdiyi Kafkadan, Kamyudan geri qalmayan Firuz Mustafanı tanımırdım.
Firuz Mustafa pessimizm cəryanının nümayəndəsidir, ən kiçik hekayələrində belə, oxucu düşüncəsini sıldırım qayalar döşündə, zirvələrdəki təhlükələrə götürür, həycanlandırır. Ancaq bu həyəcan, sarsıntı boyaları sanki müəllifin düşünərək, sadəcə “yazıçıyam deyə yazıram” deyil, onun bu və ya başqa şəkildə yaşadıqları, şüuraltı veriləridir. Mən burada Kafkanı, Kamyunu əbəs yerə xatırlatmadım. F. Mustafa həssas ürəyi ilə kor, nadan, qaba cəmiyyətin, yalanlarının, yaltaqlarının qarçısında durur.
Qəribədir ki, əksər əsərləri bir pessimistin qələmindən çıxmış kimi görünsədə, Firuz müəllim əslində oxucunu həyatın gözəlliklərinə çağırır, o sanki, insanı həyata bağlayan “qırılan və qırılmayan” telləri göstərir.
(yazının davamı var)
P.S. Usta Maariflə təsadüfən tanış olmuşam. Amma görünür bu təsadüfdə bir qeyri-təsadüfilik də varmış. (Bilərəkdən “zərurət” sözünü işlətmirəm).
Usta öz xarakteri, özünəməxsus düşüncəsi olan bir insan dayanır. O, baş verən hadisələrə fərqli yanaşmağı bacarır.
Usta adamların gözünün önündə iki tərcümeyi-hal yaşayır. Onun real həyatını onu zahirən tanıyanlar görür. Onun ikinci tərcümeyi-halı “gizlidir”, “alt qatdadır”. O, birinci də nə qədər sadə və adidirsə, ikincidə o qədər mürəkkəbdir, ziddiyyətlidir.
Həyatın bütün sərtliklərini görmüş Ustanın həyat və cəmiyyət, sənət və ədəbiyyat haqda öz mülahizələri var.
Nə yazıqlar ki, indi özünü “alim”, “yazar” hesab edənlərin bir çoxunun mütaliəsi də Ustanın kitab oxusu ilə müqayisədə sıfıra yaxındır.
Onun yazıları orijinaldır. Söhbət Ustanın kimdən (lap elə olsun məndən) yazmasından getmir. Söhbət həm də ondan gedir ki, düz-əməlli təhsil görməmiş, hətta orta məktəbi bitirməmiş bir adamın nə qədər zəngin dünyası, mütaliəsi və yazısı var.
Hər cür müqayisə yersiz olsa da deyim: Qorkinin, Şoloxovun da orta təhsil şəhadətnaməsi olmayıb.
Məsaim Abdullayev:
Firuz müəllimin "Seçilmiş əsərləri"nin 1-ci cildinin təqdimatı mərasimində məni sevindirən bir neçə məqamı qısa da olsa, ərz etmək istəyirəm. Birincisi budur ki, çağdaş dramaturgiyamızın və nəsrimizin parlaq nümayəndəsi olan Firuz Mustafa Azərbaycan ziyalıları, çoxsaylı oxucuları tərəfindən həqiqətən çox sevilir. O, əsərlərində insan xarakterlərin dərin psixoloji qatlarını aça bilir. Burada süni süjet, konflikt qurmağa ehtiyac da qalmır. Nasir-dramaturqun yaratdığı obrazlar ıəsasən öz daxili dünyaları, öz taleləri, əslində onların fövqündə olan Zamanla çarpışırlar. Bəli, məhz Zaman və həyatın sərt reallıqları onları xəyal qırıqları yaşamağa vadar edir. Bir deyil, bir neçə rakursdan təqdim olunan bu obrazlar oxucunun fəhmlə duyduqları hiss və duyğulara yaxın olduğu üçün, ona təsirəndirir və yaddaşına həkk olunur. Buna görə, Fruz müəllimin obrazları bizi ömrümüz boyu müşayiət edir.
P.S. İkinci məqam isə budur ki, Azərbaycan oxucusu yaxşı, dəyərli əsəri dəyərləndirməyə yadırğamayıb. Bunun Firuz Mustafanın əsərlərinə münasibətdə dünən bir daha şahidi oldum. Firuz müəllimin şəxsiyyətinə olan rəğbət və məhəbbətin miqyası da məni çox duyğulandırdı...Bir sözlə, çox mənalı və yaddaqalan anlar yaşadım. Bu gözəl tədbirdə iştirak edən bütün dostlara Firuz müəllimin Seçilmiş əsərlərinin digər bütün cildlərinin müəllifin iştirakı ilə təqdimatında iştirak etmələrini arzulayıram...
P.S.
Fiiruz müəllim, sizin "fb"-dəki "Fəlsəfə bağı"nın auditoriyası olduqca böyükdür, siz, həqiqətən, çox böyük maarifləndirmə işi görürsünüz. Mən bu barədə "Sosial şəbəkələr: azad sözün meydanı, yoxsa..?" "Xq"-də dərc olunan məqaləmdə fikrimi bildirmişəm. Yazıda "Facebook": "xeyirli" və "xeyirsiz"dostlar" adlı yarımsörlövhə var. Orada yazıçı filosof Firuz Mustafa, tarixçi alim Firdövsiyyə Əhmədova və başqalarının sosial mediada çox faydalı işlər gördüyündən bəhs etmiyə çalışmışam. Yeri gəlmişkən, bu məqalə KİVDF-nin jurnalist yazı müsabiqəsində ikinci yerə layiq görülüb. Demək istəyirəm ki, sizin "Fəlsəfə bağı"nızdan söhbətlərinizdən mən təkcə mənəvi deyil, maddi cəhətdən də bəhrələnmişəm. Dünyanın məşhur filosofları, alim və yazıçıları barədə yazılarınız, fikir və mülahizələriniz, paylaşımlarınızla siz bu gün heç kimlə müqayisəedilməz dərəcədə böyük işlər görürsünüz. Bu günlərdə iş yoldaşlarımdan biri, daha dəqiq desəm, şair-publisist Paşa Babəkərli sizin "fb"-dəki yeni paylaşımınızı oxuyub heyrətlə dedi: "Firuz müəllim nə qədər savadlı insandır!" Bir daha qeyd etmək istəyirəm ki, siz "fb"-də çox faydalı işlər görürsünüz. Xalqımızın sizin kimi dəyərli, işıqlı ziyalıları ilə fəxr edirəm.
Rafiq Mehdiyev:
Cox hörmətli Firuz müəllim, “FANTAST YAZIÇININ MARSDA DƏFNİ” əsərinizi, səhər-səhər vaxt az olsa da ayrıla bilməyib, birnəfəsə oxudum. Cox sağ olun. Sonluqdan bir parcanı sitat gətirərək bir xahişimi Sizə bildirirəm "Otağıma qayıdandan sonra üzərində işlədiyim əsərin ilk səhifələrini yenidən nəzərdən keçirdim. Bildiyiniz kimi, janrını hələ tam müəyyən etmədiyim bu əsərin ilkin adını bu cür fikirləşmişdim: “FANTAST YAZIÇININ MARSDA DƏFNİ”.
Və sonra yazılmış vərəqləri cırıb böyrümdəki dolabın gözünə atdım.
Artıq mənim qəhrəmanım-fantast yazıçı Marsda imiş.
İnnnən sonra bu mövzuda nəsə yazmağa bir ehtiyac vardımı?" - Bu parcanı sitat gətirməklə Sizdən bir xahişim (həm də oxucu tələbim) var. Cırıb dolabın gözünə atdığınız yazılmış vərəqləri təcili bərpa edin və yazmaqda davam edin.Sizin yazılarınıza cox böyük ehtiyacımız var. Kicik bir hekayədə bu qədər qlobal məsələləri qaldıran FİLİSOF-YAZICININ susmağa ixtiyarı yoxdur. Siz təkcə özünüzə deyil, həm də CƏMİYYƏTİMİZƏ məxsussunuz. Sağ olun, Var olun !
Yeganə İskəndərova:
“FANTAST YAZIÇININ MARSDA DƏFNİ” Indiye qeder oxuduqlarimdan tam ferqli ve çox maraqli. Adeten yazarlar haqqinda deyilir ki, her kesin görüb duyduğu, lakin qeleme ala bilmediyi peşéye sahibdiler. Burada ise tamam başqa bir nüans duydum. Belke de heç kesin yaza bilmediyi çox ferqli bir sepgide, bir çox metleblere aydinliq getirirken oxucunuzu düşünmeye ve netice çixarmağa vadar edirsiniz. ALLAH ömür versin, heç vaxt xestelenmeyin, yazin- yaradin.
Qulu Ağsəs (yazıçı-publisist):
“Hansı kitabı oxuyursuz?”
Qulu Ağsəs Firuz Mustafanın “Ölü dildə sevgi məktubları” adlı kitabını oxuduğunu bildirir: “Sonuncu kitablardan Firuz Mustafanın "Öli dildə sevgi məktubları" kitabını oxudum. Bu özünə ayrıca yer tuta bildi. Eyni adlı hekayə eşqin ölü dildə belə ölməzliyindən danışır. "Çin olan yuxular"ı görmək üçün on bes dəqiqə yatmayın. Və nəhayət , kitabda bəyəndiyim hekayənin üçüncüsü - "Göyəm kolları. Chisek". Belə mükəmməl strukturu haradan tapasan ilin-günün bu vaxtında?..”
Ərşad Əzimzadə:
Şerlərini oxudum. Bir neçə misrada böyük, dünyəvi problem, dərin fəlsəfi fikir verə bilmək məharətinizi xoşladım. Sizi düşündürən problemlər məni də çox düşündürür. Lakin onların həlli yoluna baxışlarımız müxtəlifdir. Siz belə hesab edirsiniz ki, biz Tanrının ovcunun içində qərar tutmuş böcəklərik, imdadı da Tanrıdan gözləyirsiniz. Əslində isə, Tanrı bizə sağlam və xoşbəxt olmaq üçün, hər nə lazımdırsa, hamısını verib. Sadəcə, biz özümüz həyatı mürəkkəbləşdirib, onu Cəhənnəmin qır qazanına çevirirk. Bütün problemləri özümüz yaradırıq, amma baisi qıraqda axtarırıq, dara düşən kimi də Allahı çağırırıq. "Aqni Yoqada" belə bir parça var: "Yeddi Qarının Sahibi" üzünü biz insanlara tutub deyir ki, mən sizə dərin zəka verdim - onu zibilə döndərdiniz, üstünüzə bəlalar göndərirəm ki, ağlınız başınıza gəlsin, ona da məhəl qoymursunuz. Mənim elə bir işarəm qalmayıb ki, bəşəriyyəti məhv olmaq bəlasından xilas edim.
Bəli, Firuz müəllim! Səbəbi öz içimizdə axtarmalıyıq. Hər birimizi onu tapıb aradan qaldıranda - dünyamız da düzələcək. Yenicə tamama yetirdiyim "Bəşəriyyətin xoşbəxtlik konsepsiyası" əsərində həm bəlalarımızı, həm də aradan qaldırmağın yollarını göstərmişəm. İşıq üzü görəndə sizə də pay göndərəcəm - bir filosof- şair kimi, fikirləriniz mənim üçün əzizdir. Sizə Sağlam Həyat Tərzi üzərində qurulmuş səadət və uğur arzulayıram!..
Nizami Tahmazov:
Firuz Mustafa muasir Azerbaycan edebiyyatinin en gorkemli ve en mehsuldar yazichlarindan biridir. Son ller Azerbaycanda edebiyyata, senete o qeder de ehemiyyet verilmediyi bir halda o, oz fitri istedadi ve deyerli eserleri ile oxucularinin derin hormetini qazanmish ve onlarin sevimlsine chevrilmishdir. O yalniz Azerbaycanda deyil, bir sira xarici olkelerde de meshhurdur. Men burda esas bir fikri vurqulamaq isteyirem ki, Ilyas Efendiyevden sonra dramaturgiyamizda boyuk bir boshluq yaranmishdi. Ve mene ele gelir ki, Firuz Mustafa oz maraqli, mezmunlu ve muxtelif movzulari ehate eden pyesleri ile bu boshluqu doldurmushdur.. Lakin teessuf edirem ki, Akademik Milli Dram Teatri muhafizekar movqe numayish etdirerek bu deyerli eserlerden semereli istifade etmemishdir . Dushunurem ki, Teatr rehberliyi deyishilenden sonra belke de bu problem hell olunar. Yoxsa teatrseverler F. Mustafann tamashalarina baxmaq uchun Turkiye teatrlarina ve diger ecnebi olkerin teatr sehnelerinde qoyulmush tamashalara baxmaq uchun hemin olkelere seyahet ederler. " Cennet chicgeyi " romani Firuz Mustafanin en maraqli romanlarindan biridir. Imkani olan dostlarimizin bu eseri oxumaqini meslehet gorurem.
03.11.2016
Məti OSMANOĞLU:
Qapımızı döyən var
Ən məhsuldar yazıçılarımızdan olan, hər üç ədəbi növü (epik, dramatik, lirik) iki dildə (azərbaycanca və rusca) layiqincə təmsil edən Firuz Mustafa ixtisasca sosioloqdur, başqa sözlə, cəmiyyətşünasdır, cəmiyyətdə, insan münasibətlərində baş verən qanunauyğunluqları tədqiq edir. Firuz Mustafanın 2010-cu ildə qələmə aldığı “Virtual arvad” hekayəsi üç il bundan əvvəl insanların həyatında baş verməkdə olan və ilk baxışda əyləncə, oyun kimi görünən yeni prosesə, insanların qeyri-iradi olaraq zamanın hökmü ilə “informasiya cəmiyyətinə” qoşulmasına, öz sosial statusunu genişləndirməsinə bədii sözün
“Cənnət çiçəyi” romanı barədə
“Cənnət çiçəyi” romanınızı demək olar ki, bir nəfəsə oxudum. Çox gözəl fəlsəfi-psixoloji, günümüzün reallıqlarını əks etdirən sətiraltı mənalarla dolu (!) olan gözəl bir roman! Mən Yusif Səmədoğlunun “Qətl günü” romanından sonra Azərbaycan yazarlarının belə bir təsirli əsərini görməmişəm. Əllərinizə sağlıq! Bu romanda demək olar ki, hər şey: elm, fantastika, fəlsəfə, dramaturgiya, poeziya (və yəqin ki, mənim bilmədiyimiz çox şeylər) vardır! Deyirsiniz ki, “bizimkilər” oxuyub bir şey başa düşmədiklərini söyləyiblər, başa düşməsələr də özlərini güzgüdə görən kimi olublar. Bəs onda çap edərdilərmi bu romanı? Bu roman başqa dillərə tərcümə olunsaydı, inanıram ki, lazımi qiymətini alardı (yeri gəlmişkən, rus tərcüməsinin elektron variantı Sizdə varsa, mənə göndərin. Onu da məmnuniyyətlə oxuyardım). Əgər telefon nömrənizi mənə göndərsəniz, roman haqqında bəzi fikirlərimi və təkliflərimi Sizlə bölüşərdim. Elə şeylər var ki, yazmaq olmur.
Ağamehdi Mehdiəliyev
İnsani dəyərləri itirməmək olmaz
Firuz Mustafanın “Maneken” əsərini seçməkdə məqsədimiz bu idi ki, hazırda insanlar bir-birilərinə qarşı çox laqeyddirlər. Soyuqluq var aralarında. Zarafatla deyirlər ki, əvvəllər bir evə qonaq gedəndə soruşardılar ki, başmaq varmı, indi deyirlər ki, wifi-ın kodu nədir. Təbii ki, texnika inkişaf edir, buna qarşı çıxmaq olmaz. Sadəcə olaraq insanlar artıq əvvəlki kimi bir-birinə qarşı isti münasibət saxlamırlar. “Maneken”də də bir qadının başına gələn bütün bəlaların timsalında cəmiyyətə manekenləşməmək tövsiyə edilir. İnsanlar ancaq özlərinə qapansalar, ətrafla münasibətləri kəssələr, sabah bir ac qapısına gələndə heç kim üzünə baxmayacaq. İnsani dəyərləri itirməmək lazımdır.
Elçin İmanov (El Çino)
Xalqlar da insanlar kimidir - qonşusu bədbəxt olan millətin özü firavan həyat sürə bilməz
Firuz bəy, salam. Əsərinizi oxudum.
Çox maraqlı əsərdir, müdriklik toplusu təsiri bağılayır traktatınız. Sərhədsiz dünya ideya kimi utopik görünsə də, amma bəşəriyyətin nə vaxtsa yetişəcəyi bir hədəfdir. Traktat haqqında bir birindən maraqlı rəyləri oxuduqca onun təsir imkanını təsəvvür edirsən. Əsərdə maraqlı deyimlər var. Məsələn: “...Allah ağıl paylayanda insanlarla çox ədalətli rəftar edib: heç kəs öz ağlının azlığından şikayətlənmir". Xalqlar da insanlar kimidir - qonşusu bədbəxt olan millətin özü firavan həyat sürə bilməz.
Gələcəyin tarixi maraqlı və düşündürücü ifadədir. Bəzən şəxsi hakimiyyət ehtirası bütün bəşəri dəyərləri üstələyir." Belə seçmələr çox ola bilərdi. Amma bunlar da yetərlidir. Sizi təbrik edir, yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram.
Cəmil Həsənli
01.02.2019
*
Salam, hörmətli Cəmil bəy.
Diqqətinizə görə sağ olun. Sağ olun ki, iş-gücünüzün kifayət qədər bol olduğu bir zamanda, necə deyərlər “iki daşın arasında” vaxt tapıb bu yazını oxumusuz. Bu, təxminən 24-25 il əvvəl, sovetlər yenicə çökərkən qələmə alınmış bədii- fəlsəfi düçüncələrimdir...
Düz qeyd etmisiz: bu ideya hazırkı zamanda utopik, futuroloji və ola bilsin ki, bir qədər də kosmopolitik səciyyə və təsir daşıya bilər. Amma mən bir fərd olaraq özümü “kosmopolit” hesab etmirəm. Mən gələcək dünyanı müasir Avropa Birliyinin modeli, həm də daha kamil modeli kimi, təsəvvür edirəm. Dünyada nə vaxtsa ədalət, demokratiya, bərabərlik ideyalarının qələbə çalacağına inanıram. Axı əslində dünyadakı insanları ayıran cəhətlər onları birləşdirən cəhətlərdən daha azdır. Bəli, ayrı-ayrı ideologiyalar və hakimiyyətlər arasında köklü fərqlər var, amma ayrı-ayrı insanlar arasında bu cür fərqlər azdır.
Belə hesab edirəm ki, hər bir vətəndaş hər bir zaman öz xalqının, millətinin, ölkəsinin qarşısında məsuliyyət daşımalıdır. Təəssüf ki, bizim bir çoxumuz çiyinlərimizi bu məsuliyyət yükünün altından çəkirik, sabahımız haqda az düşünürük... Var olun ki, varsınız. Belə çətin, mürəkkəb, dolanbaclarla və haqsızlıqlarla dolu bir dövrdə səsimizi hələlik dəmir sərhədlərin mövcud olduğu dünyaya çatdırdığınıza görə sağ olun.
*
Firuz bəy, salam. Əsərinizi oxudum. Çox maraqlı əsərdir, müdriklik toplusu təsiri bağılayır traktatınız. “Sərhədsiz dünya” ideya kimi utopik görünsə də, amma bəşəriyyətin nə vaxtsa yetişəcəyi bir hədəfdir. Traktat haqqında bir birindən maraqlı rəyləri oxuduqca onun təsir imkanını təsəvvür edirsən. Əsərdə maraqlı deyimlər var. Məsələn: “...Allah ağıl paylayanda insanlarla çox ədalətli rəftar edib: heç kəs öz ağlının azlığından şikayətlənmir". Xalqlar da insanlar kimidir - qonşusu bədbəxt olan millətin özü firavan həyat sürə bilməz.
Gələcəyin tarixi maraqlı və düşündürücü ifadədir. Bəzən şəxsi hakimiyyət ehtirası bütün bəşəri dəyərləri üstələyir." Belə seçmələr çox ola bilərdi. Amma bunlar da yetərlidir. Sizi təbrik edir, yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram.
Cəmil Həsənli
*
Firuz bəy! Ötən il çıxmış "Hekayələr" kitabınızı böyük maraqla oxudum. Siz ədəbiyyat və publisistikada böyük işilər görürsünüz.
Cəmil Həsənli
28.02.16
Firuz bəy təbriklər, uzun ömür can sağlığı, işlərində və xüsusilə ədəbi yaradıcılığında uğurlar arzu edirəm!
Cəmil Həsənli
*
Firuz bəy salam! Hekayənizi (“At günü”nü) oxudum. Maraqlı və orijinaldır. Orijinal olduğu qədər də dramatikdir. At obrazı çox güclü alınıb və hətta mən deyərdim ki, hekayə bir obrazdan, at obrazından ibarətdir. Bir az mənə "Əlvida Gülsarı"nı xatırlatdı, bir azda "Dəli Kür"dəki at obrazını. Hekayənin birinci hissəsindən ikinci hissəsinə keçid son dərəcə dramatikdir. Hekayədəki at dünyasının hərarəti,
ülviliyi, at kişnərtisinin saflığı, at mənəviyyatının təmizliyi, insan dünyasının natəmiz və namərd, əməlləri, əxlaqsız və mənəviyyatsız həyat tərzi fonunda çox uca görünür. Təbrik edirəm Sizi!
Cəmil Həsənli
19.01.18
**
Firuz bəy salam! Ümid edirəm yaxşısınız. Sizin kənd həyatınıza ancaq həsəd aparmaq olar. Yeni nəşr olunmuş "Azərbaycanda Sovet Liberalizmi: Hakimiyyət. Ziyalılar. Xalq. 1959-1969" kitabımı Sizə təqdim etmək istəyirdim. Amma rayonda olduğunu bilirəm. Orada 60-cı illər ədəbiyyatı ilə bağlı maraqlı məqamlar var. Sizin üçün maraqlı ola biləcəyini düşünürüm. Hələlik pdf versiyanı Sizə göndərirəm. Bakıya gələndə isə kitab payın qalır.
15.01.19
Cəmil Həsənli
“Onun əsərlərini oxuyanda ürək rahatlığı tapıram...”
18.08.19. ÇOX SEVDİYİM YAZIÇI -DRAMATURQ, ŞAİR, FİLOSOF - Fируz Мустаfа ilə şəxsi tanışlığımız nəhayət ki(!!!), baş tutdu - buna nə dərəcədə sevindiyimi izah etməyə söz tapmıram-sadəcə.
Onun əsərlərini oxumaqdan təkcə zövq almıram, həm də ürək rahatlığı tapıram sanki. Çünki doğma vətənimizin -Azərbaycanın həyatında baş verənlər barədə, həm də xalqımıza məxsus olan bəzi neqativ halları ....və sair və ilaxır...fikirləşərkən , hərdən elə bilirdim ki, Allah Azərbaycan adında məmləkəti unudub bəlkə.
Amma FİRUZ MUSTAFAnın yaradıcılığı ilə tanış olduqda -ürəyim bir təskinlik tapdı - ALLAH mənim xalqıma belə bir OĞUL bəxş edibsə, deməli, O unutmayıb bu xalqı.
ŞÜKÜRLƏR OLSUN!
Gulnar Yaqubqizi
"Müqəvva" pyesini birnəfəsə oxudum...
Monodram janrında yazılmış əsər müasir dövrün çox aktual problemlərinə toxunub. İnsani münasibətlərin zəiflədiyi, insanların müqəvvaya çevrilməsi problemi tənha qadının həyatı nümunəsində cəmiyyətin problemləri çox ustalıqla təsvir edilib. Əsərin qəhrəmanı üsyankarlıqla dediyi sözləri "Əsas zahiri görünüşdür, daxilə baş vuran kimdir? Kimə gərəkdir sənin için, ürəyin,qəlbin?" heç olmasa bir dəfə biz deməmişikmi? Sonda o qadının gəldiyi nəticə "Yalniz müqəvva ideal ola bilərmiş" deməsi Hamletin "Olum ya ölüm?" sualı qədər düşündürücü deyilmi? Məncə budur əsərin fəlsəfəsi. Məni bir daha içimə boylanmağa məcbur etdiyinizə görə təşəkkür edirəm, Firuz müəllim.
Nisa Cavanshir
Firuz Mustafanın əsərləri haqqında fikir, mülahizə və rəylərdən seçmələr
“QAPI” romanı haqqında rəylər
“Bəzən insana bu cür qapıları açmaq müdhiş olur”.
Lyudmila Solma
Bu cür tarixi dramatik hadisələr haqqında oxumaq ağrılı və açılıdır. Bu cəhənnəmdən çıxmış adamların əzab və əziyyətlərinə baş vurmlı olursan. Bu movzuda yazmaq çətindir, amma sizə güclü,emosional bir əsər yazmaq nəsib olub.
Qalina Paudere
İfadəli, aydın, emosional, görümlü bir əsər yazılıb, elə buna görə dəbaş verən bütün dəhşəti gördüm.
Vera Pavlova
Müqəddəs yerin zindana çevrilməsi, bu-fəlakətdir.
Lena Juravlyova
Müqəddəs yerin zindana çevrilməsi, bu-fəlakətdir.
Lena Juravlyova
Adamın bədəni əsir.
Əsəblər tarıma çəkilir.
Baş verənlər ilk baxışda ağla batmır.
Sonra peşəkarlıq üstün gəlir.
Hətta bu gözəlüslub get-gedə zövq verir.
P.S.
Şərq fəlsəfəsinin zərif işləmələri ilə zəngin olan bir əsərdir. Palıd qapılarsa hətta bizim zamanımızda beləqorxunc təsirini saxlamaqdadır.Bu dünyadakı güc sahiblərinin kabinetlərindən çıxan adamların üz-gözündəki gizlədilməsi mümkün olmayan ifadə və hisslərin çomənalı çalarını müşahidə etmək mənə dəfələrlə qismət olub.
İduşşaya
Nə yaxşı ki, biz o zamanı yaşamamışıq. Bu,bizim xalqın dəhşətli tarixidir... Bu əsər öz gerçəkliyinə görə diqqətəlayiqdir.
Emiliya Ofledi
Bu əsərin müəllifinə ağır qapıları keçmişə açmaq cəsarətinə, keçmiş sistemin həqiqətlərini danışdığına görə təşəkkürlər. Oxuduqca insan gecə atılan atəşlərin səsini eşidirmişkimi diksinir, amma bütün bunları bilmək lazımdır.
Tamara Bezuqlaya
Bu əsərin hər sətrində insani ağrı və insana görə ağrı duyulur.
Aliyə Ali
Bu əsəri oxumaq ağırdır. O mənada yox ki, ağır əsərdir, ona görə ağırdır ki, bütün bu baş verənlərin həqiqiliyinə inanmaq ağır və çətindir.
Yekaterina Şulqa
Güclü əsərdir. İnsan həyatı-bu, sirdir.
Oxumaq ağrılı olsa da, bu gereklidir. Gözəl fikirlər çox gözəl bir formada verilib.
Leyla Səbzəli
“Qapı” güclü bir əsərdir. Şər nə qədər güclü olsa da xeyri və gələcəyə olan işıqlı inamı məhv edə bilməz.
Nataliya Matlina
Çox güclü bir əsərdir. Hər şey yerli-yataqlıdır, bu romanda artıq heç nə yoxdur. Mən bir professional yazıçı kimi bu cür kitabların necə ağrı ilə yazıldığını, necə çətinliklə başa gəldiyini bilirəm.
Bütün bu baş verənlər yuxunu xatırladır. Qapını açıb bu yuxunun içinə daxil olan adam oradan geri çıxa bilərmi?
Mənim bu yaxınlarda “ Mənim Yaxın və uzaq Şərqim” adlı kitabım nəşr olunub.Ona görə də sizin yazdıqlarınızın hamısı mənə çox maraqlıdır; çünki sız ənənəni yaxşı duyursuz .
Qalina Paqutyak
(Ukrayna yazıçısı)
“Döğrudan da bu əsər qəlbin və yaddaşın tərcümeyi-halıdır.”
Tatyana Kojuxova
“Firuz Mustafanın romanı sirr və sehrlə doludur”
Murat Yusupov
“ÇARDAQDA ZİRZƏMİ” əsəri barədə fikir və rəylər
... doğrudan da ZAMAN ÇAYI adamları ayırmağa qadirdir, amma nəyisə unutdurmağa... qadir deyildir. Ürəkdəki insani ağrılar iynə kimi, iti bıçaq kimi daim səninlədir....
Yevgeniya Şendrika
Çox təsirli ağılsızlıqdır. (...) Bu əsərdə ağrı, inciklik və fərdin mübtəla olduğu ağılsızlıq bacarıqla açılmışdır. Zaman çayı sevişən cütlüyü özlərinin buraxdıqları səhvə görə bir-birindən ayırmışdır. Gözəl yazılıb. Mən əsəri oxuyan zaman baş verən hadisələri ğözümləgördüm. Olduqca təsirlidir!!! Kseniya Ustinova
... əgər mən düzgün anlamışamsa burada bir neçə mövzu bir-birinə qovuşub: anlaşılmazlıq, xəyanət, yaxınlaşmaqda olan bədbəxtliyin hissolunması və s. Və bütün bunların hamısı Zamandan asılıdır. (Əsərdə gənclik, orta yaş və ahıllıq Zamanı). Bu mövzu maraqlı olduğu qədər dənəhayətsizdir. M. Prustda bir qrup adamın xeyirxah, digər qrupunsa amansız iradəsi təsvir olunur və deyilir ki, bütün bunlar insanlara xas cəhətdir, özü də Allaha tabedir-adı isə Zamandır, insanlarsa Ondan üz döndərmək istəyir. Mən əminəm ki, bu maraqlı əsərdəmüəllif öz qarşısına qoyduğu məqsədə uğurla çatıb.
