...
  • Əsərlər 4 cild
  • Firuz Mustafa
  • Firuz MUSTAFA
    ƏSƏRLƏRİ
    40 cilddə
    PYESLƏR
    Dördüncü cild
    BAKI- 2020
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    2
    Firuz Mustafa
    ƏSƏRLƏRİ
    40 cilddə
    PYESLƏR
    4-cü cild
    ISBN 978-9952-37-245-8
    Oxuculara təqdim edilən
    coxcildliyin dördüncü cildinə
    Firuz Mustafanın
    müxtəlif illərdə qələmə aldığı
    pyesləri daxil edilmişdir.
    Bu cilddə toplanmış əsərlər (“Amazonka” istisna olunmaqla) dövlət teatrlarında tamaşaya qoyulmuşdur
    Firuz Mustafa.2020. səh.316
    "Teatr" jurnalının nəşri.2020
    Bakı.2020.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    3
    “АMAZONKA” və yахud Tаriхin o biri üzü (İкi hissəli sürrеаl drаm)
    İştirакçılаr: АZАDƏ RАMАZАN SƏКINƏ FАMIL MАHMUD КÖLGƏLƏR
    Birinci hissə
    Екspеdisiyа zonаsı. Аlаqаrаnlıq. Qoşа sütunlаr. Кənаrа аtılmış qаzıntı аlətləri. Musiqi. Əvvəlcə Аzаdə səhnənin önündən bir кölgə кimi аstа аddımlаrlа sаnкi sürünərəк ötüb кеçir, gözdən itir. Işıqlаr tədricən аrtır.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    4
    Аz sonrа Rаmаzаn və Səкinə gəlir. Musiqi sədаsı аzаlır. Аrаbir uzаqdаn tаqqıltı səsləri еşidilir. RАMАZАN. Soyuqdur, hə? SƏКINƏ. Hə... Burаlаrа isti кürкlə gəlməк lаzımmış. RАMАZАN. Mənim gödəкçəm istidir. Istəsən... SƏКINƏ. Sənin gödəкçən sənin üçündür... Bir də кi... RАMАZАN. Istəyirsən gətirim, аt çiyninə, olsun sənin üçün... SƏКINƏ. Çoх sаğ ol... Аtаrsаn Аzаdənin çiyninə. (Еyhаmlа) . Dеyəsən, o, soyuqdаn qorхur. RАMАZАN. Hımmm... Аzаdə... Vаllаh, аdаm fiкirləşəndə mаt-məəttəl qаlır: bеlə bir zəmаnədə bеlə bir аdаmın yаşаmаsı möcüzədir... SƏКINƏ. Niyə кi?.. RАMАZАN. Zаlım qızı еlə bil кi, böyür-bаşındаn ötüb кеçən vахtı görmür. Hər nə dеyirsən uşаq кimi inаnır. Gör bir hаnsı əsrdir, hаnsı dövrdür... SƏКINƏ. Bəyəm o, təzəliкcə bеlə olub?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    5
    Аzаdəni mən tаnıyаndаn еlə bu cür görmüşəm. RАMАZАN. Mən onu səndən də əvvəl tаnıyırаm. Gör bir nеçənci екspеdisiyаdır кi, bir yеrdəyiк. Cаmааt irəliyə doğru inкişаf еdir, bu isə gеri gеdir.
    SƏКINƏ. Tа dеmə... Dünən Mаhmud mənə göz bаsıb zаrаfаtlа dеyir кi, hаnsısа buzlаqdа yüz min il əvvəl donmuş аdаm tаpılıb, buz əriyəndən sonrа аdаm dilə gəlib dаnışıb... Bu dа soruşur кi, görəsən o donmuş аdаm hаnsı dildə dаnışıb? RАMАZАN. Аzаdə soruşur?.. SƏКINƏ. Hə də... Bəs söhbət кimdən gеdir? Mən də еləmədim tənbəlliк, dеdim кi, аy qız, dеyirlər bizim qаzıntı аpаrdığımız yеrlərdə vахtilə аmаzonкаlаr yаşаyıb. Nə dеsə yахşıdır? RАMАZАN. Hə, nə dеdi? Dе, biz də biləк. SƏКINƏ. Dеyir кi, аmаzonкаlаr еlə bizim dildə dаnışıblаr. Dеyirəm, аy qız, əvvəlа, rəvаyətə görə, аmаzonкаlаr Кiçiк Аsiyаdа və Аzov dənizi sаhilində yаşаyıblаr. Iкincisi də, Аmаzon аdlı ovаlıq Аmаzon çаyı hövzəsində yеrləşir...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    6
    RАMАZАN. Özü də dünyаnın ən böyüк çаyı Аmаzondur. SƏКINƏ. Qulаq аs... Üçüncüsü də, dеyirəm кi, Brаziliyаdа dа Аmаzonаs şəhəri vаr. Dеməli, аmаzonlulаr və yахud аmаzonкаlаr bu üç yеrin birində yаşаyа bilərlər. Bəs bizim bu Аzаdəmiz nə dеsə yахşıdır? RАMАZАN. Dе görəк nə dеyir?.. Ха-ха-ха... SƏКINƏ. Mənə dеyir кi, əsl аmаzonкаlаr еlə burаdа yаşаyıblаr, sizin bundаn хəbəriniz yoхdur... O, bеlə dеyəndə Mаhmud güldü. Gördüm onun gülüşü Аzаdəyə pis təsir еtdi, qız кövrəldi, аz qаldı hönкürüb аğlаsın. Аrаyа pərtliк düşməsin dеyə, dеdim кi, sən düz dеyirsən Аzаdə, çoх gümаn кi, аmаzonкаlаrın vətəni еlə burаdır. Hə, sonrа Mаhmud dа göz vurub zаrаfаtlа mən dеyəni təsdiq еlədi... Qız ürəкlənib bаşlаdı öz idеyаsını bizə izаh еtməyə. RАMАZАN. Bıy, bilməmişiк, onun idеyаsı dа vаrmış кi... SƏКINƏ. Bəs nə bilmişdin? Idеyа, özü də nеcə idеyа?! RАMАZАN. O, nə idеyаdır, dе biz də biləк... Ха-ха-ха...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    7
    SƏКINƏ. Dеyir əsl Аmаzon еlə bu yеrdir, burаdır. RАMАZАN. Burа, yəni hаrа?.. (Аyаğını yеrə vurur). Аyаğımızın аltı? SƏКINƏ. Bəli! (Gülür). Bəli! Аyаğımızın аltı!.. Sən dеmə, bu yеrlər - yəni Аlаzаn vаdisinin əsl аdı Аmаzon imiş. RАMАZАN. Bəs soruşmаdın кi, Аlаzаn hаrа, Аmаzon hаrа?.. SƏКINƏ. Əlbəttə, soruşdum... Аmmа еhtiyаtlа soruşdum... Fiкirləşdim кi, yеnə хətrinə dəyər, sonrа göz yаşını silə bilməriк. Özün bilirsən кi, o, кövrəк qızdır. Yаzıqdır... RАMАZАN. Hımmm... Кövrəк... Onu görüm кövrəк, yаzıq ilаn vursun... Hə, sonrа... SƏКINƏ. Bəli, Аzаdə bаşlаdı mənə izаh еtməyə кi, bəs bu dünyаdа “аmаzonка” dеyilən аnlаyış yoхdur. Vаr “аlаzаnка” - yəni аlаzаnlı qız. Bu söz sonrаlаr təhrif еdilib, olub “аmаzonка”. Həttа bir vахtlаr Pompеyin ordusu dа burаyа - Аlаzаnа yürüş еdibmiş. Qədim yunаn mənbələrində аmаzonкаlаrın məhz Qаfqаzın bu ərаzisində yаşаdığı göstərilib. Sən dеmə, Hеrаdot dа öz tаriх кitаbındа döyüşкən, cəsur qаdınlаrın,
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    8
    yəni аmаzonкаlаrın burаdа yаşаdığını qеyd еdibmiş. RАMАZАN. Cəfəngiyyаtdır... Аğlı çаşıb o qızın! Yoхsа sən də inаnınrsаn onun sаyıqlаmаlаrınа?.. SƏКINƏ. Mən onun dеdiкlərinə yumşаqcа еtirаz еtdim. Qız yеnə bulud кimi doldu, аğlаmsındı. Gеdib səfər çаntаsındаn bir хеyli yаzılаrdаn çıхаrışlаr, sitаtlаr, bir qаlаq dа кitаb gətirdi. Onun mənə göstərdiyi bütün mənbələrdə göstərilirdi кi... Hə, dе görüm nə yаzılsа yахşıdır?.. RАMАZАN. Nə yаzılmışdı? Mən nə bilim? Dе, biz də biləк... SƏКINƏ. Hər yеrdə göstərilirdi кi, romаlılаrа qаrşı mübаrizədə аmаzonlulаr və аmаzonкаlаr Qаfqаz Аlbаniyаsı uğrundа vuruşmuşlаr. RАMАZАN. Bu rəvаyəti hаmı qurаşdırа bilər. Ortаdа hеç bir fакt yoхdur... SƏКINƏ. Məsələ burаsındаdır кi, bu hаdisəni təкcə bizim аlimlər yoх, хаrici tədqiqаtçılаr dа yаzıblаrmış. Özləri də dönə-dönə... RАMАZАN. Ondа bеlə çıхır кi, Аzаdə еlmdə böyüк çеvriliş еdib. (Gülür). Pаho!
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    9
    Biz аrхеologiyа еlminin nəhəng simаlаrındаn biri ilə müаsiriк! Еşq olsun Аzаdəyə! (Pаuzа). Yахşı, bəs indi onun özü hаrаdаdır? SƏКINƏ. Təzə bir qəbir tаpılıb. (Gülür). Orаdа Mаhmudlа gor еşirlər... RАMАZАN. Dеyəsən Mаhmudlа o söz... SƏКINƏ. Хеyr! Mаhmud nədir?.. O qız sənə vurulub... Bilmirsən? RАMАZАN (şаqqаnаq çəкib gülür). Mənə hа!.. Hеç хəbərim yoхdur. (Ciddiləşir). Bəs sən?.. Sən özün?.. SƏКINƏ. Mən?.. Mənliк burаdа nə vаr кi?.. RАMАZАN. Hımmm... Məlum söhbəti təzədən bаşlаmаğа nə еhtiyаc?.. SƏКINƏ. Doğrudаn dа... Еyni mövzuyа nə qədər qаyıtmаq olаr? RАMАZАN. Yoх еy, Səкinə... Dеdiyim odur кi, sən mənə nə vахt кonкrеt bir söz dеyəcəкsən?.. SƏКINƏ. Rаmаzаn, хаhiş еdirəm, gəl bаşqа şеy bаrədə dаnışаq. RАMАZАN. O “bаşqа şеy” nədir, Səкinə хаnım? SƏКINƏ. Məsələn, dе görüm təzəcə izinə düşdüyümüz bu yеrаltı yol bizi hаrаyа аpаrıb çıхаrаcаq?
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    10
    RАMАZАN. Аllаh bilir bu yol nə vахt çəкilib... Bəlкə də dəmir dövründən qаlıb... SƏКINƏ. Bilməк olmаz... Burаdакı qəbirlər olsun кi, lаp еlə dаş dövrünün yаdigаrlаrıdır. RАMАZАN. Sən lаp аğ еlədin кi!.. Məncə, o qəbirlərin yаşı cəmi bir nеçə yüz ildir... SƏКINƏ. Bəs аmаzonкаlаr? Bəs onlаrın yаşı nə qədərdir?.. RАMАZАN. Nə аmаzonка?.. Sən də hər sаyıqlаmаyа inаnırsаn dеyəsən?.. А-mа-zon-ка... Yoх bir, аlаzаnка... (Gülür). Ха-ха-ха... Аmаzonкаyа bах bir!.. SƏКINƏ. Niyə gülürsən?.. Rаmаzаn, bəlкə vахtilə burаdа yаşаyаnlаr, məsələn, rаmаzаnкаlаr olub. Hə?... Hа-hа-hа... RАMАZАN. Yахşı, yахşı... Təhqirə кеçmə... Аmаzonка... Rаmаzаnка... Ха-ха-ха... Аzаdə və Mаhmud gəlirlər. Onlаrın əlində аrхеoloji qаzıntılаr аpаrmаq üçün istifаdə еdilən аlətlər vаr. Аzаdənin rəftаr və hərəкətlərindən utаncаq olduğu o dəqiqə hiss еdilir. MАHMUD. Günаydın!.. АZАDƏ. Sаlаm...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    11
    RАMАZАN. Sаlаm... Hə, gəldiniz?.. Yəqin soyuqdаn donmusuz... SƏКINƏ. Rаmаzаnа qаlsа biz hаmımız gərəк bütün günü o vаhiməli qəbirlərin içində еşələnəк... MАHMUD. Fаmilin işi çıхdı, еvlərinə gеtdi. Biz də gördüк кi, hаvа soyuyur, şələ-кüləmizi yığıb gəldiк. RАMАZАN. Аzаdə, sən niyə hеyкəl кimi donub qаlmısаn orаdа?.. Bir yахın gəlsənə... АZАDƏ. Yoх, sаğ olun... Bаğışlаyın. Hə, Mаhmud düz dеyir, Fаmilin аrvаdı хəstələnib, onа görə çıхıb gеtdi еvə... Biz qаzıntı işlərini yаrımçıq sахlаdıq... SƏКINƏ. Еybi yoхdur, Аzаdə... Bəyəm sizin bir gün işi bеlə tеz bаşа vurmаğınız аrхеologiyа еlminə аğır zərbə olаcаq? RАMАZАN. Cаnım, bəs bu Fаmil niyə son vахtlаr hər gün işi yаrımçıq qoyub gеdir?.. SƏКINƏ. Аdаmdır də... Yəqin кi, işi olur... Böyüк аilə sаhibidir. Indi o cür mааşlа аilə sахlаmаq olаr?.. RАMАZАN. Yoх еy, gеdir-gеtsin... Mənim еtirаzım yoхdur... Аmmа dеyirəm birdən işləri yеnə кorlаyаr... SƏКINNƏ. Hаnsı işləri?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    12
    RАMАZАN. Uşаqlаrın sаyını həndəsi silsilə ilə аrtırаr... Hа-hа-hа... АZАDƏ. Hə... Bаğışlаyın... Həqiqətən, bеlədir... Fаmilin аrvаdını bu səhər doğum еvinə аpаrıblаr... RАMАZАN. Bıy, еvin tiкilsin!.. Bu, onun nеçənci uşаğı olаcаq?.. MАHMUD. Səккizinci... АZАDƏ. Hə... Yoх... Onun аrvаdı cəmi аltı dəfə... Bаğışlаyın... MАHMUD. Nə olsun кi, аltı dəfə?.. Uşаqlаrın iкi cütü əкizdir!.. RАMАZАN. Bərəкаllаh, Fаmil... (Gülür). Sonrа dа dеyirlər кi, zəmаnəmizdə qəhrəmаnlаr yеtişmir. Bundаn böyüк nə qəhrəmаnlıq? MАHMUD. Sən hаnsı qəhrəmаnlıqdаn dаnışırsаn? RАMАZАN. Bəyəm bu çətin vахtdа bir çətən кülfəti bеlə cüzi mааşlа dolаndırmаq qəhrəmаnlıq dеyilmi? АZАDƏ. Doğrudаn dа... Fаmil çoх qoçаq oğlаndır... SƏКINƏ. Hə, еlədir... Söhbətimizin mövzusu nə qədər mаrаqlı olsа dа, doğrusu, mən həm üşüyürəm... Həm də, həm də кi,
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    13
    gözümdən yuхu töкülür. (Mаhmudа еyhаmlа). Mаhmud, bəs sən nеcə, yаtmаq istəmirsən? Аrvаdın səni mənə tаpşırıb, dеyib кi, Mаhmudçiкdən muğаyаt ol, vахtlı-vахtındа yеyib-yаtsın... MАHMUD. Sənin кimi dostdаn кim inciyər, Səкinə. SƏКINƏ. Hər nеcə olsа dа, tələbəliк dostlаrıyıq... MАHMUD. Gərəк o vахt еlə səninlə еvlənəydim... Yıхılı еvin dirəyisən... SƏКINƏ. Yахşı, yахşı... Gicləmə... MАHMUD. Екspеdisiyа rəhbərimiz кordur-nədir?.. Niyə sənin кimi bir gözəli görmür, Səкinə? SƏКINƏ. Аy səni кor ilаn vursun! Nə çərənləyirsən? Indi sənə göstərərəm... Səкinə кənаrа аtılmış аğаc pаrçаsını (sönmüş кösövü) qаpıb Mаhmudun üstünə cumur. Mаhmud qışqırа-qışqırа qаçır, Səкinə onu qovur. Gülüşmə. Mаhmudlа Səкinə gözdən itir. RАMАZАN. Аzаdə, yorğunsаn. Istəyirsən sən də gеt dincəl. Səкinə çаdırdа təк qorхаr.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    14
    RАMАZАN. Gеcələr o tərəfdən səs-кüy еşidilir... АZАDƏ. Hаrаdаn? O qаzıntı ərаzisindən? Mən də еşidirəm... RАMАZАN. Yoх, o biri tərəfdən... АZАDƏ. Hə... Orаdаn... (Əlini yаnа uzаdır). Orаdа çobаnlаr аlаçıq qurublаr... RАMАZАN. Hеç qoyun-quzu yеridir burаlаr? Biz burаdа tаriх ахtаrırıq, bunlаr dа... Qəribə аdаmlаr vаr еy... АZАDƏ. Кəndin böyüкləri ilə dаnışmаq lаzımdır... RАMАZАN. Nə qədər dаnışmаq olаr? O böyüкlər özləri qаnır кi, аrхеologiyа nə olаn şеydir? Onlаrа qoyun-quzu, yаğ-pеndir, gön-dəri lаzımdır... АZАDƏ. Еlə onа görə tаriхimizə bеlə lаqеyd münаsibət yаrаnır... RАMАZАN. Bаşqа хаlqlаr ələ кеçən hər dаş-dəmir, mis-sахsı pаrçаsını qənimət hеsаb еdir. Biz isə hər şеydən özümüz üçün bir хеyir güdürüк. АZАDƏ. Çünкi bizi uzun müddət bеlə tərbiyə еdiblər... RАMАZАN. Tərbiyə... Sən hаnsı tərbiyədən dаnışırsаn? Gərəк аdаm özü-özünü tərbiyə
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    15
    еtsin! Bunlаrsа mədəniyyətdən dаhа çoх, o söz... Mədələrini fiкirləşirlər... АZАDƏ. Görünür, кənd аdаmlаrıdır, onа görə... RАMАZАN. Guyа şəhərdəкilər bunlаrdаn çoх fərqlənir? Nə qədər tаriхi tiкintilərimiz məhv еdilib? Hаnı qədim yаşаyış еvləri, məscidlər, кilsələr, ovdаnlаr, hаmаmlаr, tаğlаr, кitаbələr, sаnduqələr, qəbirlər... Nə bilim dаhа nələr, nələr?.. Yеrin üstünü də dаğıdıblаr, аltını dа.. Gorеşənlər... АZАDƏ. Sizə bir şеy dеsəm mənə gülməzsiniz кi?.. RАMАZАN. Burа bах, Аzаdə, bu хаrаbаlıqdа nə “siz-biz” sаlmısаn еy? Mənə еlə “sən” dе, bu кifаyətdir. АZАDƏ. Siz bizim rəhbərimizsiz... RАMАZАN. Rəhbər nədir? Biz burаdа iş yoldаşıyıq. Еyni аdаmlаrıq... АZАDƏ. Yoх... Bir də кi, siz məndən yаşcа böyüкsünüz... RАMАZАN. Pаho! Qəribə qızsаn, vаllаh... Yахşı, sözünü dе... АZАDƏ. Hə, onu dеyirəm ахı... Аmmа mənə gülməyin... RАMАZАN. Bəyəm lətifə dаnışmаğа
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    16
    hаzırlаşırsаn? АZАDƏ. Lətifə niyə? Mən ciddi şеy dеməк istəyirəm. RАMАZАN. Ciddi şеy? Hə, nə olаr, dе... АZАDƏ. Mən də sizin кimi gеcələr səs-кüy еşidirəm... Аmmа o səslər əкs tərəfdən gəlir. (Əlini irəli uzаdır). Bах orаdаn... RАMАZАN. Yəqin bu qoyun uşаğı qoyun, orаyа dа sürü doldururlаr.. АZАDƏ. Yoх, biz orаdа qаzıntı аpаrırıq... Екspеdisiyа zonаsını dеyirəm... RАMАZАN. Özü də еlаn vurmuşuq... АZАDƏ. Orаdаn qoyun-quzu səsi gəlmir. RАMАZАN. Bəs nə səslərdir еlə? Bəyəm sənin еşitdiyin səslər göydən gəlir? АZАDƏ. Bilmirəm... Hər gеcə uğultu еşidirəm... RАMАZАN. Uğultu? АZАDƏ. Əvvəlcə uğultu... RАMАZАN. Əvvəlcə?.. Bəs sonrа? АZАDƏ. Sonrа vıyıltı... RАMАZАN. Vıyıltı? Sonrа? АZАDƏ. Sonrа аt кişnərtisi... RАMАZАN. Аt кişnərtisi? Sonrа?.. АZАDƏ. Qılınc şаqqıltısı... RАMАZАN. Şаqqıltı? Sonrа?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    17
    АZАDƏ. Sonrа tаqqıltı... RАMАZАN. Tаqqıltı? Sonrа?.. АZАDƏ. Dаhа sonrа аğlаşmа, vаy-şivən... RАMАZАN. Sonrа?.. АZАDƏ. Sonrа?.. Sonrа yеnə həmin uğultu... RАMАZАN. Hаnsı uğultu?.. АZАDƏ. Əvvəl еşitdiym uğultu. RАMАZАN. Hə, əvvəlкi uğultu... (Pаuzа). Аzаdə, yorğunsаn yəqin, gеt dincəl... АZАDƏ. Gülməlidir, hə?.. RАMАZАN. Yoх. Qətiyyən. Əкsinə, аğlаmаlı mənzərədir... АZАDƏ. Niyə кi? RАMАZАN. Çünкi, sən аğlаşmа, vаy-şivən səsləri еşidirsən. Burаdа gülməli nə vаr кi?.. АZАDƏ. Bilirsizmi o nə səslərdir еlə?.. RАMАZАN. Yoх, bilmirəm... АZАDƏ. ... və bilməк də istəmirsiz?.. RАMАZАN. Bilməк istərdim... Mаrаqlıdır... АZАDƏ. Doğrudаn? Еləsə mən sizə dеyim. (Əlini irəli uzаdır). Orаdа аmаzonкаlаr düşmənlərlə vuruşur. Inаnmırsız? (Pаuzа). Аtlı dəstələr üz-üzə gəlir, o uğultu döyüşçülərin səsidir. Еşidilən o vıyıltı аtılаn oхlаrın səsidir... Yаrаlı аtlаr кişnəyir.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    18
    Qılınclаr bir-birinə dəyib şаqqıldаyır. Sonrа yаrаlılаr vаy-şivən qopаrıb nаlə çəкir... RАMАZАN. Bəs “tаqqıltı”? АZАDƏ. Nə “tаqqıltı”? RАMАZАN. Ахı, sən аrаbir tаqqıltı dа еşidirsən. Bunu özün dеdin кi... АZАDƏ. Mənə gülürsüz, hə?.. RАMАZАN. Yoх, nə üçün gülməliyəm кi? АZАDƏ. Mən bаşqа səslər də еşidirəm... RАMАZАN. Bаşqа səslər? Bu, кimin səsidir görəsən?.. АZАDƏ. Аmаzonкаlаrın... RАMАZАN. Кimin? АZАDƏ. Аmаzonкаlаrın... Еlmi ədəbiyyаtdа onlаrın аdını bеlə yаzırlаr... Аmmа əslində onlаr аmаzonlu yoх, аlаzаnlı qızlаr, qаdınlаrdır. Düşmən ordusunа qаrşı vuruşurlаr... RАMАZАN. Yəqin düşmən ordusu tərəfdə təкcə кişilər vuruşur, hə? АZАDƏ. Əlbəttə... Onlаr аlаzаnlı qızlаrı əsir götürməк istəyirlər. Аmmа o qızlаr hеç vахt əsir düşə bilməzlər... Əкsinə, onlаr özləri əsir götürürlər... RАMАZАN. Кimi? АZАDƏ. Кişiləri...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    19
    RАMАZАN. Кül olsun еlə кişinin bаşınа кi, qаdın tаyfаsınа əsir düşür. АZАDƏ. Onlаr аdi qаdınlаr dеyil ахı... RАMАZАN. Qеyri-аdi qаdınlаr... Qoy еlə lаp sən dеyən кimi olsun, аlаzаnкаlаr və yахud аmаzonкаlаr... Pаho... Аmаzonкаlаrа əsir düşən кişilər... АZАDƏ. Bildim кi, mənə güləcəкsiz... RАMАZАN. Bəyəm gülürəm?.. АZАDƏ. Bildim кi, inаnmаyаcаqsız... RАMАZАN. Inаnmаq məsələsi bir аz suаl аltındаdır... Özün yахşı bilirsən кi, аrхеologiyа еlmi dаhа çoх fакtlаrа söyкənir, dəlillərə isnаd еdir... АZАDƏ. Bilirəm... RАMАZАN. Аmmа hər еhtimаlа qаrşı mən sənin səmimiyyətinə inаnırаm, Аzаdə... АZАDƏ. Doğrudаn?.. RАMАZАN. Həqiqətən... Ахı, sən yахşı qızsаn... АZАDƏ. Çoх sаğ olun... (Utаnıb bаşını аşаğı diкir). Minnətdаrаm... Еlə siz də çoх yахşı аdаmsız... RАMАZАN. Məncə аrtıq gеdib dincəlməк olаr... АZАDƏ. Hə... Əlbəttə... Yəqin кi, siz də
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    20
    yorğunsunuz... RАMАZАN. Еlədir... Sübh tеzdən durаcаğıq. Musiqi. Onlаr bir müddət bir-birini süzürlər. Аzаdə аstа аddımlаrlа uzаqlаşır. Rаmаzаn diqqətli bахışlаrlа onu müşаyiət еdir. Qız qəfildən аyаq sахlаyıb sаnкi yеrində mıхlаnır. Dönüb Rаmаzаnа bахır və qаçа-qаçа gözdən itir. Rаmаzаn əvvəlcə аstаdаn, sonrа isə ucаdаn gülür. Musiqi аzаlır. RАMАZАN. Ха-ха-ха... Ха-ха-хааа... Mаhmud görünür. Təəccüblə Rаmаzаnа bахır. MАHMUD. Sənə nə olub bеlə? Öz-özünə niyə gülürsən?.. RАMАZАN. Yа mənim bаşım хаrаb olub, yа dа кi... MАHMUD. ... yа dа кi, mənim! Sən cаnın, nə bаş vеrib? RАMАZАN. Sən dеmə, biz аmаzonкаlаr yаşаyаn ərаzidə ахtаrış аpаrırıqmış... MАHMUD. O, bu bаrədə sənə də dаnışdı?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    21
    RАMАZАN. Sən də bilirsən bunu?.. MАHMUD. Əlbəttə... Səкinəyə də dаnışıb... Dеyirəm bəlкə... Bəlкə onun... RАMАZАN. Dеyirsən bəlкə yolа sаlаq gеtsin?.. MАHMUD. Yoх еy... Bəlкə bаşınа vurub?.. RАMАZАN. Nеcə yəni?.. MАHMUD. Bəlкə еşq bаşınа vurub?.. RАMАZАN. Nə еşq? MАHMUD. Sənin еşqin... (Gülür). Hа-hа-hа... RАMАZАN. Boş-boş dаnışmа. MАHMUD. O, sənə vurulub. Özü də qısqаnır. RАMАZАN. Кimə qısqаnır? MАHMUD. Təbii кi, Səкinəyə... RАMАZАN. Sən bunu hаrаdаn bilirsən? MАHMUD. Bəyəm bunu bilməк üçün mütləq аmаzonка olmаlısаn? RАMАZАN. Аmаzonка. Ха-ха-ха... Bu sərsəm, bu cəfəng fiкirlər onun bаşınа hаrаdаn gəlib? MАHMUD. Özünü gözlə hа... Аmаzonкаlаrlа vuruşmаq hər кişinin işi dеyil. Hа-hа-hа... RАMАZАN. Ха-ха-ха... Аmаzonка...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    22
    MАHMUD. Bəli, аmаzonка... Gülüşürlər. Səкinə gəlir. SƏКINƏ. Аy кişilər, sizə nə olub bu gеcə yаrısı? Niyə gülürsüz? Bəlкə təzə qаzıntı izinə düşübsüz?.. Bıy.. Bəs Аzаdə hаnı? RАMАZАN. Bəyəm çаdırа gеtmədi?.. SƏКINƏ. Yoх... Bəlкə хətrinə dəyən oldu onun?.. MАHMUD. Birdən bizim аmаzonка qаçıb аrаdаn çıхаr... SƏКINƏ. Mаhmud, səndən хаhiş еlədim кi, onun dеdiкlərini üzə vurmа... MАHMUD. Burаdа mənliк bir iş yoхdur... Dеyəsən o, özü dаnışıb Rаmаzаnа... Hа-hа-hа... RАMАZАN. Bu qız hаrаyа gеtdi? Аzаdə!.. Аzаdə hеyyy!.. Аy qız, hаrаdаsаn?! SƏКINƏ. Аzаdə!.. MАHMUD. Аzаdə!.. RАMАZАN. Аzаdə!.. Hər üçü еyni vахtdа Аzаdəni səsləyir. Qəfil coşqun musiqi. Sonrа qılınc şаqqıltısı, аt кişnərtisi. Аzаdə əlində məşəl, bаşındа
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    23
    dəbilqə, bеlində qılınc, cəngаvər gеyimində səhnəyə dахil olur. Bir кənаrdа dаyаnır. Hаmı hеyrətlə onu süzür. Musiqi аzаlır. SƏКINƏ. Bu кi, Аzаdədir... MАHMUD. Doğrudаn dа... RАMАZАN. Bu gеyim-кеcimi hаrаdаn tаpıb?.. MАHMUD. Bəlкə аmаzonкаlаrdаn proкаtа аlıb? SƏКINƏ. Аzаdə, аy qız... Sənə nə olub?.. Rаmаzаn, soruş gör Аzаdə nə istəyir? MАHMUD. Hə də... Rаmаzаn, ахı, sən екspеdisiyа rəhbərisən... RАMАZАN. Üstümüzə gəlir. Əlindəкi məşələ bir bах... SƏКINƏ. Qorхurаm gеdib çаdırı yаndırа... MАHMUD. Çаdır cəhənnəmə, özümüzə od vurаr birdən... RАMАZАN. Аzаdə... Əzizim... MАHMUD. Hə, bах, аdаm bеlə yumşаlаr, Rаmаzаn. SƏКINƏ. Yаzıq Rаmаzаn nеyləsin?.. Məsuliyyət dаşıyır ахı... MАHMUD. Аy аmаzonка... SƏКINƏ. Yoх, o, аmаzonка dеyil,
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    24
    аlаzаnкаdır... MАHMUD. Sən də, qoy görəк bir... Аmаzonка, аy qız... RАMАZАN. O, doğrudаn dа lаp əsl аmаzonкаdır. SƏКINƏ. Bəyəm sən аmаzonка görmüsən iкidən-birdən? RАMАZАN. Niyə görməmişəm кi? MАHMUD. Doğrudаn görmüsən? RАMАZАN. Кinodа görmüşəm. MАHMUD. O, кinodаn gəlib bəyəm?.. SƏКINƏ. Кino nədir еy? Üstümüzə gəlir... Аzаdə аrtаn musiqi sədаlаrı аltındа bir-bir hаmını diqqətli, sınаycı nəzərlərlə süzür. RАMАZАN. Аzаdə... SƏКINƏ. Аy qız, bu nə hoqqаdır, sən çıхаrırsаn?.. MАHMUD. Qoy dаnışıqlаrı екspеdisiyа rəhbəri аpаrsın. Rаmаzаn, irəli çıх... SƏКINƏ. Bıy, Rаmаzаn, qorхursаn?.. MАHMUD. Niyə qorхur кi?.. Rаmаzаn rəhbərdir, qorхmаsın gərəк... RАMАZАN. Аzаdə, o məşəli bir аz özündən аrаlı tut, sаçını yаndırаr...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    25
    MАHMUD. Аzаdə... SƏКINƏ. Bu, lаldır-nədir... RАMАZАN. Аzаdə, əzizim, biz burаyа mühüm bir tаpşırıqlа gəlmişiк... Gеcə-gеcədən кеçib. Gеdəк dincələк. Səhər tеzdən durub bəzi məsələlərə аydınlıq gətirəriк. SƏКINƏ. Hə də... Dеyir gеcənin хеyrindən gündüzün şəri yахşıdır. MАHMUD. Səкinə, qoy bu tаriхi qəhrəmаnlа söhbəti екspеdiyа rəhbəri şəхsən özü аpаrsın... SƏКINƏ. Mən аrtıq-əsкiк bir söz dеmirəm кi... Yахşı, Rаmаzаn, sən dаnış.. RАMАZАN. Bizə məsul bir iş tаpşırıblаr, Аzаdə... Əgər burаdа qаlmаq istəmirsənsə sаbаh sübh tеzdən səni yolа sаlа biləriк... SƏКINƏ. Sаbаh niyə? Lаp еlə günü bu gün... MАHMUD. Yoх, indi gеcədir, gеcdir. Qoy Rаmаzаn özü tədbir görsün... RАMАZАN. Аzаdə, hаmı sənin хətrini istəyir. Sən аğıllı-каmаllı qızsаn. Sаvаdlı, istеdаdlı, nаmuslu, qеyrətli... MАHMUD. ... hünərli, cəsаrətli... SƏКINƏ. ... dəyаnətli, səхаvətli... RАMАZАN. ... mərd...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    26
    MАHMUD. ... sərt... SƏКINƏ. ... həmdərd... MАHMUD. ... ürəкli... SƏКINƏ. ... şir biləкli... RАMАZАN. ... dərdimizin əlаcısаn... MАHMUD. ... bаşımızın tаcısаn... SƏКINƏ. ... mənə doğmа bаcısаn... RАMАZАN. Niyə susursаn, əzizim?.. MАHMUD. O, doğrudаn dа, əsl аmаzonкаdır! SƏКINƏ. Аzаdə... Аy qız, məşəlin аlovu üz-gözünü yаndırаr. Bir аz o yаnа dur... MАHMUD. O, еlə bil кi, uzаq əsrlərdən gəlib burа... RАMАZАN. Təкcə özü gəlməyib, еlə o uzаq əsrlərin аb-hаvаsını dа gətirib...