Alyə Ali
Çox gözəldir. Sizə daha böyük uğurlar arzu edirəm. Zura İtsmiolord
Hədsiz dərəcədə canlı və zərif əsərdir. Dialoqlar cəlbedicidir. Mənə həm də milli cizgiləri əks etdirən əsrlər xoş gəlir. Siz bu yoldan geri çəkilməyin.
Anna Yerşova
....olduqca zərif bir əsrdir. Burada məkan çox genişdir.
Qalina Paqutyak
“Çardaqda zirzəmi” əsərini oxudum. Bu, çox maraqlı və eyni zamanda mürəkkəb bir əsərdir. İlk təəssüratlarımı yazıram. Mənim qənaətimcə, əsərdə kişi və qadın arasındakı sadə olmayan münasibətlər nəzərdən keçirilir. Qarşılıqlı münasibətlərin mürəkkəbliyi, qısqanclıq, nəhayət bir-birinə inamın itirilməsi SEVGİnin əzablı ölümü ilə başa çatır. Və... acı tövbə. Onlar ilbəil, qocala-qocala O qadın və O kişi oz dərdlərindən azad olmaq üçün mehmanxanaya gəlir və özlərinə söz verirlər ki, ömrün bir gününü öz sevimlilərinə həsr etsinlər. Və bu ölənə qədər elə bu cür də davam etməkdədir... İnsanlar bir-birinizi sevin, bir-birinizə inanın, öz etibarınızı bu cür-öz əlinizlə boğub öldürməyin. Siz sevib-sevilmək üçün yaranmısız, qoy sizin qəlbinizdə sakitlik bərqərar olsun.... Mən müəllifə sağlamlıq, yaradıcılıq uğurları arzu edirəm. Qoy bu cür əsərlərin səsi dünya teatrlarının səhnələrindən gəlsin.
Şahlo Kasımova
Əla pyesdir. Plastik, canlı, mənalı bir əsərdir. Böyük zövqlə oxudum və təsəvvür etdim ki, onu necə tamaşaya qoymaq olar.
Kseniya Tarabanova
Mən “Çardaqda zirzəmi” əsərini təsvirəgəlməz bir zövqlə oxudum. Burada hər bir şey eleqantdır, özü də ustalıqla yazılıb. Sanki zərgər işidir! Oxudum və böyük bir həzz yaşadım. Desək ki, burada hər şey gözəldir və səhnə aydın görünür, bəlkə də heç nə demiş olmarıq. Siz əsəri elə bir səviyyədə yazmısınız ki, burada rejissorun öhdəsinə yalnız bir vəzifə düşür- yazılanlara zərər vurmamaq! Çox parlaq bir əsrdir! Mən heyrətə gəlmişəm! ...mən mütləq sizin bütün yaradıcılığınızla tanış olacağam. Diana Qornaya
“ƏQRƏB BÜRCÜ” pyesi haqda rəylər
Gözəl əsərsdir. Xüsusən də final.
Ənvər Şükürov
Böyük maraqla oxudum.
Həm şən əsərdir, həm də qəmli.
Aliya Ali
Siz qadınlar haqqında məhəbbətlə yazır, qadın psixologiyasını böyük ustalıqla və həssaslıqla açırsınız.
Svetlana Nikolskaya
Mürəkkəb və ağrılı mövzudur.
Qarşıya qoyulan məqsədə uğurla çatılıb.
Adətən bu mövzuya müraciət edən müəlliflər ya xırda yanaturalist təfərrüatlara gedir, ya da onlara tam utopikcəsinə göz yumurlar.
Fianalın nikbin sonluğu əladır.
Tatyana Çeçelnitskaya
Zamanın öz ruhunda yazılmış əsərdir… Qadının portreti çox və xarakteri çox gözəl çəkilib.
Tamara Kostromova
Əsərdə maraqlı sosial məsələlər qaldırılmışdır. Pyes maraqla, həyəcanla oxunur.
Natalya Solovyova
Əsər mənim çox xoşuma gəldi. Yazıçının yaradıcılığını daha dərindən öyrənəcəm.
Andrey Teslenko
Əsərdə maraqlı sosial məsələlərə toxunulur. “Əqrəb bürcü” gərginliklə, həyəcan və nigaranlıq hissi ilə oxunur.
Natalya Solovyova
Mən bu əsəri birnəfəsə oxudum. Bu əsər əsasında film çəkilsəydi, həyatda çoxlarına kömək olardı.
S. Salamov
Mən şadam ki, belə bir yazıçının yaradıcılığı ilə tanış oldum. Mən “Əqrəb bürcü”nü heyranlıqla oxuyub başa vurdum.
Mila Borisova
O taydan məktub
“Dəniz köçü” haqqında
Arazın o tayından (İrandan) gələn yazılar (“Dəniz köçu” haqqında) Seçdiyiniz bu qısa bölümdən yazarın necə güclü olduğu bəllidir.yazı çox uzmanca yazılı... Həm də yazı içində güçlü bir doğu daşıyır Məncə bu yazar bu tayda bundan artıq tanış olmalıyıq və onların yazıları ərəb əlifbasında köçür çap etmək gərəkdir ta bunların güçlü yazıların bu tayda faydalanmaq olsun ülkər xanım sizdə belə gülcü yazarları tanıtmaq üçün çox sağ olun sayın Nijad Məhəmmədç diqqət yetirdiyizdən dolayı minnət darlığımı bildirirəm.. öncə həmişəki kimi hər hansı bir ürəkoxşayan ədəbi yazılar ( bütn sahələrdə ) oxucularla bölüşdüyünüzdan dolayı təşkkürümü bildirirəm . Firuz mustafa bəyin gözəl povestindən bir bölümünü dönə - dönə oxuyub olduqca hisslərə dalıb və firüz bəyin dərin duyğulu bir insan olduğun duydum. ümumiyyətlə bu gözəl bölümdə o qədər variantlar call yazılıb ki oxucunu sona qədər yormadan çəkib aparır. yazılar cümlələrlə baş-başa verib dənizdə yırğalanan ləpələr kimi adamı məşğul edir. sonu umudsuzluqdan yaxa qurtaran bu gözəl povest , ona xatir maraqlıdır ki dərdlər də burda təmiz və dumduru variantlarla göz qabağında canlanır . dəhşətli dənizin rəhmsizliyi oxucunun nəfsini qaraltmayır . . . ona xatir ki vergüllərdə düz deyilir danışıqda. və sanki vergüllər gül açır sətirlərdə . . . sanki filmin filmin böyük rolun oynayır oxucu. təbrik deyirəm Azərbaycanımızın bu dəyərli filoloq və filosof firuz mustafa beyə. hörmətlə:
Rəsul Aranli C.Azərbaycan Mugan ________________________________________ Sayın Rəsul Aranlıç təşəkkürlər Ülkər! önçə səndən təşəkkur edirəm sayın firuz mustafaniı bizə tanıtdırdın. bu əsərdən qıssa bir bölümün oxusam belə deməliyəm ki yazıdakı həyəcanı yaşadım və ardını oxumağa maraqlandım. yazının bu qıssa bölümündən necə olduğu bəlli dir.ancağ yazı oxucunu arxasıca çəkib aparmağı bacarır. və bu bir yazarın tam quvvət nuqtəsi dir.və oxucu kələmələrin həyəcaniına qapılır.bu hikayəni oxumağa çox maraqlıyam .sayın firuz bəy
________________________________________ Yaşasın bizim öyküçü! Salam. Sayın Ülkər bacım öncəliklə sizə sayın Firuz mustəfa cinabları və yaradılarını tanıtmaq üçün sağollarımı bildirirəm. Ancaq məncə bir yazınsal yaradını dəyərləndirmək üçün o yaradının bütövlüyünə baxmalıyıq. Yəni o yaradını başdan sona oxuyub , incələyib dəyər verməliyik. Bölüm baxımından hər bölüm təklikdə üstün bir yetənəklə yazılıbdır, ancaq dediyim kimi tümünü oxumak gərəkir. Buna görə kitabı necə əldə etmək olar? Bu sorunun yanıdın yazsanız məmnun olaram. Ayrıca veblogum yenilənibdir təşrif buyurub öz dəyərli yorumunuzu yazsanız, məni sevindirərsiniz. Sayğı və sevgilərimlə... با عرض سلام و احترام خدمت شما دوست عزیز و گرامی. وبلاگ زیبا و پرمحتوایی داری...همیشه پایدار و خوشبخت باشی خوشحال میشم قدم رنجه نموده و از وب سایت بنده نیز دیدن نمایید و از خدمات آنلاین ومطمین آن در تهیه نیاز کارت شارژ خود و عزیزانتان استفاده کرده و از جوایز ان نیز به پاس حسن نیت تان برخوردار گردید. از خداوند متعال بهترین ها رو واسطون آرزومندم. در صورت صلاح دید ( خواهشا ) منت گذاشته ولینک آدرس ما رو در وبلاگ زیبایتان قرار دهید. اجرتان نزد خدا .... همچو خورشید باشیم مهربان و سخاوتمند... با کمال احترام. s.mousavi
“Sənə həsr olunur, Firuz Mustafa...”
Bir kitab var. Kitab bu cür adlanır. “Sənə həsr olunur, Firuz Mustafa...”
... ola bilsin ki, sizə təqdim edilən bu kitabın mənə o qədər də dəxli yoxdur. Çünki onun ərsəyə gəlməsində mənim heç bir rolum olmayıb; heç bu kitabda yazıları toplanan müəllifjərin əksəriyyətini mən şəxsən tanımıram da. Yəni, dediyim odur ki, mən bu kitabın müəllifi deyiləm və təbii ki, bu iddiada bulunmuram da.
... amma... deyəsən, mənə bir az aidiyyatı var bu kitabın.
... məsələ burasındadır ki, mənim yazılarım qeyri dillərdə çıxan bir sıra qəzet-jurnallarda nəşr ediləndən və tanınmış ədəbi saytlarda yerləşdirildikdən sonra peşəkar ədəbiyyatçılardan və oxuculardan çoxlu sayda məktublar almağa başladım; o məktubların böyük bir qismi mənim yazılarım haqda rəy, mülahizə və düşüncələrdən ibarət idi. Etiraf edim ki, arabir elektron poçtuma mənə həsr edilən məktublar da daxil olurdu. Və həmin şeirlərin bir qismi indi bu kitaba daxil edilib.
... doğrusu, mən ünvanıma göndərilən (və mənə həsr olunan) bütün şeirlərin məhz altında imzası olan müəlliflərə məxsus olduğunu israr edə bilmərəm; çox güman ki, o şeirlərin bir çoxunun öz “orijinal” müəllifəri vardır. Lakin bütün bunlara baxmayaraq mən “öz” müəlliflərimə dərin təşəkkürümü bidirirəm və indi oxuculara təqdim edilən şeirlərin heç birini qətiyyən “plagiat” hesab etmirəm. Çünki, möhtərəm oxucularım mənim yardıcılığıma dərin ehtiram və diqqətlə yanaşmış, öz ürək sözlərini poetik dillə ifadə etməyə çalışmışlar.
... “Sənə həsr olunur, Firuz Mustafa” məcmuəsinə daxil edilən şeirlərin müəllifləri arasında MDB məkanında və onun hüdudlarından kənarda yaşayan sənət və ədəbiyyat adamları üstünlük təşkil edir.
... və mənim üçün xoş olan bir də odur ki, ünvanıma şeir göndərənlərin mütləq əksəriyyətini dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan zərif cinsə mənsub şəxslər-qadınlar təşkil edir. Mən onların heç birini görməmişəm, onlarla şəxsi tanışlığım yoxdur. Fəqət bununla yanaşı, belə hesab edirəm ki, mənə ünvanlanan o şeirlərin müəllifləri dünyanın ən gözəl, ən ağıllı qadınlarıdır.
... kitaba, habelə, bizim ölkəmizin bir sira tanınmış söz adamlarının poetik nümunələri də daxil edilmişdir.
Mən bu kitabda həmin şeirlərin hamısını deyil, bəzi poetik nümunələri təqdim edirəm.
“Sənə həsr olunur, Firuz Mustafa...”
Sən millətin gərəyisən,
Firuz Mustafa,
Ürəklərin ürəyisən,
Firuz Mustafa.
Şahmar Əkbərzadə
Bu dünya durduqca yaşayacaqsan...
(Firuz Mustafanın 50 yaşına)
Əziz dostum, əlli yaşın mübarək,
Sən mənim gözümdə vüqarlı dağsan.
Gədəbəydə göz açmısan dünyaya,
Bu dünya durduqca yaşayacaqsan.
Xalq oğlusan, xalqdan ilham alirsan,
El dərdini romanlara salırsan,
Qəvvas olub dərinlərə dalırsan,
Elmin ümmanında ləl alacaqsan.
Böyük filosofsan idrakın dərin,
Qalacaq dünyada hər bir əsərin,
Gəzir dildən-dilə nə qədər şeirin.
Həm də şair adı daşıyacaqsan.
Tanrı vergisidir səndə istedad,
Yazıb-yaratmaqda qazanmısan ad.
Zəhmətsevərlikdə külünglü Fərhad,
Yalandan-riyadan necə uzaqsan.
Firudunam, heç nə demirəm belə,
Qələm hökm eylədi götürdüm ələ.
Səntək Mustafalar gərəkdir elə,
El yükü daşıyan sel olacaqsan.
19.02.02.
Firudin ŞİMŞƏK
“Sərhədsiz dünya”dır Firuz dünyası...
(Hörmətli dostum, filosof-yazıçı Firuz Mustafaya)
Alim, tərcüməçi, həm dramnəvis,
Filosof,, publisist, şair və nasir.
Bu söz də onundur, deyib qərəzsiz:
“Araq içməyəndən gözüm su icmir.”
Tez-taz ünvanına məktub göndərir
İnternet dostudur ərzin yarısı.
Eşidib başını yana döndərir,
Dodaq altda xoş söz deyir dayısı.
...Görərmi çirkaba batmışlar onu?
Acgözlər yaxşını qoymaz yaxına.
Öyrənmiş neçəsi meymun oynunu-
Öyrənsə xan olar “şöhrət dağına”.
Baş alıb artdıqca var hərisləri,
O, daş hasarları yıxmaq istəyir.
Vardır ürəyində qar təmizliyi,
Dünyaya qar kimi yağmaq istəyir.
Deyir yer üzündən hər riyanı sil,
Var olsun dünyada Haqq əlifbası.
Nəsillər dəyişir, itir soy, əsl,
“Sərhədsiz dünya”dır Firuz dünyası.
İlyas TAPDIQ
2012
Kaş ki bütün dostların
Dostluqda Firuz ola...
Dost arxadır insana,
Belə dostun yüz ola.
Əhdə vəfa qilasan,
“Dost”- deməyə üz ola.
Elin gözü tərəzi,
Ayırar əyri-düzü.
Bəyənər Haqqın özü,
Dost arası düz ola.
Ara hər yaşında dost
Ki, dura qarşında dost.
Süfrənin başında dost,
Çörəyində duz ola.
Dost da var üzdən iraq,
Ürəyinə çəkər dağ,
Beləsindən gen durmaq,
Üzülüşmək tez ola.
Rahil, çoxdur dost-yarın,
Dost-sərvətin, dost-varın.
Kaş ki bütün dostların
Dostluqda Firuz ola.
Rahil MƏMMƏD
Göylərdən asılmış tüldü Gədəbəy...
(Dostum Firuz Mustafaya həsr olunur)
Dağlar qışdan çıxıb yaza dönəndə
Lalədi, nərgizdi, güldü Gədəbəy.
Dumandan ağ örpək, əba geyəndə
Göylərdən asılmış tüldü Gədəbəy.
Dərin dərələri çağlayan səsdi,
Yaşıl ormanları behişt nəfəsdi,
Firuzun qəlbində ən kövrək hissdi,
Aşığın sazında seldi Gədəbəy.
Burda gül-çiçəkdən gözlərim doydu,
Bilmədim bayramdı, bilmədim toydu,
Qəlbini dağlara əmanət qoydu,
Tofiq bəlkə bir də gəldi, Gədəbəy.
Tofiq XƏLİL
“Qapı”dan o üzdə...
(“Qapı” romanının müəlllifi Firuz Mustafaya)
“Qapı”dan o üzdə ömrün illəri,
Qapıdan bu üzdə yoldumu görən.
“Dəniz köçü”ndəyik üzü Tanrıya,
Bizi haldan salan seldimi görən.
“Teatr meydanı”... günümüz oyun,
Dirijor əlini alnına qoyub.
Bir hesab başlanıb, kimlər nə sayır,
Cızdan çölə çıxan oldumu görən?..
Əqrəblər içində səfilmi olduq,
Ötən ömrümüzün səhvimi olduq.
Hər baxış Tanrıya uzanan yoldu
Sellər izimizi sildimi görən.
Oruc İsaqoğlu
Ustad
cərşəmbə öncəgörməsi
ədəbiyyat sürüsündən
yalamağa duz qalacaq.
teatronun səhnəsində
tək Mustafa Firuz qalacaq.
Elxan Zal
ƏR DAĞI TƏK UCA ADAM
Firuz Mustafaya həsr olunur
Ər dağına minnətdaram,
Min alqış Şınıx elinə!
Filosof tək düşüb, Firuz,
Adın ellərin dilinə.
Yurdumuzun göyləri tək,
Dərinsən, dərindən dərin.
Yer üzündə əl-əl gəzir,
Sənin ölməz əsərlərin.
Neçə sənət cəm olubdu,
Sənin müdrik qələmində.
Həm şairsən, həm də yazar,
Ədəbiyyat aləmində.
Sındırmadın qürurunu,
Dostlar bildi qüdrətini...
Çoxları tək sən də qardaş,
Almadın öz qiymətini..
Dəmir Gədəbəyli
Həyat nədir?
Filosof –yazıçı Firuz Mustafaya
Əzizim Filosof, de nədir həyat?
Bəlkə tamaşadır, sərgidir həyat?
Çatsın nəzərinə bilməyənlərin-
Sıfırdan-sıfıra yol gedir həyat.
Oqtay RZA
Firuz Mustafaya həsr edilir
Hərdən “Parlamantdə toy”-büsat olur,
Sariban olmusan “Dəniz köçü”nə.
Mən sənə “su” dedim, Firuz müəllim,
Sənsə atdın məni odun içinə.
Akif Əhmədgil
Bir dəniz ömrü var əsərlərində...
Gəldiyim qənaət budur ki, Ustad,
Qələmə aldığın yaşanan həyat.
Bir dəniz ömrü var əsərlərində,
Hər sözün biçimli, yerli- yerində.
Bilirəm, ilhamın qaynayar, daşar,
Sənin qəhrəmanın həmişə yaşar!
Allah insafını kəsib dövranın,
Hanı xalq yazarı adlı ünvanın ?..
Çox yazıb sizlərin almayım vaxtın,
Yaxşı sənətkarın çox yatır baxtı...
Allah ömür versin yaşa, yaz, yarat,
Bəlkə qələmindən utana həyat.
Sözün aləmində bir az kəsadam,
Qəbul et təbriki, mənim ustadım.
Çən bilən altmış beş ən kamil vaxtdı,
Gülür üzünüzə zirvənin taxtı.
Əbülfəz Əhməd
Firuz Mustafaya ithaf olunur
Qələmin kəsərli, gözlərin iti,
Əsərlər yaratdı ağlın, kamalın.
Qılıncdan da oldu sözlərin iti,
Mənəvi paklıqdır sənin amalın.
Sənin hər janrda sözün güclüdür,
Nə yazsan həmişə uğurlu olub.
Həyata baxışın necə ülvidir,
Yaşadığın ömür mənalı olub.
Sükan arxasında möhkəm dur, dostum,
Nəsillər gözləyir əsərlərini.
Qoy əbədi olsun bu ömür, dostum,
Qoru gələcəyin nəsillərini.
Polad Qazançalı
Alloh ne’matidir bizlarga balki,
Dardu alam ila o’rtansa bu jon.
Mayli, yo’llar yiroq bo’lsalar ham ki,
Masofa bilmasin qalblar hech qachon.
Hamisha asragin UNI Allohim,
Yolvordim Yaratgan Egam, panohim. Yomon kunlaringni ko’rmagin ravo,
Dardu alamiga o’zing ber davo.
Kechir xatolarin, suyanchigi bo’l,
Ato et hamisha nurli, yorug’ yo’l.
Sof qalbli insonlar bo’sin doim yor,
Do’stga zor etmagil,dushmaniga xor.
Xotirjamlikni sen aylagil hamroh,
Hayotida topsin hamfikr hamroz.
Yagona iltijom – omon bo’lsa bas,
Nasib etmasang-da diydor bir nafas….
Şahlo Sabr (Özbəkistan)
“Firuz Mustafa” cənablarına pay olsun...
Zülmat işığından gəlirdilər
Alinlarinda qanun damğası
Qulağlarında
Uğursuz qayaların yaşıl addımı
Hörüklərin
Bağırtı buludları gəlın gedirdi
Və damlalar
Söyüşlərin gözində gızlənən
qara zəncirlər
Zülmat işığından gəlirdilər
Ovuclarinda bir vətən kölgə
Qılınclarında
Aynalı yarpağların zıngıltısı
Və su tuluğlarında
Dumanlı əllərin qışqırtısına
qarğanan qara gözlər
Addımlari
Sırsıralı alovların soyuq küləyi
Zülmat işığından gəlirdilər
Başsız ağaclar sancılanan torpaq
Şafaq kölgəsində ayaq yalin sevgi
Kağızların sətir başinda
Baltalı qanun
Və dənizlərin dənizində arxalı qəbirlər
Çağırır
Səsimi səsində darıxdıran o qiz
Ağlayıram
Ağzımdaki köhnə qıfılı
Və çəkirəm
Caynağımda yüzmin illik faciə yukunu
Uy y y y
Mən
Qəhbələrin dodağlarina
əkilən qəbir ayəsi
Sən
Payız ocağında addımlanan
çaxır tomurcuğu
Və biz
Saman solu inamlara qarşı qəzəb qılıncı
Uy y y
Zülmat ışığından gəlir...d...i...lər
Kamil Qəhrəmanoğlu
(Təbriz)
«Посвящается тебе, Фируз Мустафа…»
ГОРОД ДЕТСТВА
Всплывает в памяти восточным силуэтом
Мой город детства необычной красоты.
Осталось сердце в нём навечно, но, при этом,
Умчалась, бросила его средь суеты.
Друзья, которым так и не нашла замену,
Остались там, за перечёркнутой строкой...
С Бакинским ветром ждали в жизни перемены,
С Бакинским морем забывали мы покой.
Весной красивой убегали от уроков
Бродить по городу любимому тайком.
Бакинской дружбе не подвластны злые сроки,
Она осталась навсегда сухим пайком.
И наша сказочная юность так похожа
На город детства зеленеющей весной!
Досталось всем нам испытать душой и кожей
И холод бед, и испытаний тяжкий зной.
Всплывает в памяти восточным силуэтом
Мой город юности...И дружбы, и любви...
Бакинский воздух завещал мне быть поэтом
С бакинской искренностью в творческой крови.
20.03.2010 г.
Людмила Курышева
USHAQLIQIMIN SHEHERI
Yene menim yaddashimdan boylanib baxir
Otub-kecen ushaqliqin gozel sheheri.
Yene menim ureyimi yandirib-yaxir
Menim qaynar ureyimin sonen seheri.
O dostlari men hec zaman tapa bilmedim,
Onlar itdi qaralanmish misralar kimi.
Konlum Baki kuleyinden qopa bilmedi,
Xezer oldu ureyimin doqma sakini.
Yaz gelende derslerden qachib xelveti
Dolashardiq kucheleri sevgilimizle.
Yox Bakida kimlerese hesed adeti,
Sanki donub genclesherdi Baki da bizle.
Bizim naqil gencliyimiz nece de oxshar,
Nece xoshdu bizim naqil ushaqliqimiz.
Biz heyatda neler gorduk-gorduk boran, qar…
Ezab gorduk, aqri gorduk bu heyatda biz…
Yene menim yaddashimdan boylanib baxir
Menim genclik, menim sevgi, dostluq sheherim.
Baki mehi sheir kimi qelbime axir,
Yene baxib gulumseyir doqan seherim.
Lyudmila Kurışeva
(Tərcümə edən: F.M.)
В книге, представленной вниманию читателей, собраны образчики поэзии, т.е. стихи посвященные Фирузу Мустафу.
Среди авторов стихотворений преимущество составляют представители литературы и искусства, живущие в СНГ и за его пределами.
«Посвящается тебе, Фируз Мустафа…»
… возможно, что представленная вам книга не имеет ко мне никакого отношения. Так как в создании ее не играю никакой роли; даже с большинством авторов, чьи произведения собраны в этой книге, я лично не знаком. То есть, я хочу сказать, что я не автор этой книги и естественно, даже не претендую на это.
… но, кажется, все-таки немного отношения ко мне она имеет. …дело в том, что после публикации моих произведений в некоторых иностранных газетах и журналах и известных литературных сайтах, я стал получать огромное количество писем от профессиональных литераторов и читателей; большую часть писем составляли размышления, отзывы, рассуждения о моих произведениях. Признаюсь, что и на мою электронную почту поступали письма, посвященные мне. И некоторая часть этих стихов включена в эту книгу.
… честно говоря, не буду настаивать на том, что письма, адресованные (и посвященные) мне, принадлежат авторам, чьими именами они подписаны; вполне возможно, что у этих стихов есть свой, «оригинальный», автор. Но, несмотря на все это, я выражаю своим авторам глубокую признательность и не считаю «плагиатом» ни одно из представленных вниманию читателей стихотворений. Так как, мои уважаемые читатели и коллеги отнеслись к моему творчеству с глубоким почетом и вниманием, постарались все свои пожелания выразить поэтическим языком.
среди авторов стихотворений, вошедших в брошюру «Посвящается тебе, Фируз Мустава», преимущество составляют представители литературы и искусства, живущие в СНГ и за его пределами.
… и самое приятное для меня это то, что абсолютное большинство отправивших мне свои, письма составляют представительницы прекрасной половины человечества – женщины. Я не видел ни одну из них, лично с ними незнаком. Однако наряды стихов, с этим считаю, что авторы писем, адресованных мне, самые красивые, самые умные женщины в мире.
… также в книгу были включены поэтические образцы поэтов и писателей нашей страны.
***
Фируз Мустафа! Спасибо Вам за стихи.
В них я слышу музыку слов Омара Хайямы.
Прекрасные получились у Вас стихотворения.
Большое спасибо за это наследие в творении.
Пишите, пишите больше по музыке О.Хайямы.
Не забудут потомки Вас и ваши стихи.
В них память о всех наших днях есть,
В них воспевается и совесть и честь.
Всегда, передавая жизнь в стихах, Вы людям нужны,
Хоть и живете в далеком столетии от О.Хаямы.
Людмила Филатова (Lyudmila Filatova)
Читаю: - Лейла и Меджнун,
Иван да Марья - вижу рядом.
Кто ты, Фируз, властитель струн
Души своей. Ты нежным взгядом
Любимую ласкаешь тайно,
О ней мечтаешь в тишине.
Читаю я, и вот что странно,
Слова, как будто обо мне.
Поэт ты - Фируз Мустафа,
Любовь воспел - она жива... )))
Тамара Брославская-Погорелова
Мое постмодернистское сердце
Чует старость- предвестницу смерти.
(Firuz Mustafa)
* *
Пост-модерновое сердце
Бъётся о древнюю клеть.
Ворон погоста предвестник
Каркает благостно «Смерть»,,,
Время навесит засовы
И начертИт имена.
Пушкин, Хайям, Казанова.-
Тлен. Оборвалась струна.
Громом рассыпались тризны,
Выцвел рассвета кумач.
Есть окончание в жизни-
Нам она вечный Палач.
(31.08.2009)
Екатерина Хэн Гальперина
Я с доброго детства дышала тобой,
Седой и задумчивый Каспий...
Ты так величав при погоде любой:
И в штиль, и средь ветреных распрей!
Цветастою радугой солнечный луч
Рисует мазутную плёнку,
Да чайки играют в объявленный путч,
Резвясь то с волной, то в сторонке.
А стайки креветок несутся стремглав -
Колючие, быстрые стайки...
И, памяти львиную долю забрав,
Живёшь в ней, Хазар*, без утайки.
Я столько тебе доверяла своих
Таких сокровенных мечтаний,
И пусть разделила судьба нас двоих
Густой пеленой испытаний!
Простор твой и сила остались во мне
Характером, внешне спокойным -
Как банки** в пологом припрятаны дне,
Черты в нём крепки и достойны.
Давно не дышу чудным запахом волн,
Но помню, как вместе с тобою
В тот первый рассвет, что надеждами полн,
Вошла выпускною весною.
12.07.2010 г.