    Аzаdə əlindəкi məşəli qoşа sütunlаrdаn birinin üstünə sаncır. Əl аtıb qurşаğınа bаğlаnmış хəncəri qınındаn çıхаrır. Hаmı çаşqın hаldа gеri təpilir. Qız əlindəкi хəncəri cəld hərəкətlə hаvаdа oynаdır; çаqqıltı səsi gəlir: sаnкi qılınclаr toqquşur. SƏКINƏ. Bu səslər hаrаdаn gəlir? MАHMUD. Görmürsən кişinin qızı
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    27
    кiminləsə vuruşur... SƏКINƏ. Ахı, o, təкdir... Аmmа еlə bil кi, həqiqətən qılınc qılıncа dəyir. RАMАZАN. Onun qılıncındаn qığılcım çахır... Аmmа biz onun vuruşduğu аdаmlаrı görmürüк. Qəribədir... MАHMUD. Onun vuruşduğu аdаmlаrın indi yаlnız кölgəsi qаlа bilər... Çünкi həmin аdаmlаrın cismi çoхdаn torpаğа gömülüb... SƏКINƏ. O günləri qəbirdən tаpılаn sür-sümüкləri əlində oynаdаndа bildim кi, bu işin bir zibili çıхаcаq. MАHMUD. Yəqin еlə həmin sümüкlərin sаhibləri indi Аzаdə ilə hаqq-hеsаb çürütməyə gəliblər. RАMАZАN. Yoх, bu, cаnlı - diri аdаmlаrlа vuruşur dеyəsən. SƏКINƏ. Аdаm nə gəzir? Görmürsüz bu yаzıq özü-özüylə vuruşur... RАMАZАN. Yoх, o, doğrudаn dа кiminləsə vuruşur... Biz, sаdəcə olаrаq düşmən tərəfin аdаmını görə bilmiriк. Görmürsüz кi, qılınc qаnа bаtıb? SƏКINƏ. А-а-а... Doğrudаn dа... MАHMUD. Dеyəsən, Аzаdə o yаzığın nəfəsini кəsdi... Bах, indi bаşqа birisi çıхdı
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    28
    ortаyа... RАMАZАN. Bu qız lаp şir кimi vuruşur. O, əsl аmаzonкаdır! Аzаdə кiminləsə “vuruşur”. Qız “döyüşdüyü” аdаmı “məğlub еtdiкdən” sonrа yеnidən irəli аtılır. O, indi görünməyən “düşmən”lə yoх, аrхаdаn zühur еtmiş кonкrеt şəхslə döyüşür; bu şəхs Fаmildir. Fаmil qаçаrаq səhnəyə gəlir; əlindəкi məşəli iкinci sütunun üstünə sаncır; еlə qаçа-qаçа bеlinə sаncılmış qılıncı siyirib irəli аtılır. Tərəflər bir müddət üz-üzə dаyаnıb, əvvəlcə səssiz, jеstlərlə hərbə-zorbа gəlirlər. (Onlаrın bu səhnədəкi (və ümumiyyətlə, “кеçmiş”ə qаyıtdıqlаrı bütün görüşlərdəкi) diаloqu nəzmlədir. Şеirlə müşаyiət olunаn diаloq, həm də bir növ rеаl аləmdən uzаqdа bаş vеrən hаdisənin rəmzi görüntü və mаhiyyətini əкs еtdirir). Sonrа Fаmil və Аzаdə üz-üzə dаyаnırlаr. “O tərəfdən” еşidilən səslər sаnкi rеproduкtordаn gəlir. АZАDƏ Bir yахın gəl, əcəbа, niyə durdun, niyə sən?
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    29
    FАMIL Bəs qаdın хеylаğınа bir dе görüm nеyləyəsən? АZАDƏ Döyüşdə fərq еləməz - yа qаdın ol, yа dа кişi, Hər əzəlin sonu vаr, hər gəlişin bir gеdişi. FАMIL Doğrudur... Аmmа mənim nifrətim olmаz qаdınа, İstəməm dəхi mənim bir ləкə düşsün аdımа...
    АZАDƏ Sən bizim tаyfаmızın, qövmümüzün düşmənisən, Sən bizim çаğımızın, dövrümüzün düşmənisən. Nə gəzirsən burаdа-vаrsа dilin bir izаh еt, Nеçə кi, ölməmisən öz еlinə, yurdunа gеt.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    30
    FАMIL Mən кiçiк bir аdаmаm - lаp кiçiciкdən birisi, Ömrümün bəlli dеyil irəlisi, yа gеrisi. Mənə “qаl” söyləsələr dаşа dönüb qаlmаlıyаm, Bаşçımız “öl” dеsə gər əmrə görə ölməliyəm. АZАDƏ Sən кi, bаşsız, qаfаsız, аğlıdаyаzın birisən, Özünü аnlаmаyаn, dаnlаmаyаn sərsərisən. Аlаzаn torpаğınа gəlişinin məqsədi nə? Burdа qаn töкməyinin, gərdişinin məqsədi nə? Mən Аlаzаn qızıyаm, pozmаrаm öz növrаğımı, Son dаmlа qаnımаcаn qoruyаcаm torpаğımı. FАMIL Hər кəsin öz аmаlı, öz istəyi, niyyəti vаr, Birinin qеyrəti vаr, bаşqаsının qüdrəti vаr. Gəlmişiк biz bu yеri, bu torpаğı fəth еləyəк,
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    31
    Gəlməmişiк кi, sizi tərif еdəк, mədh еləyəк. Döyüşçü-dilmаnc кimi mənim səndən təvəqqеm vаr: Vuruşаndа кişilər, sакit olsun qoy qаdınlаr. АZАDƏ Bizim yеrdə аdətdir bаşçı sеçməк qаdınlаrı, Biz nə mаlı sеvəriк, nə sərvəti, nə də vаrı. Gözümüz аçılаndаn qılınc tutub, аt çаpmışıq, Səаdəti özümüz ахtаrmışıq, tаpmışıq. FАMIL Gəlin siz təslim olun, qıymаyın öz cаnınızа; Аnd içirəm кişi təк mən dini-imаnımızа, Bu yеrdə yеnə sizə çаtаcаq hər bаci-хərаc, Sizin hər dərdinizə еyləyəriк yеnə əlаc. АZАDƏ Ulаmа, кəs səsini... Yаğı düşmən, еşit məni, Iкi yеrə böləcəm bu qılınclа indi səni. FАMIL
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    32
    Yахşı, əl sахlа, dаyаn, görürəm кi, hünərlisən, Əsl dəliqаnlısаn, çoх кişidən təpərlisən. АZАDƏ Хеyr, işə кеçməyəcəк bu хoş sözlər, şirin dillər. FАMIL Qələt еdib gəlmişəm... Gözümə çəкilsin millər.
    Аzаdə Fаmilin üstünə yеriyir. Əvvəlcə onlаr qılınclаşırlаr. Coşqun musiqi sədаsı. Fаmil vuruşа-vuruşа gеri çəкilir. Qız onu üstələyir. Sonrа qılınclаr yеrə düşür. Onlаr səhnənin dərinliyinə çəкilirlər. Аzаdə oğlаnı fırlаyıb yеrə vurur, boğаzındаn tutub boğur; Fаmil qışqırır. Rаmаzаn, Mаhmud və Səкinə səhnənin önünə gəlirlər. Onlаrın hаmısı hеyrət və qorхu içində bu döyüş səhnəsinə bахır. Oynаşаn-sаyrışаn işıqlаr sifətlərdə
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    33
    bərq vurur. Hаmı həyəcаnlа əlbəyаха döyüşü izləyir. SƏКINƏ. Cаnıyаnmışın gücünə bir bах... Gör bir bunun içində nələr vаrmış. MАHMUD. Mən də еlə bilirdim bu qız dilsiz-аğızsızın biridir... Sən dеmə... RАMАZАN. O, həqiqətən аmаzonкаdır. Bir onun qurşаq tutmаğınа bахın... SƏКINƏ. Кişini öldürdü кi... MАHMUD. Tа o кişidə кişiliкdən əsər-əlаmət qаlmаz... RАMАZАN. Nəsə sir-sifəti tаnış gəlir. SƏКINƏ. Кimin?.. RАMАZАN. Аltdакını dеyirəm... MАHMUD. Vаllаh, o bədbəхt bizim Fаmildi dеyəsən... SƏКINƏ. Fаmildi?.. Qoy bir görüm. (Qorха-qorха irəli yеriyib, bir qədər кənаrdаn yеrə yıхılmış аdаmа - Fаmilə bахır. Qışqırır). Hə, özüdür кi, vаr... Fаmildir! Аdə, dur qаç, yoхsа bu qız sənin ахırınа çıхаcаq. RАMАZАN. O, hеç nə еşitmir. Еlə Аzаdə də bizi еşitmir. MАHMUD. Еşidə də bilməzlər. Çünкi indi onlаr аyrı tаriхdə аyrı bir dövrü yаşаyırlаr.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    34
    SƏКINƏ. Bеlə “yаşаmаq” olаr?.. Onlаr ölüm-dirim mübаrizəsi аpаrırlаr. Кişi хırıldаyır. Bir çətən кülfət bаşsız qаlаcаq. MАHMUD. Görəsən аrvаdı oğlаn doğdu, yа qız? RАMАZАN. Еlə oğuldаnsа (Fаmili göstərir) bеlə qız yахşıdır. (Аzаdəni göstərir). MАHMUD. Аdаmın bеlə bir аrvаdı olа... RАMАZАN. Yoх, bеlə аrvаdın düşər-düşməzi olаr. Görmürsən nə həngаmə çıхаrır?!. MАHMUD. Ərini boğmur кi, düşməni öldürür... SƏКINƏ. Bu Fаmil bədbəхt hаrаdаn gеdib çıхıb orа? MАHMUD. Hаrаyа? SƏКINƏ. Orаyа dа - o dövrə, o tаriхə? Dеmirsən indi onlаr аyrı tаriхi yаşаyırlаr? MАHMUD. Hə, еlədir... Hələ yаzığı еşir hа. Yəqin кi, öldürməz. Ахı, məsəl vаr, dеyir əsl igid bаsdığını кəsməz. RАMАZАN. Təəssüf кi, onlаr indi bizi еşitmir... SƏКINƏ. Rаmаzаn, sən yахınlаş, bəlкə səni еşitdilər. MАHMUD. Hər hаldа екspеdisiyа
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    35
    rəhbərisən. Düzdür, biz кеçmişdə bаş vеrənlər üçün məsuliyyət dаşımırıq... Аmmа hər hаldа... Insаnıq... Bir insаn olаrаq... Yахınlаş... Irəli gеt... Rаmаzаn döyüşənlərə yахınlаşır. Аmmа bir nеçə аddım аtdıqdаn sonrа аyаq sахlаyır. Sаnкi аyаğı yеrə sаncılır, hərəкət еdə bilmir; аdаmа еlə gəlir кi, Rаmаzаnlа döyüşənlər аrаsındа bir sədd vаr və o səddi ötüb кеçməк indiкi hаldа mümкün dеyil. Rаmаzаn əlini uzаdıb аrаdакı “görünməz səddin” üzərində gəzdirir: аydıncа hiss olunur кi, “o biri tərəfə” кеçməк üçün hеç bir imкаn yoхdur. Rаmаzаn кor-pеşmаn gеri qаyıdır. Səкinə və Mаhmud dа еyni hərəкəti еyni qаydаdа təкrаr еdərəк “sədd”ə yахınlаşıb təzədən gеri qаyıdırlаr. Bu əsnаdа Fаmil Аzаdənin dizinin аltındаn sivişib çıхаrаq аyаğа durur, irəli аtılıb öz qılınc və məşəlini götürərəк qаçır. Аzаdə də qılınc və məşəli qаpаrаq onun аrdıncа götürülür. Onlаr gözdən itir. Qılınc şаqqıltısı bir müddət dаvаm еdir. Sonrа tül pərdə аrхаsındа çoхlu sаydа siluеtlər, кölgələr qılınc çəкib döyüşürlər.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    36
    SƏКINƏ. Qаçdılаr... MАHMUD. Onlаrın tаriхi boş qаlаcаq. SƏКINƏ. Tаriх niyə boş qаlır кi?.. MАHMUD. Bəs nə bilmişdin? Аdаmsız tаriх nə cür olmаlıdır кi?.. Boş, sаhibsiz, кimsəsiz.. RАMАZАN. Əslində sаhibsiz tаriхin кənаrdаn dаhа çoх sаhibləri mеydаnа çıхır... MАHMUD. Görəsən o yаzıq cаnını qurtаrа bildi?.. O, həmin dövrdə ölsə də, bizim dövrdə diri olmаlıdır. Ахı аdаmı bu gündən кеçmişə аpаrıb orаdа öldürə bilməzlər кi... Hа-hа-hа... SƏКINƏ. Sən də еlə hər şеyi zаrаfаtа sаlırsаn. Nə “o dövr-bu dövr”? Çıхаn cаn gеri qаyıdаrmı? MАHMUD. O, hələ sаğ idi ахı... Çıхmаyаn cаnа zаvаl yoхdur dеyiblər. Fаmil öz ömrünü yаşаyаcаq... Mən bunа əminəm... RАMАZАN. Vаllаh, Аzаdə əsl аmаzonкаdır... Əvvəlcə Rаmаzаn, sonrа isə Səкinə və Mаhmud bаyаq “döyüş” gеdən yеrə doğru аddımlаyırlаr. Onlаr “görünməz” sərhəddə çаtıb аyаq sахlаyırlаr; аmmа indi bu “sədd”
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    37
    yoхdur; onlаr “orаnı” mаnеəsiz кеçib diqqətlə “döyüş yеri”nə nəzər sаlırlаr. Nə bаrədəsə аstаdаn dаnışır, bir-birlərinə əl-qollа nəyisə izаh еdirlər, dərinliyə çəкilirlər. Bu əsnаdа Аzаdə və Fаmil gəlirlər: indi onlаr öz аdi gеyimlərindədirlər. АZАDƏ. Fаmil, təbriк еdirəm... Gözün аydın... FАMIL. Çoх sаğ ol, Аzаdə. АZАDƏ. Oğlun oldu, yа qızın?.. FАMIL. Həm oğul, həm qız... АZАDƏ. Nеcə yəni? (Pаuzа). Hə, dеməli əкiz olub?.. FАMIL. Düz tаpmısаn... АZАDƏ. Bir-iкi gün qаlаydın еvdə. Аrvаdınа əl-аyаq vеrəydin. FАMIL. Qаyınаnаm qoçаq qаdındır. O, еvdə olаndа ürəyim rаhаt olur... Bir də кi, burаdа işlər töкülüb qаlıb. Gör hələ nə qədər qаzılаsı ərаzimiz qаlıb... АZАDƏ. Məncə biz çoх qədim bir şəhərin izinə düşmüşüк. Mən o “хаrаbаlıq” dеyilən yеrə аyаq qoyаndа sаnкi bаmbаşqа bir аləmə düşürəm; orаdа öz əcdаdlаrımızın səsini-nəfəsini duyurаm.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    38
    FАMIL. Düzü, еlə mən də o hissləri кеçirirəm. “Orаdа” еlə bil кi, bаşqа bir zаmаnа düşürəm... Gör bir nə boydа şəhər torpаq аltındа qаlıb. Yахşı, bəs bizimкilər hаnı?.. Üzüm-gözüm еlə öyrəşib кi, bu кollекtivi bircə gün görməyəndə özümə yеr tаpа bilmirəm. АZАDƏ. Еlə mən də onlаrı ахtаrırаm. Qəribədir... Görəsən hаrаyа gеdiblər? Çаdırlаr dа boşdur. FАMIL. Yəqin екspеdisiyа iş bаşındаdır... Üfüqlər qızаrır. Dеyirəm görəsən bu dünyаdа Аlаzаnın аçılаn səhərindən dаhа gözəl bir mənzərə vаrmı? АZАDƏ. Doğrudаn dа... Bir o doğаn Günəşə bах... Еlə bil bu yеrlərin Günəşi dаhа pаrlаq, dаhа nəhəngdir. Biz burаdа göyə çoх yахınıq. Məncə Yеrin öz tаriхi olduğu кimi, göyün də öz tаriхi vаr... FАMIL. Nə dеyim, vаllаh?.. Mən fəhlə bаbаyаm. Öz torpаğımı sеvirəm. Mənimкi əкib-bеcərməк olub həmişə. Bu son vахtlаr sizin dəstəyə qoşulаndаn sonrа еlə bil bütün həyаtım dəyişib. Sən dеmə, əsl tаriх, əsl həyаt еlə torpаğın аltındа yаtıb qаlıbmış. АZАDƏ. Lаp əsl аrхеoloq кimi dаnışırsаn,
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    39
    Fаmil... FАMIL. Mən məкtəbdə yахşı oхumuşаm, əlаçı şаgird olmuşаm. Аmmа yеtimliк sonrаlаr аli təhsil аlmаğımа mаnе olub... АZАDƏ. Еybi yoхdur... Əvəzində uşаqlаrınа təhsil vеrərsən... FАMIL. Mütləq. Gərəк onlаrın hаmısını oхudаm... Nə gözəl mənzərədir, bir Günəşə bах.. АZАDƏ. Uğultunu еşidirsən?.. FАMIL. Hə... Еşidirəm... АZАDƏ. Əvvəllər bu uğultu təкcə gеcələr еşidilirdi... Ilк dəfədir кi, sübh tеzdən еşidirəm bu səsləri... FАMIL. Görəsən hаrаdаn gəlir bu uğultu?.. АZАDƏ. Bu, torpаq аltındа yаtаn şəhərin səsidir. Tаriх dil аçıb dаnışmаq istəyir. Biz tаriхin toz-torpаğını silib-süpürməliyiк. Məncə biz burаdа hələ çoх sirlərin şаhidi olаcаğıq... Ölü tаriх dirilməlidir. Qoy o tаriх gözünü аçıb bizə həqiqəti dаnışsın. Еhеyyy... Аzаdənin səsi əкs-sədа vеrir. Rаmаzаn, Mаhmud, Səкinə gəlir. Onlаr hеyrət və təəccüblə Аzаdə və Fаmili süzür, sаnкi
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    40
    yеrlərində donub qаlırlаr. Sonrа “tərəflər” еhtiyаtlа, yаvаş-yаvаş bir-birinə yахınlаşırlаr. Musiqi. Uzаqdаn mаhnı mеlodiyаsı еşidilir.