* Каспий - Каспийское море. По-азербайджански - Хэзэр дэнизи.
** Банки: на пологом дне Каспийского моря часто встречаются углубления, называемые банками, что делает его непредсказуемым.
© 1999-2010,
Людмила Курышева
***
Господи Боже, рано всё-таки, зачем ты его написал?
Нет-нет, я только прикинул, что и кому достанется...
Перевод хорош, всё складно, жизнь ведь прожита страшная!
Не спеши, Мустафа, дорогу свою ещё не достроил, не спеши...
Спасибо, что в гости зашёл, а по-русски я складно пишу или нет?
Жаль, ты промолчал, у меня для тебя, к сожалению, перевода нет...
Браво-браво! Достучался, и мне вдруг открыли!
Вытер ноги, вымыл руки, мне стол уже накрыли...
Приятного аппетита - первое суп? Очень горечее!
Во втором ряду я тебя и себя не нашёл, скушали?
Вот и третье, зачем же так много? Кислый компот!
Подожди, приятель, немного, скоро любовь придёт...
Да, а ведь это конец! Да, ты молодец!
А то, у меня конец всем концам конец...
Что ты говоришь! Показать? Лучше пиши!
Ты испугался? Да нет, а конец ведь начало...
Продвигаю это по рейтингу, хочу, чтобы добрые люди прочитали!
Твой свет не меркнет на моём окне! Ты прийдёшь сегодня ко мне?
Да, ведь и я когда-то в парке видел чудо на лавке!
О, Господи, оно очнулось! Пошло своей дорогой?
Почему ты перестал писать, в гости приходи, будем петь!
Голоса никакого? Но моей внучке песни и стихи нравятся...
Виталий Гольдман
***
ФИРУЗ! Твое: «Любите всем сердцем всех женщин на свете!»
МУСТАФА говорит, что они- как цветы иль ласковый ветер.
ХОтел бы добавить, что мы сами порою за все в этой жизни в ответе,
ЛАЙ многих противников пропустим и путь станет светел,
ЛЕВ, говорит, он жизнь повидал и немало он видел на этом, ведь,свете...
С великим добром, ассалам алейкум...
Лев Холай
04.07.2009
Благодарю Вас искренне, Фируз!
И Вам желаю творческих успехов.
Попробовала Ваше творчество на вкус.
Прекрассно пишете стихи про женщин!
Эмма Вадровник
22.09.2009
Спасибо Вам, Фируз!
Я говорю Вам добрый день!
Я говорю Вам доброй ночи!
Любите, коли любить не лень!
Любите, если сердце хочет!
Евгения Шендрика
26.10.2009
Жаль, что перевод не отражает обычно всей красоты стихов автора, когда они написаны на родном языке!
Моды изменчив нрав,
Сегодня возносим,
Назавтра лишаем прав.
Если мода диктует указ,
То платье не радует глаз.
Одно лишь вечно на свете,
Одно согревает кровь,
Не стареет на древней планете
Только любовь,
Только любовь.
Любить - как Лейла и Меджнун,
и - как Ромео т Джульетта,
дыханием касаясь струн -
всего лишь значит быть поэтом.
И поэтический экстаз,
звенящий сурами Корана,
Апостольским посланьем в нас,
душе людской Любовью данный,
заставит сердце трепетать
желаньем мыслить и страдать.
Михаил Журавлёв
“TEATR MEYDANI”
Yeni nəşrlərdən olan bu kitanın müəllifi, bədii və fəlsəfi əsərləri ilə oxuculara yaxşı tanış olan yazıçı Firuz Mustafadır. Onun “Çəhrayı tunel”, “Qara heykəllər”, “Ölümə açılan qapı”, “Nuhun ölümü” və sair romanları, çoxlu elmi-publisist yazıları çap olunmuş, səhnə əsərləri tamaşaya qoyulmuşdur. Müəllif yeni çapdan çıxan “Teatr meydanı” adlı romanını detektiv janrda qələmə almışdır. Əsər oğurlanmış bir uşağın taleyindən bəhs edir.
“SAKA” şirkətinin sahibi Dəmir Səlimovun yeddi yaşlı oğlunu oğurlayıb, əvəzində bir milyon dollar tələb edirlər. Yazıçı tək övladın oğurlanmasının bu ailəyə çəkdirdiyi əzabları, axtarış əməliyyatına başlayan Rufiz Çələbinin bir dedektiv kimi təcrübə və qabiliyyətini necə reallıqla qələmə almışdırsa, kitabı oxuduqca sanki hadisələrin içərisinə düşür, həyəcanlanmaya bilmirsən.
Bu cinayətin izi Ermənistana gedib çıxır. Detektiv Rufiz Çələbi cinayətin izi ilə başqa bir adla Ermənistana gedir. Sonunda Ermənistanın “Shark” xəbər agentliyi Azərbaycanın xüsusi xidmət orqanları tərəfindən Ermənistana göndərilmiş “Mark Abramoviç” ləqəbli türk Rufiz Çələbi haqqında məlumatlar toplayır və onun axtarışda olduğunu bildirir, dövlətin Qərb sərhədində yerləşən qoşun hissələrinə, əsgər və zabitlərə ayıq-sayıq olmağı tapşırır. Belə bir məlumat da yayırlar ki, Rufiz Çələbi tezliklə tutulub ifşa olunacaq. Amma nədənsə qazdan ayıq ermənilər qeyrətli türk balasını ələ keçirməyi bacarmırlar.
Oğurlanmış uşağın hansı yollarla valideynlərinə qaytarılması, Rufizin min bir əzab-əziyyətlə vətənə dönməsi kəskin süjetlə qələmə alınmışdır. Kitabda müəllifin ermənilərin torpaqlarımıza təcavüz etməsindən sənədli əlavələri də var. Bədii roman kimi qələmə alınmış “Teatr meydanı” əsəri illərlə xalqımızın başına gətirilmiş faciələrin bədii ifadəsidir.
İnanırıq ki, Firuz Mustafanın yeni kitab da oxucular tərəfindən maraqla qarşılanacaqdır.
Zəkurə Quliyeva
“AZƏRBAYCAN” qəzeti, 28 oktyabr 2001-ci il
“100 TÜRK ETNOSU”
Firuz Mustafanın yeni kitab belə adlanır
Filosof, yazıçı-dramaturq Firuz Mustafanın tərtib etdiyi yeni kitab belə adlanır – “100 türk etnosu”
Öz orijinallığı ilə diqqəti cəlb edən “100 türk etnosu” kitabında oxucular bir çox yeni və maraqlı faktlarla tanış olur. “Araz” nəşriyyatının rus dilində nəşr etdiyi kitabda tarixi dövlətlərə və dövlətçiliyə malik, böyük əhali kütləsinə malik xalq və millətlərlə yanaşı, elmi ədəbiyyatda həyatı və mühiti geniş şəkildə öyrənilməyən türk etnos və subetnosları haqda da söhbət açılır. Atuşlar, barabinlər, beltirlər, karluklar, göymolçanlar, kuraminlər, soyotlar, telenqitlər, teleutlar, tofalar, tubalar, şorlar, xotonlar, senqellər, şarlar, yuryuklar müvafiq elm sahələrinin nisbətən az tədqiq etdiyi məhz bu cür azsaylı etnoslara aiddir.
Təkcə bir faktı əminliklə demək olar ki, türklər insan ayağının dəydiyi bütün qitələrdə, insan əlinin çatdığı bütün relyeflərdə yaşamış və yaşamaqdadır. Tarix şərait elə gətirib ki, indiyəcən onlarla türk etnosu, türk dili, türk imperatorluğu yer üzündən silinmiş, tarixə qovuşmuşdur.
Tərtibçinin yazdığı ön sözdə qeyd olunduğu kimi, bu gün dünyanın heç bir dilini türk dilinin, türk leksiminin təsirindən kənarda təsəvvür etmək mümkün deyildir. Heç şübhəsiz ki, dünyanın Şumer, Skif, Etrusk kimi ən qədim sivilizasiyalarında türk mədəniyyətinin pozulmaz izləri qalmaqdadır.
Oxuculara təqdim olunan kitabda 100 türk etnosu və subetnosu haqqında söhbət açılsa da, artıq qeyd olunduğu kimi, onların sayı bu rəqəmdən dəfələrlə çoxdur.
“REYTİNQ” qəzeti, 12 fevral 2012-ci il
“TEATR MEYDANI”
Əslinə baxanda bu dünyanın özü elə meydandı. Və bu meydanda hər kəs öz atımı çapmağa çalışır. Təki büdrəmələr olmasın. Elə büdrəmələr də həmin meydanı teatra, səhnəyə çevirir. Biz də həm tamaşaçı oluruq, həm ifaçı. Bu fikirləri elə-belə, sözgəlişi demirəm. Çünki iki dəfə oxuduğum və oxuyub qurtarandan sonra da xeyli xəyala daldığım “Teatr meydanı” məni həm keçmişə qaytardı, həm də bu günlə üz-üzə qoydu.
Firuz Mustafa mətbuat aləmində, söz sahəsində çoxdan tanınır, təkcə jurnalist kimi yox, həm də gözəl yazıçı kimi. Onun qələmindən çıxan bir neçə kitabı oxuyub qurtarandan sonra hiss etmişəm ki, Firuz müəllim təkcə bədii təfəkkürün gücü ilə yox, həm də daxilindəki söz yatırının, duyğuların işığında qələmlə həmsöhbət olur. Onun yazıları oxucunu özünə çəkir, oxucunu düşündürür. Oxucunu özünü vərəqləməyə, özünü yenidən dərk etməyə səsləyir. “Teatr meydanı”nında olduğu kimi.
“Teatr meydanı” ilk baxışda çox adi süjet üzərində qurulub, yazılıb. İş adamı olan Dəmir Səlimovun ciyərparası, balaca Yavuz şər qüvvələr, yəni milliyyəti olmayan pul hərisləri tərəfindən oğurlanıb. Oğurlanmış uşağı Yerevana aparırlar. Bu işdə “özümüzünkülər” də ermənilərlə əlbirdir. Hüquq-mühafizə orqanları iş görmək iqtidarında deyillər. Belə bir məqamda müstəqil dedektiv Rufiz Çələbi “Mark Abramoviç” adı altında yəhudi pasportu ilə Yerevana gedib çıxır. Bu sadə süjet ətrafında çox dinamik, adamı həyəcanlandıran səhnələr baş verir. Həmin səhnələrdə övladı oğurlanmış valideynlərin hissləri ilə yanaşı, pul qazanmaq istəyən qara niyyətli adamlar, onların havadarları, eləcə də Yerevanın, yəni daşnakların yuvası olan bir şəhərin bütün ab-havası, siyasi, hərbi durumu göz önündə canlandırır.
Firuz Mustafa bu əsərində Ermənistandan Azərbaycana gələn yolların – istər dağ, istər şose yollarının, eləcə də Yerevanın özünün xəritəsini çəkib. Şəxsən mən bir vaxtlar olduğum həmin şəhəri elə bil yenidən gəzdim. Ünvanlar nə qədər dəqiq, faktlar nə qədər sərt əks olunub. Zənnimcə, bu kitabı oxuyan hər kəs mütləq içərisində düşmənə, uşaq oğullarına, bir sözlə, naqis ünsürlərə qarşı nifrət bəsləyəcəkdir. Sadəcə ona təəssüflənirəm ki, bu kitabı oxumaq imkanı indi çoxlarımızın imkanı xaricindədi. Mən isə sadəcə oxucu təəssüratımı – yazdığım bu kitab haqqında ən böyük söz demək imkanımı tənqidçilərin öhdəsinə buraxıram.
Əbülfət Mədətoğlu
“ƏDALƏT” qəzeti, 15-21 sentyabr 2001-ci il
Firuz Mustafa yaradıcılığı haqda yeni kitab
Qaziantep Universitetinin (Türkiyə) professoru, fəlsəfə üsrə elmlər doktoru Babək Qurbanovun “”Firuz Mustafanın yaradıcılığına baxış (Dörd cəhət)” adlı kitabı işıq üzü görmüşdür. “MBM” nəşriyyatının çap etdiyi yeni kitabda müəllifin tanınmış filosof, nasir, dramaturq Firuz Mustafanın elmi və ədəbi fəaliyyəti haqqında müxtəlif illərdə yazdığı, Türkiyə və Azərbaycan mətbuatında yayınlanan məqalələr toplanmışdır.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Babək Qurbanov böyük sənətkarımız, Azərbaycanın Xalq şairi Osman Sarıvəllinin övladıdır. O, uzun illərdir ki, elmi və pedaqoji fəaliyyətini Türkiyə Respublikasında davam etdirir.
Yeni kitabın rəyçisi professor Bədirxan Əhmədov, redaktoru isə ədəbiyyatçı Fazil Mustafayevdir.
QAYIT, QAYIT GERİ!
“Mədəniyyət” qəzetinin 2002-ci il 12 oktyabr tarixli sayında Firuz Mustafanın müzakirə təriqi ilə dərc edilmiş “Qayıt, gəl!” sərlövhəli ürəyimcə oldu. Müəllif mahnı janrının problemlərinə toxunur, musiqi ilə mətnin (sözün) vəhdətindən danışır, mahnılara yazılan qüsurlu şeirlər tənqid atəşinə tutur.
Həmin məqaləni həyəcansız oxumaq mümkün deyil.
Bilmirəm, bunun axırı hara gedib çıxacaq. Milli musiqi xəzinəmizi zibilləndirən, zəif, sönük şeirlərə yazılmış bayağı mahnıları radio və televiziyamız görəsən nə üçün efirə, ekrana buraxır?
Müəllif səbr və təmkinlə müəyyən araşdırmalar aparmış, eyni mövzuda (“Qayıt, gəl!”) yazılmış cansıxıcı, primitiv nəğmə mətnlərini vicdanla, ədalətlə təhlil etmişdir. Məqalə müəllifi Sədaqət Arifqızının “Qayıda bilsən”, Sevda Məmmədlinin “Qayıdacaqsan”, “Qayıtma geri”, Əliheydər Mirzəbəyovun “Qayıt, gəl!”, “Qayıt, gəl, bəsdi, sevgilim”, Möhsün Əhmədin “Qaytar geri” (sözləri özünəməxsusdur), Cavanşir Quliyevin “Qayıt, gəl”, Aygün Səmədzadənin “Qayıtma” adlı mahnılarına söz yazmış Zenfira Əlişqızı, Zəhra Həsənova, Hüseyn Sözlü, Kəmalə Şıxəliqızı, Əhmədağa Şahin, Zakirə Allahverdiyeva və sönük şeirlərindən konkret parçalar göstərir və musiqi ictimaiyyətini ayağa qaldırır ki, bu cür basmaqəlib sözləri olan mahnılara meydan verməyək.
Bu, əlbəttə, təzə məsələ deyil. Bir sıra mahnılarımıza (hətta təsniflərimizə də) yazılan bayağı sözlər zaman-zaman tənqid hədəfinə çevrilmiş, dinləyicilərin, tamaşaçıların haqlı narazılığına səbəb olmuşdur. 70 illik həyatında mən bunun canlı şahidi olmuşam. 1940-cı illərdə el şənliklərində belə bir mahnı eşitmiş və o vaxt uşaq ağlımla buna təəccüblənmişdim:
Uca dağlardan aşaram,
Yanıma kəniz qoşaram.
Paşanın qızın versələr,
Kasıbın qızın boşaram(?!).
Heey, ay qarlı dağlar,
Səndə nələr var?!
Köhnə mahnılarımıza təzə ruh, təzə nəfəs gətirən qüdrətli xanəndəmiz Əbülfət Əliyev sonralar bu mahnının da sözlərini yenidən işlədi və ona təzə mad verdi: “Saçları burma”. Həmin xalq mahnısı Əbülfət Əliyevin ifasında bu şəkildə milli radiomuzun qızıl fonduna düşdü:
Ay doğdu, işıq verdi,
Yerə yaraşıq verdi.
Səndə olan düz ilqar
Könlümə işıq verdi.
Heey, saçları burma,
Uzaqda durma...
Sovet dövründə MTS-lərin qızğın fəaliyyət göstərdikləri vaxtda peşəkar bəstəkarlarımızın biri “Gəlmədin” adlı bir mahnı yazmışdı. Sevgi mövzusunda qələmə alınmış bu nəğmə xalq artisti Gülağa Məmmədovun və başqa müğənnilərin ifasında radioda tez-tez səslənərdi. MTS-dən yuxarıda dayanıb intizarla nişanlısını gözləyən oğlan sevgilisinə məzəmmətlə deyirdi:
Dayanmışam MTS-dən yuxarı,
Seyr edirəm bizim qarlı dağları,
Dünən dedin gələcəyəm,
gəlmədin,
Qəlbimdəki döyüntünü
bilmədin...
Çox keçmədi ki, MTS-lər maşın-traktor stansiyaları ləğv olundu, əvəzində maşın-traktor təmiri stansiyaları yaradıldı. Müğənni mat-məəttəl qaldı. O, indi radioda, musiqi məclislərində çıxıb necə oxuya bilərdi: “Dayanmışam maşın-traktor təmiri stansiyasından yuxarı (?!.)
Beləliklə, gül kimi bir mahnı konsert proqramlarından avtomatik olaraq çıxdı.
Zəif və sönük sözlərinə görə bu vaxtacan neçə-neçə gözəl mahnılarımız çıxdaş olub...
O vaxtlar mahnı yaradıcılığında ciddi intizam vardı, zəif əsərlərə yol verilməzdi. Bəs, vəziyyət indi necədir? İndi özünü şair adlandıran bəzi cızmaqaraçılar ucuz şöhrət dalınca qaçaraq sönük şeirlərinə mahnı yazdırırlar. Sonra bu mahnılar neçə-neçə kasetlərə düşür, radio və televiziyada qulaqlarımızı döyənək edir. İndi oğulsan bu “mahnıları” susdur görüm, necə susdura bilərsən.
Soruşmaq istəyirəm: “Məgər müstəqillik, demokratiya, söz azadlığı budurmu?”
Pul öz işini görür. İqtisadi çətinliklər dövründə çox şeyi həll edən puldur. Pulun varsa, kasetin də buraxılacaq, klipin də, hələ kitabların da...
F.Mustafanın “Mədəniyyət” qəzetində dərc olunmuş “Qayıt, gəl!” adlı məqaləsi mənəvi sərvətimizə hörmətlə yanaşan təəssübkeş oxucunu dərindən düşündürür. Orada qaldırılan məsələyə laqeyd yanaşmaq olmaz.
Arzu edərdim ki, ziyalılarımız, musiqi ictimaiyyətimiz bildirib, məqalənin müzakirəsinə qoşulsunlar. Yaxşı olardı ki, həmin məqalə Yazıçılar Birliyində, Bəstəkarlar İttifaqında, Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində müzakirə edilsin. Və primitiv, bayağı mahnıların qarşısı alınsın.
Məqalə adı çəkilən “Qayıtma geri!” adlı mahnının (sözləri Zahir Abbasındır) bir bəndini diqqətinizə çatdırıram:
Çox dedim, “qayıt gəl”,
getdin, gəlmədin,
Sənsiz nələr çəkdim,
onu bilmədim.
Gözümdən göz yaşın
gəlib silmədin(?).
Niyə qayıtmısan, tərk et
bu yeri.
İtil gözlərimdən,
qayıtma geri!
Hər şeyin bir həddi-hüdudu olmazmı, canım? Lirik qəhrəman heç bir etika və hörmət gözləmədən keçmiş sevgilisinə “itil” deyir. İnsana yox, itə deyərlər: itil, yəni sürük burdan!
Türkiyə radiosu və televiziyasından, orada istehsal edilən maqnitofon kasetlərindən görün qulaqlarımız nələr eşidir: “Vicdansızın qızı!”, “Başımın ətini yedin”, “Arkadaşım eşşək!” və sair və ilaxır.
Azərbaycan mahnı yaradıcılığına qoşulan, “İtil gözlərimdən!” deyən qələm sahibləri bəlkə elə türk arkadaşlarımızdan “bəhrələnirlər?”
Mən Firuz Mustafanın “Qayıt, gəl!” adlı məqaləsindən təsirlənərək mahnılarımıza bayağı sözlər yazan hər bir qələm sahibinə üz tutub deyirəm:
- Qayıt, nə qədər ki, gec deyil, bu zərərli yoldan qayıt. Zərərin yarısından qayıtmaq özü də xeyirdir. Zövqümüzü korlama. Ucuz şöhrət dalınca hara qaçırsan?! Qayıt, bala qayıt geri!..
Xudaverdi ƏLİZADƏ,
Respublikanın “Qabaqcıl maarif xadimi”,
Müharibə və Əmək Veteranları Şurasının üzvü
“MƏDƏNİYYƏT” qəzeti, 26 oktyabr 2002-ci il
Firuz Mustafanın yeni kitabları təqdim olunub
Ötən gün Yazıçılar Birliyində yazıçı-dramaturq Firuz Mustafanın "Dəniz köçü" və "13-cü hekayə" kitablarının təqdimatı keçirilib. Tədbiri giriş sözü ilə açan Yazıçılar Birliyinin katibi Arif ƏmrahoğluFiruz Mustafanın həm dost, həm də yaradıcı insan kimi çox gözəl xüsusiyyətlərə malik olduğunu vurğulayıb.
"Firuz Mustafa yaradıcılığı yeni dövrün ədəbi hadisəsidir". Bu fikri tədbirdə filologiya elmləri doktoru Bədirxan Əhmədli səsləndirib. Şair İlyas Tapdıq F.Mustafanı yaradıcılığa başladığı ilk vaxtlardanmüşahidə etdiyini və onun ədəbi fəaliyyətində hərtərəfli inkişaf gördüyünü deyib: "Firuzun yaradıcılığı çoxşaxəlidir. Həm publisist, həm yazıçı və dramaturq, həm də ziyalı kimi fəaliyyətini ürəkdən bəyənir vəyüksək qiymətləndirirəm".
Tənqidçi-publisist Bəsti Əlibəyli F.Mustafanı Azərbaycan yazarları içərisində heç bir nəsil təsnifatına sığışmayan, "dünənin, bugünün və sabahın yazıçısı" kimi səciyyələndirib.
Tədbirdə millət vəkili Nazim Məmmədov, şair Musa Ələkbərli, publisist Hicran Hüseynova və digər qələm sahibləri də F.Mustafanın yaradıcılığının məziyyətləri haqqında söz açıblar.
Sonda F.Mustafa şəxsiyyəti və yaradıcılığı haqqında söylənilən fikirlərə görə minnətdarlığını bildirib.
Hüsniyyə İSMƏTQIZI
525-ci qəzet.- 2009.- 14 may.- S.7.
YENİ KİTAB
“SİFƏT”DƏKİ SİFƏTLƏR
Sevinclə qarşıladığımız yeni ilə Firuz Mustafa daha bir sevinc qatdı. Belə ki, elə bu ərəfədə onun monopyeslərdən ibarət “Sifət” adlı kitabı işıq üzü gördü. Kitabda filosof, yazıçı, dramaturqun 5 pyesi özünə yer tapıb. Pyeslər F.Mustafanın fakir dünyasının, düşüncələrinin, həyatı müşahidələrinin məhsuludur. Sosial mövzuları, cəmiyyətdəki sifətləri özündə əks etdirdiyindəndir ki, məhz kitabın adı da belə adlandırılmışdır. Pyesləri oxuduqca gündəlik həyatımızda rastlaşdığımız müəyyən şəxslərin obrazları bird aha gözümüz önündə canlanır “Musiqili məktublar”dakı ailənin taleyi dövrümüzdə tez-tez baş verən hadisədir. “Müqəvva”, “Sifət”, “İfritə” və “Məruzə”dəki surətlər bir-birindən fərqli olsalar da onları bir fakt birləşdirir. Faktsa zamandır.
“Müqəvva”nın üzərində dayanmaq istərdim. Məncə bu əsər kitabdakı pyeslərin ən güclüsüdür. Təsadüfi deyil ki, bu əsər Naxçıvan Dövlət Teatrında və “Yuğ” Dövlət Teatrında səhnə həyatı tapıb.
İnanıram ki, kitab hər kəsin ürəyinə yol tapacaq və hər kəs bu əsərlərdən özünə aid olan nəyisə tapıb götürə biləcək. Bir də yəqin ki, əsərlər teatrsevərlərin marağına səbəb olmalıdır.
Minlərlə elmi, bədii və publisistik, “Çəhrayı tunel”, “Teatr meydanı”, “Dünyanın rəngi”, “Göyəm kolları”, “Kəhrəba” və s. kitablar müəllifi 2001-ci ildə “Adsız” pyeslər toplusuna görə C.Cabbarlı mükafatına layiq görülmüş, əsərləri bir çox teatrlar tərəfindən səhnələşdirilən F.Mustafa 2003-cü ildə məhsuldar yaradıcılıq və sənət uğurları arzulayırıq.
LALƏ AZƏRİ
“MƏDƏNİYYƏT” qəzeti, 18 yanvar 2003-cü il
FİRUZ MUSTAFA – 50
Tanınmış yazıçı-filosof Firuz Mustafa 1952-ci ildə Gədəbəy rayonunun İsalı kəndində (Şınıq mahalı) anadan olmuşdur. O, yaradıcılığa ötən əsrin 70-ci illərində başlamışdır. İlk yazıları “Azərbaycan gəncləri”, “Bakı”, “Azərbaycan müəllimi” qəzetlərində işıq üzü görüb.
1985-ci ildə “Göyəm kolları”, 1989-cu ildə “Dünyanın rəngi” adlı povest və hekayələr kitabı “Gənclik” nəşriyyatında çap olunmuşdur. Sonrakı illərdə “Çəhrayı tunel”, “Teatr meydanı”, “”Kəhrəba”, “Adsız” və s. kitabları nəşr edilmişdir. Bir neçə il əvvəl “Azərbaycan” jurnalında çap olunmuş “Ölümə açılan qapı” əsəri onun yaradıcılıq uğuru kimi dəyərləndirilir.
F.Mustafa uzun illərdir ki, elmi fəaliyyətlə məşğul olur. 1980-cı ildən Milli Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə, Hüquq və Sosiologiya İnstitutunda çalışır. Bədii və mənəvi mədəniyyət problemlərinin tədqiqi ilə məşğuldur. 1985-ci ildə fəlsəfə üzrə namizədlik, 1992-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. “Mənəvi tələbatın inkişaf dialektikası”. “Bədii mədəniyyət və mənəvi tələbat”, “Sərhədsiz dünya” və s. monoqrafiyaları uzun və gərgin tədqiqat işinin məhsuludur.
Onun elmi və bədii əsərləri bir sıra xarici dillərə tərcümə olunmuşdur. F.Mustafa bəzi qiymətli fəlsəfi nümunələri - N.Berdyayev və F.Nitsşenin fəlsəfi əsərlərini dilimizə tərcümə etmişdir. Habelə “Putin. Birinci şəxsdən” adlı əsərin tərcüməçilərindən biridir.
F.Mustafa pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, ali və orta məktəblərdə dərs demişdir. O, uzun illər mətbuat sahəsində çalışmış, “Azərbaycan gəncləri”, “Mədəniyyət” qəzetlərinin əməkdaşı, “Maarifçi” qəzetinin baş redaktoru, “İdrak” qəzetinin təsisçisi olmuşdur. Vaxtilə Azərbaycan TV-də müəllifi və aparıcısı olduğu “İlham”, “İdrak” elmi-publisistik verilişlər tamaşaçılar tərfindən maraqla qarşılanmışdır.
Son illərdə qələmə aldığı bir sıra dram əsərləri ölkənin dövlət teatrlarında uğurla oynanılmaqdadır. 2001-ci ildə “Adsız” adlı pyeslər toplusu Cəfər Cabbarlı adına mükafata layiq görülmüşdür.
F.Mustafa Azərbaycan Elm Fondunun sədri, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin, Rusiya Fəlsəfə Cəmiyyətinin, habelə bir sıra nüfuzlu elmi və ictimai təşkilatların üzvüdür.
“Açıq söz” qəzetinin əməkdaşları Firuz Mustafanı təbrik edir, ona yeni uğurlar arzulayırlar.
“AÇIQ SÖZ” qəzeti, 20 aprel 2002-ci il
FİRUZ MUSTAFA ŞAHLO QASIMOVANIN TƏRCÜMƏSİNDƏ
Firuz Mustafanın “MBM” nəşriyyatı tərəfindən yenicə çapdan çıxan kitabının adı belədir:
“Firuz Mustafa Şahlo Qasımovanın tərcüməsində”. Kitaba müəllifin müxtəlif illərdə qələmə aldığı bədii və elmi əsərlər daxil edilib. Əslində indi oxuculara rus dilində təqdim olunan bu yazıların tərcüməçisinui müəllif şəxsən tanımır. Yəni F.Mustafa Şahlo Qasımova ilə həyatda üz-üzə gəlməyib.
Şahlo Qasımova bizim üçün uzaq, həm də yaxın olan Özbəkistanda yaşayır. Bu xeyirxah və istedadlı xanım, Firuz Mustafanın bir sıra qəzet və jurnal səhifələrində çap olunan, habelə ədəbi saytlarda yerləşdirilən yazılarını oxuyandan sonra onları doğma özbəkcəyə və rus dilinə tərcümə etmək qərarına gəlmişdilər. Nəhayət, gərgin axtarşılar, davamlı mütaliə, ağır zəhmət öz əməli nəticəsini verib, Şahlo Qasımovanın arzusu çin olub. İndi o, Azərbaycan dilini mükəmməl öyrənib, bu dildə sərbəst danışa və yaza bilir. Şahlo xanımın dediyinə görə, onu bu işə həm də bizim xalqımızın zəngin mədəniyyətinə olan dərin sevgi sövq edib.