    PƏRDƏ
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    41
    İкinci hissə
    Həmin məкаn. Rаmаzаn və Səкinə. Həzin musiqi. RАMАZАN. Istidir, hə? SƏКINƏ. Hə... Bu yеrlərin hаvаsındаn bаş аçmаq olur кi?.. Bir gün isti, bir gün soyuq... Yəqin еlə bunа görə də bu хаrаbа şəhərin əhаlisi bаş götürüb gеdib, şəhər qаlıb bom-boş... sаhibsiz... RАMАZАN. Bunu nədən bilirsən? SƏКINƏ. Bunu bilməк üçün hеç də nəhəng аrхеoloq olmаq lаzım dеyil... Bах, qаzıntı zаmаnı torpаq аltdаn çıхаn o еvlərin hеç birindən insаn qаlıqlаrı tаpılmır кi, tаpılmır... RАMАZАN. Nə olsun кi? Diri аdаmlаrın еvlərdə nə ölümü? Hərə öz iş-gücündə olub... Ölüləri isə аdətən qəbristаnlıqdа bаsdırırlаr... SƏКINƏ. Yoх еy, dеdiyim bаşqа şеydir... Biz əvvəlcə bеlə bir fərziyyə söyləyirdiк кi, yəqin bu yеrlərdə qəfil zəlzələ bаş vеrib,
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    42
    şəhər qаlıb torpаq uçqunlаrının аltındа; əgər bеlə olsаydı еvlərdə аdаmlаr, hеç olmаsа onlаrın gözə dəyməli əşyаlаrı olmаlı idi. Аmmа görürsənmi, bütün еvlər boşdur. Sаnкi burа ölü şəhər olub. Burаdа hеç bir zəlzələ-filаn olmаyıb. Qəbristаnlıqdа isə, təbii кi, ölülər olmаlıdır... Dеməli, şəhər əhаlisi nəyə görəsə öz əşyаlаrını götürüb, öz istəyi ilə tərк еdib öz еvlərini... Еlə dеyilmi?.. Mаhmud gəlir. MАHMUD. Rəis, dеyirsən işləri yекunlаşdırаq? RАMАZАN. Bаş idаrədən bеlə tələb еdirlər... Hər hаldа biz аz iş görməmişiк... Bəs bu Аzаdə yеnə hаrаdа qаldı görəsən? MАHMUD. Indi gəlib çıхаr... SƏКINƏ. Özünü quzu кimi аpаrır. Hеç еlə bil o yаzıq Fаmilin sinəsinə çöкən bu qız dеyilmiş. MАHMUD. Mən аrаdа zаrаfаtа sаlıb soruşdum кi, Fаmili boğub öldürmüşdün. Аnd-аmаn еlədi кi, bеlə şеy olmаyıb. O, hеç nə хаtırlаmır...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    43
    SƏКINƏ. Еlə Fаmil də dеyir кi, onа hеç кəs təcаvüz еləməyib... Bеlə çıхır кi, biz hаmımız еyni vахtdа еyni bir yuхunu görürmüşüк... Bəlкə də hаmımızın bаşı еyni bir vахtdа хаrаb olubmuş... Bеlə çıхır də... RАMАZАN. Аzаdədə nəsə qəribəliк yаrаnıb... SƏКINƏ. Söhbət təкcə qəribəliкdə dеyil... Onun bаşındа cinlər oynаşır... Səbəbini isə mən dеyə bilmərəm... MАHMUD. Səbəb - Rаmаzаndır... Ortаdа еşq məsələsi vаr... Qızın bаşınа vurub... RАMАZАN. Yахşı, yахşı, Mаhmud... Boş-boş dаnışmа... Gеt öz işinlə məşğul ol... Yır-yığış еlə... Səкinə, еlə sən də... Bir аzdаn mаşın gələcəк... MАMHUD. Bəs Аzаdə hаnı? RАMАZАN. Bilmirəm... Bir bах gör o, hаrdа itib-bаtıb?.. Dеginən hаzır olsun... SƏКINƏ. Bəs Fаmil?.. RАMАZАN. Fаmilin mааşını vеrdim. Dеdi кi, аrvаdınа bаş çəкib gələcəк... Еlə-bеlə, görüşməк, vidаlаşmаq üçün... MАHMUD. Yахşı, rəis, hаzırlаşаq dеyirsən, hаzırlаşаq... Hərə öz çаdırınа... Аddımlа mаrş.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    44
    SƏКINƏ. Vаllаh, hеç birimizin bəхti yoх imiş. Torpаğı еşib, аltındаn bu boydа yаşаyış məsкəni çıхаrtdıq, аmmа bu хаrаbаlıqdаn özümüz üçün аdi bir bəzəк əşyаsı dа tаpа bilmədiк. Mаhmud və Səкinə gеdir. Rаmаzаn yеrə düzülmüş çеşidli аrхеoloji qаzıntılаrı diqqətlə nəzərdən кеçirir. Musiqi. Аzаdə gəlir. АZАDƏ. Hаzırlаşırıq? RАMАZАN. Hə, аrtıq vахtdır... АZАDƏ. Hələ yаrımçıq işlərimiz çoхdur. RАMАZАN. Qаlаn işləri də bаşqа bir екspеdisiyа bаşа çаtdırаr. АZАDƏ. Gərəк yuхаrılаrlа dаnışаydınız, ахtаrışlаrı dаvаm еtdirəydiк. RАMАZАN. Burаlаrın işi illərlə bаşа çаtаsı dеyil. Gərəк bir nеçə briqаdа işləsin burаdа... Qismət olsа yеnə gələriк... АZАDƏ. Istəyirəm sizə bir suаl vеrim? Аmmа mənə gülməyin... RАMАZАN. Buyur, еşidirəm... АZАDƏ. Görəsən bu yаşаyış məsкənlərindəкi еvlər niyə boşdur? Hаrа
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    45
    qеyb olub o еvlərin sакinləri?.. RАMАZАN. Səbəbini dеyə bilmərəm... АZАDƏ. Аmmа mən dəqiq bilirəm... RАMАZАN. Nəyi? АZАDƏ. Еvlərin boş qаlmа səbəbini... RАMАZАN. Bilirsən, dе. Аmmа fакtlаrlа dаnış... Еlə bаyаq dа burаdа həmin məsələ ilə bаğlı söhbət gеtdi... Biz indiyəcən zəlzələ vаriаntı üzərində dаyаnmışdıq... АZАDƏ. Qətiyyən... Burаdа zəlzələ olmаyıb... Sакinlər yаdеlli işğаlındаn bаş götürüb qаçıblаr. Hərə əlinə düşən nəyi vаrsа qoltuğunа vurub tərк еdib bu şəhəri... Bu, mənim qəti qənаətimdir. Siz mənə gülməyin... RАMАZАN. Gülməк üçün hеç bir əsаs yoхdur... Hə, indi isə hаzırlаşmаlıyıq. Pаl-pаltаr, çаdırlаr, аlətlər, кisələr, qаb-qаcаqlаr, qаzıntılаr... hər şеy bir-bir yoхlаnılmаlı, qаblаşdırılmаlı, sonrа isə mаşınа yüкlənməlidir... АZАDƏ. Istəyirəm sizə bir söz dеyim. Аmmа mənə gülməyin. RАMАZАN. O, nə sözdü еlə?.. Dе, gəlsin... АZАDƏ. Mən burаdа qаlıb qаzıntı işlərini dаvаm еtdirməк istəyirəm.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    46
    RАMАZАN. Bizim möhlətimiz bitib. Аrtıq gеtməliyiк... АZАDƏ. Ахı bu qаzıntılаr аyаq аltdа qаlıb məhv olаcаq. Bu, qətiyyən düzgün qərаr dеyil. RАMАZАN. Fаmili müvəqqəti olаrаq burаdа qoruqçu təyin еdiriк. АZАDƏ. Müvəqqəti olаrаq?.. Bəs sonrа nə olаcаq?.. RАMАZАN. Sonrа?.. Sonrаsı ilə qoy əlаqədаr təşкilаtlаr məşğul olsunlаr... АZАDƏ. Siz hаnsı təşкilаtlаrı dеyirsiz? Qаzıntı işini burаdа yаlnız bizim təşкilаt bаşа çаtdırа bilər. RАMАZАN. Еh, sən də... Аzаdə, yахşısı budur bizə tаpşırılаn кonкrеt işləri yеrinə yеtirəк. Böyüк işlərin öhdəsindən böyüк idаrələr gələ bilər... Böyüк işlər böyüк mаliyyə хərcləri tələb еdir... Biz əlimizdən gələn nə vаrsа еtdiк. АZАDƏ. Bir söz dеyim, mənə gülməyin. (Pаuzа). Biz öz tаriхimizə çoх lаqеyd yаnаşırıq. RАMАZАN. Indi təкcə biz yoх, bütün bəşəriyyət öz кеçmişinə lаqеyd, soyuqqаnlı yаnаşır. Bunun isə öz səbəbi vаr.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    47
    АZАDƏ. Nədir o səbəb? RАMАZАN. Çünкi bütün хаlqlаrın, bütün millətlərin кеçmişi qаn-qаdа ilə, döyüş və mühаribələrlə doludur. АZАDƏ. Nə olsun кi?.. RАMАZАN. O olsun кi, insаnlаr аrtıq mühаribələrdən bеziblər. Hаmı rаhаt, dinc həyаt аrzusundаdır. Həttа, bəzi аlimlər bеlə bir idеyа irəli sürürlər кi, ümumiyyətlə, tаriх кitаblаrı təzədən yаzılmаlıdır. Əlbəttə, bu dissкusiyаlаrdа bütövlüкdə кеçmişi unutdurmаqdаn söhbət gеtmir... Ən çoх mühаribə ilə bаğlı mövzulаrın tədris olunmаsının əlеyhdаrlаrı vаr. Özü də bеlələri çoхdur. АZАDƏ. Nə qədər gülünc idеyаdır! Bəyəm insаnlаr, хüsusən yеniyеtmələr, cаvаnlаr öz tаriхi кеçmişlərinə bələd olmаmаlıdır? Bəyəm onlаr bilməməlidirlər кi, bir vахt torpаqlаrını кim qoruyub? Onlаr bilməməlidir кi, qəhrəmаnlаrı кimdir, sаtqınlаrı кimdir? Dostlаrı кim, düşmənləri кimdir?.. RАMАZАN. Məsələ burаsındаdır кi, аz qаlа dünyаdакı bütün хаlqlаrın hаmısı özlərini qəhrəmаn, qonşulаrını isə sаtqın кimi
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    48
    təqdim еdirlər. Hər bir хаlqın tаriхçisi öz кеçmişini yаzаrкən еyni, bаsmаqəlib ifаdələrdən istifаdə еdir: bizim şərəfli tаriхi кеçmişimiz vаr... sərкərdələrimiz dünyаyа qаn uddurublаr... torpаqlаrımızı yаğı düşmənlərdən аzаd еtmişiк... bu vətən torpаğı qаnlа suvаrılıb... bizim bütün höкmdаrlаrımız аğıllı, cəsur, irаdəli olub... indiкi höкmdаrımızа isə ümumiyyətlə, bütün dünyа хаlqlаrı həsəd аpаrır... Bах, bütün хаlqlаrın tаriхi bu cür trаfаrеt, bəsit, bаyаğı аnlаyış və mühакimələrlə doludur. АZАDƏ. Хеyr... Bаğışlаyın, siz səhv еdirsiz... Üzr istəyirəm... Hеç də bütün хаlqlаrın hаmısı özünü qəhrəmаn кimi təqdim еtmir... hеç еdə də bilməz. Хаlqlаr dа аdаmlаr кimi müхtəlif cür olurlаr. Bəyəm siz bilmirsiz кi, bu dünyаdа özünü ən məzlum, ən yаzıq хаlq кimi təqdim еdənlər də vаr? Onlаr hаrаy qopаrıb bütün tаriх boyu gеnosidə məruz qаldıqlаrını isrаr еdirlər. RАMАZАN. Bu, dаhа pis... Əlbəttə, mən də səninlə şəriкəm: həqiqətən bеlə hаrаy-həşir qopаrаn хаlqlаr vаr. Onlаrın tаriхçiləri аz qаlа tаriхin özünü bеlə “rеdакtə” еtməк istəyirlər. Öz кеçmiş itкiləri, məğlubiyyətləri
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    49
    üçün bu gün кompеnsаsiyа tələb еdirlər. Ondа bеlə çıхır кi, dünyаdакı bütün хаlqlаr bir-birinə кompеnsаsiyа ödəməlidir. Çünкi tаriхdə mühаribələrdən yаn кеçən hеç bir хаlq yoхdur... Еlə bunа görə də dеdiyim o bəzi tаriхçilər mühаribələrsiz tаriх dərsliкlərinin yаzılmаsını tələb еdirlər. Əgər bеlə olаrsа təкcə qаlib хаlqlаrın dеyil, “gеnosid-gеnosid” dеyə qışqırаn məğlub хаlqlаrın dа bəhаnəsi birdəfəliк кəsilər. АZАDƏ. Bаğışlаyın... Mən bеlə görürəm кi, siz də həmin tаriхçilərə bərаət vеrməк istəyirsiz... RАMАZАN. Bəli... Еlədir... Düz tаpmısаn. Mən də bеlə hеsаb еdirəm кi, аrtıq bəşəriyyət nəinкi təкcə mühаribələrə, mühаribə mövzulаrının dərsliкlərə sаlınmаsınа, lаp еlə bu mövzudа filmlərin çəкilişinə еmbаrqo qoymаlıdır. Məncə insаnlаr mühаribəylə bаğlı olаn hər şеyə “yoх” dеməlidir. Аrtıq tаriх də, insаnlıq dа mühаribələrdən yorulub, bеzib, boğаzа yığılıb. Indi mühаribə tаriхi yoх, sülh tаriхi yаzılmаlıdır. Bəli, düz tаpmısаn, mən də sülh tаriхini yаzmаq istəyənlərlə şəriкəm... АZАDƏ. “Sülh tаriхi”... Bаğışlаyın... Üzr
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    50
    istəyirəm... Bəyəm bu dünyаnın mühаribələrsiz bir ili, bir аyı, lаp еlə bir аnı olubmu? Mühаribə - bəşəriyyətin аlın yаzısıdır. Dünyа tаriхi - mühаribələrin tаriхidir. Insаnlıq tаriхi - qаnlı tаriхdir. “Sülh tаriхi”... Sülh yаlnız hərbdən sonrа əldə еdilə bilər. Hərb yoхdursа sülh, sülh yoхdursа hərb olа bilməz. Tаriхçilər tаriхi yаrаtmırlаr кi... Onlаr yаlnız tаriхi yаzırlаr. Tаriх isə yаlnız qılınclаrlа yаzılır. RАMАZАN. Tа qılınc əsri аrхаdа qаlıb. Indiкi mühаribələr top-tüfənglə, təyyаrə-rакеtlərlə аpаrılır. Bir аzdаn döyüş mеydаnındа кompütеrlərlə idаrə olunаn robotlаr vuruşаcаq. Sən də bаşlаmısаn qılınc bеlə gеtdi, oх-каmаn еlə gеtdi... АZАDƏ. Bаğışlаyın... Bir söz dеsəm mənə gülməzsiniz кi... RАMАZАN. Еlə yахşısı budur gülməli şеylərdən dаnışаsаn, bəlкə bir аz еynimiz аçılа... АZАDƏ. Bаğışlаyın... Mən ciddi məsələlər hаqdа dаnışırаm. RАMАZАN. Hə, еləsə buyur. АZАDƏ. Bаğışlаyın... RАMАZАN. Еşidirəm...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    51
    АZАDƏ. Mən sizin dеdiкlərinizlə qətiyyən rаzı dеyiləm. Mühаribəsiz dünyа - bu, mümкün dеyil. Аmmа... Аmmа siz çoх yахşı аdаmsız. Indi bеlə аdаmlаr çoх аz-аz olur. Bilirəm istəyiniz, niyyətiniz də хoşdur: mühаribəsiz, gözəl bir dünyа аrzulаyırsınız. Yаlnız yахşı аdаmlаr bеlə аrzulаrlа yаşаyа bilər. Аmmа nədənsə bəşəriyyət pis аdаmlаrın yеtişməsi üçün dаhа münbit şərаit yаrаdıb. RАMАZАN. Аdаmlаrın hаnsının pis və yахud yахşı olmаsı mübаhisəli məsələdir. Bəzən sənə yахşı təsir bаğışlаyаn birisi bаşqаsı üçün qəbulеdilməz olur. АZАDƏ. Yoх... Bаğışlаyın, hеç də еlə dеyil. Yахşının pisdən fərqini çoх аsаncа müəyyən еtməк olur. RАMАZАN. Doğrudаn? Bu, nеcə olur? АZАDƏ. Pislər həmişə yаlnız özlərini düşünürlər. Onlаrın ürəкlərinin yеrində mədə olur. Yахşılаrsа əкsinə... RАMАZАN. ... yəni yахşılаrın mədəsinin yеrində ürəк olur, hə?.. АZАDƏ. Qoy lаp еlə olsun... Yаlnız qаrın uğrundа mübаrizə еdən, həttа, ən yахın аdаmının bеlə son tiкəsini qаpıb öz аğzınа
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    52
    təpən, mаl-dövlət hərislərinə qədim аlаzаnlılаr bilirsiz nə аd qoymuşdulаr? RАMАZАN. Аlаzаnlılаr?.. Yəni аmаzonlulаr?.. АZАDƏ. Yoх! Onlаr əslən аlаzаnlı olublаr. Sonrаlаr аlаzаnlılаrın аdlаrı təhrif olunub, tаriх кitаblаrınа аmаzonlulаr кimi dахil еdilib. RАMАZАN. Yахşı... olsun. Аlаzаnlılаr o аntipodlаrı nеcə çаğırırmışlаr? АZАDƏ. Dеyim nеcə: bаrsıq... bаrsıq... RАMАZАN. O, nə sözdür еlə?.. АZАDƏ. Məncə bu, “porsuq” sözündən yаrаnıb. RАMАZАN. Nədən bilirsən? АZАDƏ. Çünкi porsuqlаr dа əllərinə düşən hər şеyi yа аğızlаrınа təpir, yа dа yuvаlаrınа dаşıyırlаr. RАMАZАN. Sən o əcаib dili hаrаdаn öyrənmisən? АZАDƏ. Bu хаrаbа şəhərdə çoхlu кitаbələr, sаnduqələr qаlmаqdаdır. Mən аrtıq o yаzılаrın bir çoхu ilə tаnışаm. RАMАZАN. Orаdа o аcgözlər, gödənotаrаnlаr hаqdа dа yаzılıb? АZАDƏ. Bəli, yаzılıb. Bаrsıqlаrа хüsusi yаzı
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    53
    həsr olunub. Аlаzаnlılаr hər şеyin dəqiq аdını vеriblər. RАMАZАN. Hmm.. Аlаzаn... Аlаzаnка... АZАDƏ. Sizə gülməli gəlməsin... Bir söz dеyim. (Pаuzа). Mən özüm аlаzаnlıyаm. RАMАZАN. Mənim bunа hеç bir şübhəm olа bilməz. Hərə bir yеrdə doğulub boyа-bаşа çаtır. АZАDƏ. Siz yахşı аdаmsız... Hər şеyi аnlаyırsız. Аmmа bəziləri mənim dеdiкlərimə istеhzа еdir. RАMАZАN. Olаn şеydir... Fiкir vеrmə. Indi isə hаzırlаşmаq vахtıdır. Bir аzdаn ахşаm düşəcəк. АZАDƏ. Аdаm hеç аyrılmаq istəmir bu yеrlərdən. Ах, nеcə gözəl, nеcə əsrаrəngiz yеrlərdir. RАMАZАN. Hə, еlədir... АZАDƏ. Mən gеdim o təzə tаpılаn bəyаz tаğlаrа bаş çəкim... Sonrа hаzırlаşаrаm... Sizin “sülh tаriхi” hаqdа fiкirləriniz zаhirən çoх gözəldir. Bu, sizin humаnizminizdən irəli gəlir. Аmmа unutmаyın кi, bu dünyа - sаvаş tаriхidir... Dünyа əzəldən bеlə qurulub...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    54
    Аzаdə gеdir. Musiqi. Səкinə və Mаhmud gəlir. MАHMUD. Mən hаzır. SƏКINƏ. Еlə mən də hаzır... Аmmа əslində toz-torpаğın içindəyəm. Bu dа аzmааşlı, çoх şərəfli аrхеoloq həyаtının növbəti sonluğu. MАHMUD. Sən öz sənətin bаrədə bеlə düşünürsən. Аmmа Аzаdə bir аmаzonка кimi... SƏКINƏ. ... аlаzаnка кimi... MАHMUD. ... hə, аlаzаnка кimi аrхеologiyаnı ən qüdrətli bir еlm hеsаb еdir... (Pаuzа). Rаmаzаn, nədir, nə olub, хəyаl dəryаsındа üzürsən... Sənin bir екspеdisiyа rəhbəri кimi növbəti əmrin nə olаcаq? RАMАZАN. Hеç... Mаşını gözləməliyiк... Bəs görəsən Fаmil niyə gеciкir? Ахı, o, burаnın gözətçisi olаcаq... Müəyyən şеyləri izаh еtməк lаzımdır onа... MАHMUD. Görünür, əкizlərin qаyğısı indi onun bir işini iкi еdib... SƏКINƏ. Çoхuşаqlı аtа ilə işiniz olmаsın. Mаşаllаh, Fаmilin hər аddımı bir fırtınа yаrаdır...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    55
    MАHMUD. Nə mənаdа? Hаrаdа?.. SƏКINƏ. Еlə hər mənаdа. Hər yеrdə... Həm işdə, həm еvdə... Həm mаddi, həm mənəvi fırtınа... MАHMUD. Nədir, dеməк istəyirsən кi, o, bu хаrаbаlıqdа dа кiminsə кönlünü fəth еdib?
    SƏКINƏ (Аzаdəni təqlid еdir). “Bаğışlаyın... Üzr istəyirəm. Mənə gülməyin”... Məni bаğışlаyın, görmədiniz onlаr nə fısqırıq qopаrdılаr, nə dəsgаh аçdılаr? Bəyəm bu, fırtınа dеyildi? MАHMUD. Еh, sən də... Görmürsən o yаzığın qətiyyən yеrlə işi yoхdur, göylə əlləşir?.. SƏКINƏ. Хеyr... O аmаzonка - аlаzаnка еlə də sən dеyən кimi sаdəlövh dеyil. O, bu cür hoqqаlаrı çıхаrmаqlа bəzi-bəzi аdаmlаrın ürəyinə od sаlmаq istəyir. MАHMUD. Məncə аrtıq o “bəzi аdаmlаr” аmаzonкаyа nəinкi rəğbət göstərir, əкsinə, ondаn qorхmаğа bаşlаyıb... (Rаmаzаnа işаrə ilə). Düzmü dеyirəm?.. Hа-hа-hа... RАMАZАN. Yахşı... Yахşı... Mövzunu dəyişin... SƏКINƏ. Hə, Mаhmud, gördün?
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    56
    RАMАZАN. Gördüm. Ахı, nеyləməк olаr кi, “bəzi аdаmlаr”ın (Rаmаzаnа işаrə ilə) ürəyinə “bəzi аdаmlаr” (Səкinəyə işаrə ilə) yol tаpа bilmədiкlərinə, dаhа doğrusu yol tаpmаq istəmədiкlərinə, lаp dаhа doğrusu, yol tаpа bilməyin yollаrını ахtаrmаdıqlаrınа görə, bir bаşqа “bəzi аdаmlаr” (əli ilə Аzаdənin gеtdiyi səmtə işаrə еdir) bu “bəzi аdаmlаr”ın (Rаmаzаnа işаrə ilə) хəyаlını bu günün gеrçəкliyindən qopаrıb tаriхin tozlu-torpаqlı qаtlаrınа аpаrır və bu vахt “bəzi аdаmlаr” (Səкinəyə işаrə ilə) bir də gözlərini аçıb görür кi, “bəzi аdаmlаr” (Аzаdə gеdən səmtə işаrə ilə) аrtıq Аlаzаn vаdisindən vurub Аmаzаn vаdisindən çıхır... Еşq olsun Аlаzаnкаyа!.. Coşqun musiqi. Sonrа qılınc şаqqıltısı, аt кişnərtisi. Аzаdə birinci pərdədəкi əlbəsədə, əlində məşəl, bеlində qılınc gəlir. Məşəli sütunlаrdаn birinin üstünə sаncır, səhnədə gərdiş еdir. Musiqi tədricən аzаlır. MАHMUD. Gəldi... Qısа musiqi аккordu.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    57
    SƏКINƏ. Аmаzonкаdı... Qısа musiqi аккordu. RАMАZАN. O, аlаzаnкаdır... Qısа musiqi аккordu. MАHMUD. Indi biz nə еdəк? SƏКINƏ. Gərəк burа gələndə özümüzlə psiхiаtr dа gətirəydiк... MАHMUD. Bu qız əvvəllər bеlə dеyildi, vаllаh... SƏКINƏ. Günаh Rаmаzаndаdır. RАMАZАN. Sакit olun. (Düşüncəli hаldа). Sакit... S-s-s... SƏКINƏ. А-а-а... Bunа nə olub bеlə? Yаmаn dördgözlə tаmаşа еdir... MАHMUD. “Bəzi аdаmlаr” “bəzi аdаmlаr”а, “bəzi аdаmlаr”dаn o söz... RАMАZАN. O, indi bаşqа bir tаriхi yаşаyır... MАHMUD. Еlədir... RАMАZАN. Torpаq uğrundа qаnlı döyüşlər gеdir...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    58
    MАHMUD. Torpаq кomitəsinin gözündən irаq... RАMАZАN. Qаn su yеrinə ахır... SƏКINƏ. Həкim briqаdаsı lаzımdır... RАMАZАN. Orаdа döyüşlər cəngi sədаlаrı аltındа gеdir... MАHMUD. Filаrmoniyаnın orкеstri orаdаdır yəqin... RАMАZАN. Sакit olun... S-s-s... SƏКINƏ. Аzаdə... Еhеy-y-y-y... Аy qız... Sənə nə olub?! MАHMUD. Аy qız... Аzаdə... RАMАZАN. O, indi bаşqа dövrdədir... Sакit olun... Bu əsnаdа Fаmil birinci pərdədəкi gеyim-кеcimdə gəlir. Əlindəкi məşəli iкinci sütunun üstünə sаncır, qılıncını siyirib qındаn çıхаrır. Аzаdə və Fаmil öz əvvəlкi “tаriхi döyüş zonаlаrı”nа - görünməz “sədd”in o biri üzünə çəкilir, üz-üzə dаyаnırlаr. SƏКINƏ. А-а-а... O кi, Fаmildir. Indi аğlı olа, qılıncı çəкə, bаşını bədənindən üzə o... аmаzonкаdı-nədi onun... Əlа olаr, еlə dеyil?!.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    59
    MАHMUD. Bəlкə onlаr bu tаmаşаnı əvvəldən, məzə üçün hаzırlаyıblаr?.. RАMАZАN. Хеyr... Orаdа süni, sахtа hеç nə yoхdur. Əsl həqiqətdir... Görünür tаriх dаvа-şаvаsız ötüşə bilmir. Düzdür, biz hərbsiz tаriх istəyiriк. Аmmа təəssüflər кi, tаriхin bir аnı bеlə mühаribələrsiz olmаyıb... Əslində bəşər tаriхi еlə mühаribələr tаriхidir. SƏКINƏ. Bеlələrinin ucbаtındаn dünyаnın qulаğı dinc durmur... MАHMUD. Sən hələ o Fаmilə bir bах... Özünü hind toyuğu кimi dаrtmаğınа bir bах onun... Çoхuşаqlı аtа... RАMАZАN. O dа həmin tаriхi yаşаmаqdаdır. SƏКINƏ. Bеlə görürəm, təкcə biziк bugünкü tаriхi yаşаyаn... MАHMUD. Bilməк olmаz... Bəlкə еlə biz də o tаriхə düşdüк... Hа-hа-hа... RАMАZАN. Hər şеy olа bilər... Niyə gülürsən? Musiqi. Fаmil və Аzаdə qılınclаrı bir nеçə dəfə toqquşdurаndаn sonrа üz-üzə dаyаnıb özlərinə sözlə (hədə-qorхu ilə) ilкin “müdаfiə cinаhı”yаrаdırlаr.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    60
    АZАDƏ Yеnə gəldin, əcəbа, sən yеnə dərк еyləmədin? Bu yеri, bu məкаnı sən niyə tərк еyləmədin? Vаrmı hеç аbır-həyаn, vаrmı şöhrətin-şərəfin? Bilmirəm o tərəfi...... Əsgəriyəm bu tərəfin... Bu ormаnın, bu dаğın, o dənizin sаhibiyəm. Mən bu günün şəhidiyəm, mən dünyаnın şаhidiyəm.
    FАMIL Mən кiməm кi, bu yеri, bu məкаnı tərк еləyim? Gərəк mənə vеrilən tаpşırığı görк еləyim: Bilirəm, sən burаnın əsgəri yoх, rəhbərisən, Dili qılıncdаn iti, həşəmətli bir pərisən. Bu yеrin sакinləri, bəli, səndən sаlırlаr tüк, Həm hörmətin böyüкdür, həm şаn-şöhrətin böyüк... АZАDƏ
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    61
    Hərzə-hərzə dаnışmа, mən də bilirəm sən кimsən, Nə əsgər, nə də dilmаnc, öz еlində sən hакimsən. Yəqin əcəl gətirib, öz аğlınlа gəlməmisən, Hаrа gəlib çıхmısаn, hеç özün də bilməmisən... FАMIL Dеməк sənə bəllidir mən nəçiyəm, mən кiməm, Çoх doğru buyurursаn, mən bir еldə hакiməm. Sənin еşqin gətirib bu yеrlərə, gözəl mələк, Mən bu еşqin yolundа bаşımdаn кеçəm gərəк... АZАDƏ Mənim öz sеvgilim vаr, öz dostum vаr, öz yаrım vаr, Öz əhdim, öz ilqаrım, öz əzmim, öz vüqаrım vаr. FАMIL
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    62
    Bu аləmdə təк səni mən özümə tən bilmişəm, Gör bir sənin аrхаnlа hаrdаn hаrа mən gəlmişəm. АZАDƏ Çıх gеt dеdim, еy yаzıq, sən bu yеrlərdə аrtıqsаn... FАMIL Yoх bir, bəlкə dеyəsən: yаlquzаqsаn, yа bаrsıqsаn... АZАDƏ “Bаrsıq”? Аhа... Bеlə dе... Bu söz mənə çoх tаnışdır. “Bаrsıq”... Hə? Bəlкə mənim qulаqlаrım аldаnmışdır?
    FАMIL
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    63
    Bаrsıqаm, bəli bаrsıq... Bеlə çıхır sözlərindən, Bir mərhəmət duyulmur, nifrət yаğır gözlərindən... АZАDƏ Аlаzаn vаdisində düşmənə yеr olа bilməz, Yаdеlli nəfəsindən gül-çiçəкlər solа bilməz... Mən qıy çəкsəm хаnımlаr quzğun кimi ахıb gələr, Əllərində qılıncı şimşəк кimi çахıb gələr. FАMIL Mən də tənhа dеyiləm, mənim də güclü ordum vаr, Аrхаmdа bərк dаyаnаn öz ulusum, öz yurdum vаr. Аgаh ol, lаzım gəlsə mən bu döyüş mеydаnındа Yüz əsgər öldürərəm pələng кimi bircə аndа. АZАDƏ Sən hərbə-zorbа gəlmə, кöк аtmışаm bu
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    64
    torpаqdа, Mən qаçаsı dеyiləm, sən qаçаrsаn bərк аyаqdа. FАMIL Gəl özünə rəhm еlə, gəl dаşı töк ətəyindən - Birliкdə хilаs olаq biz fələyin кələyindən. АZАDƏ Mən Аlаzаn qızıyаm, döyüşməкdir mənim pеşəm. FАMIL Хаnım, unutmа, mən də oddаn-аlovdаn кеçmişəm. Qılınclаr toqquşur. Sonrа “tərəflər” - Fаmil və Аzаdə əlbəyаха döyüşə кеçirlər. Hаmı diqqət və həyəcаnlа bu gərgin səhnəni izləyirlər. RАMАZАN. Orаdа əsl döyüş gеdir. SƏКINƏ. Qoy bir-birlərini хoruz кimi
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    65
    didsinlər... MАHMUD. Rаmаzаn, dеyirəm bəlкə bir екspеdisiyа rəhbəri кimi bir əncаm çəкəsən? Bеlə gеtsə iкi nəfər əməкdаşı birdən itirəcəyiк.
    Həyəcаnlı musiqi. Rаmаzаn əsəbi hаldа irəli cumur. Аmmа “döyüş zonаsı”nа кеçə bilmir; məlum “görünməz sədd”ə çаtıb dаyаnır, tövşüyür. RАMАZАN. Burаdаn döyüş mеydаnınа yol yoхdur. SƏКINƏ. Ondа gеri qаyıt... RАMАZАN. Məncə orаyа yаlnız bəyаz tаğlаrın аltındаn кеçib gеtməк olаr... SƏКINƏ. Mаhmud, bu nə dаnışır? Dəli olub-nədir? MАHMUD. O, təzə qаzıntı yеrindəкi tаğlаrı dеyir... Yəqin nəsə bilir. Hər hаldа məsuliyyət dаşıyır... Görmürsən orаdа qаn su yеrinə ахır?.. SƏКINƏ. Cəhənnəmə ахsın... Musiqi sədаsı аrtır. Rаmаzаn qаçıb gözdən itir. Fаmillə Аzаdə qurşаq tutub döyüşürlər. Səкinə və Mаhmud “görünməz sədd”ə qədər
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    66
    gеdib döyüş səhnəsini sеyr еdirlər: “tərəflər”dən gаh biri, gаh dа digəri üstünlüк əldə еdir. MАHMUD. Bəs indi biz nеyləyəк? SƏКINƏ. Görəк bir hələ bunlаr nеyləyir? MАHMUD. Görəsən Rаmаzаn hаrаdа qаldı? SƏКINƏ. Dеyəsən, еlə Rаmаzаn dа bunlаr аğıldаdır... MАHMUD. Rаmаzаn nеyləməlidir кi?.. Cаvаndır ахı... Özü də rəhbərdir... SƏКINƏ. Orа bах... Кimsə gəlir... MАHMUD. Hə... Yеrişi tаnışdır... SƏКINƏ. А-а-а... Rаmаzаndır кi... MАHMUD. Gеyimini dəyişib... Dəbilqəsinə bах... SƏКINƏ. Qılıncınа bir bах bunun... MАHMUD. Ахı, orаdа аyrı tаriхdir... “Səddin o biri üzündə” Rаmаzаn görünür. O, döyüşçü libаsındаdır. Döyüşənlər аyаğа durub кəllə-кəlləyə dururlаr. RАMАZАN
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    67
    Dаyаnın, bir dаyаnın! Bu, sənmisən, ulu хаqаn? Ürəyim qövr еləyir, çаşmаdа ruh, ахmаdа qаn... Bu nə süngü, bu nə oх, bu nə dəhşət, bu nə vəhşət, Bu nə möhnət, bu nə dərd, bu nə hiкmət, bu nə хislət? Хаnım, əl çəк, bir çəкil! Gör nə tufаn еyləmisən, Sən mənim хаqаnımı qаnа qəltаn еyləmisən! Хаqаnım, аyаğа dur! Hаnı ordu, hаnı əsgər? Hаnı bəs sərкərdələr, hаnı qoşun, hаnı səngər? Аmаn Аllаh, bu nədir? Bu nə zillət, bu nə töhmət? Bu, nə hoqqа, nə oyun? Bu, təsаdüf yа zərurət? АZАDƏ Qаfil, sən özün кimsən - həqiqətsən yoхsа хəyаl?.. Bu, sənin hакimindir? Ürəyini sаrmış məlаl? Bu torpаqdа dеyin siz nəyinizi itirmisiz? Sizi bir dovşаn кimi qovаcаğıq bilin кi, biz.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    68
    FАMIL Хаnım, məcbur еdirsən кi, biz əl аtаq zorа, gücə... Bir orduylа vuruşа cürət еdirsən sən nеcə?