Tərcüməçi kimi Sahlo xanım ilkin olaraq Firuz Mustafanın yazılarına müraciət edib.
Ş.Qasımovanın qeyd etdiyinə görə, F.Mustafanın yeni kitaba daxil edilən monohekayələrinin hamısı Müstəqil İnformasiya Agentliyinin (mia.az) səhifələrindən götürülərək tərcümə edilib. Şahlo Qasımova hazırda Firuz Mustafanın yeni nəsr və dramaturji əsərlərinin tərcüməsi üzərində çalışır.
“REYTİNQ” qəzeti, 27 fevral 2011-ci il
YazYarat.com saytı fəaliyyətə başlayır
Ədəbi aləmə yeni bir sayt gəlir.
Bildirmək istəyirik ki, yazyarat.com adlı portalın yaradıcısı proqramçı Aqşin Firuzdur. Sayt rəhbəri həm də publisist və tərcüməçidir. O, indiyəcən ingilis, rus və Türkiyə türkcəsindən bir sıra elmi və bədii əsərlər tərcümə edib.
Aqşin Firuz Türkiyədəki ODTU-də təhsil almış, V.N Karazin adına Xarkov Dövlət Universitetini bitirmişdir.
YazYarat.com böyük ədəbiyyat portalıdır. Burada hər bir müəllif qeydiyyatdan keçərək öz əsərini sərbəst şəkildə, necə deyərlər, pulsuz-parasız, xahiş-minnətsiz yerləşdirə bilər.
Əsasən, Azərbaycan, rus və ingilis dilllərində fəaliyyət föstərən YazYarat.com saytına istənilən dildə əsər yerləşdirmək mümkündür. Virtual aləmdə yeni qədəm atan saytda müəlliflərin eyni vaxtda onlaynda bir-birləri ilə yazışmaq, habelə öz qələm yoldaşlarının, həmkarlarının əsərləri barədə fikir söyləmək imkanı vardır. Saytdakı materiallar dörd bölümdə dərc ediləcək: Proza, Poeziya, Dramaturgiya, Kritika.
Bundan başqa, müəlliflərin keçirəcəkləri tədbirləri işıqlandırmaq üçün də xüsusi səhifə nəzərdə tutulmuşdur.
Sayt rəhbəri düşünür ki, yeni sayt ədəbiyyatımızın dünya çapında təbliğ və təşviqi sahəsində mühüm rol oynaya bilər.
Bu günlərdə yeni saytın geniş təqdimat mərasimi keçiriləcək.
Yeri gəlmişkən, qeyd edək ki, saytın rəhbəri Aqşin Firuzoğlu tanınmış yazıçı-filosof Firuz Mustafanın oğludur.
BİLDİRİŞ
Yeni yaradıcılıq qurumu fəaliyyətə başlayır
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Gənclər Katibliyi və Dramaturgiya bölməsinin təşəbbüsü ilə “Səhnə” yaradıcılıq laboratoriyası fəaliyyətə başlayır. Laboratoriyanın əsas məqsədi istedadlı gənc dramaturqların üzə çıxarılmasına qayğı göstərmək və onların formalaşmasını təmin etməkdir.
Yeni yaradıcılıq qurumunun üzvləri qarşısında tanınmış söz və sənət adamlarının çıxış, mühazirə və ustad dərslərinin keçirilməsi, habelə müzakirə, diskussiya və debatların təşkili nəzərdə tutulur.
“Səhnə” yaradıcılıq laboratoriyasında dramaturgiyaya marağı olan şəxslər, o cümlədən ssenarist və rejissorlar iştirak edə bilərlər.
AYB nəzdində fəaliyyət göstərən “Səhnə” yaradıcılıq laboratoriyası gələcəkdə öz “praktik-vizual” tədbirlərinin bir qismini teatrlarda və kinostudiyalarda reallaşdırmaq niyyətindədir.
Yaradıcılıq qurumunun rəhbəri dramaturq Firuz Mustafa, təşkilatçı katibi rejissor Nicat Qəribdir.
Bu bildiriş dərc ediləndən sonra tədbirlərin ayda iki dəfədən az olmayaraq keçirilməsi nəzərdə tutulur.
Tədbirlərin keçirilmə vaxtı və yeri ilə bağlı məlumat “525-ci qəzet”də dərc ediləcək.
“DAŞKƏND QEYDLƏRİ”
Yazıçılarımız Beynəlxalq tədbirdə iştirak etmişlər
Özbəkistanın paytaxtı Daşkənd şəhərində klassik və müasir özbək ədəbiyyatının aktual problemləri və onun beynəlxalq aləmdə təbliğinə həsr olunmuş Beynəlxalq konfransda dünyanın 20-dən çox ölkəsindən gəlmiş 40-dan artıq qonaq iştirak edirdi. Həmin tədbirə ölkəmizdən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri, Xalq yazıçısı Anar və həmin qurumun dramaturgiya bölməsinin rəhbəri, yazıçı Firuz Mustafa da dəvət olunmuşdu.
Avqust ayının 7-də öz işinə başlayan toplantının iştirakçıları əvvəlcə böyük özbək şairi Əlişir Nəvainin heykəli önünə əklil qoymuş, daha sonra Ədiblər xiyabanına baş çəkmiş və ÖYB-nin yeni tikilib istifadəyə verilmiş binasında olmuşlar. Həmin gün Ə. Nəvai adına Özbək dili və Ədəbiyyatı Universitetində konfransın açılışı olmuşdur. Tədbiri ÖYB-nin sədri Siraciddin Səyyid aparmışdır. Özbəkistan Respublikasının Prezidenti Ş.M. Mirziyayevin konfrans iştirakçılarına təbrik məktubunu Ali Məclisin Sədri N.T.Yuldaşov oxumuş, daha sonra məruzə və çıxışlar olmuşdur.
AYB-nin sədri Anarın Azərbaycan və özbək xalqlarının çoxəsrlik ədəbi-mədəni əlaqələrinə həsr olunmuş çıxışı iştirakçılar tərəfindən hərarətlə qarşılanmışdır.
Sonra konfrans öz işini müxtəlif seksiyalar üzrə davam etdirmişdir. Yazıçı-filosof Firuz Mustafanın “Müstəqillik mərhələsində özbək-Azərbaycan ədəbi əlaqələrinin mühüm aspektləri” mövzusunda etdiyi çıxış maraqla dinlənilmiş, çıxışçı ÖYB-nin xüsusi diplomu ilə mükafatlandırılmışdır.
Qeyd etmək lazımdır ki, azərbaycanlı qonaqlar daim konfransın, habelə ölkə mediasının, qəzet və teleradio kanallarının diqqət mərkəzində olmuşdur.
AYB-nin sədri Anarla ÖYB-nin rəhbəri Siraciddin Səyyid arasında gələcək ədəbi əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsinə dair memorandum imzalanmışdır.
Nizami adına Daşkənd Pedaqoji Universitetində Xalq yazıçısı Anarla görüşdə Azərbaycan diasporunun üzvləri də iştirak etmişdir. Həmin tədbirdə Universitetin rektoru Şavkat Şaripov, ÖYB-nin sdri Siraciddin Səyyid, yazıçı Firuz Mustafa, habelə diaspor üzvləri çıxış edərək Anarın yaradıcılığı, onun Özbəkistanda nəşr olunmuş əsərləri barədə söhbət açmışlar.
Tədbirin ikinci günü qonaqlar Səmərqənd şəhərində olmuş, bu qədim diyarın tarixi yerləri ilə tanış olmuşlar.
Konfransın sonunda iştirakçıların şərəfinə təntənəli qəbul törəni keçirilmişdir.
Varlıq” jurnalının 9-cu sayında “Müqəvva”
İranda nəşr olunan “Varlıq” jurnalının 9-cu sayında Firuz Mustafanın “Müqəvva” alı pyesi dərc edilib. Bildiyiniz kimi, “Varlıq” jurnalının əsası qoyulub məşhur soydaşınız, mərhum d-r Cavad Heyət tərəfindən… Aydın bəy öz ustadının işini layiqincə, fədakarcasına davam etdirir.
Vaxtilə məktəbliləri kütləvi şəkildə teatrlara aparırdılar Bəs indi?
1 января 2014 г. в 14:13 • Баку •
Firuz Musatafa dramaturqdur, 30-dan çox dram əsəri var. Bəs, teatrlarda onun hansı əsərləri oynanılır? Görürsən ki, ay ərzində onun dram əsərlərinin sorağı filan teatrdan eşidilir, hansısa teatrda onun tamaşası oynanılır. Sonra uzun müddət dramaturqun əsərləri teatrların repertuarlarında gözə dəymir.
Vaxtilə məktəbliləri kütləvi şəkildə teatrlara aparırdılar.
İlyasTapdıq
http://www.reytinqinfo.az/maedaeniyyaet.html
“MƏDƏNİYYƏT VƏ FƏLSƏFƏ”
Bu günlərdə “Araz” nəşriyyatında filosof, nasir, dramaturq, publisist Firuz Mustafanın yeni kitabı işıq üzü görmüşdür.
“Mənəvi tələbatın inkişaf dialektikası”, “Sərhədsiz dünya”, “Yeni dənqurma və demokratiya şəraitində tələbə və şagirlərin hüquqi və mənəvi tərbiyəsinin formalaşması” kimi elmi, “Göyəm kolları”, “Dünyanın rəngi”, “Kəhrəba”, “Bəhruz – Vətənə sipər oğul”, “Çəhrayı tunel”, “Teatr meydanı”, “Adsız”, “Sifət”, “Buz üstə sətirlər”, “Komediyalar” kimi bədii əsərlərin müəllifi olan Firuz Mustafanın yeni kitabı “Mədəniyyət: tarix, müasirlik” adlanır. Kitaba müəllifin müxtəlif illərdə qələmə aldığı elmi-fəlsəfi əsərlər daxil edilmişdir.
“MƏDƏNİYYƏT” qəzeti, 9 aprel 2005-ci il
FIRUZ MUSTAFA 2008-ci İLİ YARADICILIĞI ÜÇÜN UĞURLU SAYIR
Tanınmış qələm adamı Firuz Mustafa onlarla bədii və elmi əsərin, yüzlərlə publisistik məqalənin müəllifidir. Ölkənin müxtəlif teatrlarında onun pyeslərinə dəfələrlə quruluş verilib, həmin tamaşalar maraqla qarşılanıb. F.Mustafa 2008-ci ili yaradıcılığı üçün uğurlu il kimi dəyərləndirir. Bu il Dövlət Gənclər Teatrı F.Mustafanın “Su pərisi” əsərini tamaşaçılara təqdim edib, Sumqayıt Dövlət Musiqili Dram Teatrında isə “Tıxac” komediyasının məşqləri sona yaxınlaşır.
Yola saldığımız ildə Firuz Mustafanın bir neçə yeni kitabı işıq üzü görüb. “Dəniz köçü” və “Qapı” Azərbaycan və rus dillərində, “Pyeslər” kitabı rus dilində nəşr olunub. “Araz” nəşriyyatının oxuculara təqdim etdiyi “Qara qutu”da dram, “Teatr meydanı” kitabında nəsr, “Onluqlar” kitabında isə müəllifin yaradıcılığından poetik nümunələr və onun poeziya haqqında düşüncələri toplanıb.
Bundan başqa, “Azərbaycan”, “Ulduz”, “Literaturnıq Azerbaydjan” jurnalları yazıçının nəsr və dramaturji yaradıcılığına geniş yer verib. Xatırladaq ki, ölkə prezidentinin sərəncamı ilə ötən il çapdan çıxmış nəsr və dramaturgiya antoligiyasına F.Mustafanın da əsərləri daxil edilib.
F.Mustafa indi yeni tamamladığı “Sivilizasiya və mədəniyyət adlı elmi-fəlsəfi kitabını nəşrə hazırlayır.
Sevinc QARAYEVA
“525-ci qəzet” 12 dekabr 2008-ci il
YENİ KİTAB
(“Hekayələr”)
Firuz Mustafanın yeni kitabına müəllifin təzə və köhnə hekayələri toplanıb
Yazıçı Firuz Mustafanın yeni kitabı işıq üzü görüb. Kitaba müəllifin on beş hekayəsi toplanmışdır. Əvvəllər müxtəlif ədəbi jurnal və qəzetlərdə nəşr edilmiş həmin hekayələrin əksəriyyəti oxuculara yaxşı tanışdır. “Hekayələr” kitabına yazıçının son illərdə yazdığı bir çox əsərlər də daxil edilmişdir.
Firuz Mustafanın yeni kitabının qəhrəmanları bizim müasirlərimiz – sevən və məğlub olan, xoşbəxt və əzabkeş, bir sözlə, duyan, düşünən, narahat insanlardır. Əksəriyyati həyatın çətin, sərt sınaqlarından keçən həmin insanların iç dünyası zəngin, mənəvi aləmi saf və təmizdir.
Yeni kitaba daxil edilən hekayələr (“Okean”, “Kosmonavt”, “Qış qatarı”, “Vəsiyyət”, “Dinazavr kölgəsi”, “Ağı”, “Hamletin atası”, “At günü”, “Çisək” və s.) dərin psixologizmi və sosial mahiyyəti ilə diqqəti cəlb edir. Şərə, haqsızlığa, ikiüzlülüyə, riyakarlığa qarşı mübarizədə fəal həyat mövqeyi seçən qəhrəmanların taleyi mürəkkəb kolliziyalarla müşaiyət olunsa da, onlar sosial qabarma və çəkilmələrin çəngində boğulub sıradan çıxmırlar. Dəfələrlə büdrəyib çaşan həmin qəhrəmanlar, bütün hallarda həyatın sərt sınyaqlarına cəsarətlə sinə gərirlər.
Firuz Mustafanın yeni kitabı “MBM” nəşriyyatı tərəfindən çap edilmişdir.
“REYTİNQ” qəzeti, 10 yanvar 2010-cu il
“Pələng ili” pyesinin tamaşası
Firuz Mustafa çox işgüzar və istedadlı dramaturqdu. Bu yaxınlarda onun “Pələng ili” pyesinin tamaşasını oynadıq. Çox aktual və bu gün üçün maraqlı bir pyesdi. Amma gərək əsəri rejissor yaxşı qursun, düzgün rol bölgüsü etsin ki, ortaya yaxşı tamaşa çıxsın. Rejissor öz üzərində çox işləməlidi ki, əsərin müəllifinin fikirlərini tamaşaçıya tam çatdıra bilsin. Teatrda indi dramaturqlara əsər üçün az pul verirlər. Əvvəllər yazarlara əsərlərinin müqabilində bir maşının pulu verilirdi. Amma indi o qədər qanorar verilmədiyi üçün bəlkə də əsərləri saxlayırlar ki, gələcəkdə yaxşı qanorar verəndə üzə çıxaracaqlar. Ona görə klassik əsərlərə müraciət etməyə məcburdular.
http://www.anl.az/down/meqale/uc_noqta/2013/iyun/316864.htm
Tariyel Qasımov: “Aktyorun və rejissorun inkişafı üçün klassika lazımdı”
“Neytral zona” əsəri qazaxlı tamaşaçılara təqdim olunmuşdur
21.04.2011 [02:42]
A+A–
Bakı, 21 aprel (AZƏRTAC). Bu günlərdə Qazax Dövlət Dram Teatrında Firuz Mustafanın “Neytral zona” pyesi əsasında hazırlanmış tamaşanın premyerası olmuşdur.
AZƏRTAC xəbər verir ki, teatrın cari 23-cü mövsümündə tamaşaçılara təqdim olunan əsərin başlıca ideya-bədii xüsusiyyətlərini insanın cəmiyyətdə yeri, onun Qərb və Şərq dəyərlərinin ortaq cəhətlərinin təmas nöqtəsinə çevrilməsi təşkil edir.
Səhnə əsərinin quruluşçu rejissoru Musa Eyyubov, quruluşçu rəssamı Afiq Məmmədovdur.
Rolları Hacı Hacıyev, Allahverdi Musayev, Arif Almədədov, Sayalı İsmayılova, Minayə İbrahimova, Zöhrab Hacəliyev, Xanım Məmmədova ifa etmişlər.
“Neytral zona” əsəri tamaşaçılar tərəfindən alqışlarla qarşılanmışdır.
Böyük ədəbiyyat adamı
Firuz Mustafa mənim müasirim olan böyük ədəbiyyat adamlarından biridir. İndikilərdən onunla müqayisə etməyə kimisə yada sala bilmirəm. Onlarla pyes, romanlar və hekalər, şeir və fəlsəfə kitabları müəllifi... ayrı adam çağdaşlarım sırasında sadəcə tanımıram.
Olduğum bir çox ölkələrdə teatr adamları onun pyesləri haqqında yüksək fikirlər söyləyiblər.
O, mənim böyük müasirim və dostumdur. Böyük dostların varsa bu özü xöşbəxtlikdir....
Elxan Zal
AYSBERQİN GÖRÜNMƏYƏN TƏRƏFİ
Yazıçı Firuz Mustafanın əsərlərinə oxucu marağı həmişə güclü olub
Söhbət onun son illərdə “Çəhrayı tunel” və “Teatr meydanı” əsərlərindən gedir.
Onun son illərdə maraqlı və actual bir mövzuya müraciət etməsi bu baxımdan kifayət qədər cəsarətli bir addım hesab oluna bilər. İki hissəli əsərdə “Çəhrayı tunnel” görkəmi bir alimin qətlindən və həmin qətl ətrafında baş verən gözlənilməz hadisələrdən bəhs edilir. Roman hələ hissə-hissə mətbuatda çap edildiyi vaxtlar geniş oxucu kütləsinin diqqətini cəlb etmişdir. Oxuculara yaxşı tanış olan Firuz Mustafa öz bədii və fəlsəfi əsərləri ilə Azərbaycan əbəbiyyatında sözünü demiş yazıçıdır. Onun 1999-cu ildə çapdan çıxmış “Çəhrayı tunel”, “Qara heykəllər”, “Ölümə açılan qapı” və sair romanları ilə çağdaş ədəbiyyatımıza yeni nəfəs gətirdiyini söyləmək olar. Xüsusilə “Çəhrayı tunel”in ardı olan kəskin sujetli “Teatr meydanı” Firuz Mustafanın yalnız istedadına güvənən qələm sahiblərindən olmağını göstərdi. Onun yaradıcılıqla bağlı gərgin axtarışlar aparması, Qarabağ düyününün bu günə qədər qaranlıq qalan tərəflərinə işıq salmaq cəhdləri, bütövlükdə əsərin ruhundan hiss olunur. Oğurlanmış bir uşağın taleyindən bəhs edən əsər cinayət və siyasətin çulğaşdığı məqamlarla diqqəti daha çox cəlb edir. Yaxın keçmişimizin reallıqlarını əks etdirən roman heç də sırf yazıçı təxəyyülünün məhsulu deyil. Keşməkeşli dünyanın “boss”ları tərəfindən “idarə edilən” insane talelərinin ölüm və yaşam seçimi qarşısında vicdan və ağlın hökmü ilə “azad” olunmuş parçaları yazıçı tərəfindən bədii ustalıqla verilib. Azərbaycan həqiqətlərini, Qarabağ düyünün sirlərini açıb göstərən bu kitabın dəyəri təkcə onun bədii və fəlsəfi mahiyyəti ilə ölçülməməlidir. Erməni vəhşiliyinin, erməni xislətini yalançı “göz yaşları” altında gizlədən “məzlum” qonşularımızın əməllərinin ifşa olunmasında F.Mustafanın müəllifi olduğu “Teatr meydanı” əvəzsiz rol oynaya bilər. Gərgin axtarışların bəhrəsi sayılan bu kitab zənnimcə digər dillərdə də tərcümə edilməlidir. Bütün dünyada daha çox dedektiv janrın potensial oxucusu olması faktını nəzərə alsaq romanın xaricdə alıcı problemi ilə üzləşməyəcəyini qəti əminliklə söyləmək olar.
“EVRİKA” qəzeti, 21 fevral 2003-cü il
Bu gün onun ad günüdür..
Doxsanıncı illərin əvvəllərində "Səhər" qəzetinə səliqə - sahmanla geyinmiş bir gənc gələrdi.
Mənimlə, Hidayət Elvüsal ilə görüşər, atüstü - ayaqüstü söhbət edər, ayrılanda da ya bir kiçik məqalə, ya da "Buz üzərinə yazılmış bir neçə kəlam" verib gedərdi.
Onun yazıları maraqla qarşılanar, "Səhər"ə nüfuz qazandırardı...
Söhbət yazıçı, dramaturq, şair, tərcüməçi, alim - filosof Firuz Mustafadan gedir. Bu gün onun ad günüdür, gərək ki, 64 yaşı tamam olur...
Məzahir Süleymanzadə: Bu gün onun ad günüdür...Firuz Mustafa ötən əsrin yetmişinci illərində Gədəbəydən Bakıya gələndə özü ilə bir udum dağ havası gətirmişdi. Əlli ildir elə həmin hava ilə nəfəs alır. Fəhlə işlədi, ali təhsil aldı, əyalət müəllimi oldu, namizədlik, doktorluq dissertasiyaları müdafiə elədi...O bir udumluq dağ havası Firuz Mustafanı elə coşdurdu ki, o, atlı oldu, mən piyada... Yazdıqlarını oxuyub qurtarmaq mümkün deyildi. O. gücə - gündüz yazırdı, mən gecə - gündüz oxuya bilmirdim...Üstəlik, əsərləri xarici dillərə tərcümə olunurdu, kitabları çıxırdı. Azərbaycanda elə bir dramaturq yoxdur ki, Firuz Mustafa qədər əsəri tamaşaya qoyulsun. Elə bir teatr yoxdur ki, onun yaradıcılığına müraciət etməsin...
Bu yaradıcılıq məsələlərini qoyaq bir kənara...Firuz Mustafa özü də Allahın yaratdığı bir əsərin personajıdır, baş qəhrəmanıdır. O. uzun illərdir ki, həyat adlı mürəkkəb teatrda ləyaqətli, sədaqətli, vətənpərvər, cəsarətli, sabit vətəndaşlıq mövqeyi olan ziyalı obrazını uğurla yaradır...Özü də təkbaşına, rejissorsuz...
Əlli il əvvəl Gədəbəydən gətirdiyi bir udumluq hava isə hələ də tükənməyib...
Deməli, biz hələ Firuz Mustafanın xoş sorağını çox eşidəcəyik...
Bu gün onun ad günüdür...
Məzahir SÜLEYMANZADƏ,
publisist-jurnalist
Yazıçının öncəgörməsi
Yazıçı-filosof Firuz Mustafanın 30 cildlik seçilmiş əsərlərinin I cildinin təqdimat mərasimində etdiyim çıxışın mətni
Edqar Po özünün “Artur Qordon Pimin macəraları haqqında povest” əsərində gəmi qəzasından xilas olan dörd nəfər dənizçinin Riçard Parker adlı bir gəmiçi şagirdini (yunqu) yeməyə məcbur olduqlarından bəhs etmişdi. Yazıçının kitabının çapından 46 il sonra həqiqətən belə bir gəmi qəzası baş verir və qəzadan salamat çıxan gəminin ekipajı Riçard Parker adlı gəmiçi şagirdini yemək qərarına gəlirlər.
***
1898-ci ildə “Titanik” gəmisinin qəzaya uğramasından 14 il əvvəl yazıçı-fantast Morqan Robertson “ Bihudəlik” adlı bir novella yazmışdır. Həmin novellada “Titan” adlı bir gəminin qəzaya uğramağından bəhs olunmuşdur. Əsərdəki və reallıqda baş verən bu olaylar təkcə gəmilərin adlarının üst-üstə düşməsi ilə sonuclanmır. Hər iki gəmi batmayan hesab olunurdu, onlar texniki xarakteristikalarına görə oxşar olmuşlar, onların hər ikisində qayıq çatışmazlığı müşahidə olunmuş və hər iki gəmi Şimali Atlantikada aysberqlə toqquşmuşdur. “Titanik” gəmisi batdıqdan sonra yazıçının bu əsəri “Bihudəlik, və ya “Titanın” batması” adı altnda yenidən nəşr olunmuşdur.
***
Mən yazıçı-filisof Firuz Mustafanın yaradıcılığında da belə faktların şahidi olmuşam. Belə ki, yazıçının “Qəfəs” pyesində heyvanxanada (zooparkda) yırtıcı heyvanın qəfəsin qapısını açaraq oradan çıxması və insana hücum etməsi təsvir olunmuşdur. Əsərin çapından sonra belə bir olayın Moldovada baş verməsi haqqında eşitmişdim. Bu yaxınlarda təqdimatına yığışdığımız cildə daxil olmuş “Cənnət çiçəyi” romanını oxuduqdan sonra yazıçıda həqiqətən də gözəl fantastika öncəgörməsi hisslərnin olması qənaətinə gəldim. Romanda çoxlu fantastika epizodları vardır ki, mən onların təsdiqini özüm görmüş və ya haqqında oxumuşam. Bunlardan ikisinin üzərində dayanmaq istəyirəm. Gürcüstanın Kutaitsi şəhəri yaxınlığında yerləşən mağaranın (təssüf ki, adı yadımda qalmayıb) əsərdə təsvir olunan mağaraya çox oxşarlığı vardır. Tsxaltuba kurort şəhərinin yaxınlığında bir mağaraya ekskursiyaya getmişdik. Mağara da, onun içində olan gözəlliklər də məni heyrətə gətirmişdi. Məni ən çox heyrətləndirən isə gidin söylədiyi bir məlumat idi. O deyirdi ki, mağarada piyada gəzintidən (1,4 km) başqa kassadan əlavə bilet (7 lari) almaqla yeraltı çayla 5 dəqiqəlik qayıq gəzintisi də təklif olunur. Təəssüf ki, biz orada olanda həmin qayığın texniki səbəbdən işləmədiyini söylədilər. Amma bütün deyilənlər romanda təsvir olunan epizodlara çox yaxın idi.
***
Başqa bir misal. Bu yaxınlarda İnernetdə oxudum ki, Britaniya tədqiqatçıları tərəfindən Vyetnamda dünyanın ən böyük mağarası Şondonq mağarası tapılmışdır. Mağaranın adı Vyetnam dilindən tərcümədə “dağ çayı mağarası” mənasını verir. Mağaranın uzunluğu 7 km, dərinliyi isə 70 metrdir. Bu mağara hələ ki, tam tədqiq olunmamışdır. Lakin tədqiq olunmuş hissənin təsviri Firuz müəllimin romanında verilən təsvirlərə çox yaxındır.
***
Romanın qəhrəmanı Cavad Əmirxanlının fantastik xarakterli mülahizələri müasir dövrdə geniş vüsət almış sosial şəbəkələr və İKT-nin digər nailiyyətləri deməyə imkan verir ki, Firuz Mustafanın irəli sürdüyü digər fantastik fikirlər də gec-tez təsdiqini tapacaqdır.
Böyük filosof, yazıçı, dramaturq, şair, gözəl insan və nəhayət böyük vətənpərvar olan Firuz müəllimə daha böyük yaradıcılıq uğurları diləyirəm! Allah Firuz müəllimə elə imkanlar versin ki, o mənalı ömrünü sağlam yaşasın və tezliklə sevimli oxucularını ilə birlikdə 50, 60 və sair cildiklərini bundan da təmtəraqlı təqdimatlarını keçirsin.
P.S.Фируз müəllim, bu əsərinizi də başqaları kimi demək olar ki, bir nəfəsə oxudum. Anons eləmişdiniz deyənə bu əsəri səbirsizliklə gözləyirdim, bu səbəbdən də çox həvəslə oxudum. Çox məmnun oldum. Əsərdə fantastik epizodların real həyat səhnələri ilə növbələşdirilməsi uğurlu alınıb. Cəmiyyətimizin xoşagəlməz məqamlarının incə yumorla və böyük ustalıqla oxucuya çatdırılması (özü də müəllifin öz həqiqi adından!) böyük bir tapıntıdır. Bəlkə də müəllif elə buna görə əsərin janrını hələ təyin etmədiyini söyləyir. Bu arada mərhum yazıçımız Salam Qədirzadə (Allah ona rəhmət eləsin!) yadıma düşdü. Vaxtı ilə o “novellalar romanı” kimi termin işlətmişdi. Bir oxucu kimi mənim üçün də maraqlıdır ki, müəllif özü bu tipli əsərlər üçün hansı janr (yeni!) müəyyənləşdirəcək. Əsərdə süjet xəttinin tam bitmədiyi təsəvvürü də yaranır. Bu baxımdan süjet xəttini dinamik olaraq davam etdirməklə əsəri daha da genişləndirmək olar. Yazıçı hekayəti daim oxucuya müraciət yolu ilə nəql etdiyinə görə rus demişkən belə bir “ideya” (yekə çıxmasın deyə bu sözü dırnağa aldım) “napraşivaetcya”.
Ağamehdi Mehdiəliyev
Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının dosenti
Firuz Mustafanın şəcərəsi haqqında
Firuz Mustafanın ulu babasının adı İsa (1705-1770,
İsanın oğlunun adı Zaman (1735-1805),
Zamanın övladının adı Duman (1760-1839) olmuşdur. Dumanın oğul övladlarının adı belədir: İsa, Molla Hasan, Dəniz Alı, Məşədi Bağır, Qara Əhməd, Kosa Nəbi.
İsa Duman oğlunun (1798-1866) doqquz oğlu, bir qızı olub:
Məşədi Tağı (1820-1937), Musa (1826-1910), Hüseyn (1828-1905), Kərbəlayı Mustafa (1838-1920), Molla Nağı (1842-1921), İsmayil (1845-1913), Kərbəlayı Köçəri (1847-1919), Gülpəri (1840-1915), Allahverdi (1850-1942), Cəfər (1855-1932).
Firuz Mustafanın ulu babası Kərbəlayı Mustafanın övladları:
Kərbəlayı Abbas (1865-1934), Məşədi Mehrəli (1870-1934), Nəsir (1885-1960), Gilas.
Firuz Mustafayevin babası Məşədi Mehrəli 1934-cü ildə repressiya qurbanı olmuş, Sovet rejiminin düşməni kimi güllələnmişdir.
Məşədi Mehrəlinin övladları:
Mehbalı, Dostumalı, Qədimalı, Sehbalı, Telli, Gülən, Zərinə.
Ümumiyyətlə, nəslin nümayəndələrindən 11 nəfər 30-cu illərdə saxta ittahamlarla müxtəlif repressiv cəzalara (sürgün, həbs, güllələnmə) məruz qalmış, 2-ci Dünya müharibəsində isə 31 nəfər faşizmə qarşı mübarizədə həlak olmuşdur; bundan başqa, Qarabağ savaşında Azərbaycan torpaqlarının bütövlüyü uğrunda gedən savaşda bir neçə nəfər şəhid olmuş və yaralanmışdır.
Firuz Mustafayevin atası Qədimalı Mustafayev (1920-1975) İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısı olmuş, Əvvəlcə Qazax pedaqoji texnikumunu, sonralar isə Gəncə Müəllimlər İnstitutunu və Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmiş, bütün ömrü boyu İsalı kənd orta məktəbində Azərbaycan və rus dili (və ədəbiyyatı) müəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Anası Firəngiz Rəhim qizi Mustafayeva (Hacıyeva) həmin məktəbdə laboratoriya müdiri işləmişdir.
Qədimalı Mustafayevin övladları:
Firuz, Fuad, Fasad, Ayaz, Səyyarə.
Fuad Mustafayev Azərbaycan Politexnik Universitetinin avtonəqliyyat fakültəsini,
Fasad Mustafayev Azərbaycan Tibb Universitetinin müalicə-profilaktika fakültəsini,
Ayaz Mustafayev Kənd Təsərrüfatı Kollecini,
Səyyarə Mustafayeva (Köçərli) Azərbaycan Pedaqoji Universitetinin kimya-biologiya fakültəsini bitirmişdir.
Firuz Mustafanın (1952) ailə üzvləri:
övladları: Aqşin, Güntəkin.
xanımı: Hüseynova Həcər İsa qızı.
Ümumiyyətlə, İsa kişinin övladları arasında ziyalılar üstünlük təşkil etmişlər. Belə ki, həmin nəsildən iki nəfər akademik, onlarla professor, yüzlərlə elmi işçi və pedaqoq Azərbaycan elminin inkişafına mühüm töhfələr vermişdir.
***
Фируз Мустафа родился в 1952 г. в Азербайджанской Республики.
Выпускник филологического факультета Азгоспедуиверситета. Защитил кандидатскую и докторскую диссертации по философии.
Фируз Мустафа автор более чем сорока художественных и научных книг. Первая его книга, включающая повести и рассказы, выпущена в 1985г.
Фируз Мустафа один из самых востребованных драматургов, пьесы сыграны на сценах многих театров страны.
Фируз Мустафа лауреат премии «Умай», Дж. Джабарлы и т.п.
Фируз Мустафа является учредителем журнала «Театр» и газета «Tас”.
***
Firuz MUSTAFA
Writer, dramatist, philosopher, essayist
Firuz Mustafa was born in Azerbaijan Republic in 1952. He is author of over 40 scientific, philosophic and fiction books. His works have been translated into Russian, English, German, Arabian, Persian, French and other languages.
Tens of his plays were staged in various state theatres.
He is laureate of award named after Jafar Jabbarly and “Humay” Award.
He is chief of the section of dramatic acts of the Writers’ Union of Azerbaijan as well as constitutor and chief editor of the “Tadj” Newspaper and “Theatre” Magazine.
Presently Firuz Mustafa is a professor of the Baku Eurasian University. Firouz MOUSTAFA auteur des oeuvres en prose, dramaturge, auteur des essais, philosophe. Firouz Moustafa est l’auteur de plus de 40 livres littéraires et scinetifiques. Des dizaines de ses pièces sont mises en scène dans des theâtres.
Oxucularıma
Artıq oxuculara məlumat verildiyi kimi, 40 cilddən ibarət olan əsərlərimin elektron variantını hazırlanaraq kirabxanalara təqdim etmişəm.
Qırxcildliyə irili-xırdalı yüzlərlə əsər daxil edilib. Doğrusu, bütün əsərləri saymağa hövsələm çatmadı. Hər halda yazıların sayı bir neçə yüzdür.
Bəs bu cildlərin ənənəvi-kağız variantı işıq üzü görəcəkmi və həmin cildlər öz “ünvanına”, yəni oxuculara çata biləcəkmi?
Əlbəttə, sivil dünyada yaradıcı adamların bu işlər (yəni kitab satışı, maliyyə, reklam, nəşr, menecer, tərcümə və s.) üzrə köməkçiləri olur. Təbii ki, mənim bu cür köməkçi və “əlavə vasitələrim” yoxdur. Ona görə də imkanlarımı nəzərə alaraq belə qərara gəlmişəm ki, kitablar istehlaka, tələbata uyğun olaraq nəşr edilsin. Yəni cildlər əvvəldən verilən sifarişin müqabilində çap olunacaq. Rəsmi sifarişə və sənədli müqaviləyə ehtiyac yoxdur. Mənim üçün oxucularımın sözü daha etibarlı və önəmlidir. Mənim üçün SÖZ hər şeydir.
P.S.
40-cildliyin elektron variantı hazırlanıb başa çatdırıldıqdan sonra mən barəmdə qələmə alınmış və nəşr edilmiş yazıları sistemləşdirməyə başladım. Nəticədə, 4 cilddən ibarət meydana gəldi. Əlinizdə tutduğunuz və yaxud elektron nüsxəsi ilə tanış olduğunuz bu kitab həmin cildlərdən biri, daha doğrusu sonuncusudur.
Aşağıda janrlar üzrə qruplaşdırılıb nəşr olunmuş cildləri sıra qaydası ilə təqdim edirəm:
40 CİLDLİYƏ DAXİL EDİLMİŞ ƏSƏRLƏRİN
siyahısı:
1-ci cild: Pyeslər
Monopyeslər
Mündəricat:
Çoxcildliyə qısa müəllif müqəddiməsi
s.3
Dramlara ön söz
s.12
MÜQƏVVА s.13
İFRİTƏ s.69
MUSİQİLİ MƏKTUBLAR
s.108
FOTOQRAF s.154
MƏRUZƏçi s.206
SİFƏT s.241
QIFIL
s.275
LAMPA MƏSƏLƏSİ
s.305
2-ci cild: Pyeslər
MÜNDƏRİCAT:
MARİAN ÇÖKƏKLİYİ
s.3
ÇARDAQDA ZİRZƏMİ
s.53
QARA ULDUZLAR
s.122
ÜÇ CANAVAR
s.212
SEHRBAZ
s.282
3-cü cild: Pyeslər
MÜNDƏRİCAT:
QARIŞQA TƏLƏSİ
s.3
PAYIZ MEŞƏSİNDƏ VALS
s.79
ADSIZ
s.125
TIXAC
s.197
4-cü cild: Pyeslər
MÜNDƏRİCAT:
“АMAZONKA” və yахud Tаriхin o biri üzü
03
QARA QUTU
s.82
ƏQRƏB BÜRCÜ
s.158
İLĞIM
s. 225
5-ci cild: Pyeslər
MÜNDƏRİCAT:
PƏLƏNG İLİ
s.3
ZAMAN
s.103
BİR NƏFƏR ÜÇÜN TАMАŞА
və yаxud QАRАBАSMАLАR
s.193
AYI TƏBƏSSÜMÜ
s.291
6-cı cild: Pyeslər
MÜNDƏRİCAT:
NЕYTRАL ZОNА
s.3
VİDA MARŞI
s.105
BƏYАZ КÖLGƏLƏR
s.198
GÜNƏŞİ QORUYANLAR
s.285
7-ci cild: Pyeslər
MÜNDƏRİCAT:
SAVAŞ FƏSLİ və yaxud Ənvər Paşa
s.03
ÜÇÜNCÜ SAHİL və yaxud
“Sonuncu instansiya”
s.96
QƏFƏS
s.189
OXŞARLAR
s.275
8-ci cild: Pyeslər
MÜNDƏRİCAT:
AĞILLI ADAM
s.3
SAFARI və ya Aslan ovu
s.73
KİŞİLƏRİ QORUYUN
s.203
9-cu cild: Pyeslər
MÜNDƏRİCAT:
SU PƏRİSİ
s.3
DƏhLİZ
s.116
KÜSƏNLƏR BARIŞANDA
s.187
SEVMƏSƏN ÖLƏRƏM
s. 247
10-cu cild: Pyeslər
MÜNDƏRİCAT:
Müəllifdən
Səh. 3
TARİXİN KÖLGƏSİ
və yaxud Gələcəkdən gələnlər
Səh. 10
11-ci cild: Pyeslər
MÜNDƏRİCAT:
AĞRI
s.3
Müəllifdən
s.74
SƏ¬NƏ SÖ¬ZÜM VAR
s.75
QIFIL
s.137
ALIN YAZISI
s.167
FİNAL
s.219
12-ci cild: Pyeslər
Mündəricat:
PARLAMENTDƏ TOY
s.03
TA¬BUT
s.248
13-cü cild: Nəsr
Mündəricat:
Romanlar
Müəllifdən (ön söz)
s.3
QАPI (каntаtа. rоmаn)
s.7
Müəllifdən (“Qapı” haqda)
s.212
Müəllifdən (“Cənnət çiçəyi” haqda)
CƏNNƏT ÇİÇƏYİ (roman-pritça)
s.215
14-cü cild: Nəsr
Mündəricat:
Povestlər
Müəllifdən
s. 3
DÜNYANIN RƏNGİ
s..4
PAYIZ SÜVARİSİ (kinopovest) s.151
15-ci cild: Nəsr
Mündəricat:
Povest və hekayələr
Povest
DƏNİZ KÖÇÜ
s.03
“Dəniz köçü” əsəri haqda rəylər s.128
Hekayələr
BƏYAZ RƏQS s.147
HARAY s. 168
İŞIQ s.175
AĞIR YÜK s.191
AĞI s.218
KÜÇƏ NƏĞMƏSİ s.229
“QЕYRİ-KAFİ” s.238
YAY…SAZAĞI s.252
YAŞILLIQ s.279
GÖYƏM KOLLARI. ÇİSKİN s.292
ŞƏKİL s.331
MARSDAN TELEFON ZƏNGİ s.345
ALIN YAZISI s.385
16-cı cild: Nəsr
Mündəricat:
Hekayələr
DƏRMAN ŞÜŞƏSİ s.03
NƏMİŞLİК s.16
DURNA OVU s.31
BU YОL HARA GЕDİR? s.46
YUХU КİMİ s.58
CƏZA s.76
OKEAN s.90
KOSMONAVT s.110
“MİŞA DAYI” s.132
QIŞ QATARI s.147
AT GÜNÜ (hekayə - triptix) s.167
MATƏM MUSİQİSİ s.204
GÖZÜ YAŞLI AĞACLAR s.223
QATİLLƏR s.237
ÖLÜ DİLDƏ SEVGİ MƏKTUBLARI s.244
QAĞAYI KİMİ s.256
HASAR s.266
KÖHNƏ KİTABLARA ELEGİYA s.277
ÇİN OLAN YUXULAR
s.287
SİQARET ÇƏKƏN İLAN s.301
UÇURUM s.313
TAPANÇA s.326
KİRAYƏ EV, ŞƏN MƏSLİS VƏ… s.337
KİÇİK s.361
LİMON s.368
KÜT BALTA s.379
DİNOZAVR KÖLGƏSİ s.389
17-cı cild: Nəsr
Mündəricat:
Yarıfantastik hekayələr
FANTAST YAZIÇININ MARSDA DƏFNİ
03
YAĞIŞ s.44
HAMLETIH ATASI s.60
DUMAN s.81
QEYRİ-ADİ UÇUŞ s.113
MƏN NİYƏ ÖLDÜM? s.120
“KƏHRƏBA” s.126
Monohekayələr
Avtobus-dövlət
s.131
Bir qəpik
s.138
Baş
s.146
Ağsaqqal
s.151
Şərikli uşaq
s.156
Çalma
s.162
Xalq adamı
s.166
Partiyadüzəldən
s.173
Filosof
s.180
Virtual arvad
s.188
Əcdadlarımız
s.194
“İmtahan kabinələri”
s.199
Biz, yaponlar və qılınc
s.206
Dekret yeri
s.210
“Saşa”
s.214
Ağı
s.218
Minihekayələr
Kürk s.229
İntiharın müəllifi s.232
Təbəssümlü foto-şəkil
s.237
Adam yediyinin pulunu verər
s.246
Qonaqla nahar
s.245
“Ömür üçbucağı
s.243
Ayaqqabı s.249
Köpəyin qocalığı s.251
Cinayətsiz cəza s.255
Güzgüdəki qadın s.259
“Kabinet” əbləhi s.262
Kontr-admiralın arvadı s.265
Ağasif kişinin siyasi yuxusu s.271
Telefon olmaq faciəsi s.276
Keçmişdən gələn qadın
s.283
Əyyaşın “gündəliyindən” s.285
Pis adamlara görə uzun yaşamaq arzusu s.291
Ağlayan foto-şəkil s.297
Səttar müəllimin yol xəritəsi s.308
Qəmli mahnı
s.311
Qatil telefon
s.314
Qoca, İt və Pişik
s.316
Jest
s.320
Yol
s.321
Roman
s.322
Bir ssenari və onun itməkliyi
s.315
Mələklər susanda
s.325
Minarə
s.354
“Cökə” əməliyyatı
s.377
18-cı cild: Nəsr
Mündəricat:
ÇƏHRАYI TUNЕL
s.3
NUHUN ÖLÜMÜ
s.174
19-cu cild: Nəsr
Detektiv
Mündəricat:
1.
QUM SААTI
“Teatr Meydanı”
s.3
2.
Teatr Meydanı
s.140
20-ci cild: Nəsr
Detektiv
Mündəricat:
3.
QARA HEYKƏLLƏR
21-ci cild: Poeziya
Mündəricat:
Müəllifdən. Poeziya və Mən
s.03
DÖRDLÜKLƏR
s.08
ONLUQLAR
s.100
22-ci cild: Poeziya
Mündəricat:
“Köhnədəbli şeirlər” kitabından
s.03
KÖHNƏDƏBLİ SEVGİ ŞEİRİ s.04
Ölümə öyrəşdim s.06
Məni bağışlayar dostlar, tanışlar s.08
Mənim danışmağa yoxdu macalım s.11
Bir daha gördüm ki s.13
Soyuqluq s.15
Mənə yer üzündə s.17
Gözlərim içimə açılan qapı... s.19
Yaltaqlar qurultayında
şərab haqqında s.20
Ayrılıq s.21
Bəxtəvər it s.22
İllər pəncəsini qoydu... s.24
Qara qutu s.26
İlk dəfə görüşüb tanış olmuşuq... s.28
Yuxu s.29
Xitab s.30
Sevgi duası s.31
Görüş yerində yazılan şeir s.33
Vergi müfəttişinə məktub s.35
Eşşəyə məktub s.39
Soyunub qapqara matəm donunu... s.43
Susur telefonun s.44
Kölgə s.46
Məni soruşsanız... s.47
Ömrün qürubunda… s.49
Sən yaşa dolduqca... s.51
Hər axşam kölgətək s.53
Mən s.54
Əlahəzrət ölüm s.55
Mənim planlarım s.57
Mənə ağıl vermə, ağıllı alim s.59
İnsan-Dünya s.61
Sevgi qurultayı s.63
Ruh qocalmayır s.65
Paravoz dartınır, tərpənir qatar... s.67
Qayıt gəl s.68
Bağışla, mən olmayacam s.69
“Sevirəm” deyəmmədim s.71
Cənab Tamada s.72
Köhnə fayton s.74
Dəyər s.75
Çəkdi s.76
Ağrıyır s.77
Qurbanın olum s.78
Görmüşəm s.79
Olmaz s.80
Xitab s.81
Mən s.82
Qadası s.83
Doymadım s.85
Mən olmayanda s.87
Allahın olsun s.88
Sənin s.89
Ölməyə dəyər s.90
Mənəm s.91
Bu yaşda s.92
Ola s.93
Gülürlər s.94
Xanım s.95
Sənə s.97
Bəllidir s.98
Başqa s.99
Gözəldir s.100
Niyə qısqandım səni s.101
Apar məni s.102
Nəvə s.104
Qocalma, gözəl, qocalma s.106
Axtar məni, gəz məni s.107
Ucadır s.108
Mən bir dar ağacı,
mən dərd ağacı s.109
Vətəndir s.111
Qaça bilməzsən s.113
Darıxmışam s.114
Əbədidir eşqimiz s.115
Baxışın qayıt deyir s.116
Səninlə qalsın s.117
Yazığım gəlir s.118
Olmasaydı s.119
Doğru sözümdür s.120
İnanan daşa dönsün s.121
Bivəfasan s.122
Olmuşam s.123
Təbrik edirəm s.124
Rəqs eləyək s.125
Mən o gülü dərəcəyəm s.126
Nələr gördüm s.127
Sevənlərlə bir yaşadım s.128
Sən deyən olmayacaq s.129
Göz yaşım ol s.130
Qisas qalmaz qiyamətə s.131
Bizə gəldik s.132
Utanıram s.133
Kaş o şeiri mən yazaydım s.134
Sən mənim göz dağımsan s.135
Bu güllərin gözləri nəm s.136
Gecikirsən s.137
Asın s.138
Güləmmədim s.139
Dözüm yoxdur s.140
Gülüm s.141
Salam olsun s.142
Təkcə səninlə xoşbəxtəm s.143
Dəlisən s.144
Gül, ay Şahmar s.145
Unutma s.147
Gitara s.148
Yazığım gəlir s.149
Bizdən başqa s.150
Divar saatı s.151
Bu sevgidir, deyəsən
s.152
Dünyam s.154
Salam olsun s.155
Məni tək qoyma s.156
Yuxuya gedib s.157
Kimi sevmə, kimi sev s.159
Bilmədim s.160
Deyirsən, bağışla s.161
Biz olmasaydıq s.162
Yadındamı? s.163
Neyləyim, mən səni
sevə bilmədim s.164
“Sevir-sevməyir?” s.166
Son görüş s.167
Öz sözün olsun s.168
Allah s.169
Qurtara bilməzsən... s.171
Güllər s.172
Bu mənəm, əzizim s.173
Günəş kimi alışırsan s.174
Hələ harasıdır s.176
Nənələr s.178
Şınıxda s.179
Təzədən başlayaq s.180
Ər dağı s.182
Zərrələr s.183
İTHAFLAR s.188
Yaqut xanım s.190
Gördük s.193
Olsun s.195
HƏRBİ MARŞLAR s.196
Düzlən, komandir gəlir s.197
Tankçılar marşı s.198
Vətən oğlu, qalx ayağa s.199
Bir-iki, sol s.201
Vətən əsgəriyik biz s.203
İrəli s.204
Ürək s.205
Günəş s.206
Avtoportret s.207
ŞUŞA. Elegiya s.208
Müəllif haqqında s.209
Firuz Mustafanın əsərləri s.215
23-cü cild: Fəlsəfə
MÜNDƏRİCAT:
I.
1.QLOBALLAŞMA VƏ MƏDƏNİYYƏT
s.3
2.PRELYÜDİYA
s.4
3.ƏVVƏLCƏ SİVİLİZASİYALAR HAQQINDA BİR NEÇƏ SÖZ
s.9
4.RAKURS: ÜFİQİ VƏ ŞAQULİ QLABALLAŞMA
s.25
5.QLOBALLAŞMANIN “RADİUSU”
s.38
6.XAOSDA NİZAM
s.50
7.İNSANIN ZAMANI. ZAMANIN İNSANI
s.70
8.SEÇƏNLƏRİN VƏ SEÇİLƏNLƏRİN TARİXİ
s.93
9.BİR DAHA QƏRB VƏ ŞƏRQ HAQQINDA
s.104
10.QLOBALLAŞMA: ƏVVƏLİN SONU VƏ SONUN ƏVVƏLİ
s.130
11.HEGEL VƏ ÇAĞDAŞ DÜNYADÜZÜMÜ
(Şərq və Qərb papradiqması müstəvisində)
s.136
12.GƏLƏCƏYƏ EPİTAFİYA
s.154
13.QLOBALLAŞMA: SEVİNCDƏN DOĞAN QORXU
s.164
14.TARİXİN VƏ ZAMANIN “DURNA YOLU
s.168
SƏRHƏDSİZ DÜNYA (tractatus)
s.174
“SƏRHƏDSİZ DÜNYA” əsəri haqda rəylər
s.272
24-cü cild: Fəlsəfə
MÜNDƏRİCAT:
Esse və məqalələr
Şərq və Qərb (dixotomiya)
s.03
III.
SEVGİ (elmi-fəlsəfi esse)
s.08
IV.
SƏNƏT VƏ SEVGİ
s.29
V.
DİN – MƏNƏVİYYAT, MƏDƏNİYYƏT HADİSƏSİDİR
s.36
VI.
FƏLSƏFİ FİKİR TARİXİNDƏN YARPAQLAR. MİFİK TƏSƏVVÜRDƏN FƏLSƏFİ TƏFƏKKÜRƏ
s.39
Çin müdriкləri
s.42
Yunan dahiləri
s.53
Sokrat
s.61
VII.
AVESTA. AVESTA
TARİXİN “AVESTA” QİTƏSİ (1)
s.71
AVESTA: Xe¬yir¬lə Şə¬rin əbədi mü¬ba¬ri¬zə¬si (2)
s.81
AVESTA: gizli kodları (3)
s.88
AVESTA: mənəvi abidə (4)
s.97
AVЕSTA SEHRİ (5)
s.109
NİTSŞE VƏ AVESTA
s.115
VIII.
TARİXİN FƏLSƏFƏSİi, fəlsəfənin tarixi
Hegel belə deyirdi
s.125
Nitsşe qayıdır
s.146
FRЕYD haqda
s.157
Yuxular haqqında
s.170
IX.
YADDAŞIMDAKI müasirlərim
s.176
MAKOVELSKİ zirvəsi
s.177
ŞİMŞƏK ÖMRÜ (Filosof Cahangir Nağıyevin xatirəsinə)
s.190
SADƏLİYİN MÜDRİKLİYİ (Akademik Firudin Köçərli haqqında) s.200
BÖYÜK ALİM, BÖYÜK VƏTƏNDAŞ (Akademik Tofiq Köçərli haqqında) s.215
Bizim Camal müəllim
(Filosof-pedaqoq Camal Mustafayev haqda) s. 223
İŞIQLI ADAM (Professor Tofiq Rəsulov haqda)
s.237
Müdrikliyin gənclik dövrü (Professor Cəmil Əhmədli haqqında)
s.246
HƏQIQƏTƏ SЕVGI (Yusif Rüstəmov haqda)
s.253
Özü boyda ürəkdi Babək (Babək Qurbanov haqda)
s.259
ZƏHMƏTLƏ DОLU ILLƏR (Ağayar Şükürov haqqında)
s.274
DÜNYANI GÖZƏLLİK, GÖZƏLLİYİ İSƏ ƏDƏBİYYAT XİLAS EDƏCƏK (Sabir Bəşirov haqqında)
s.279
“Kəfənimi kipriyinlə tikərsən...” (Əmrəli İsmayılov haqda)
s.292
SABAHLA YAŞAYANLAR
SADƏLİYIN ANATOMİYASI (Prof. İzzət Rüstəmov daqqında)
s.298
25-ci cild: Fəlsəfə
Dissertasiya
MƏNƏVİ TƏLƏBAT VƏ BƏDİİ MƏDƏNİYYƏT
MÜNDƏRICАT:
Müəllifdən səh. 3
AAK-a təqdim edilmiş sənədlərin mətni (rus dilində) səh.10
Аттестационнное дело Мустафаева Фируза Гадималы оглы с.12
GİRİŞ səh.98
Mövzunun aktuallığı səh.98
Problemin işlənmə səviyyəsi səh.104
Tədqiqаtın məqsəd və vəzifələri səh.105
Tədqiqаtın еlmi yеniliyi səh.108
Tədqiqаtın nəzəri və еlmi prакtiк əhəmiyyəti
səh.118
İşin аprоbаsiyаsı İşin struкtкuru
səh.119
I fəsil
Tələbаt, оnun mаhiyyəti və struкturu səh.120
§ 1.Tələbаt sоsiаl-fəlsəfi каtеqоriyа кimi
səh.120
§ 2. Mənəvi tələbаt: mübаhisələr, mülаhizələr, qənаətlər səh.144
II fəsil
Mənəvi tələbаtın fоrmаlаşmаsındа bədii mədəniyyətin rоlu səh.177
III fəsil
Mədəniyyət sistemində bədii mədəniyyətin yeri və funksiyası səh.220
§ 1. «Mədəniyyət» аnlаyışı, оnun mаhiyyəti və məzmunu səh.220
§ 2. Bədii və еstеtiк mədəniyyətin spеsifiк хüsusiyyətləri və оnlаrın qаrşılıqlı əlаqəsi
səh.237
IV fəsil
ЕTI şərаitində bədii-еstеtiк mədəniyyətin inкişаf istiqаməti səh.285
§ 1. Cəmiyyətin müаsir inкişаf mərhələsində ЕTI və
siviliyаzisiyаnın əlаqəsi prоblеminin bəzi хüsusiyyətləri səh.285
§ 2. Bədii mədəniyyətin еlmi idаrəоlunmаsı və prоqnоzlаşdırılmаsı səh.311
V fəsil
Mədəniyyət-sоsiоlоgiyаnın tədqiqаt оbyекti кimi
(Tаriхi аspекtdə) səh.339
NƏTİCƏ səh.358
BİBLİОQRАFİYА səh.367
26-cı cild: Ədəbiyyatşünaslıq
MÜNDƏRİCAT:
I.NƏZƏR və NƏZƏRİYYƏ
NƏSRİN İNKİŞAF TRAYEKTORİYASI
s.3
DÜNYANIN BÜTÜN DİLLƏRİNDƏ ƏDƏBİYYAT...
s.18
“Qadin poeziyası” varmı?
s.24
Ədəbi əsəri qiymətləndirməyin əsas meyarı nədir?
s.29
ƏDƏBİYYATIN ƏYRİ GÜZGÜSÜ
s.33
ƏDƏBİYYATDA “BAZAR QANUNLARI...”
s.39
КÖLGƏ ƏDƏBİYYATI
s.47
ƏDƏB(iyyat) SÖHBƏTİ
s.53
ATƏŞ XƏTTİNDƏN KƏNARDA
s.58
“İSКЕS RIDISКЕS”
s.97
"İTƏH VAХT" MÜƏLLİFİHƏ uğulu bəxt
s.103
HƏDƏF DÜZGÜN MÜƏYYƏNLƏŞİB
( “Ulduz” jurnalının dekabr sayı haqda)
s.109
Şəhər və kənd ədəbiyyatı
s.130
YARADICILIQ ZƏHMƏT TƏLƏB EDİR
s.132
OXUCUN KİMDİR, ƏLAHƏZRƏT YAZAR?
s.136
SÖZ AZADLIĞI BƏ ÇƏRƏNÇİLİK
s.141
TARİX ÖZÜNƏ QİYMƏT VERİR
s.146
Ədəbi əsəri qiymətləndirməyin əsas meyarı nədir?
s.152
ƏDƏBİYYAT: ONU KİM YARADIR?
s.156
II.ƏDƏBİ AKSİOMLAR
Millətin Mirzəsi
s.162
S.S.AXUNDOV VƏ XALQ MAARİFİ
s.173
Nərimanov əlindən gələn, gücü çatan hər şeyi edib
s.179
HÜSEYN CAVİDİN QİSASI BELƏ ALINDI
s.183
Qürbətdə uyuyan Yusif Vəzir
s.197
CABBARLI POEZİYASI
s.210
Səməd Vurğun haqqında:
1.UŞAQLARIN BÖYÜK DOSTU
s.215
2.“İldırım” təşkilatının üzvləri niyə həbs edilmişdi?
s.221
3. Səməd Vurğun haqqında. Və təkcə onun haqqında yox
s.226
4.Gəlin tarixi təhlil edək, amma təftiş etməyək...
s.230
5.Bəyəm bu gün tənqid olunan və ya tənqid edənlər yoxdur?
s.232
6. “Çox xəbislər elə bildi Səməd gəldi...”
s.245
7. Köhnə və təzə bir hekayə(t)dir
s.241
8.SƏMƏD VURĞUN “XOFU”
s.244
9.SƏMƏD VURĞUNUN DOSTLARI VƏ ...
s.249
10.BİR ŞERİN SİQLƏTİ
s.258
GƏNCLIYIMIZIN SЕVIMILI YAZIÇISI
s.265
HƏYATDAN KİTABA, KİTABDAN HƏYATA
s.274
İSMAYIL ŞIXLI BÜTÖVLÜYÜ
s.285
Vəli Axundovdan gənc qələm sahiblərinə ...
s.300
İŞIQ AXTARAN ADAM
s.309
BÖYÜK ÜRƏYİN NAĞILI
s.318
Nəğməkar şair
s.323
“Hərdən Xəlil Rzanı da tənqid etmək lazımdır...”
s.340
ÖZ QƏHRƏMANLARINA BƏNZƏYƏN YAZIÇI
(Nahid Hacızadə haqda düşüncələr)
s.351
Anarın yaradıcılıq baharı
s.365
27-ci cild: Ədəbiyyat və dil
MÜNDƏRİCAT:
GEDƏNLƏR.GƏLƏNLƏR
ZƏHGIH YARADICILIQ YОLU
s.03
“RUH FAKTORU”
s.13
YÜKSƏLİŞ
s.18
1.“ÇƏNLİBEL”
s.28
2.ZİYALI ÖMRÜ
s.32
Yurdumuzun nəbzi döyünür
s.35
50 YAŞIN İŞIĞI
s.38
KÜRÜN ƏSGƏR OĞLU
s.40
Nəriman Əbdülrəhmanlı haqda söz
s.44
Nisə Bəyimin özü və sözü
s.46
SÖZLƏ YAŞAYAN ADAM
s.63
“DON JUAN”: BİR ROMANIN ƏKS-SƏDASI
s.56
Pоеtiк həqiqətə gеdən yоl
s.59
POETİK BƏNZƏRSİZLİK
s.63
SƏSDƏN SÖZƏ
s.72
Ədəbi məsuliyyət hissi
s.76
GİZLİNLƏR GİZLİ QALANDA
s.80
Şahlo Qasımova haqqında
s.93
Bəzən əksinə də olur
s.95
Uğurlu yol.