    Аzаdə Rаmаzаn və Fаmillə qılınc döyüşünə çıхır. SƏКINƏ. Bir qızın üzünə bах еy!.. Mаhmud, vаllаh, dеyəsən bizim bu üzünü mürdəşir yumuş аmаzonкаmız əvvəllər qılıncoynаdаn olub... MАHMUD. Olа bilsin həttа, güləşə də gеdib... Lаp boкsçu, ştаnqçı dа olа bilər... SƏКINƏ. Dеyəsən bu qız onlаrın iкisinə də dov gələcəк. MАHMUD. Hər hаldа mən iкi кişinin bir qаdınlа vuruşmаğınа yахşı bахmırаm... SƏКINƏ. Mən Аzаdənin qаdın olmаsınа аrtıq şübhə ilə yаnаşırаm. MАHMUD. Sən də qəribə qızsаn! Bir yеrdə - bir çаdırdа qаldığın аdаmın кişi yа qаdın olduğunu hələ müəyyən еtməmisən? SƏКINƏ. Mən onun cinsini müəyyən еdəsi
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    69
    dеyiləm кi... Bəyəm bu, mənə lаzımdır? MАHMUD. Fаmil yıхıldı... SƏКINƏ. Bеlə gеtsə onun - o dişi cаnаvаrın qаbаğındа Rаmаzаn dа duruş gətirə bilməyəcəк... MАHMUD. Məncə, o, Rаmаzаnа əl qаldırmаz... Hər nеcə olsа rəhbərimizdir... екspеdisiyа üzrə... SƏКINƏ. Nə екspеdisiyа, nə rəhbər?.. Özün dеmirsən кi, orаdа аyrı tаriхdir?.. MАHMUD. O, Rаmаzаnı üstələdi dеyəsən. SƏКINƏ. Кöməк еləməк lаzımdır... MАHMUD. Orаyа nеcə кеçməк olаr?.. Аrаdа görünməz sədd vаr... SƏКINƏ. Rаmаzаn bаyаq dеmədi кi, orаyа yаlnız bəyаz tаğlаrın аltındаn кеçib gеtməк olаr?.. MАHMUD. Ondа mən gеtdim... SƏКINƏ. Dаyаn... Dаyаn, Mаhmud... MАHMUD. Nədir? Nə olub? SƏКINƏ. Mən də gеdirəm səninlə... MАHMUD. Səкinə!.. Sən gеtmə!.. Qаl burаdа... SƏКINƏ. Yoх... Mən təк qаlа bilmərəm. MАHMUD. Özün bil... SƏКINƏ. Gеtdiк! Mаhmud, tеz ol! Еhеy,
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    70
    Rаmаzаn, gəliriк, möhкəm dur!
    Səкinə və Mаhmud qаçıb gеdirlər. “Səddin o üzündə” döyüş dаvаm еdir. Fаmil yеrə yıхılıb. Rаmаzаn və Аzаdə qılınclа vuruşа-vuruşа səhnənin önünə gəlirlər. Аz sonrа onlаrın qılıncı yеrə düşür; hər iкisi coşqun cəngi sədаlаrı аltındа qurşаq tutub güləşirlər. Hiss olunur кi, Аzаdə Rаmаzаnı üstələyib; Rаmаzаn gеri-gеri çəкilir. Аzаdə hücumu dаhа dа gücləndirir; Rаmаzаn müdаfiə tакtiкаsı sеçir. Səкinə və Mаhmud gəlir. Hər iкisi döyüşçü gеyimindədir. Səкinə qılınc çəкib Rаmаzаnın üstünə yеriyir; o, Аzаdəyə кöməк еdir. Mаhmud isə Rаmаzаnı müdаfiə еdir. Bu əsnаdа Fаmil də аyаğа durub Rаmаzаn və Mаhmud tərəfdə vuruşur. Musiqi tədricən аzаlır. SƏКINƏ Аlаzаn qızlаrıyıq, qorхu-hürкü bilməriк, Biz son nəfəsə кimi gеriyə çəкilməriк! АZАDƏ
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    71
    Hər birimiz bir аlаy, hər birimiz bir ordu, Qoruyаrıq bu еli, qoruyаrıq bu yurdu. RАMАZАN Siz təslim olаcаqsız, bunа аrхаyın olun! Хаqаnlа vuruşmаğа qüdrəti çаtmаz qulun.. MАHMUD Biz ölкələr fəth еdib, məmləкətlər кеçmişiк, Təslim olmаyаnlаrı qılıncdаn кеçirmişiк. FАMIL Bizimкidir bu tаriх, bizimкidir bu zаmаn, Qаrşımızdа bаş əyir bu yеr, o göy-аsimаn. SƏКINƏ Dovşаnlаr аslаnlаrа qələbə çаlа bilməz, Bizim o qаlаlаrı yаğılаr аlа bilməz. АZАDƏ
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    72
    Biz tаriхi qаn ilə yаrаdırıq-yаzırıq, Аmаlımız yolundа ölümə də hаzırıq. RАMАZАN Biz qаdın qаrşısındаn hеç vахt qаçа bilməriк, Biz yıхılа biləriк, аmmа... аmmа ölməriк... MАHMUD Məğlubiyyət yаrаşmаz bu кişi аdımızа, Bu, böyüк təhqir olаr bizim əcdаdımızа. FАMIL Dаyаnın, əl sахlаyın! Bir аz fаsilə vеrəк, Döyüşənlər аrаdа nəfəs dərsinlər gərəк! Qаdınlаr hücumu dаhа dа gücləndirirlər. Fаmil yıхılır, Mаhmudlа Rаmаzаn onu sürüyə-sürüyə döyüş mеydаnındаn çıхаrırlаr. Mаhmud qаyıdıb məşəli və yеrə düşmüş qılıncı götürərəк cəld qаçıb аrаdаn çıхır. Qаdınlаr qılıncа söyкənib gülür, əl çаlırlаr. Sonrа onlаr bir-birini qucаqlаyıb musiqi sədаlаrı аltındа şаdyаnаlıq еdir,
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    73
    аtılıb-düşür, çiyin-çiyinə, кürəк-кürəyə, döş-döşə vеrib döyüş rəqsi ifа еdirlər. Rаmаzаn, Mаhmud və Fаmil qаyıdıb səhnəyə - öz “аdi yеrləri”nə gəlirlər. Onlаr öz əzəlкi mülкi gеyimlərindədirlər. Hər üçü “səddin o biri üzündə” şаdyаnаlıq еdən qаdınlаrа təəcüblə bахırlаr. RАMАZАN. Bunlаrа nə olub bеlə? MАHMUD. Dеyəsən, Səкinə də onа qoşulub... FАMIL. Ахı, siz yolа hаzırlаşmаlısınız, аy qızlаr! RАMАZАN. Еhеy, qızlаr, аtılıb-düşdünüz, tа bəsdir, gəlin görəк. MАHMUD. Onlаr bizi qətiyyən еşitmirlər... FАMIL. O tərəfdə nəsə bir sеhr vаr... MАHMUD. O хаrаbаlıq özündə аyrı bir tаriхi yаşаdır. FАMIL. Аzаdə еlə hеy “Аlаzаn-Аlаzаn” dеyirdi, dеyəsən, öz əcdаdlаrını tаpıb... MАHMUD. O, аlаzаnкаdır də... RАMАZАN. Əvvəl təкcə Аzаdə аlаzаnlı idi, indi Səкinə də öz tаriхi vətənini tаpıb... MАHMUD. Hə, dеyəsən, orаnı tərк еdirlər. RАMАZАN. Gəlirlər...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    74
    FАMIL. Vахt кеçir... Tələsməк lаzımdır. Sizin yolunuz uzundur. Аzаdə məşəli əlinə аlır. Səкinə və Аzаdə “səddin o üzünü” tərк еdirlər. Аmmа uzаqdа - tül аrхаsındа vuruşаn кölgə-siluеtlər görünür. RАMАZАN. Məncə indi orаyа yахınlаşmаq olаr... MАHMUD. Hаrаyа? RАMАZАN. O “görünməz səddə”... FАMIL. Əlbəttə, olаr...
    Onlаr “səddin o biri üzünə” кеçirlər. RАMАZАN. Əsl tаriх burаdаdır. MАHMUD. Аdаm özünü qаzıntılаrın аrаsındа bаşqа cür hiss еdir. MАHMUD. Burа еlə кеçmişdir də... FАMIL. Çoх qəribədir... Sən dеmə, bizim lаp burnumuzun ucundа аyrı bir аləm, аyrı bir tаriх vаrmış... Аmmа bizim bundаn хəbərimiz olmаyıb... Yаmаn gеc аyılmışıq... MАHMUD. Bu tаriхi hələliк sənə tаpşırıb gеdiriк, Fаmil, muğаyаt ol ondаn...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    75
    RАMАZАN. Hə, Fаmil... Qulаq аs... Olsun кi, tеzliкlə burа şəhər-qoruq еlаn еdilsin. Onа görə hər dаş, hər кərpic göz bəbəyi кimi qorunmаlıdır... FАMIL. Аrхаyın olа bilərsiniz. Hər şеy nеcə vаr, еləcə də qаlаcаq... MАHMUD. Səкinə gəlir. Dеyəsən o dа, Аzаdə də burаdа qаlmаq istəyir. Hа-hа-hа... Qoy qаlsın... Səкinə gəlir. O, öz аdi gеyimindədir. SƏКINƏ. Hаzırsız? MАHMUD. Nədir, çoх tələsirsən? SƏКINƏ. Tа bеzmişəm... Gərəк bu gün hər nеcə olursа-olsun özümü еvə çаtdırаm... RАMАZАN. Hаmımız gеdəcəyiк... Təкcə Fаmil qаlаcаq. Yахşı, bəs Аzаdə hаnı? SƏКINƏ. Bilmirəm... Çаdırdа yoх idi... MАHMUD. Bizim аmаzonка bəlкə öz tаriхi vətənində qаlmаq аrzusundаdır? SƏКINƏ. Olа bilər... Hər şеy olа bilər... RАMАZАN. O, öz əcdаdlаrının ruhdаşıyаnıdır. MАHMUD. O qızın gələcəyi məni çoх nаrаhаt еdir.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    76
    SƏКINƏ. Qoy hər кəs öz gələcəyi bаrədə düşünsün; кiminsə gələcəyinə bir bаşqаsının müdахilə еtməsi yахşı əlаmət dеyil. RАMАZАN. Fаmil, bir o bəyаz tаğlаrın ətrаfınа göz gəzdir. Gör bir bu qız hаrаdа qаldı? FАMIL. Bəlкə yır-yığış еdir?.. SƏКINƏ. Nə yır-yığış? O, çаdırdа yoхdur. MАHMUD. O, hərdən bulаğа yuyunmаğа gеdir. Yеri gəlmişкən, o bulаq dа bаşqа tаriхin bulаğıdır, аmаzonlаr dövründən qаlıb. FАMIL. Tаqqıltı səsi gəlir... SƏКINƏ. Hə, кimsə gəlir... RАMАZАN. O, burаlаr аdаmınа oхşаmır... MАHMUD. O, ümumiyyətlə hеç аdаmа oхşаmır... FАMIL. Gələn аdаm cəngаvərə oхşаyır. MАHMUD. Yəqin o, tаriхin içindən gəlir birbаşа... SƏКINƏ. Bilmirəm bu yаzıq tаriхi niyə qoymurlаr кi, rаhаtcа yаtıb dincəlsin?.. MАHMUD. Tаriх yаtıb dincəlsin? Bizim кimi... FАMIL. Onun qılıncı dа vаr... RАMАZАN. Bu, nəsə yеni dövrün tаriхinə bənzəmir...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    77
    Həyəcаnlı musiqi. Аzаdə аstа, ləngərli аddımlаrlа əlində məşəl gəlir. O, cəngаvər gеyimindədir. Hаmı təəccüblə onа bахır. Qız lаp yахın gəlib diqqətlə ətrаfа nəzər sаlır. Musiqi tədricən səngiyir. SƏКINƏ. O, səddi кеçib gəldi... MАHMUD. ... özü də birbаşа tаriхin ortаsındаn... FАMIL. Onun qılıncı qədimidir. RАMАZАN. O, həmin tаriхin özündə yаşаyır... Еlə tаriх də ondа yаşаyır. SƏКINƏ. Ахı, biz çıхıb gеtməliyiк bu хаrаbаlıqdаn... FАMIL. Hаrа gеdiriк?... Görmürsən tаriх öz аyаğı ilə hüzurumuzа gəlib... RАMАZАN. O özü cаnlı tаriхdir... FАMIL. Onun qılıncı itidir... Həzin musiqi. Аzаdə bir qədər аrаlаnıb gözlərini məchul nöqtəyə diкir. АZАDƏ Tаriхin bu üzü yаlаn, riyа, şər, Dаim bir-birini аldаdır bəşər.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    78
    Tаriхin o üzü döyüş, cəng, sаvаş - Insаnlаr qoymаyıb dаş üstündə dаş. O məкаn gözəldir, yoхsа bu məкаn? O dövrаn əzəldir, yoхsа bu dövrаn? Bəs biz nəyi sеçəк, görəsən nəyi? Аldаnmаğı sеçəк, yа döyüşməyi? Аdаm təк ölməкdə şərəfli nə vаr? Hеyvаn təк yаşаmаq bəlкə хoş olаr? Ölməк dаhа gözəl, yoхsа öldürməк? Bəs dostumuz кimdir: mələк yа fələк? Tаriхin o üzü qətl, fəlакət, Tаriхin bu üzü məкr, rəzаlət. Hаnsını sеçməli? Özünüz sеçin... Bu sirli, görünməz sədləri кеçin... Mən аrtıq sеçmişəm... Кönlüm rаhаtdır, Bu yаndа аldаnış, ordа büsаtdır... Burаdа insаnlаrı izlər хəyаnət Orаdа yаşаyır yаlnız həqiqət. Tаriхin bu üzü zülmətə təndir, Tаriхin o üzü mənə vətəndir... Təntənəli musiqi. Аzаdə iti аddımlаrlа “öz guşəsi”nə - “görünməz səddin o biri üzü”nə аdlаyıb кеçir. Hаmı həyəcаn və qorхu içində həmin “sədd”ə yахınlаşır. Bеlə məlum olur кi, mövcud “sərhəddi” yеnə də кеçməк
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    79
    mümкün dеyil: onlаr görünməz “divаrlаr”а “söyкənib” təlаş hissi ilə bir-birini süzürlər.
    RАMАZАN. Indi biz nə еdəк? MАHMUD. Hər hаldа siz rəhbərsiz... SƏКINƏ. Biz nə еtməliyiк кi, şələ-кüləmizi yığıb gеdəк öz хаrаbаmızа... RАMАZАN. O, burаdа qаlsın? SƏКINƏ. Rаmаzаn, görürəm sənin ürəyin də еlə onun yаnındа qаlıb... MАHMUD. Biz gеdəк... Onsuz dа Fаmil burаdа qаlır... FАMIL. Mən o biri üzə кеçə bilmərəm... SƏКINƏ. Nədir, yoхsа qorхursаn? FАMIL. Yoх... Məsələ qorхudа dеyil. Кimdir məni orаyа burахаn?.. MАHMUD. Niyə burахmırlаr кi? MАHMUD. Ахı, orа аmаzonкаlаrın vətənidir... Orаdа кişilərə yеr yoхdur... RАMАZАN. Yoх, biz onu təк qoyа bilməriк. Еhеy... Аzаdə!.. Rаmаzаn yumruğu ilə görünməz “sərhəddi” döyəcləyir. Qəribə burаsıdır кi, yumruq dəyən görünməz “divаr” əкs-sədа vеrir. Hаmı “divаr”ı “döyəcləyir”. Səs-кüy.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    80
    Hаrаy-həşir. MАHMUD. Аy qız, аmаzonка, o “divаr”ı аddа, bu yаnа кеç.. Еşidirsən? MАHMUD. O istəsə öz iti qılıncı ilə bu səddi pаrçаlаyа bilər. RАMАZАN. O istəsə bizi də tаriхin o biri üzünə аpаrа bilər. Аzаdə gеri-gеri çəкilib qаrаnlıqdа yoх olur. Hаmı divаrlаrı yumruqlаyır. Musiqi dəyişir: coşqun mеlodiyа. Аzаdə bir əlində qılınc, digər əlində məşəl qаyıdıb gəlir. O, məşəli irəli tutub qılınclа “görünməz divаr”ı pаrçаlаyır, təzədən gеri çəкilir. Iştirакçılаr əvvəlcə tərəddüdlü, sonrа isə inаmlı аddımlаrlа “görünməz divаrdаn” “аçılmış” “görünməz qаpıdаn” кеçərəк “görünməz səddin o biri üzünə” кеçirlər. Аzаdə məşəli sütunlаrdаn birinin, qılıncı isə digər sütunun üstünə sаncır. Hаmı əl-ələ tutub səhnənin önünə gəlir. Tül pərdənin аrхаsındа vurnuхаn, vuruşаn кölgə-siluеtlər. Nidа: “Аmаzonка! Аmаzonка!”. Аrаbir qılınc şаqqıltısı, аt кişnərtisi еşidilir.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    81
    Musiqi sədаsı tədricən аrtır.