ХAОSUN BƏDİİ HARMОNIYASI
s.96
POETİK DƏRDİN AD GÜNÜ
s.99
ÇAPARAQ
Axundovun milli mənsubiyyəti haqda
s.104
Cavidlə birgə sürgündə olan qəribə adamla ötəri görüş
s.107
Oxumadığım əsəri necə “redaktə” etmişəm?
s.112
ƏDƏBİYYATIMIZIN AYDIN SABAHI
s.116
BİZDƏ SƏNƏT DƏ VAR, QONORAR DA...
s.124
SÖZ VƏ SAQQIZ
s.128
MƏDƏNİYYƏT BAĞLARI
s.131
UNUDULMAQ QORXUSU
s.135
YAZIÇI HARADA YAŞAMALIDIR?
s.139
ÖMÜRDƏN BİR AY
s.147
BEŞ-ON KƏLMƏ
s.153
KİTABSIZ TƏRƏQQİ...
s.157
“OĞUZNAMƏ” HAQQINDA QEYDLƏR
s.160
SÖZ QARŞISINDA MƏSULİYYƏT
s.169
Türk və hindu dillərinin kök yaxınlığı haqda bəzi qeydlər
s.173
BİZƏ “DİL POLİSİ” DƏ LAZIMDIR?
s.181
Cəmi bir hərfin dəyişməsi və ya ixtisarı büdcəmiz üçün neçəyə başa gəlir?
s.186
Dil islahatı əhalinin böyük hissəsini əsaslı qorxuya salıb...
s.190
Dahiyanə bir şeirin tarixi...
s.200
Dil islahatı kimə sərfəlidir?
s.207
Düşüncənin miqyası...
s.209
Sərvət Gürcan-özü boyda Azərbaycan...
s.211
Nə qədər günahsız ağac zay kitabların badına gedir...
s.217
FİKİR AXARINDA
(ədəbi-bədii etüdlər)
SƏNƏT və MƏDƏNİYYƏT SÖHBƏTLƏRİ
s.225
28-ci cild: Ədəbiyyat və incəsənət
MÜNDƏRİCAT:
KİTAB ALƏMİ
MİXAİL ŞOLOXOV və onun “İnsanın taleyi” əsəri
s.3
"İNSANIN TALЕYI"
s.6
Bir yazının taleyi
“LEV TOLSTOY VƏ AZƏRBAYCAN ƏDƏBİYYATI”
s.16- 20
“RAST”DA RASTLAŞDILAR
s.27
ŞAİRİN GÖRDÜKLƏRİ
s.31
AĞ İŞIQDAN KEÇƏN QIRMIZI XƏTT
s.36
İNSANA VƏ TƏBİƏTƏ SEVGİ
s.48
Rоmantizmin tədqiqinə həsr оlunmuş...
s.52
“YARPAQLAR ALTINDA GİZLƏNƏN ŞEİR...”
s.56
TALЕYƏ YAZILAH HƏĞMƏLƏR
s.70
“ ALNINA BİR ŞEİR SIXACAM SƏNİN…”
s.76
YARADICI ÖMRÜNÜN ANLARI
Namiq Abdullayev: “Əbülfət, məni girovluqdan azad et...”
s.86
“BURADA BİR BAŞIPAPAQLI YOXDUR?”
s.91
Oqtay Rza: “Sağ ol, bankomat...”
s.94
Şair Oqtay Rza və Servantesin məşhur qəhrəmanı...
s.96
Şair çimərlikdə
s.101
ŞAİRİN KONYAKI
s.104
Küləyin yerə atdığı portret...
s.109
Bəxtiyar Vahabzadə 20 Yanvar günü
s.112
“Dahiyanə” bir şeirin tarixi...
s.116
Əsər necə yarandı?
(Dörd hekayənin yaranma tarixçəsi)
1.“Okean” necə yarandı?
s.123
2.“Alın yazısı” necə yazıldı?
s.126
“Bəyaz rəqs” necə meydana gəldi?
s.129
4.“Dekret yeri” necə yarandı?
ƏDƏBİ ÜFÜQLƏR
DÜNYANIN PUŞKİNİ
s.137
Dostoyevski türkdürmü?
s.154
DÜMA DÜHASI, DÜMA UZAQGÖRƏHLİYİ
s.161
Cek London və Martin İden
s.166
QRİQOL ROBAKİDZE VƏ ONUN ÜÇÜNCÜ SAHİLİ
s.169
RƏSUL HƏMZƏTOVDAN GÖTÜRMƏDİYİM MÜSAHİBƏ
s.189
Mən onu tanıyırdım... (Andrey Voznesenski)
s.200
Böyük rus şairi vəfat etdi (Bella Axmadulina)
s.205
Anatol İMERMANİS:
“AZƏRBAYCANLILAR TƏMKİNLİ ADAMLARDIR”
s.208
Oljas Suleymenov:
“AZƏRBAYCAN HƏMİŞƏ ÜRƏYİMDƏDİR...”
s.222
SALİH QURTUYEVİN ƏDƏBİ BİOQRAFİYASI
Balkar xalqının taleyi fonunda
s.236
ƏDƏBİ HƏŞARAT
s.251
GÖRKƏMLİ SİYASİ XADİM, DÖYÜŞÇÜ, ŞAİR: ZƏLİMXAN
s.258
Camal Kamal haqda söz
s.261
Özbək xalqına başsağlığı verirəm…
s.267
DİSSİDENT yoxsa XƏSTƏ?
s.271
İNCƏSƏNƏT
ƏBƏDİYYƏT DÜSTURU
s.275
SƏS HAQQIHDA ХATİRƏ
s.280
SEHRLİ ÇUBUĞUN QÜDRƏTİ
s.287
FESTİVAL ÖZ QALİBLƏRİNİ ELAN ETDİ
s.295
"MİХAYLО BAКIDADIR"
s.303
SƏNƏTKAR ÖMRÜNÜN PİLLƏLƏRİ
s.313
ÖRNƏK FİLMLƏRİN PARLAQ “RƏNGLƏRİ”
s.317
POLİQRAFİYA, TELEVİZİYA, PORNOQRAFİYA
s.320
“TEATR? TEATR... TEATR!” ... ƏLBƏTTƏ, TEATR
s.324
“ULDUZ MÜHARİBƏSİ”
s.331
“REKLAM PAUZASI”
s.334
Hüseyn Arif borc və ölən adam haqda
nə dedi?
s.337
29-cu cild: İncəsənət
MÜNDƏRİCAT:
AZƏRBAYCAN DRAMATURGİYASI
qurultaylararası dövrdə (məruzə)
səh.03
Dramaturgiya haqda eskizlər (əlavə)
səh.58
HÜSEYNAĞA HAQQINDA KEÇMİŞ ZAMANDA DANIŞMAQ DÜZGÜN DEYİL (gündəlikdən parcalar)
səh.63
KÖHNƏ MUZEY YENİ ÜNVANDA QƏRARLAŞDI
səh.67
KEF ELƏ...
Dayazlığın təntənəsi?..
səh.70
HACIQABULDA BİR ABİDƏ VAR...
səh.73
XOCALI FACİƏSİ
s.79
ÖMÜR SARAYININ KƏRPİCLƏRİ
s.81
BALACALARIN NƏĞMƏ ÇƏLƏNGİ
s.85
ÇAĞDAŞ MƏDƏNİYYƏTİN MƏNZƏRƏSİ. RESPONDENTLƏR CAVAB VERİR
(SOSİOLOJİ SORĞUNUN NƏTİCƏLƏRİ)
s.88
AKTRİSA VƏ DÖYÜŞÇÜ
s.94
ŞEKSPİR YENİ AMPLUADA L.O.V.E. ("MƏHƏBBƏT HEKAYƏSİ") BAKIDA Bir tamaşanın təəssüratı
s.99
Yeni jurnal. “Yada düşdü” jurnalı kimləri yada salacaq?
s.106
EKRAN ƏXLAQI VƏ...
s.108
SON GÜNLƏRİN QƏZƏB HƏDƏFİ:
JURNALİSTLƏR
s.112
KİTABLAR VƏ ADAMLAR
s.115
“KLİP-KLİP” OYUNU
s.118
MAARİFLƏNMƏYƏ HAMININ EHTİYACI VAR, ƏN ÇOX DA SİYASƏTÇİLƏRİN
s.121
FELLİNİNİN ÜRƏYİNİ OĞURLAYAN QADIN
s.125
DAHİ (Rejissor Yoji Qrotovski)
s.129
BÖYÜK YAPON REJİSSORU AKİRA KUROSAVA
s.136
MÜSLÜM MAQOMAYEVDƏN
MÜSLÜM MAQOMAYEVƏCƏN
s.139
GƏNC HEYKƏLTƏRAŞIN EMALATXANASINDA
s.142
Teatr ruh və əqidə qovşağında (Əd.Vəliyevin kitabı haqda)
s.146
SƏHNƏ ONUN UÇUŞ ZOLAĞI İDİ (Əli Salahlı haqda)
s.161
BİZƏ (İNCƏ)SƏNƏT LAZIMDIRMI?
s.165
BALACALARIN NƏĞMƏ ÇƏLƏNGİ
s.174
DİN – MƏNƏVİYYAT, MƏDƏNİYYƏT HADİSƏSİDİR
s.177
OXUYUR SƏDAQƏT AĞAYEV
s.180
OXU, XEYRANSA, OXU...
s.183
NƏBZ
GÖZƏLLƏR VƏ GÖZƏLLİK...
s.187
NƏBZ
İCTİMAİLƏŞDİRİLMİŞ BURUN
s.190
NƏBZ
KƏPƏNƏK ÖMRÜ
s.193
“TULLANTILARA” QARŞI MÜHARİBƏ ELAN EDƏK. “Qorxulu filmlər” qorxulu nəsil yetişdirir
s.196
ELEKTRON İNFORMASİYA VASİTƏLƏRİ MƏDƏNİYYƏTİ NECƏ TƏBLİĞ EDİR?
"MƏDƏNİYYƏT" (TV) KANALININ AÇILMASINA EHTİYAC DUYULUR
s.199
SƏNƏT SÖHBƏTLƏRİ
s.203
ERMƏNİ RƏZALƏTİ TÜRK MELODİYASINA QARŞI HÜCUMA KEÇİB
Bu dəfə rus ladında
s.209
TÜRKMƏNLƏR BALETƏ BAXMAQ ÜÇÜN BAKIYA GƏLƏCƏKLƏR?
s.212
İCTİMAİ TELEVİZİYANIN BİR LAYİHƏSİ HAQQINDA TAMAŞAÇI SÖZÜ
s.217
“KLAS-KLAS” oyununda KLASSİKA söhbəti və yaxud “ÖLÜLƏR”DƏN DİRİLƏRƏ
s.221
TEATR DİREKTORUNUN “SƏVİYYƏSİ
s.232
“İsrafil İsrafilov teatra “problemlər repertuarı” gətirib"
s.240
MƏNTİQƏ SIĞMAYAN “MƏNTİQ”
s.242
ƏCAİB TƏQDİMAT. Gədəbəydən olan “dünya şöhrətli” bəstəkar. Syuni Qriqor Mirzayanı tanıyan varmı?
s.250
MONOTAMAŞALARDA MONOTONLUQ HİSS OLUNMURDU
s.254
DRAMATİK PAUZALAR
SƏHNƏ İŞIQLARI
s.262
Hacı Əbdül haqda bir neçə kəlmə
s.275
M.F.Axundovun (və ya Axundzadənin) milli mənsubiyyəti haqda
s.282
Anjela Devisi xatırlayan varmı?
s.288
Klassiklərə “əlavə”...
s.290
Şərqlə Qərbin kəsişdi və ayrıldığı nöqtə
s.293
Neopostmodernizm...
s.295
Cücən və cücənlilər haqqında
s.297
Şoloxovun məşuqəsi – xanım Yejova...
s.301
“Azərbaycan teatrının problemləri hamımızı narahat etməlidir” sərlövhəli yazının taleyi
s.303
Azərbaycan teatrının problemləri hamımızı narahat etməlidir
s.304
ARTО TЕATRI
s.329
ARTUR MİLLER: "BRODVEY NİYƏ BAHALAŞIB?"
s.333
Bruк tеatrı
s.339
ŞƏХSIYYƏT.Aкtyоr şəхsiyyəti.
Aкtyоr хaraкtеri.
s.342
“Maniken” tamaşası Beynəlxalq Teatr Festivalında mükafat alıb
s.344
“Ədəbi əsərdə neçə obraz iştirak etməlidir?”
s.345
Salahovun qızının toyu
s.347
Ölüm haqdı və ya ölüm haqda…
s.350
Savadsızlığın faciəsi
s.352
Sokrat acgözlük haqda
s.354
SÜNNƏT TOYLARI...
s.357
Ərəfə
s.360
"Milyon-milyon qızılgül" mahnısının müəllifi kimdir?
s.360
YAZIÇI HARADA YAŞAMALIDIR?
s.364
Sənətin gününə ağlamaq
s.370
Lap fimlərdəki kimi
s.175
Pepinov haqqında
s.178
“Gündəmə” gəlmək istəyənlər...
s.375
VAQİF küçəsi haqda
s.380
30-cu cild: Müsahibələr
Mündəricat:
“Təkcə yazıçının özünün yox, elə hər bir əsərin öz tərcümeyi-halı olur”
s.03
“Hər bir milli ədəbiyyatın öz “qan qrupu” var...”
s.11
Tərbiyəvi əhəmiyyətə malik proqlamlara
xalqımızın böyük ehtiyacı var
s.15
“İndiki kitab təqdimatları indiki toylara bənzəyir...”
s.18
“Böyük ədəbiyyatda bu bölgülər ikinci plandadır”
s.21
Rusiya iki il əvvəl Ədəbiyyat ili elan etdi
s.24
“Yazıların gələcək zamanla bir əlaqəsi olmur...”
s.27
“Canavara yem olacaqdım, yaxşı ki...”
s.30
Yenə Nobel ödülü haqda
s.32
Firuz Mustafa yeni roman yazıb
s.34
Ədəbiyyat nədir?
s.36
Lap pis gündə deyil…
s.42
Pyeslərim niyə oynanılmır?
s.45
“Bütün dəyərlərin ölçüsü istedaddır…”
s.47
Vəziyyət ruscadır?..
s.50
“Qonşu ölkələrdə birinin barmağı qanasa,
bundan bütün dünya xəbər tutur”
s.53
“ELM VƏ SƏNƏT ARASINDA İNTEQRASİYA GEDİR”
s.56
“Gerçəkləşməyən arzular” layihəsində
s.62
Döyüşkən adam deyiləm
s.71
Qonağımız yazıçı-filosof Firuz Mustafadır
Dəyişmək istərdinizmi?
s.77
“BƏŞƏRİYYƏTİ BƏLALARDAN YALNIZ BEYNƏLXALQ PARLAMENT XİLAS EDƏ BİLƏR”
s.82
BİZİM İSTİNAD NÖQTƏMİZ AĞLIMIZDIR
s.90
“KÖHNƏ KİŞİLƏR BÜTÜN SÖZ-SÖHBƏTİ, UMU-KÜSÜNÜBİR TİKƏ DUZ-ÇÖRƏYƏ QURBAN VERİBLƏR”
s.101
ZƏRBAYCAN HEKAYƏSİ. Üçüncü söhbət.
s.110
“ALLAH HƏR ŞEYDƏN YÜKSƏKDƏ DURUR, VİCDANIMIZ DA ALLAHDAN YÜKSƏKDƏ
s.134
“VƏTƏN GÖZƏLDİ, AMMA GÖZƏL VƏTƏN DAHA GÖZƏLDİ”
s.144
LAYİHƏNİN ADI: 33 ZİYALIYA 33 SUAL
s.153
“Mənim kəndim" – Firuz Mustafa: “Təkcə dağlar dəyişməyib...”
s.165
Anarın 77 yaşı oldu - Ad günü təbrikləri
s.178
“Kitaba ən çox tələbəlik və aspirantlıq dövründə pul xərcləmişəm...”
s.180
“Əsgərlikdə eşq macəram olmayıb...”
s.182
Hüquqi dövlətdə əxlaqi-mənəvi mədəniyyət
s.186
Hansı Cümhuriyyət qəhrəmanının həyatı romanlaşmalıdır?
s.188
"Heç də xoşbəxtliyə doğru getmirsən"
s.190
“...uzun illərdir ki, televizorum... yoxdur...
s.191
“Zamanın keçməsi ömrə bolluq gətirmir...”
s.192
“O, oğlunun işindən çox nigaran idi”
s.194
“Vətəndaşların sosial fəallığı deyəndə...”
s.198
Hansı əsəri ekranda görmək istərdik?
s.201
Kənd qəbiristanlıqlarındakı “şəhərlilər”
s.203
“Niyə çağdaş dövrdə “roman bumu”
yaşandı, amma “dram bumu” yaşanmadı?
s.205
“...bəzi teatrlarda mənə soyuq bir münasibət var”
s.208
"İndi musiqi təsərrüfatı bir-birinə “korifey” deyən
s.210
“Məncə ən ciddi janr komediyadır”
s.212
“Hindu dilləri məhz bu ailəyə daha yaxındır...”
s.215
Səhvlərimizi təkrar etməyək
DİALOQ
s.219
“XALQI SİYASƏT YOX, ELM XİLAS EDƏ BİLƏR”
s.233
SÖZ TÜKƏNSƏ BELƏ, İDEYALAR TÜKƏNMİR
s.243
“Teatrlarda böyük islahatlara ehtiyac duyulur”
s.250
“Tamaşaçı həmişə haqlıdır”
s.260
“Tеаtр-dünyаnыn моdеlidir”
s.270
“Gəncləri teatrların həndəvərinə yaxın qoymurlar...”
s.275
"Bütün dünyаdа fəаliyyət göstərən tеаtrlаr...”
s.288
Tеatrı qanunlardan daha çох ənənələr yaşadır...
s.299
“Tetr muzeyi xatırlatmamalıdır”
s.314
“Biz istedadlı adamlara daha çox öləndən sonra diqqət və qayğı göstəririk”
s.326
“Mənim imkanım olsa bütün teatrlara sponsorluq edərəm”
s.337
31-ci cild: Müsahibələr
MÜNDƏRİCAT:
DİALOQLAR.müsahibələr
“Mən kütlə üçün yox, oxucu üçün yazıram...”
s.3
«Son illərdə yüngül əsərlərə meyl artıb»
s.13
“Tufandan sonar” əsərindən əvvəl özüm tufan qoparmalı olacağam”
s.23
"Bəlkə tamaşaları maliyyə naziri hazırlamalıdır?"
s.32
“Cari ildə teatrlar yeni əsərimə müraciət etməyib”
s.42
“XƏSTƏYƏ GÜLMƏK DOĞRU DEYİL”
s.49
“BİR JANRDAN DİGƏRİNƏ KEÇMƏK MƏNƏ ÇƏTİN DEYİL”
s.54
“Hansısa səhnə əsərinin geniş müzakirəsinə təsadüf olunmur”
s.68
Dramaturgiya xarakter və hadisələrin savaş meydanıdır
s.74
“Mən istəməzdim ki, istedadlı gənclər kiminsə məddahına çevrilsinlər…”
s.87
“Dramaturgiyaya dövlətin strateji məsələsi kimi baxıram”
s.94
Teatrlar kimlərinsə monopoliyasına keçir
s.104
“Müraciət etdiyim janrlar arasında da elə bir “çin səddi”, “dəmir pərdə” görməmişəm”
110
“İsrafil İsrafilov teatra “problemlər repertuarı” gətirib"
s.120
"Teatr asılqandan deyil, tamaşaçıdan başlayır"
s.122
“ƏMİNƏM Kİ, BÜTÜN DRAMATİK DÜYÜNLƏR AÇILACAQ...”
s.133
FƏLSƏFƏ VƏ DRAMATURGİYA
s.142
“DÜNYA GETDİKCƏ BALACALAŞIR”
s.149
TAMAŞAÇI UŞAQ YAŞLARINDAN YETİŞMƏLİDİR
s.158
“İsrafil İsrafilov teatrı amirlik üsulu ilə idarə edir”
s.168
Dramaturgiya xarakter və hadisələrin savaş meydanıdır
s.176
“İstedad tanrı vergisidir...”
s.189
“Biz istedadlı adamlara daha çox öləndən sonra diqqət və qayğı göstəririk”
s.194
Əsər seçimini kim edir: nazirlik, yoxsa teatr?
s.205
“Ədəbiyyatda bütün fəsillər olub…”
s.207
Dram əsərləri az oxunsa da…
s.211
"Hətta ölüm də hər şeyin sonu deyil"
s.214
Teatrlara dövlət qayğısı kimi və niyə qıcıqlandırır?
s.231
“Dövlətin teatrlara qayğısını hər zaman təqdir edirəm”
s.242
“Müraciət etdiyim janrlar arasında da elə bir “çin səddi”, “dəmir pərdə” görməmişəm”
s.256
“Direktor açıq dialoqdan qaçır”
s.266
UŞAQLIQDAN REPORTAJ
s.280
“Bəlkə İsrafilovla dəfələrlə görüşən o adam mənim “oxşarım” olub...”
s.289
“Hesab edirəm ki, əksər qəhrəmanlarım həmişə haqqın, adalətin yanındadır”
s.303
Dram əsərləri az oxunsa da…
s.315
“Qobustan” jurnalında dramaturgiya söhbəti
s.318
Müraciət forması
s.335
32-ci cild: Müsahibələr
Mündəricat:
“Bəzən öz qəhrəmanlarımdan da nəsə öyrənmək istəyirəm”
s.03
"Ədalət"in vaxtı: Firuz Mustafa ilə
s.14
“Heç vaxt kiçik stəkanda “böyük fırtınalar” qoparmaq niyyətim olmayıb”
s.28
"Tənqid dağıdıcı, məhvedici yox, ehtiyatlıvə ehtiramlı olmalıdır..."
s.40
“ƏDƏBİYYAT SİZİF ƏMƏYİDİR”
s.52
Bu əsərin baş qəhrəmanı zamandır “Sakit Don” romanı haqqında)
s.63
“Yazıçı özünü plan doldurmağa məhkum etməməlidir”
s.83
“Yaradıcılıqla məşğul olmaq ... intihara hazırlıq kimi bir şeydir”
s.90
“İstedadlı gənclərin əksəriyyəti depressiya içindədir”
s.105
“YAZIÇI ÖZ DÖVRÜNÜN KARGÜZARIDIR”
s.116
“Yаrаdıcılıqdа gələcəк yохdur, kеçmiş vаr...”
s.126
"İndi kitablarını özü satan Məhəmməd Hadiyə heç kəs acımır, çünki yazarların günü ondan da betərdir"
s.138
“Yazıçı öz əsərlərinin qəhrəmanları ilə birgə nəfəs almalıdır”.“Təəssüf ki, təkcə ömrü planlaşdırmaq olmur”
s.150
“Bədən üzvlərinin siyahısının sadalanmasının ədəbiyyatdan çox, anatomiyaya dəxli var...”
s.175
“Yazıçı yazacaqları haqqında yox, yazdıqları haqqında danışmalıdır...”
s.190
“Mənim bir əsərim Nobelə təqdim olunub...”
s.204
“Belə hesab edirəm ki, mən özüm və mənim əksər qəhrəmanlarım həmişə haqqın, adalətin yanında olmuşuq...”
s.211
“Yaxşı adət-ənənələri bəzən məcburi öyrətmək lazımdır”
s.221
“Hamıdan narazıyam... Ən çox da özümdən...”
s.232
“Yazıçı da öz əsəri ilə əsgərin yanında olmalıdır”
s.243
“İnsanlar haqqında yalnız yaxşı şeylər düşünün”
s.251
DEBAT
s.264
TƏHSİL.“Orta təhsil islahatları proqramlarının məzmun baxımından təhlili və qiymətləndirilməsi (yeni dərsliklər, kurikulumlar, müəllim hazırlığı)”
s.286
ƏXLAQ.Təvazökarlıq hissi
s.334
UŞAQLARIN TƏRBİYƏSİNƏ DİQQƏTİ ARTIRAQ
s.339
MÜƏLLİM MƏNƏVİYYATI (GƏLİN MÜZAKİRƏ EDƏK)
s.344
QURUB YARADAN ƏLLƏR
s.349
MÜƏLLİM ÜRƏYİ
s.352
Vəziyyət qaneedicidir...
s.356
Səbəb mənə tam aydın deyil
s.358
Firuz Mustafa: „Heç kəsə sirr deyildir ki…“
s.360
“Bəs bir vaxt niyə ya susur, ya da “başqa nəğmə” oxuyurdunuz”
s.361
Bu, geniş təhlil tələb edən mövzudur...
s.362
“Qorkinin sənə verdiyi yazıçı bileti haramın olsun"...
s.363
Oxucular üçün yazırsız, yoxsa ədəbiyyatçılar üçün? – Sorğu
s.367
Cizgi filmlərimiz zəifdir
s.369
Özüm haqqında tənqidi məqaləyə rast gəldim...
s.371
Aktyorla dramaturqun polemikası
s.373
Xalq teatrları varmı?
s.375
"Bu gün im¬kan¬lı şəxslər te¬at¬ra da¬yaq ol¬ma¬lı¬dır"
s.376
“Sosial şəbəkələri iti bıçaqla müqayisə etmək olar... Baxır o bıçaq kimin əlindədir”
s.378
Sorğu
“Ömrün getməsinə görə neyləmək olar?”
s.383
“Hansı əsər(lər) olmasaydı Azərbaycan ədəbiyyatı yoxsul görünərdi?”
s.384
33-cü cild: Publisistika
Mündəricat:
ALƏM CƏNNƏTƏ DÖNSƏ... və ya Qaçqınlar üçün… otel
s.3
Ala-bula demokratiya
s.11
“KAMANÇA”NIN HƏDƏFİ ÖZÜMÜZÜK
s.14
SÖZ QARŞISINDA MƏSULİYYƏT
s.19
"Qаtilin pоrtrеtinə əlаvə cizgilər"
s.23
“BƏY”, “MÜƏLLİM”, “ƏMİOĞLU”
s.2
Аrхеtiplər (mеntаl söhbəti)
(8 məqalə)
s.33
“AĞ ÖLÜM”ÜN QARA KÖLGƏSİ
s.54
ŞINIX HAQDA
s.58
BİR DAHA AZADLIQ HAQQINDA
s.68
TƏBİƏTƏ QƏSD VƏ YAXUD
s.72
BƏLƏDİYYƏ SEÇKİLƏRİNƏ SÖZARDI
s.76
BİZ NƏYİN UĞRUNDA DÖYÜŞÜRÜK?
s.79
UŞAQLARI HANSI RUHDA BÖYÜTMƏLİYİK?
s.83
ÇAĞDAŞ MƏDƏNİYYƏTİN MƏNZƏRƏSİ
s.87
CIRCIRAMA VƏ ... BİZ
s.93
DAĞITMAQ SƏLAHİYYƏTİ?..
s.95
BİZƏ “DİL POLİSİ” DƏ LAZIMDIR?
s.100
ALLAHA RÜŞVƏT, YOXSA...
s.105
DÜŞMƏN
s.115
“ƏXLAQ POLİSİ”?
s.118
FƏRQ
s.122
FEVRALDA BİZİ NƏ GÖZLƏYİR?
s.127
İS –TE – FA
s.130
KÖHNƏ İLƏ SON SÖZ
s.134
QAÇQINLARIN TALEYİ MƏTBUATDA NECƏ İŞIQLANDIRILIR?
s.137
ASTARADA MUĞAM MÜSABİQƏSİ
s.140
MÜƏLLİM MƏNƏVİYYATI
s.143
ÖLKƏYƏ NECƏ NAZİR GƏRƏKDİR?
s.148
OXUCUN KİMDİR, ƏLAHƏZRƏT YAZAR?
s.151
OXUCUYA İLK SÖZ (“Maarifçi” nəşrə başlayır)
s.156
ÖMRÜMÜZ QISA DEYİL
s.161
BƏNZƏRLİK
s.166
ƏN YAXŞI MÜBARİZƏ ÜSULU
s.169
“HÖRMƏTLİ ƏFQANLAR...”
s.172
KİMİNLƏ BİRLƏŞMƏLİ?
s.177
PULUMUZ NİYƏ HÖRMƏTDƏN DÜŞÜB?
s.181
RUS-ÇEÇEN SAVAŞI…
s.184
BİR AZ DA RÜŞVƏT HAQQINDA
s.188
SOS! SOS! SOS!
s.192
SÖZ AZADLIĞI BƏ ÇƏRƏNÇİLİK
s.196
BEŞ-ON KƏLMƏ
s.201
TOYLARIMIZ: SEVİNCİ ÇOXDUR, YOXSA...
s.204
1.BƏLİ, YENƏ “TEST” HAQQINDA
s.208
2.TESTƏ QARŞI HÜCUM?
s.212
YOL. SƏRNİŞİN. NƏQLİYYAT
s.215
YOLLAR, PULLAR... VƏ SUALLAR
s.220
YOLUMUZ HAYANADIR?
s.224
Mədəni inqilab?
s.230
“APREL TEZİSLƏRİ”
s.234
BANAN HAQQINDA BALLADA
s.237
BİR SAAT ELMLƏ MƏŞĞUL OLMAQ...
s.241
ÇÖRƏK AĞACI
s.244
DAĞILAN TİFAQIN... TİKİNTİ MATERİALLARI
s.248
“DÜŞMƏN” ANLAYIŞI
s.255
ETİBAR OLMAYANDA...
s.261
FESTİVAL QALİBLƏRİNİ ELAN ETDİ
s.265
BALACALARIN NƏĞMƏ ÇƏLƏNGİ
s.273
“GÜCLÜ ŞƏXSİYYƏT” SORAĞINDA
s.276
LOKAL MƏSƏLƏLƏRƏ QLOBAL MÜNASİBƏT
s.280
DÜNYA- TEATR MODELİ… və yaxud əksinə
s.290
ASTARADA MUĞAM MÜSABİQƏSİ
s.348
VƏDƏ ƏMƏL OLUNACAQ
s.355
TƏŞƏBBÜSÇÜLƏR
s.357
VƏRƏQLƏRİN YADDAŞI
s.361
SABAHIN VƏTƏNDAŞI, YOXSA “VƏTƏN DAŞI” ...
s.365
YOL
s.368
34-cü cild: Publisistika
MÜNDƏRİCAT:
STALİNİN QIZI
s. 3
STALİNİN QISQANC ARVADI
s.9
Stalinin oğlu və Hitlerin bacısı oğlu...
s.19
Leninin sevgilisi... Krupskayanın əri...
S22
Molotovdan ta... “Molotov kokteylinə” qədər...
s.27
TROTSKİNİN TÜRKİYƏDƏKİ EVİ
s.37
Landau- dahi fizik və qadın “ovçusu”...
s.47
Yüz yaşlı alim yardıcılığının çiçəklənmə dövrünü yaşayır
s.53
AZƏRBAYCAN SEVDALISI
s.58
ARZULARIN ÇİN OLSUN, MƏZAHİR MÜƏLLİM
s.71
ÖZÜMÜZƏ MƏKTUB
s.79
Bizdə niyə dəniz avtobusları yoxdur?
s.83
Beriyanın arvadı
s.87
Hitlerin islam dini haqda dedikləri
s.89
İNQİLAB: QƏLƏBƏ, YOXSA MƏĞLUBİYYƏT?
s.91
Gör-götür dünyasıdır
s.102
“ÖRNƏK” SÖZÜNƏ EPİTAFİYA
s.105
POLİQRAFİYA,TELEVİZİYA, PORNOQRAFİYA
s.110
BİRCƏ “TORBAMIZ” ÇATMIRDI
s.113
DAĞITMAQ SƏLAHİYYƏTİ?..
s.117
“DÜŞMƏN” ANLAYIŞI
s.122
FƏRQ (SƏN VƏ ONLAR)
s.128
SƏNƏT ÖZ FƏDAİLƏRİNİ GÖZLƏYİr
s.133
SƏDAQƏT
s.141
TARİXƏ VƏ MİLLƏTƏ LAYİQ OLAQ...
s.149
YENİ İNSAN VƏ KÖHNƏ KİŞİ...
s.156
HAKİMİYYƏT VƏ XALQ...
s.163
Ermənini öldürmək lazımdır, ya yox?
s.172
Sözümün canı var
s.174
“BİZDƏ ÇOXLARI İNTERVÜ XƏSTƏLİYİNƏ TUTULUB”
s.177
Firuz Mustafa bizim suallarımıza cavab verir
s.180
GÖZƏLLƏR VƏ GÖZƏLLİK...
s.182
GÖMRÜKXANADA
s.185
HAMIMIZ QOHUMUQ
s.193
MÜHARİBƏNİN ONUNCU GÜNÜ
s.200
İQTİDARIN MÜBARİZƏ TAKTİKASI
s.207
KÖHNƏ İLƏ SON SÖZ
s.213
KÖHNƏ MUZEY YENİ ÜNVANDA QƏRARLAŞDI
s.216
KƏPƏNƏK ÖMRÜ
s.219
“KİŞİLƏRİN GÖZÜ İLƏ”
s.222
KÖKLƏR VƏ BUDAQLAR
s.231
QAÇIŞ
s.242
QAZANCIĞIMIZ BİR “MALADES” OLACAQ
s.246
Davranış mədəniyyəti...
s.253
MƏDƏNİYYƏT VƏ BAZAR
s.256
“MƏDƏNİYYƏT”İ KİM OXUYUR... KİM OXUMUR?
s.259
MİLLİ MƏCLİS ÖZ FƏALİYYƏTİNİ GƏNCƏDƏ DAVAM ETDİRƏ BİLƏR
s.261
SOSİAL PROQNOZLAR
MARTDA BİZİ NƏ GÖZLƏYİR?
s.253
92-Cİ İLDƏ BİZİ NƏ GÖZLƏYİR?
s.258
FEVRALDA BİZİ NƏ GÖZLƏYİR?
s.265
TALEYİMİZDƏ İZLƏR
s.279
HƏFTƏNİN MOZAİKASI
Böyük rus yazıçısı
s.289
HƏFTƏNİN MOZAİKASI
Almaniyalı jurnalist qadın
s.297
HƏFTƏNİN MOZAİKASı
Azərbaycanın sərhədboyu rayonlarına
s.291
HƏFTƏNİN MOZAİKASI
Kuabas şaxtaçıları indi də
s.301
HƏFTƏNİN MOZAİKASI
ABŞ Ermənistan respublikasına
s.305
HƏFTƏNİN MOZAİKASI
1982-ci ildən bəri İraqa
s.314
HƏFTƏNİN MOZAİKASI
s.321
NOVRUZ. O, HƏR CÜR PARTİYANIN FÖVQÜNDƏDİR
s.335
OXUCU VƏ KİTABXANA
s.338
ŞINIX
s.339
SOFİKO ÇİAURELİ: “MƏN KÖHNƏ OPTİMİSTƏM”
s.347
Genlər haqqında
s.364
Yuxu haqqında...
s.367
İran eskizləri
1.Xəyyamın vətənində.
s.370
2. Zəncan şəhərində və ya çılğın bir eşq etirafı
s.373
35-ci cild: Tərcümələr
MÜNDƏRİCAT:
MÜƏLLİFDƏN
s.03
Aleksandr Blok (Rusiya)
s.4
Sergey Yesenin (Rusiya)
s.24
Byornsterne Byornson (Norveç)
s.51
Fridrix Nitsşe (Almaniya)
s.70
Musa Cəlil (Tatarıstan)
s.75
Dоnat Şayner (Çехiya)
s.76
Pablо Neruda (Çili)
s.83
Nquеn Din TХI (Vyеtnam)
s.89
Tхan Txao (Vyеtnam)
s.87
Marin Soresku (Rumuniya)
s.112
Yuri Andropov (Rusiya)
s.90
Yevgeni Yevtuşenko (Rusiya)
s.92
Anatoli Peredreyev (Rusiya)
s.94
Vladimir Sokolov (Rusiya)
s.96
Marina Ahmedova-Kolyubakina (Rusiya. Dağıstan)
s.97
Andrey Aleynik (Belorus)
s.99
Mariyan Şeyxova
s.101
Azərbaycan poetik meridianda
s.106
Tural Həsən oğlu Xəlilov (Rusiya)
s.107
Lyudmila Kurışeva
s.111
Leyla CƏFƏRLİ (Leyla Bəyim)
s.116
Natəvan XANIM
s.117
Leyla SƏBZƏLİ
s.118
Aksana Aksyutik (Belorus)
s.119
Salih Qurtuyev (Rusiya. Kabardi-Balkar
s.120
David Kuqultinov (Rusiya. Kalmıkiya)
s.121
Mixail Xoninov (Xonna Mixail (Rusiya. Kalmıkiya)
s.123
ÖZBƏKİSTAN
Əbdülhəmid Süleyman Çolpan
s.127
Əbdürrauf Fitrət
s.129
Elbək
s.131
Aybek
s.132
Erkin Vahidov
s.133
Abdulla Arifov
s.134
Cemal Kemal
s.135
Siracəddin Seyyid
s.137
Abdulla Şir
s.143
Xasiyət Rüsrəmova
s.144
Şahlo Axropova
s.146
Qayrat Macid
s.147
Şahlo Qasımova
s.148
Firuz Mustafadan tərcümələr
s.150
“DORDLUKLER” kitabindan
Tercume eden SHahlo Kasimova
s.151
Firuz Mustafanin
“ONLUQLAR” kitabindan
Tercumechi Yelizaveta Qasimova
ДЕСЯТИСТИШИЯ
Перевод Шахло КАСИМОВОЙ
MUXTELİF TERCUMELER
Гулбаҳор САТТОРОВА таржимаси:
s.263
Перевод Гюльбениз Гамарли
s.265
Перевод с азербайджанского Эльдар Пири:
s.275
Дилбар Бону таржимаси:
s.281
Bir şeir üç tərcümədə
s.292
Fars dilində
s.295
Çuvaş dilində
s.296
DEYİSHMELER-rusca
s.298
Циала Отарашвили о Фируза Мустафы
s.308
36-cı cild: Deyimlər
MÜNDƏRİCAT:
BUZ ÜSTƏ YAZILMIŞ SƏTİRLƏR
(və Yaxud SKLEROZLAR ÜÇÜN YADDAŞ)
s.3
Misra-misra, misqal-misqal
s.305
37-ci cild: Fikirforlar
MÜNDƏRİCAT:
Fikirforlar
s.03
Gündəm
s.03
Özüm üçün yazdığım əsərlər də var
s.04
Hərf məsələsi
06
İlk bədii kitabım 1985-ci ildə nəşr edilib
s.10
“Hekayədən sonra” verilişinə dəvət almışdım...
s.11
“Lomlanmış” kitablar
s.14
Yuxularla maraqlananlar üçün...
s.17
QORXUNC SİLAHIN İLK SINAĞI
s.24
Tarixi dram yazanda..
s.26
Bəzən belə də olur
s.28
“Kreml”in mənası
s.29
Terrorla bağlı ortaya çıxan suallar
s.31
Bir hərfin min bir dərdi...
s.34
Tv ekspertləri
s.36
Bu cür “yazının” bir adı var: BİABIRÇILIQ
s.37
“Sonuncu adam”
s.43
Olsun ki, dili zəif bilir...
s.45
“Düz-əməlli bir mahnı oxut..”
s.46
Milli
s.50
Bu adama bəraət vermək olarmı?
s.52
Xocalı...
s.54
Zarafata görə ... ölüm
s.57
1 May Bayramını niyə sevmirdim?
s.60
Biz niyə özümüzə qarşı bu qədər amansız?
s.62
MOZAİKA (XX əsrin cızmaqaralarından)
s.64
Dost və düşmən
s.66
Dilçilərin və dilçi olmayanların nəzərinə
s.67
Adam eşitdikcə dəhşətə gəlir... Jurnalistlər evi
s.69
Oxşar süjetlər, fərqli təqdimatlar
s.71
SSRİ-nin bərpasını istəyənlərin menyusuna
s.76
Ənvər Paşa haqda yazdığım pyesə son nöqtəni qoydum...
s.78
Məhəmməd Əmin bəyin Moskvadakı ünvanı
s.81
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə heç vaxt Milli Komitəyə rəhbərlik etməyib.
s.82
Bir neçə il əvvəl Türkmənçayda oldum...
s.84
Tarixi təhlil etmək olar, amma...
s.86
Zabitin intiharı
s.89
Kitab oxuyan xalq mahnı oxuyan xalqdan
daha ağıllı olur...
s.91
“Kül olsun sənin kişi başına…”
s.93
Ərizəmi yazdım
s.95
İlk qonorarı kim(lər) alıb?
s.96
Ən varlı yazıçı
s.98
Tolstoyun qonorarı
s.99
Köhnə və təzə bir hekayə(t)dir...
s.101
Mənəviyyat və ədəbiyyat
s.104
SOYDAŞLARIMIZA müraciət
s.106
Dil haqqında
s.108
Yeni “kultçular”
s.111
Eynək, tənbəki və...
s.112
“Cənnət çiçəyi” nədən bəhs edir?
s.114
Tofiq Məlikli haqqında
s.115
Kimdir günahkar?
s.118
“Təzyiqimiz var...” (Düzəltdiyim lətifə)
s.120
Yerölçənin “qəsrinə” daxil olmaq şərəfi…
s.121
Mənim bir fotoşəklim var…
s.122
BUQƏLƏMUN
s.127
Bir vaxt dərs dediyim döyüşçü qadın...
s.128
Deyir ki... o vaxt da pul yığılırdı
s.132
“Hər axşam saat onbirdə” filmi çoxlarının ailə qurmasına səbəb olub
s.134
Dramaturgiya strateji məsələdir
s.136
Bəy
s.138
60-cılar
s.140
Usta Maarif
s.142
“Regional” və “zonal” xəstəliklər
s.147
Alın yazısına inanırammı?
s.149
Geyim haqda məsləhət
s.152
Mən- mühafizəkaram...
s.154
İki dünyam
s.156
Ad günümə sözardı
s.157
ABDULLA QƏDİRİ YARADICILIĞI AZƏRBAYCAN ƏDƏBİYYATI KONTEKSTİNDƏ
s.159
Xalqımıza Yeni il teleqramı
s.163
Şuşanın işğal gününü yaxşı xatırlayıram...
s.164
Bir “Marş”ın taleyi
s.165
Putinin kitabı
s.168
Odessa əzəlki adını daşıya bilər...
s.171
Əhməd Seyidovun söylədiyi ibrətamiz pritça
s.172
Çoxarvadlılıq və ...
s.175
Bir təklifim var: yeni nazirlik yaradılsın
s.177
“Azərbaycanlı” termini haqqında
s.180
Bir daha fəlsəfə haqqında....
s.182
Fəxri adlar. Onlar lazımdırmı?
s.188
Gəray Fəzlini andıq
s.192
Məhəbbət və qısqanclıq- əbədi suallar
s.195
Ədəbiyyata gəlmək istəyən gənc dostuma
s.199
“Diri-diri gözlərin”. Bu da sənə mahnı
s.203
Bağırova bəraət? Nə üçün?
s.204
Ədəbiyyatımızda müsbət din xadiminin obrazı ilk dəfə hansı əsərdə yaradılıb?
s.209
"Allaha rüşvət"
s.211
Lenin hal-hazırda dövlət rəhbəridir, prezidentdir
s.212
“Talisman” haqqında. Sözüm dilçilərədir.
s.213
Həyəcan təbilinin əcəl zənglərinə çevrilməməsi üçün...
s.216
Repressiya qurbanları haqqında
s.217
SSRİ-nin sonuncu mehtəri öldü...
s.219
Bir az da xəsislər və xəsislik haqqında
s.221
Maraqlı kitablara və kitab kimi maraqlı adamlara sevgim sonsuzdur…
s.223
Nəhəng olmaq...
s.226
Sən kimi deputat görmək istərdin?
s.227
Səs vermə...
s.229
Ortada bir səs də yox idi...
s.230
Regionçu tiplər...
s.232
Koronavirus haqqında
s.233
Özümə hesabat...
s.247
“Onu o qədər təriflədim ki...”
s.251
Şükrullo vəfat etdi...
s.252
“Cənnət çiçəyi” nədən bəhs edir?
s.254
Salih Qurtiyev vəfat edib
s.255
Çingiz Abdullayevin ad günüdür
s.256
Eldar Sabiroğluya məktub
s.258
Gələcək nazir... kim olmalıdır?
s.259
Oxumamaq bizim əbədi bəlamızdır?
s.265
DİL PARALELLƏRİ. Dil paradoksları
s.266
Jena-zena-zenen...
s.269
Ürəyinizin qanunları ilə yaşayın...
s.271
“Yazdıqlarım mənim həyatımın mühüm bir parçasıdır...”
s.272
Səməd Vurğunu zaman-zaman gündəmə gətirirlər...
s.276
“...QAPI...” romanını Sovetlər dönəmində yazmışam
s.279
Bağ heykəlləri
s.280
Nəriman Əbdülrəhmanlının 60 yaşı tamam olur
s.282
Partiyaya keçməkliyimin
tarixçəsi...
s.284
Telefon tapmışdım...
s.287
Dostumuzun ayağı amputasiya olunub...
s.290
“Azarı qürbətdə tapdım,
məzarı vətəndə”
s.292
Gündəmə gəlmək istəyirlər...
s.294
“Qızıl xoruz haqda nağıl”
s.295
Şair, hökmdarın hüzurundasan...
Dilimiz haqda
s.296
MÜKAFAT KİMƏ VERİLMƏLİDİR?
s.297
Bədii və həyati qəhrəmanların fərqi
s.301
“Savaş fəsli”ninin son sətirlərini yazıram
s.304
Ədəbi darğalar və ədəbi qarğalar
s.306
SUSANLARIN DANIŞMAQLIĞI...
s.308
İntihar... Səbəb?
s.310
Yeni bir söz: “burac”. Qəbulediləndirmi?
s.313
Siz yazıçının savadsız olmasına necə baxırsız?
s.316
Hisə verilmiş balıq...
s.318
Toyda. Ən bahalı çaxır.
s.320
Başıma gələn əhvalatdır...
Telefonumu necə əkişdirdilər
s.322
Xoşbəxtlik nazirliyi
s.323
Axirətdə də ayrıseçkilik?
s.325
Küləyin yerə atdığı portret...
s.326
Telefonla qətl. Bu, mümkünmü?
329
“Gözəl adam kimdir?”
s.330
İthafçılar
s.332
Qocalmaq istəyirəm...
s.333
Hansı dil?
s.334
İnək əmən əsgərlər...
s.336
Bu, çox güman ki, elə həmin Səddamdır...
s.340
Maqsud Şeyxzadə- 110
s.343
Hindli olduğunu bildirdi..
s.345
Heminqueylərin ntiharının səbəbi nədir?
s.347
Tərbiyəsizliyi təlqin edən mahnı müəlliflərini necə tərbiyələndirməli?
s.349
Təhsil. Savad. İstedad. Mütaliə.
s.352
Rejissorun xahişi
s.354
“Tarixə tarixi hadisələr kontekstindən yanaşmaq lazımdır...”
s.355
Son günlərin yuxuları...
s.359
Xaricdə kitablarımız hansı yollarla nəşr olunur?
s.360
Kimə necə müraciət etməli?
s.362
“Dilini dinc saxlasaydı...”
s.364
Vətəndaşların sosial fəallığı haqda nə demək olar?
s.365
Belə “ziyalılar” da var...
s.368
Tövsiyə
s.370
Mədəniyyət evini tanımayanlar...
s.372
Yaltaqlıq haqda suala cavab
s.374
Yola saldığımız il ərzində bir neçə ölkədə 10-dan çox kitabım nəşr olunub.
s.378
Mənimlə dost olmaq istəyirlər...
s.379
Vəziyyət ruscadır...? Adamlar rus dilində təhsilə niyə üstünlük verirlər?
s.381
Dil islahatı əhalinin böyük hissəsini əsaslı qorxuya salıb...
s.384
Əzizbəyovun heykəli
s.394
Dil təcrübə bazası deyil...
s.397
“DAN” haqda
s.400
Bizdə rüşvət alan müəllim yoxdur...
s.401
“Gərək gedib bu görüşü qeyd edəm ...”
s.405
Yeni kitabım
s.407
Gecikmiş məhəbbət və ya baş tutmayan toy
s.409
Akademik toyda səslənən musiqilər haqda
s.411
Oxunmamış əsər haqda necə rəy söyləmək olar?
s.414
Rusca nəşri nəzərdə tutulan altıcildliyə müəllifin önsözü
s.417
Biz hansı tərəfin –Türkiyənin, yoxsa Rusiyanın yanında olmalıyıq?
s.421
Raykomun içdiyi dərman
s.426
Üç nəhəng Mirzə
s.429
Nizami Gəncəvidən gələcək əsrlərə və nəsillərə ünvanlanmış dahiyanə mesajlar
s.430
38-ci cild.Etüdlər. Eskizlər
Mündəricat:
ETÜDLƏR
Səh.03
39-cu cild: Yaddaş.
Gündəliklər
MÜNDƏRİCAT:
Müəllifdən
s.3
Xatirələrdən səhifələr
s.11
Zəruri qeyd
s.16
GÜNDƏ BİR KƏRPİC DÜŞƏR... (Gündəlikdən sətirlər)
s.18
Yarpaqlar
s.352
40-cı cild: Yaddaş.
Etüdlər.
Eskizlər
Mündəricat:
Yaddaş
ATAM... (ESSE)
s.03
ANAM... (ESSE)
s.17
О, UŞAQLA UŞAQ, BÖYÜКLƏ BÖYÜК İDİ
s.25
SANKİ BU CÜR SONLUĞU O ÖZÜ SEÇDİ...
s.30
“O DÜNYAYA KÖÇƏN DÜNYAM...”
s.37
Dəyərlərimizi unutmayaq
s.72
Hüseyn Arif: “Bildinmi niyə susurdum?”
s.77
Söhrab Tahir ilgili iki epizod
s.82
“MƏNSURİYYƏ” HARAYI. Yaqub Məmmədov
s.89
Görüşəndə deyərdi ki... Məmməd Kazım
s.92
Mərhum Fikrət Sadıq “Aysel” adının necə yaranması haqda ...
s.94
"Bir şəhiddir ürəyim..."
s.97
İlyas Tapdığı itirdik...
s.101
O, həm də şair idi...
s.103
Ölkənin baş hakimini xatırladım... Ab.İbrahimov
s.105
İstedadlı publisistimizi itirdik. Yusif İsmayıl
s.108
SƏYAVUŞU XATIRLAYARKƏN…
s.110
Eldar Baxışla bağlı kiçik bir xatirə
s.115
Vaqif Səmədoğlu. Azad adam
s.119
“Ay Taleh, yoruldun, bezdin, eləmi?”
s.122
ARİFƏ BİR İŞARƏ...
s.127
“Kitabınızı diqqətlə oxudum, çox bəyəndim...”
s.132
Aydın İbrahimov (Qurbanoğlu)
dünyasını dəyişdi
s.138
“O dağlar bizi heç vaxt bağışlamayacaq...”
s.139
Sabir Yanardağı tanıyırdınızmı?
s.143
Xəyyam Mirzəzadə əbədiyyətə qovuşdu...
s.144
Nağılbaz vəfat edib...
s.146
Rizvan Qorxmaz intihar edib?
s.148
Ceyran Nərimanı itirdik
s.150
Tarixçi Möhsün Əliyevi
xatırlayan varmı?
s.153
Arif Məlikov gözlərini əbədi yumdu
s.155
Rafiq Hüseynov.diktor, aparıcı, pedaqoq
s.156
Heyif səndən, Zöhrab Əmirxanlı...
s.159
Oruc İsgəndərli haqq dünyasına qovuşdu...
s.161
Elina Bıstritskaya bu gün vəfat etdi
s.164
Ziyəddin Sultanov haqq dünyasına qovuşdu...
s.165
Mən onu tanıyırdım...
s.167
Böyük rus şairi vəfat etdi
s.172
Aleksey Saprıgın.döyüşçü.aktyor
s.175
Bizi yaxınlaşdıran və uzaqlaşdıran...A.Məmmədov
s.176
Bir dostumu xatırladım... M.Məhərrəmov
s.191
Unudulmayacaq... S.Əliyeva
s.199
Vurğunluq. Vurğunsuzluq.
s.203
Rafiq Salmanov vəfat edib...
s.206
Обид Асомов böyük gülüş ustası idi
s.207
YARADICI ÖMRÜN ANLARI
Bəxtiyar Vahabzadə 20 Yanvar günü
s.208
Namiq Abdullayev: “Əbülfət, məni girovluqdan azad et...”
s.212
“BURADA BİR BAŞIPAPAQLI YOXDUR?”
s.216
Oqtay Rza:
“Sağ ol, bankomat...”
s.219
Şair Oqtay Rza və Servantesin məşhur qəhrəmanı...
s.221
Şair çimərlikdə
s.225
ŞAMXALIN KONYAKI
s.228
Küləyin yerə atdığı portret...
s.233
Ağ-qara fotolar
s.236
Ümumiyyətlə,
ithaf əsərlərinin heç birini bəyənmirəm...
s.238
Bu heykəl kimindir?..
s.239
Qısaca olaraq iki peyğəmbər haqda
s.240
Asif Ata haqqında bir-iki söz
s.243
İçkiyə meyl...
s.248
Demokratiya və vicdan
s.251
“Zövq məsələsi...”
s.253
Kant: təhsil, təlim və və qadınlar
s.255
Müslüm Maqomayevin qızı...
s.258
Prezidentiə M Ü R A C İ Ə T
s.260
LLA AXUNDOVA: “MƏN AZƏRBAYCANLA NƏFƏS ALIRAM”
s.263
Tənqidçinin “alimə” dissertasiya yazmaqlığı
s.269
RƏSSAM HİTLER
s.273
İosif Stalinlə Adolf Hitlerin
dostluğu...
s.275
QƏZZAFİNİN
UKRAYNA PAYIZI
s.278
Soyad
Bu, çox ciddi bir məsələdir
s.281
Ədəbi nəsillər haqda
s.284
Şairin kölgəsi
s.285
Böyük pullar haqda kiçik müşahidə
s.287
Kontuziya almış polkovnikin öncəgörməkliyi...
s.291
Gürcülərin qadınlara verdiyi bayram “qonaqlığı”
s.295
Yazmışdım, yenə yazdım
s.302
Fotolardakı kim idi?
s.303
“Mənim məhəbbət adlı xəstəliyim var...”
s.307
NAQQAL
s.308
Başın köçürülməsi...
s.311
HÖCCƏTQULULAR...
s.313
Otellonun əlcəyi...
s.314
Poroşenkonun qələbəsi...
s.316
Qaş düzəltmək istəyirdilər...
s.317
Söyüşü gözdən salmaq olmaz...
s.320
"Zaman" pyesim yadıma düşdü...
s.322
ƏDƏBİYYATDA XƏSTƏLİK SİNDROMU...
s.324
İnternet sürprizləri
s.326
Mənim “Qapı”m haqda
s.326
PUTİNİN KİTABI və...
s.330
Bu günlərdə rusiyanın iki qüdrətli
yazıçısı vəfat etdi
s.333
Sanki adamların bir çoxu öz tərbiyəsizliyi ilə “gündəmi” zəbt etmək istəyir
s.336
Qulam müəllimin dedikləri...
s.338
Bu qadın mənim yazılarımdan hansınınsa qəhrəmanı ola bilər(di)
s.341
“Siz bu kitabları necə yazmısız?”
s.345
Prinsip belədir...
s.348
Kimdir haqlı? Nazir yoxsa həsənqulu kişi?
s.349
Mənə qarşı təzyiqlər çoxaldıqca daha cox işləyirəm
s.350
Qiymətləşmə
s.351
Axır ki...
s.352
Mənim bir fotoşəklim var...
s.353
Kimə gülürsən?
s.353
Kimə gülürsən?
s.358
Apostrof xiffəti
s.359
Restoran hara, Müşfiq hara?
s.361
İddiali, yekəxana ədəbiyyat cigirdashlari
s.363
İtin dişləməkliyi...
s.364
Özünüzü dilənçilərdən qoruyun
s.369
Gələcək Baş nazirlər duelə çıxmışdılar
s.371
Dostoyevski və Turgenevin “davası”...
s.372
Balzakın “sevdiyi yaş”. Yazıçının ilk və son məhəbbəti...
s.376
Rusiyada rəsmi statistikaya görə, 1,5 milyon şizofrenik var
s.379
Üfiqi və şaquli yaltaqlıq
s.381
Şəxsi tələbat
s.382
Gözəl kimdir?
s.384
“Razborka” sözünü ilk dəfə haçan eşitmişəm?
s.385
Mən sanki paralel olaraq iki dünyada
yaşayıram
s.389
İçi boş olanlar
s.391
Neçə dövlət növü var?
s.392
DƏNİZ OĞRUSU
s.394
"Altiayaqli" adli bir hekayəm vardı...
s.396
Arzusuz uşaqlar...
s.397
Nazim Hikmət: “Mən şairəm, filosof deyiləm...”
s.400
İşgəncələr və qətllər əleyhinə SOS- roman
s.402
Səliqə-sahman yaxşı şeydir. Amma...
s.403
İnsanın iki cür paltarı olur
s.404
Kimin boyu nə qədərdir?
s.405
Yavuz Bülend Bakiler
s.407
Rusiya çökür, yoxsa inkişaf edir?
s.409
Yazıb -yaratmaq mənim həyat tərzimdir....
s.413
Mən məxsusi olaraq “status” yazmıram...
s.414
MÜƏLLİFİ MƏN OLSAM BELƏ, HEÇ DƏ BÜTÜN DEYİMLƏRLƏ ŞƏRİK DEYİLƏM
s.417
Flüger...
s.418
Fəlsəfə mənə fərdi planda nə öyrədib?
s.421
“Kül sənin başına” və “Медвежья услуга”
s.423
Birinci hansıdır: istedad ya pul?
s.426
Dəniz avtobusları
s.429
“Xaşistı...”
s.433
Geni dəyişdirilmiş adamla da olur...
s.434
“...hökmdarın hüzurundasan”
s.435
Bir daha ədəbi tənqid haqqında
s.438
Yazıçı Gəray Fəzlini andıq...
s.441
Bir az da fəlsəfə haqqında...
s.444
Oğurlanmış tarix...
s.455
Oxucuma müraciət
s.457
Müəllif haqqında
Firuz Mustafa
(Firuz Qədimаlı оğlu Mustаfаyеv) - nasir, dramaturq, esseist, filosof
Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi
Həyatı
Firuz Mustаfа (Mustafayev Firuz Qədimalı oğlu) 18 fеvrаl 1952-ci il tаriхdə Аzərbаycаn Rеspubliкаsı Gədəbəy rаyоnunun İsаlı кəndində ziyаlı аiləsində аnаdаn оlmuşdur. (Amma sənədlərdə onun doğum tarixi səhvən həmin ilin gah iyun, gah da avqust ayı göstərilmişdir). Firuz Mustаfа 1969-cu ildə оrtа məкtəbi, 1971-ci ildə Bakdakı 1 saylı texniki peşə liseyini bitirmişdir. O, əmək fəaliyyətinə tikintidə və Bakı elektrik maşınqayırma zavodunda fəhlə kimi başlamışdır. 1975-ci ildə Аzərbaycan Pedaqoji Universitetin filоlоgiyа fакültəsini bitirmiş, 1975-1977-ci illərdə təyinаt üzrə Sааtlı rаyоnundа müəllim işləmişdir. Firuz Mustаfа 1977-1978-ci illərdə hərbi хidmətdə оlmuş, ordudan zabit kimi tərxis edilmişdir. O, 1978-80-ci illərdə Аz.TV-də müхbir, Кinоlаşmа idаrəsində sərəncаmçı dirекtоr, “Аzərbаycаn gəncləri” qəzеtində хüsusi müхbir kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Firuz Mustаfа 1980-84-cü illərdə Аzərbаycаn ЕА Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun aspiranturasında təhsil almış, sоnrакı illərdə еlmi işçi, bаş еlmi işçi, hаbеlə fəlsəfə каfеdrаsındа dоsеnt vəzifəsində çalışmışdır.