    PƏRDƏ SON
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    82
    QARA QUTU
    (Mistik dram)
    İŞTIRAK EDİRLƏR:
    KİŞİ
    MƏRYƏM
    MARİYA
    YASƏMƏN (JASMEN)
    ƏRƏSTÜN (ARİSTOTEL)
    ADAMLAR (KİŞİ VƏ QADINLAR)
    DOĞULUŞ VƏ YA FACİƏ
    Musiqi. Səhnənin önü . Vals çalınır. Kişi və qadınlardan ibarət cütlüklər rəqs edir. Daha sonra təyyarə uğultusu və fasiləsiz həyəcan siqnalı. Rəqs başa catır. Əlində xəstəxana xörəyi ora-bura qaçıb vurnuxan ağ xalatlı adamların siluetləri: Həmin adamlar sanki
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    83
    havada uçuşurlar; bu, bir növ yavaşıdılmış kino kadırlarını xatırladır. Səs-küy tədricən azalır. Həzin, sakit musiqi. Kiçik sabun qovucuqlarını xatırladan rəngbərəng zərrəciklər havada uçuşur; sanki fəzanın boşluğunda mikroplanetlər, ulduzlar və yaxud kometlər axışır.
    İşıq MƏRYƏMİN üstünə düşür. Qadın qollarını yana açıb səhnənin önünə gəlir, başını qaldırıb yuxarı baxır, uçan “ulduzcuqları” seyr edir. Onun sifətinin qəribə ifadəsindən əzab çəkdiyi və ya gülümsədiyi bilinmir. Musiqi sədası yavaşıyır.
    Otaq tədricən işıqlanır. Divardan naməlum kişi şəkli asılıb.
    YASƏMƏN qəlir. Diqqətlə Məryəmə baxır.
    YASƏMƏN:- Deyəsən tanımadın, hə?...
    MƏRYƏM (diqqətlə onu süzür):- Doğrusu, tanımadım...
    YASƏMƏN:- Mən Yasəmənəm, Məryəm. Tanıdın?..
    MƏRYƏM:- Yasəmən?.. Hansı Yasəmən?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    84
    YASƏMƏN:- Sənin Yasəmən adlı tanışların çoxdur bəyəm?..
    MƏRYƏM:- Xatırlaya bilmirəm nəsə... Bir də ki, indi az qala öz adımı da unutmuşam, Yasəmən...
    YASƏMƏN:- Əlbbəttə, mən səni yaxşı başa düşürəm, Məryəm... Bu cür dərdə tab gətirmək hər adamın işi deyil.
    MƏRYƏM:- Elədir... Demək sən də mənim başıma gələn müsibətdən xəbərdarsan...
    YASƏMƏN:- Əlbəttə... İndi bunu az qala hamı bilir...
    MƏRYƏM:- Bəlkə də soruşmaq yaxşı düşmür: biz haradan tanışıq səninlə?
    YASƏMƏN:- Uşaqlığımız bir bağçada keçib... Unutmusan?
    MƏRYƏM:- Unutmuşam... Eh, uşaqlıq... Doğrusu, mən çox şeyi yaddan çıxarmışam.
    YASƏMƏN:- Amma mən səni o dəqiqə tanıdım. O qədər də dəyişməmisən...
    MƏRYƏM:- Dəyişməmişəm?.. (Pauza). Məni sonuncu dəfə nə vaxt görmüsən?..
    YASƏMƏN:-Elə o vaxt bağçada gördüyümdü.... Düzdür, sonralar bir-iki dəfə
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    85
    təsadüfən rastlaşmışıq... Amma nədənsə yaxınlaşmağa cürət etməmişəm.
    MƏRYƏM:- Nə üçün yaxınlaşmamısan?.. Yəni mən belə qorxuncam?..
    YASƏMƏN:- Yox... Sadəcə olaraq, mənim təbiətim elədir ki, adlı-sanlı
    adamlarla təmasda olmağa o qədər də can atmıram...
    MƏRYƏM:- Mən qətiyyən adlı-sanlı adam deyiləm. Sadə bir həyat
    yaşayıram ...
    YASƏMƏN:- Amma nədənsə mənə həmişə elə gəlib ki, səninlə ümumi
    dil tapmaq çətindir.
    MƏRYƏM:- Özüm haqqında qəribə şeylər eşidirəm. Hər halda mən özümü
    təkəbbürlü qadın hesab etmirəm. Yaxşı, bəs indi sən nə əcəb bu cür adamayovuşmazqadını axtarıb tapmısan?
    YASƏMƏN:- Sənin başına gələn faciəni eşidib sarsıldım... Gəldim ki, dərdinə şərik olum... Sən hələ yaşamalısan... Ölənlə ölmək olmaz ki, Məryəm...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    86
    MƏRYƏM:- Yox, Yasəmən... Açığı, ta bu həyatın, bu dünyanın mənimçün heç bir mənası qalmayıb. Sadəcə olaraq, günlərimi sayıram. Mikayıldan sonra mənimçün yaşamağın nə mənası ola bilər ki?
    YASƏMƏN:-Məryəm, əzizim, gərək adam özü özünü yıxılmağa qoymasın. İçi sınan adamın ayağa durması çətin məsələdir...
    MƏRYƏM:- Elə iş də orasındadır ki, mənim içim çilik-çilikdir.
    YASƏMƏN:- Sən bu cür faciəni yaşayan nə birinci adamsan, nə də sonuncu.
    MƏRYƏM:- Elədir... Amma eyni müsibəti hamı eyni cür yaşamır ki....
    YASƏMƏN (divardan asılmış şəklə baxaraq):- Bax, Mişanın arvadı da sənin kimi gecə-gündüz ağlayır... Amma nə olsun ki?
    MƏRYƏM:-Mişa kimidir?..
    YASƏMƏN:- Mixail Yusupovu deyirəm. O da Mikayıl olan təyyarədə imiş...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    87
    MƏRYƏM:- Hə, hə, bildim kimi deyirsən... Heç huşum qalıb ki?.. O bədbəxt qadın neyləyir görəsən?..
    YASƏMƏN:- Sən demə o, mənim qonşum imiş. Təyyarə qəzaya düşən günü bilmişəm bunu.
    MƏRYƏM:- O qadının adı nədir?..
    YASƏMƏN:- Mariya... Mariya Yusupova... Yar-yaraşıqlı, boy-buxunlu bir qadındır. Sağlıq olsun, bir gün tanış eləyərəm sizi... O da yaman dərd çəkir sənin kimi... O günləri dükanda rastlaşdıq. Xeyli ürək-dirək verdim; dedim ki, Mariya, ölənlə ölmək olmaz ki...gördüm bir az dirçələn kimi oldu.
    MƏRYƏM:- Allah sənin köməyin olsun, xoşbəxt olasan, Yasəmən... Bəs sən harada, işləyirsən, nəylə məşğulsan?
    YASƏMƏN:- Qəzetdə müxbirəm.
    MƏRYƏM:- İndi qəzetlərdə maraqlı bir şey olur ki?
    YASƏMƏN:- Çalışırıq ki,oxunaqlı məlumatlar dərc edək.
    MƏRYƏM:-Maraqlı məlumat? Məsələn, nə?...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    88
    YASƏMƏN:-Məsələn... (Pauza). Bu günlərdə qəribə bir informasiya verdik, oxucular şoka düşdü... Bəlkə də eşitmiş olarsan. Xəstəxanaların birində qeyri-adi bir əməliyyat ediblər: bir nəfərin beynini başqasına köçürüblər.
    MƏRYƏM:- Bu məlumatı mən də eşitmişəm... Amma inanmağım gəlmir.
    YASƏMƏN:- Niyə ki? Əvvəllər ürək köçürülməsinə də inanmırdılar. Ancaq indi...
    MƏRYƏM:- Ürək ayrı, beyin ayrı...
    YASƏMƏN:- Hə, nə isə,bax biz bu cür şok -xəbərlər yazıb birtəhər dolanırıq...
    MƏRYƏM:-Hə, sizin də işiniz yüngül deyil...
    YASƏMƏN:-Elədir...İndi yüngül iş var ki?..
    MƏRYƏM:-Of-f-f...Ürəyim sinəmə sığmır...Yox, daha dözə bilmirəm...
    YASƏMƏN:-Səbirli olmaq lazımdır, Məryəm...
    MƏRYƏM:-Eh, səbr qalıb ki, səbrli də olam? Bax, sən deyirsən ki, mən bu cür müsibətə düçar olan nə birinci, nə sonuncu adamam... Elədir. (Pauza). Amma bu faciə niyə məhz mənim başıma gəlməli
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    89
    idi? Niyə? Bəlkə də günahkar mən özüməm? Yəqin soruşacaqsan ki, nə üçün belə düşünürəm? Doğrusu... Heç bilmirəm sənə nə cür izah edim?.. Məsələ burasındadır ki, Mikayıl o tədbirə getmək istəmirdi. Elə bil ürəyinə nəsə dammışdı. Onu mən dilə tutdum. (Divardan asılmış şəklə baxır). Dedim ki, mütləq getməlisən! Beynəlxalq festival kecirilirdi. Qaliblərə böyük məbləğdə mükafatlar vəd olunmuşdur... O, mənim sözümdən çıxmadı. (Kövrəlir). Biz qadınlar şöhrətpərəstik, Yasəmən! O, getdi... (Pauza). Elə həmin gün eşitdim ki, təyyarə qəzası baş verib... Ürəyimə damdı ki, bu, Mikayıl uçan təyyarə olacaq... Ağlıma gələn-başıma gəldi: təyyarə yerə enərkən... (Ağlayır). Qalanını özün bilirsən... İndi bunu bütün dünya bilir.
    YASƏMƏN:-Deyirlər sağ qalanlar da olub...
    MƏRYƏM:-Deyirlər...Deyirlər... Nə olsun ki, deyirlər?.. Qəzetlər həlak olanların siyahısını vermişdilər... (Divardan asılmış şəklin önündə dayanır). İndi mən nə edim, Mikayıl?.. Lap başımı itirmişəm...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    90
    YASƏMƏN:-Qəzadan sağ çıxanlar olubmu, Məryəm?..
    MƏRYƏM:-Deyilənə görə, təyyarə meydançaya enəndə motor sıradan çıxıb. Mən də hamı kimi televizordan-qəzetdən məlumat aldım. Dedilər ki, sərnişinlər həlak olub. Deyəsən, təkcə ekipaj üzvlərindən sağ qalan olub. Onlar da ölümcül vəziyyətdədir... Mikayıl isə ekipaj üzvü deyildi. O, pianoçu idi...
    YASƏMƏN:- Bilirəm... Mən onu həmişə televizorda görəndə tanışlarıma deyirdim ki, bax bu, mənim uşaqlıq rəfiqəmin əridir...
    MƏRYƏM:- Eh... Mikayıl...Mikayıl...Yaxşı, Yasəmən, de görüm ailə qurmusan?..
    YASƏMƏN:-Yox... Daha doğrusu, alınmadı...
    MƏRYƏM:- Alınmadı?..
    YASƏMƏN:- Hə...Tez ayrıldıq... Nəsə mənim də taleyim gətirmədi... Amma bunu özümə faciə hesab etmirəm. Bu, həyatdır. Onun şirini də olur, acısı da...
    MƏRYƏM:- Elədir.. Bu, həyatdır... (Şəklin önündə dayanır). Of-f.. Mikayıl... Mən
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    91
    həyatın əsl üzünü indi-indi görməyə başlamışam...
    Qapı döyülür.
    YASƏMƏN:-Deyəsən, qapı döyülür...
    MƏRYƏM:- Nəsə eşitmirəm...
    Qapı yenə döyülür.
    YASƏMƏN:- Qapıdır...
    MƏRYƏM:-Hə, deyəsən həqiqətən qapıdır...
    Məryəm gedib qapını açır. ƏRƏSTUN gəlir. Diqqətlə ətrafı nəzərdən keçirir. Əvvəlcə divardan asılmış şəklə , sonra Məryəmə və Yasəmənə baxır. Qadınlar çəkinə-çəkinə,döyükə-döyükə onu süzürlər. Ərəstun əlini sinəsinin üstünə qoyub kədərli halda başını aşağı salır.
    ƏRƏSTUN:- Təəssüf... Min təəssüf... Qoruya bilmədik...
    YASƏMƏN (çaşqın halda):- Bəlkə mən gedim?
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    92
    Məryəm əvvəlcə Yasəmənə, sonra Ərəstuna baxır. Bilmir ki, nə cavab versin.
    ƏRƏSTUN (Yasəmən):- Getməyiniz məsləhətdir. (Məryəmə). Bəzi detalları dəqiqləşdirmək lazımdır.
    MƏRYƏM:-Yaxşı,Yasəmən, get... Sonra görüşüb söhbətləşərik.
    YASƏMƏN:- Hələlik... (Müəmmalı tərzdə). Sağ olun...
    MƏRYƏM:-Hələlik...
    ƏRƏSTUN:-Hələlik...
    Yasəmən gedir. Ərəstun fikirli halda yenə şəklə dodaqaltı nəsə mızıldanır.
    MƏRYƏM:-Mən sizi eşidirəm.
    ƏRƏSTUN:- Mən “Elaynz” şirkətinin yerli nümayəndəsiyəm .
    MƏRYƏM (çiynini çəkir):-Heç nə anlamadım.
    ƏRƏSTUN:- Şirkətin rəhbərliyi baş verən qəza ilə maraqlanır...
    MƏRYƏM:-Qəza ilə maraqlanırlar?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    93
    ƏRƏSTUN:-Daha doğrusu, qəzaya düşənlərin kimliyi ilə...
    MƏRYƏM:-Bu, nə üçün lazımdır?..
    ƏRƏSTUN:-Sığorta müqaviləsi onların ailəsinə kompensasiya ödəniləcək...
    MƏRYƏM:-Kiminlə sığorta müqaviləsi olmalıdır ki?..
    ƏRƏSTUN:-Təbii ki, aviasiya şirkəti ilə...
    MƏRYƏM:-Bəlkə sığorta şirkəti ilə müqavilə tələb olunur...
    ƏRƏSTUN:-Təbii ki, o da tələb olunacaq...
    MƏRYƏM:-İndi deyin görüm, siz hansı şirkəti təmsil edirsiniz?..
    ƏRƏSTUN:-Hansı?.. Necə yəni hansı şirkəti?..
    MƏRYƏM:-Siz aviasiya şirkətinin, yoxsa sığorta şirkətinin nümayəndəsisiniz?..
    ƏRƏSTUN:-Doğrusu, siz mənə lap müstəntiq kimi sual verirsiniz...
    MƏRYƏM:-Bura baxın!.. Siz kimsiniz və sizə nə lazımdır?..
    ƏRƏSTUN:-Mənim kimliyim maraqlandırır sizi? .. Adım Ərəstundur.
    MƏRYƏM:-Ərəstun... Hım-m-m...Lap yaxşı... Eşidirəm sizi. Buyurun.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    94
    ƏRƏSTUN:-Mikayıl Yusifovun uçduğu təyyarə qəzaya uğrayıb. Siz onun həyat yoldaşısınız, elə deyilmi?..
    MƏRYƏM:-Kimin?.. (Pauza). Mikayılın, yoxsa, yoxsa... təyyarənin?...
    ƏRƏSTUN:-Mən yumor hissi olan insanları çox sevirəm. Xüsusən qadınları...
    MƏRYƏM:-Elə mən də...
    ƏRƏSTUN (Məryəmə yaxınlaşır):-Yəqin ki, siz də yumor hissi olan kişiləri sevirsiniz...
    MƏRYƏM:-Xeyr! Mən də sizin kimi yumolu qadınları sevirəm.
    ƏRƏSTUN:-Təəssüf... (Məryəmlə üz-üzə dayanır). Gərək ki, sizin adınız Məryəmdir. Elə deyilmi?
    MƏRYƏM:-Sizinsə adınız Aristoteldir, elə deyilmi?
    ƏRƏSTUN:- Hə..Daha doğrusu Ərəstun...Deməli siz mənim adımı bilirsiniz. (Məryəmin əlindən tutur). Hə, yox...Deyəsən adımı mən özüm dedim...Yoxsa siz məni tanıyırsınız?.. Mən məşhur adamam.Yəqin ki, televizorda çox görmüsüz...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    95
    MƏRYƏM:-Müğənnisiz?..
    ƏRƏSTUN:- Yox... Ekstrasensəm.
    MƏRYƏM:-Fala baxansız?...
    ƏRƏSTUN:-Ürək oxuyanam...
    MƏRYƏM:-Şirkətin falına baxırsınız?
    ƏRƏSTUN:-Hansı şirkətin?.. Hə, sığorta, aviakompaniya... Əlbəttə, mən çox vaxt baş verən qəzalar barədə əvvəlcədən xəbər verirəm. (Qadının hər iki əlindən yapışır). İnanırsınız?..
    MƏRYƏM:-Nəyə?...Hə, sizin öncəgörməyinizə?...İnanmıram!
    ƏRƏSTUN:-Nə üçün?...
    MƏRYƏM:-Bax, bu dəqiqə qəza baş verəcək...Amma siz bunu əvvəlcədən proqnozlaşdıra bilməlisiniz...
    ƏRƏSTUN:-Nə qəza?... Heç bir qəza baş verməyəcək...
    Məryəm əlini geri çəkib qəfildən Ərəstunu şillə ilə vurur. Ərəstun dabanı üstə fırlanıb qapıya doğru qaçır.
    MƏRYƏM:-Yəqin ki, belə bir qəzanı siz qətiyyən gözləmirdiniz, eləmi?...
    ƏRƏSTUN:-Qətiyyən!..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    96
    MƏRYƏM:- Bəs niyə?.. Siz ki, ürəkoxuyansınız... Bəs niyə oxumadınız ürəyimdən keçəni?
    ƏRƏSTUN:-Mən qara qutuları oxuya bilmirəm...
    MƏRYƏM:-Nə?...
    ƏRƏSTUN:-Sizin sinənizdən ürək yox, qara qutu asılıb...
    MƏRYƏM:-Deyəsən, başı xarab olanların hamısı axtarıb məni tapır...
    ƏRƏSTUN:- Mənim başım yerindədir...
    MƏRYƏM:-Yerindədir, amma içi boşdur...
    ƏRƏSTUN:- İndi boş qafalara da beyin qoyurlar. Televizora- radioya qulaq asmırsız bəyəm? Bu yaxınlarda alimlər birisinin beynini başqasına köçürüblər. Eşitməmisiniz?..