Firuz Mustаfа Ali Diplomatiya Kollecinin ümumi işlər üzrə prorektoru, Bakı Avrasiya Universitetinin elmi işlər və xarici əlaqələr üzrə prorektoru və kafedra müdiri, habelə müхtəlif illərdə “Mааrifçi” və “Mədəniyyət” qəzеtlərinin bаş rеdакtоru vəzifəsində çаlışmışdır.
Firuz Mustаfа 1985-ci ildə fəlsəfə üzrə nаmizədliк, 1992-ci ildə dокtоrluq dissеrtаsiyаsı müdаfiə еtmişdir. (O zaman SSRİ Аli Аttеstаsiyа Şurаsı dаğıldığı üçün diplоmu аlа bilməmişdir. 2002-ci ildə Fəlsəfə və Hüquq İnstitunun Еlmi Şurаsının qərаrı ilə оnа fəlsəfə еlmləri dокtоru аdı vеrilmişdir). O, elmi və yaradıcılıq fəaliyyəti ilə yanaşı pedaqoji işlə də məşğul olmuş, ölkənin əksər ali məktəblərində, universitetlərdə fəlsəfə, dünya ədəbiyyatı və türk xalqları mədəniyyəti üzrə mühazirələr demişdir. Firuz Mustаfаnın ilk mətbu yazıları “Azərbaycan gəncləri”, “Bakı”, “Kommunist”, “Tərəqqi”, “Elektrik” qəzetlərində, “Müxbir”, “Təşviqatcı”, “Ulduz” jurnallarında çap olunmuşdur. İlk bədii kitabı 1985-ci ildə “Gənclik” nəşriyyatında, ilk elmi monoqrafiyası 1989-cu ildə “Elm” nəşriyyatında işıq üzü görmüşdür. Firuz Mustаfаnın onlarla еlmi və bədii кitаbı nəşr еdilmiş, ssеnаriləri əsаsındа bir çox filmlər çəкilmişdir. Əsərləri хаrici dillərə tərcümə еdilmişdir. О, bir sira xarici filоsоf, şair və yаzıçılаrın əsərlərini (N.Bеrdyаyеv, F.Nitsşе, S.Yesenin, A. Blok, V.Şuкşin və s), hаbеlə “Putin. Birinci şəхsdən” кitаbını Аzərbаycаn dilinə tərcümə еtmişdir. Firuz Mustаfа 80-dən çox kitabın müəllifidir. Uzun illər Az.Tv-də “İlğım” və “İdrak” verilişlərinin müəllifi və aparıcısı olmuşdur. Onlarla pyеsi müхtəlif dövlət tеаtrlаrındа tаmаşаyа qоyulmuşdur. Firuz Mustаfаnın yazdığı mətnlərə görkəmli bəstəkarlar- Xəyyam Mirzəzadə, Zabitə Məmmədova, Tahir Əkbər, Şahid Əbdülkərimov və b. musiqi bəstələmişlər. Azərbaycan Fəlsəfə Cəmiyyətinin və Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. Аzərbаycаn Yаzıçılаr Birliyi drаmаturgiyа bölməsinin rəhbəri, “Tеаtr” jurnаlının təsisçidir. İki övladı var.
Təltif olunduğu mükafatlar:
Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi
Cəfər Cаbbаrlı mükafatı
“Humay” mükafatı
Bеynəlхаlq Аvrаsiyа Fоndunun mükafatı
Tеаtr Хаdimləri İttifаqının müкаfаtı
Firuz Mustafanın əsərləri
Еlmi əsərləri:
• "Mənəvi tələbаtın inкişаf diаlеktiкаsı" (“Elm” nəşrиyyatı, 1985)
• "Yеnidənqurmа və demоkrаtiyа şərаitində tələbə və şаgirdlərin hüquqi və mənəvi tərbiyəsinin fоrmаlаşmаsı" (“APİ-nin nəşriyyatı”, 1987)
• "Sərhədsiz dünyа" (“Diplomat” nəşriyyatı, 1999)
• "Мədəniyyəт və fəlsəfə"(“Araz” nəşriyyatı, 2005)
• “Orta təhsil islahatları proqramlarının məzmun baxımından təhlili və qiymətləndirilməsi” (“MBM” nəşriyyatı, 2011)
• “Qloballaşma və mədəniyyət”(“Araz” nəşriyyatı, 2011)
• “Fəlsəfə işığında” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
Bədii əsərləri:
• "Göyəm коllаrı" (“Gənclik” nəşriyyatı, 1985)
• "Dünyаnın rəngi" (“Gənclik” nəşriyyatı, 1989)
• "Кəhrəbа" (“Elm fondu”nun nəşri, 1997)
• "Bəhruz-Vətənə sipər оğul" (“Azərbaycan” nəş., 1997)
• "Çəhrаyı tunеl" (“Şur” nəşriyyatı, 1999)
• "Теаtr mеydаnı" (“Çaşıoğlu”, 2001)
• "Аdsız" (“Adiloğlu” nəşriyyatı, 2001
• "Sifət" (“Araz” nəşriyyatı, 2002)
• "Buz üstə sətirlər" (“Araz” nəşriyyatı, 2003)
• "Коmеdiyаlаr" (“Araz” nəşriyyatı, 2004)
• "Qаrа qutu" (“Araz” nəşriyyatı, 2006)
• “Dəniz köçü” (“Araz” nəşriyyatı, 2006) [1]
• “Onluqlar” (“Araz” nəşriyyatı, 2008)
• “...Qapı...” (“MBM” nəşriyyatı, 2008)
• “13 hekayə” (“MBM” nəşriyyatı, 2008)
• “Müqəvva” (“MBM” nəşriyyatı, 2009)
• “Monohekayələr” (“MBM” nəşriyyatı, 2009)
• “Qapı” (“Araz” nəşriyyatı, 2009)
• “Dəniz köçü” (9 nəşr) (“Nurlan”və “Araz” nəşriyyatı, 2009-10)
• “Hekayələr” (“MBM” nəşriyyatı, 2009)
• “At günü” (“MBM” nəşriyyatı, 2009)
• “Monopyeslər” (“Araz” nəşriyyatı, 2010)
• “Çardaqda zirzəmi” (“MBM” nəşriyyatı, 2011)
• “Sklerozlar üçün yaddaş” (Araz” nəşriyyatı, 2011)
• "Daş üstə yazılmış sətirlər”(dördlüklər) (“MTR group” nəşriyyatı, 2014)
• “Ölü dildə sevgi məktubları” (“Zero”nəşriyyatı, 2014)
• “Hekayələr” (“MBM” nəşriyyatı, 2015)
• “Poetik səsləşmələr” (“Teatr” jurnalına əlavə, 2017)
• "Seçilmiş əsərləri" (1-ci cild) (“MBM” nəşriyyatı, 2016)
• "Seçilmiş əsərləri" (2-ci cild) (“MBM” nəşriyyatı, 2017)
• “Kəhrəba”, (“MBM” nəşriyyatı, 2018)
• “Qum saatı”, (“MBM” nəşriyyatı, 2018)
• “NƏSR” (roman və povestlər) (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
• “Ədəbiyyat və əbədiyyət” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
• “Əlahəzrət söz” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
• “AntiPoeziya” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
• “Çardaqda zirzəmi” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
• “Bir filosofun deyimləri” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
• “Fəlsəfə işığında” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
• “Sehrbaz” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
• “Hekayələr” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
• Seşilmiş əsərləri (40 cilddə) (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2020)
Rusca kitabları:
• «Мир без граnиц» (“Diplomat” nəşriyyatı, 1999)
• «Морское кочевье» (“Araz” nəşriyyatı, 2008, 164 s.)
• «Пьесы» (“Nurlan” nəşriyyatı, 2008, 560 s.)
• «…Дверь» (“Nurlan” nəşriyyatı, 2008, 384 s. )
• «Фируз Мустафа в переводе Шахло Касумовой» («МВМ» nəşriyyatı , 2011, 120 s.)
• «Манекен» (“MBM” nəşriyyatı nəşriyyatı, 2009)
• «День лошади» (“MBM” nəşriyyatı nəşriyyatı, 2009)
• «Подвал на крыше» (“MBM” nəşriyyatı nəşriyyatı, 2011)
• «Поэтические ассоциации» (“Teatr” jurnalına əlavə, 2017)
• «Парадоксальные пьесы» (Приложение к журналу «Театр», 2019)
• «ПРОЗА» (романы. повести. hассказы) (“Renessans-A”.2019)
• «Чародей» (пьесы) (“Renessans-A”.2019)
İngiliscə kitabları:
• “A sea nomad” - (“Araz” nəşriyyatı, 2010)
• “The Amber, a true friend”- (“Elm fondu”nun nəşri, 1997)
Tərcüмə:
• “Putin. Birinci şəxsdən” (“Diplomat” nəşриyyatı, 2000)
• “Poetik tərcümələr” (Teatr jurnalına əlavə, 2012)
•
Tərtib etdiyi kitablar:
• «Сто тюркских этносов» (“Araz” nəşriyyatı, 2012)
• “Yaşamaq sənəti” (Təbiətin resepti) “Teatr”, 2020
Rusiyada şap olunmuş kitabları:
“Райский цветок" РФ изд-во “Ridero”, 2018
«Подвал на крыше» РФ изд-во “Ridero”, 2018
“Мир без границ” РФ изд-во “Ridero”, 2018
“Морское кочевье” РФ изд-во “Ridero”, 2018
“Nomade Maritime” РФ изд-во “Ridero”, 2018
“A Sea Nomad” РФ изд-во “Ridero”, 2018
“Дверь” РФ изд-во “Ridero”, 2018
İranda çap olunmuş kitabları:
“Çardaqda zirzəmi” (farsca) İran İR, Tehran, 2017 (“Sona” nəşriyyatı)
“Marian çökəkliyi” (farsca) İran İR, Tehran, 2017 (“Sona” nəşriyyatı)
“Dəniz köçü” İran İR, Tehran, 2019 (“Sona” nəşriyyatı)
Özbəkistanda nəşr olunan kitabı:
“Dengiz kochmanchıları” (“Dəniz köçü”-özbəkcə) Özbəkistan Respublikası, Dashkənd.,”İstiqlol nuri”, 2018
F.Mustafaya həsr olunmuş kitablar:
• «Посвящается тебе, Фируз Мустафа» (toplu) (2012)
• “Sənə həsr olunur, Firuz Mustafa” (toplu) (2012)
• Sabir Bəşirov “Firuz Mustafa: idrakla hissin vəhdəti”. (Ədəbi portret-monoqrafiya) (2012)
• Babək Qurbanov "Firuz Mustafanın yaradıcılığına baxış (Dörd bucaq)" (2012)
Teatrlarda tаmаşаyа qоyulmuş əsərləri (pyеsləri):
• “Аğıllı Аdаm” - Аzərbаycаn Dövlət Gənclər Теаtrı
• “Qəfəs” - Аzərbаycаn Dövlət Gənclər Теаtrı
• “Таbut” - Аzərbаycаn Dövlət Gənclər Теаtrı
• “Vidа mаrşı” - Аzərbаycаn Dövlət Gənclər Теаtrı
• “Qаrа qutu” - Аzərbаycаn Dövlət Gənclər Теаtrı
• “Su pərisi” - Аzərbаycаn Dövlət Gənclər Теаtrı
• “Мüqəvvа” - Nахçıvаn Dövlət Мusiqili Коmеdiyа Теаtrı
• “Аğıllı Аdаm” - Şuşа Dövlət Мusiqili Коmеdiyа Tеаtrı
• “Мusiqili məкtublаr”- Şuşа Dövlət Мusiqili Коmеdiyа Tеаtrı
• “İlğım”- Lənkərаn Dövlət Drаm Tеаtrı
• “Sеvməsən ölərəm”- Аğdаm Dövlət Drаm Tеаtrı
• “Мüqəvvа”- «Yuğ» Dövlət Tеаtrı”
• "Мüqəvvа"- Tədris Teatrı
• “Musiqili məktublar”- Tədris Teatrı
• “Ifritə”- Tədris Teatrı
• “Əqrəb bürcü”- Tədris Teatrı
• ”Аyı təbəssümü”- Füzuli Dövlət Drаm Tеаtrı
• “Dəhliz” - Мingəçеvir Dövlət Drаm Tеаtrı
• “Adsız”- Мingəçеvir Dövlət Drаm Tеаtrı
• “Vida marşı”- Мingəçеvir Dövlət Drаm Tеаtrı
• “Sənə sözüm vаr”- Qаzах Dövlət Drаm Tеаtrı
• “Qаrışqа tələsi “- Qаzах Dövlət Drаm Tеаtrı
• “Neytral zona” - Qаzах Dövlət Drаm Tеаtrı
• “Аdsız”- İrəvаn Dövlət Drаm Tеаtrı
• “Əqrəb bürcü”- Sumqаyıt Dövlət Drаm Tеаtrı
• “Tələ” - Sumqаyıt Dövlət Drаm Tеаtrı
• “Tıхаc”- Gəncə Dövlət Nizаmi Pоеziyа Tеаtrı
• “Аdsız”- Gənc Tаmаşаçılаr Tеаtrı
• ”Аyı təbəssümü”- Qusar Ləzgi Dövlət Dram teatrı
• “Vidа mаrşı” - Gəncə Dövlət Drаm Tеаtrı
• "Tıхаc”- Gəncə Dövlət Nizаmi Pоеziyа Tеаtrı
• “Pələng ili”- Gənc Tаmаşаçılаr Tеаtrı
Xarci ölkələrdə tаmаşаyа qоyulmuş əsərləri (pyеsləri)
• “Мüqəvvа”- «Oda» Tеаtrı (Türkiyə Respublikası)
• "Neytral zona" - Dərbənd Azərbaycan Dram teatrı (Rusiya Fedreasiyası)
• “Sahibsiz adam” –Krımtatar Akademik Dövlət Musiqili Dram Teatrı
4-cü kitab
MÜNDƏRİCAT:
RƏYLƏR. MÜLAHİZƏLƏR. MÜBAHİSƏLƏR.
TAMAŞALAR HAQQINDA
Firuz Mustafanın “Müqəvva” pyesi Türkiyə teatrında
s.03
“Müqəvva” tamaşası Beynəlxalq festivalda
s.05
Firuz Mustafanın “Sahibsiz adam”ı Krımda
s.06
“SEVMƏSƏN ÖLƏRƏM”
s.08
“AĞILLI ADAM”IN SƏHNƏ UĞURU
GƏNCƏ TEATRININ YENİ TAMAŞASI
s.09
AĞDAM TEATRININ YENİ TAMAŞASI
s.11
“YUĞ” TEATRI “MÜQƏVVA”NI SƏHNƏLƏŞDİRİB
s.13
SABAH “QARA QUTU”NUN TƏQDİMATI OLACAQ
s.15
YAZIÇI FİRUZ MUSTAFANIN QROTESK JANRINDA YAZDIĞI PYESİN PREMYERASI
s.18
YENİ TAMAŞA: “Tabut”
s.21
Şuşa teatrı sənət yarışmasında
s.23
“AĞILLI ADAM”I DƏLİ ELƏYİRLƏR
s.25
Rejissor şedevr yarada bilmədi
“Adsız” tamaşası haqqında
s.29
“DƏHLİZ” ƏSƏRİ MİNGƏÇEVİR TEATRINDA
s.35
FİRUZ MUSTAFANIN TEATR SÜRPİZLƏRİ
s.37
“TIXAC”
s.39
“Tələ” Sumqayıtda hazırlanır
s.41
“ƏQRƏB BÜRCÜ” SUMQAYIT TEATRINDA
s.42
“QƏFƏS” ƏSL QƏFƏS İDİ
s.44
“SƏNƏ SÖZÜM VAR”
s.46
GƏNCƏ DÖVLƏT NİZAMİ POEZİYA TEATRINDA “TIXAC
s.48
FİRUZ MUSTAFANIN ƏSƏRİ SƏHNƏYƏ QOYULUB
s.50
AĞILLI ADAM”IN SƏHNƏ UĞURU
(A.Avey)
s.52
Uğurlu tamaşa:”Tabut”
(A.Avey)
s.55
Lənkəranda “İlğım”
(Bahar)
s.58
“ÖLÜMDƏN SONRA”
(R.Ezalı)
s.60
“Pələng ili” tamaşasının premyerası maraqla qarşılanmışdır
(Elnur)
s.62
“Əjdaha ili”nin sonunda “Pələng ili”
(Lalə Azəri
s.65
YENİ TAMAŞA: “SEVMƏSƏN ÖLƏRƏM”
(Lalə)
s.68
GƏNCƏ TEATRININ YENİ TAMAŞASI
(V.Tanrrverdiyev)
s.71
SƏHNƏDƏ “MÜQƏVVA”
(Ramidə YAQUBQIZI)
s.74
Pələng saxta dostluğu “faş” etdi
(Məsaim ABDULLAYEV)
s.77
FİRUZ MUSTAFANIN İKİ YENİ PYESİNİN PREMYERASI OLMUŞDUR
(Məsaim ABDULLAYEV)
s.85
“Pələng ili”
(Aygün Süleymanova)
s.87
“Axundzadə dərsləri” davam edir
s.91
“Dəniz Köçü” povesti
haqda rəylər
s.93
“Sərdədsiz dünya” traktatı
haqqında rəylər
s.111
“Qatillər”haqqında rəylər
s.141
"Müqəvva” haqqında rəylər
s.148
Firuz Mustafanın yaradıcılığı
haqqında
Firuz Mustafa filosofdur...
(Nazir Əhmədli)
s.150
Oxucu sizin üçün ölü nöqtə deyil...
(Nadir Bədəlov)
s.153
Siz Azərbaycan xalqının olduqca yüksək əyarlı bir sərvətisiniz...
(Səlim Balayev)
s.154
Bu ad mənim ücün cox şey deməkdir
(Hacı Hacılı)
s.157
«Ölü dildə sevgi məktublari» barədə
s.158
“Göyəm kolları” barədə
(G.Qəmərli)
s.160
EKSKLÜZİV fikirlər
s.161
“Cənnət çiçəyi” romanı barədə
s.175
İnsani dəyərləri itirməmək olmaz
s.177
Xalqlar da insanlar kimidir
s.178
“Onun əsərlərini oxuyanda ürək rahatlığı tapıram...”
s.183
"Müqəvva" pyesini birnəfəsə oxudum...
s.185
Firuz Mustafanın əsərləri haqqında fikir, mülahizə və rəylərdən seçmələr
s.187
“QAPI” romanı haqqında rəylər
s.187
“ƏQRƏB BÜRCÜ” pyesi haqda rəylər
s.193
O taydan məktub
“Dəniz köçü haqqında
s.195
“Sənə həsr olunur, Firuz Mustafa...” (Şeirlər)
s.200
Şahmar Əkbərzadə
s.200
Firudin ŞİMŞƏK
s.201
İlyas TAPDIQ
s.203
Rahil MƏMMƏD
s.205
Tofiq XƏLİL
s.207
Oruc İsaqoğlu
s.208
Elxan Zal
s.209
Dəmir Gədəbəyli
s.210
Oqtay RZA
s.212
Akif Əhmədgil
s.213
Əbülfəz Əhməd
s.214
Polad Qazançalı
s.215
Şahlo Sabr (Özbəkistan)
s.215
Kamil Qəhrəmanoğlu (Təbriz)
s.216
Людмила Курышева (Rusiya)
Lyudmila Kurışeva
s.217/219
«Посвящается тебе, Фируз Мустафа…»
s.221
“TEATR MEYDANI”
(Zəkurə Quliyeva)
s.233
“100 TÜRK ETNOSU”
s.235
“TEATR MEYDANI”
(Əbülfət Mədətoğlu)
s.237
Firuz Mustafa yaradıcılığı haqda yeni kitab
s.239
QAYIT, QAYIT GERİ!
(Xudaverdi ƏLİZADƏ)
s.240
Firuz Mustafanın yeni kitabları təqdim olunub
(Hüsniyyə)
s.246
“SİFƏT”DƏKİ SİFƏTLƏR
(L.Azəri)
s.248
FİRUZ MUSTAFA – 50
s.250
FİRUZ MUSTAFA ŞAHLO QASIMOVANIN TƏRCÜMƏSİNDƏ
s.252
AYSBERQİN GÖRÜNMƏYƏN TƏRƏFİ
s.254
“Neytral zona” əsəri qazaxlı tamaşaçılara təqdim olunmuşdur
s.256
Varlıq” jurnalının 9-cu sayında “Müqəvva”
s.259
Vaxtilə məktəbliləri kütləvi şəkildə teatrlara aparırdılar Bəs indi? (İ.Tapdıq)
s.260
“MƏDƏNİYYƏT VƏ FƏLSƏFƏ”
s.261
FIRUZ MUSTAFA 2008-ci İLİ YARADICILIĞI ÜÇÜN UĞURLU SAYIR
s.262
YENİ KİTAB (“Hekayələr”)
s.264
“Pələng ili” pyesinin tamaşası (T.Qasımov)
s.266
“Neytral zona” əsəri qazaxlı tamaşaçılara təqdimolunmuşdur
s.267
AYSBERQİN GÖRÜNMƏYƏN TƏRƏFİ
s.269
Bu gün onun ad günüdür..
s.271
Yazıçının öncəgörməsi
(Ağamehdi Mehdiəliyev)
s.273
Firuz Mustafanın şəcərəsi haqqında
s.278
Oxucularıma
s.282
40 CİLDLİYƏ DAXİL EDİLMİŞ ƏSƏRLƏRİN
siyahısı
s.284
Müəllif haqqında
s.382
Əsərləri
s.385
Firuz Mustafa
Haqqında
Dördüncü kitab
ISBN 978-9952-37-245-8
Bakı.2020.səh.404
Redaktor: H.Hüseynova
Kitabın redaktoru, korrektoru və yığıcısı:
F.Mustafa
Yığılmağa verilib: 05.08.2020
Çapa imzalanıb: 09.09.2020
Dizayn: A.Mustafayev
Formatı: 70x90 1/32
El.ünvan: firuz_52@mail.ru
Tel:(+994)50 4133572
"Renessans-A" nəşriyyat evi,2020
Firuz Mustafa
(Mustafayev Firuz Qədimalı oğlu)
BAKI-2020
Qeydlər üşün
................................................................................................................................................
................................................
..............................
.................
..............
- 177
may 2025, Firuz M.
Belə Ayrılıq Olmur
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Dərddi dərdə calanan, hey üst-üstə qalanan. Baxma ki ortalıqda iztirabdı dolanan, . Dözmərəm göz yaşına, qəm dolu baxışına. Qəlbimdəsən getsəm də, dünyanın o......
Ağrının ssenarisi - (psixoloji-fəlsəfi janrda hekayə)
Tural İsmayılov
Gecənin sükutu mürəkkəb qurumamış vərəqlərimin üzərinə ağır bir duman kimi çökürdü. Pəncərənin önündə dayanıb, uzaqda, qaranlığın içində batan şəhərin işıqlarına baxırdım. Masamın üzərində on birinci......
Daha Səsləməyir Dan Yeri Bizi
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Göydə ay,ulduzlar yerdə sən və mən, Bir onlar oyaqdır, bir də, sən və mən. Qapılıb gecələr xoş xəyallara, Onlar bizə baxar, biz də onlara. Qalardı......
Ağ dumanın içindəki görən kor (fəlsəfi hekayə)
Tural İsmayılov
Atam deyirdi ki, dünyanı görmək üçün göz lazımdır, mən isə indi buna şübhə edirəm. O kitabı – vərəqləri künclərindən didilmiş, cildi günəşdən solmuş o qəribə......
Zaur Ustac - Zenitdəki Zenitçi
زائـــور اوستاج
Zenitdəki Zenitçi (oçerk) Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq salnaməsi yüz illər boyu Vətən uğrunda canından keçən igid oğulların adı ilə zəngin olmuşdur. Bu qəhrəmanlar yalnız bir ailənin......
Sona İsmayılova – Zakir Kaya’nın Medya ve Yayıncılık Çalışmaları
زائـــور اوستاج
Röportaj Editör Girişi Dr.profesor Zakir Kaya, Türkiye merkezli araştırmacı gazeteci, yazar olarak medya, yayıncılık ve edebiyat......
Araşdırmaçı jurnalist Zakir Kaya: Media, Ədəbiyyat və Müstəqil Düşüncənin Kəsişm...
زائـــور اوستاج
Müsahibə Mətni Müasir mediada sürət, görünürlük və rəqəmsal intensivlik artdıqca, məzmun istehsalının keyfiyyəti və......
Zaur Ustac - Mən
زائـــور اوستاج
Mən “Sizin yanınızda oturmaq istəyirəm” … (Qəndab – Ara-sor məni) Hər gün oyananda səhər mehində, Sübhün şəfəqində, danındayam mən. Telinin cığasın pozan küləyəm, Hər zaman......
Zaur Ustac - Aşiq gecələr
زائـــور اوستاج
Aşiq Gecələr (Qəndab – Aşiq gecələr) O zülmət gecənə şam olum, gülüm, O gül cəmalına aşiq gecələr! “İşıldaquş”ların işığı vecsiz, Əriyən mumlara aşiq gecələr! Pərvanə......
Abşeron təhsilində sözün və yaddaşın böyük bayramı
زائـــور اوستاج
Abşeron-Xızı Regional Təhsil İdarəsi müdiri hörmətli Ilhamə xanım Abdullayevanın dəstəyi ilə Xırdalan şəhər 8 nömrəli tam orta ümumtəhsil......