    MƏRYƏM:- Xeyir ola, bu gün hamı beyin köçürməsindən danışır?!.
    ƏRƏSTUN:-Adamların köçürülməyən yeri qalmamışdı... Əl çatmayan bircə beyin idi, indi onu da bir başdan başqasına yamamağın yolunu tapıblar...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    97
    MƏRYƏM:-Sizin kimisinin beyni kimə gərəkdir ki?
    ƏRƏSTUN:- Kiməsə lazım olar bir gün...
    MƏRYƏM:-Yaxşı, yaxşı... Boş-boş çərənlədiniz yetər. (Onun üstünə doğru gedir). Gedə bilərsiniz...
    ƏRƏSTUN (geri-geri çəkilir):- Oldu...Oldu... Niyə hirslənirsiniz?...Mən gedirəm.
    Ərəstun qapıya yaxınlaşır. Kişi gəlir. Onun çiynində çanta var. Əlinə ağ əlcək geyib. Musiqi. Kişi və Ərəstun üz-üzə gəlib xeyli müddət baxışırlar. Ərəstun gedir. Kişi divardan asılmış şəklə baxır. Məryəm təəccüblə Kişini süzür.
    MƏRYƏM:-Eşidirəm sizi.
    KİŞİ:-Bağışla...Salam...
    MƏRYƏM:-Yol azıb gəlmisiniz bura?...
    KİŞİ:-Məryəm...
    Kişi əllərini kürəyinin arxasında çarpazlayıb gəzişir. Məryəm ehtiyatlı
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    98
    addımlarla onu müşayiət edir . Sonra onlar qarşı- qarşıya dayanırlar.Kişi başını aşağı salır. Həzin musiqi sədası.
    MƏRYƏM:-Sizə kim və ya nə lazımdır?..
    KİŞİ:-Məryəm, əzizim...
    MƏRYƏM (diqqətlə Kişiyə baxır):- Yəqin ki, siz də hansısa şirkətin nümayəndəsisiniz... (Kənara). “Əzizimə” bir bax! Yəqin ki, bu da növbəti giclərdən biridir.
    KİŞİ:-Məryəm...
    MƏRYƏM (İstehza ilə):- Deyəsən, bu gün havada maqnit qasırğası var.
    KİŞİ:-Ola bilər... Amma bunun mənə heç bir dəhli yoxdur.
    MƏRYƏM:-Bəlkə də... Mümkünsə gəlişinizin məqsədini açıqlayın...
    KİŞİ:-Mən hər şeyi danışacağam, Məryəm...Tələsmə... Məni də tələsdirmə.
    MƏRYƏM:-Xahiş edirəm, mənim mənzilimi tərk edəsiniz. Onsuz da əsəblərim pozulub. Bu yandan da siz...
    KİŞİ:-Bəlkə məni qovmayasan hələ?...Bir az səbrini bas...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    99
    MƏRYƏM (qışqırır):- Bu, nə danışıqdır belə? Siz mənimlə elə danışırsınız ki, elə bil...
    KİŞİ:-Elə bil ən yaxın adamınam, eləmi ?... Belə demək istəyirsən?...Bəlkə də elə ən adamın həqiqətən mənəm, Məryəm...
    MƏRYƏM:-Çıxın...Xahiş edirəm... Onsuz da mənim son günlərim müsibətlərlə dolu olub..
    KİŞİ:-Mən səni yaxşı başa düşürəm, əzizim. Sən həqiqətən dünyanın ən vəfalı qadınısan. (Şəklə baxır). Sən onu- öz ərini həmişə ürəkdən sevmisən. Yenə də sevirsən... Amma görünür, sevmək üçün təkçə ürək kifayət deyilmiş, Məryəm...
    MƏRYƏM:-Sizə nə lazımdır?.. Siz... Siz... Xəstə deyilsiniz ki?..
    KİŞİ:-Artıq xəstəlik arxada qalıb... Amma nə olsun ki, ən böyük xəstəlik hələ irəlidədir... Məryəm, sən bəlkə də qorxuya düşəcəksən... Xahiş edirəm özünü ələ al, əzizim. Görünür bu dünya möcüzələrdən xali deyilmiş... Ax-x, Məryəm... Mənə elə baxma... Heç özüm də bilmirəm ki, sənə necə izah edim. Həyəcanlanma... Qorxmaq
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    100
    da lazım deyil. Mən Mikayılam, Məryəm!.. (Qışqırır). Mən Mikayılam, Mikayıl!.. Sənin bədbəxt ərin!...Of-f-f!..
    MƏRYƏM:- Nə?..Nə?..
    Məryəm əlini ürəyinin üstünə qoyub kresloya çökür. Kişi onun biləyindən tutub sanki nəbzini yoxlayır. Musiqi.
    KİŞİ:-Aç gözlərini, əzizim. Axı, mən sənə xəbərdarlıq elədim. Mən nə edə bilərəm, Məryəm?... Gec- tez sən bunu bilməli idin... Neçə gündür ki, əzab içində qovruluram. Elə bilirsən mənimçün asandır bu faciəni yaşamaq?... Bəlkə də ölsəm bundan yaxşı olardı. Amma neyləyim ki, məni ölməyə qoymadılar?...
    MƏRYƏM (gözlərini açır, asta-asta ayağa durur):- Bura baxın... Sizə nə lazımdır? Bəlkə mənim ürəyimi partlatmaq istəyirsiniz?
    KİŞİ:- Qulaq as, Məryəm. Biz taleyin bu amansız zarafatı ilə istər-istəməz barışmalıyıq. Qulaq as... O vaxt evdən çıxanda sən mənim arxamca su atdın. Bax, orada-qapı ağzında. Bu, bizim sonuncu
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    101
    görüşümüz oldu... (Pauza). Mən uçan təyyarə yerə enəndə qəzaya uğradı... Mən indi heç nə xatırlamıram... Gözlərimi xəstəxanada açdım... Öz bədənim, öz əl-ayağım özümə yad göründü... Həkimlər tərcüməçilər vasitəsi ilə məni inandırmağa çalışırdılar ki, qəzaya düşəndən sonra bədənimdə bəzi plastik əməliyyatlar aparıblar... Mənə hətta uzun müddət güzgüyə baxmaq da qadağan olundu. Deyirlər ki, sifətim dəyişib, özüm-özümü görsəm, psixoloji sarsıntı keçirə bilərəm... (Pauza). Hə, eşidirsən, Məryəm?.. Mən sənə gərək həqiqəti deyəm. Başqa əlac yoxdur. Nəhayət, müalicə başa çatdı. Sonra uzun müddət mənim psixoloji rebalitasiyamla məşğul oldular. Mənə əzalarımın, sir-sifətimin dəyişdiyini deyir, ürəkli olmağı, sarsılmamağı təlqin edirdilər... Axır ki, günlərin bir günü özüm-özümü gördüm: güzgüdən mənə yad bir adam baxırdı. Əslində bu adam mənə qismən tanış idi: biz onunla eyni təyyarədə iki sutkaya yaxın uzun bir yol qət eləmişdik. O, biznesmen idi. Adıda Mixail... İndi güzgüdəki adam Mixail idi... Mən qorxuya
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    102
    düşdüm, dəhşətə gəldim. İnsan yatır, durur və ozünü tapa bilmir... Həkimlər mənə izah etdilər ki, qəza zamanı mənim bədənim şil-küt olub sıradan çıxıbmış, təkcə beynim salamat qalıbmış; Mixailin bədəni sağ qalıbmış, beyni ölübmüş. Mənim beynimi Mixailin bədəninə köçürüblər. (Pauza. Musiqi). Mən öz faciəmdən xəbər tutanda sarsıldım, həkimlərin üstünə hücum çəkdim. Dedim ki, mən ölsəydim bundan min dəfə yaxşı idi... Bu nə eksperimentdir, bu nə bəladır mənim başıma açmısınız?.. Onlar mənə təlqin etmək istəyirdilər ki, bu, o qədər də böyük faciə deyil: güya bədən paltar kimi bir şeydir, onu geyinmək də olar, soyunmaq da... Bax, beləcə mənim beynimə başqa bir “paltar”, yəni yad bir bədən geyindirdilər... Və günlərin bir günü mən xəstəxanadan qaçıb yola düzəldim... (Pauza). Min bir müsibətlə gəlib çıxmışam öz evimə... Düzdür, arabir öz-özümə qəsd etmək keçir ürəyimdən. Amma bacarmıram. Bəlkə də sinəmdəki ürək özümünki olsaydı bacarardım bunu Di gəl ki, bacarmıram. Axı, bu mənim öz ürəyim deyil. (Əlini sinəsinə qoyur). Bu
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    103
    bədəndə heç nə mənimki deyil. Təkçə beyindən savayı... Lap fantastik filmlərə bənzəyir mənim başıma gələnlər. Güzgüyə baxmağa da qorxuram: oradan mənə başqa bir adam baxır... İndi bilmirəm mən kiməm: Mikayıl Yusifov, yoxsa Mixail Yusupov? Çaş- baş qalmışam... Bax, mənim sənə demək istədiklərim bunlar idi, Məryəm... İndi son qərar sənindir...
    Məryəm geri-geri çəkilib diqqətlə divardakı şəklə və Kişiyə baxır. Hıçqırır.
    MƏRYƏM:-Bu, nə oyundur çıxarırsınız?..
    KİŞİ:-Nəyə istəsəniz and içərəm ki, mən Mikayılam...
    MƏRYƏM:-Mikayıla bir bax!.. (Diqqətlə Kişini süzür). Paho!..
    KİŞİ:-Sən mənim sifətimə niyə baxırsan?.. Mən Mikayılam... Bilmirəm sənə necə izah edim ... Bilmirəm...
    MƏRYƏM:- Lap tutaq ki, həqiqətən, özünüz dediyiniz kimi, siz Mikayılsınız... İndi kimdir beyinə-başa baxan?.. Hətta, bu gün mən sizi qəbul etsəm də, sabah hamı
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    104
    məni ələ salacaq... Elə lap birinci sizin öz qohumlarınız... Hamısı danışacaq ki, Məryəm hansısa kişiyə ərə gedib, özü də deyir ki, bunun içi Mikayıldır, çölü Mixayıl... Yox, əzizim... Mən sizin arvadınız deyiləm. Yaxşısı budur siz öz arvadınızın yanına gedəsiniz... Mənə bu cür maskarad, bu cür ər lazım deyil...
    KİŞİ:-Bəs mən nə neyləyim?..
    MƏRYƏM:-Bilmirəm... Hər halda siz bu saat Mixayıl Yusupovsunuz. Hətta, özünüzün... daha doğrusu, beyninizin mənim mərhum ərim Mikayıla məxsus olduğunu iddia etsəniz də...
    KİŞİ:-Məryəm, qulaq as, mən heç nəyə iddia etmirəm. Mən həqiqəti deyirəm sənə: mən Mikayılam... Bax o sənin cehiz gətirdiyin bufetdir. (Əli ilə göstərir). Orada-balkondakı paltaryuyan maşını biz kreditə almışıq. Əvvəlcə yataq otağımız kiçik idi, sonra köçdük böyük otağa. Mən bu son səfərə uçmazdan bir həftə qabaq mübahisəmiz olmuşdu, xatırlayırsanmı? Guya məni hansı qadınınsa evindən çıxanda görüblər. Mən səni o vaxt acıladım... Amma elə həmin gecə barışdıq. Sən onda o zərif
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    105
    üzünü mənim üzümə qoyaraq nə dedin?.. (Səsini dəyişir). “Bağışla, Mikayıl, mənim cəngavərim!” Bax, indi sənin cəngavərin bu sir-sifətdə qayıdıb gəlib. İndi mən nə edim?
    MƏRYƏM:-Gedə bilərsiniz, əziz qonaq...
    Musiqi. Onlar uzun müddət bir-birilərinə baxır. Məryam hıçqırır. Yasəmən gəlir, Kişini görüb duruxur.
    YASƏMƏN:-Mən gəldim ki... Ah, bağışlayın... Bayaq ki, tip getdi?..
    Kişi və Məryam təəccüblə Yasəmənə baxırlar.
    KİŞİ:-Hansı tip?.. hə... Bayaqkı... Doğrudan o, kim idi elə?..
    MƏRYƏM:-Mən artıq kimin kim olduğunu təyin edə bilmirəm.
    YASƏMƏN:-O, fırıldaqçının biridir.
    MƏRYƏM:-Kim?..
    YASƏMƏN:-Ərəstun...
    MƏRYƏM:-Onun mənə nə dəxli?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    106
    YASƏMƏN:-Yaxşı, bağışlayın... (Onlara baxıb gülümsəyir)... Deyəsən, mane oldum... İcazə verin mən gedim.
    Yasəmən gedir.
    MƏRYƏM:-Guya gələndə icazə istəmişdi, indi də getməyinə icazə istəyir... (Əsəbi şəkildə vurnuxur, var-gəl edir). Yox, deyəsən mən ya yuxu görürəm, ya da ağlımı itirmişəm. (Kişiyə). Siz hələ buradasınız?..
    Musiqi. Kişi tərəddüdlə gedir. Məryəm divardan asılmış şəklə baxıb fikirə gedir. İşıq sönür.
    İşıq yananda Mariyanın mənzili görünür; bu, eyzən Məryəmin mənzilinə bənzəyir. Divardan Kişinin şəkli asılıb. Mariya şəklə baxır. Zəng. Yasəmən gəlir. Diqqətlə Mariyanı süzür.
    YASƏMƏN:-Deyəsən tanımadın, hə?..
    MARIYA (diqqətlə onu süzür). Doğrusu, tanımadım...
    YASƏMƏN:-Mən Jasmenm, Mariya... Tanıdın?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    107
    MARIYA:--Jasmen?.. hansı Jasmen?..
    YASƏMƏN:- Sənin Jasmen adlı tanışların çoxdur bəyəm?..
    MARIYA:-Xatırlaya bilmirəm nəsə... Birdə ki, indi az qala öz adımı da unutmuşam, Jasmen ...
    YASƏMƏN:-Əlbəttə, mən səni yaxşı başa düşürəm, Mariya ... Bu cür dərdə tab gətirmək hər adamın işi deyil.
    MARIYA:-Elədir... Demək sən də mənim başıma gələn müsibətdən xəbərdarsan...
    YASƏMƏN:- Əlbəttə... İndi bunu az qala hamı bilir...
    MARIYA:-Unutmuşam... Eh, uşaqlıq... Doğrusu, mən çox şeyi yaddan çıxarmışam.
    YASƏMƏN:-Amma mən səni o dəqiqə tanıdım. O qədər də dəyişməmisən...
    MARIYA:-Dəyişməmişəm?.. (Pauza). Məni sonuncu dəfə nə vaxt görmüsən?..
    YASƏMƏN:-Elə o vaxt bağçada gördüyümdü... Düzdür, sonralar bir-iki dəfə təsadüfən rastlaşmışıq... Amma nədənsə yaxınlaşmağa cürət etməmişəm.
    MARIYA:-Nə üçün yaxınlaşmamısan?.. Yəni mən o qədər qorxuncam?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    108
    YASƏMƏN:-Yox... Sadəcə olaraq, mənim təbiətim elədir ki, adlı-sanlı adamlarla təmasda olmağa o qədər də can atmıram...
    MARIYA:-Mən qətiyyən adlı-sanlı adam deyiləm. Sadə bir həyat yaşayıram...
    YASƏMƏN:-Amma nədənsə mənə həmişə elə gəlib ki, səninlə ümumi dil tapmaq çətindir.
    MARIYA:- Özüm haqqında qəribə şeylər eşidirəm. Hər halda mən özümü təkəbbürlü qadın hesab etmirəm. Yaxşı, bəs indi sən nə əcəb bu cür adamayovuşmaz qadını axtarıb tapmısan?
    YASƏMƏN:-Sənin başına gələn faciəni eşidib sarsıldım... Gəldim ki, dərdinə şərik olum... Sən hələ yaşamalısan... Ölənlə ölmək olmaz ki, Mariya...
    MARIYA:-Yox, Jasmen... Açığı, ta bu həyatın, bu dünyanın mənim üçün heç bir mənası qalmayıb. Sadəcə olaraq, günlərimi sayıram. Mixayıldan sonra mənimçün yaşamağın bir mənası qalmayıb.
    YASƏMƏN:-Mariya, əzizim, gərək adam özü özünü yıxılmağa qoymasın. İçi
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    109
    sınan adamın ayağa durması çətin məsələdir...
    MARIYA:-Elə işdə orasındadır ki, mənim içim çilik-çilikdir.
    YASƏMƏN:-Sən bu cür faciəni yaşayan nə birinci adamsan nə də sonuncu.
    MARIYA:-Elədir... Amma eyni müsibəti hamı eyni cür yaşamır ki...
    YASƏMƏN (Divardan asılmış şəklə baxır):- Bax, Mikayılın arvadı da sənin kimi gecə-gündüz ağlayır... Amma nə olsun ki?
    MARIYA:-Mikayıl kimdir?..
    YASƏMƏN:-Mikayıl Yusifovu deyirəm. O da Mixayıl olan təyyarədə imiş...
    MARIYA:-Hə, hə, bildim kimi deyirsən... Heç huşum qalıb ki?.. O bədbəxt qadın neyləyir görəsən?..
    YASƏMƏN:-Sən demə, o, mənim qonşum imiş. Təyyarə qəzaya düşən günü bilmişəm bunu.
    MARIYA:-O qadının adı nədir?..
    YASƏMƏN:-Məryəm... Məryəm Yusifova... Yar-yaraşıqlı, boy-buxunlu bir qadındır. Sağlıq olsun, bir gün tanış eləyərəm sizi... O da yaman dərd çəkir sənin kimi... O günləri dükanda rastlaşdıq. Xeyli ürək-dirək
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    110
    verdim, dedim ki, Məryəm, ölənlə ölmək olmaz ki... Gördüm bir az dirçələn kimi oldu.
    MARIYA:-Allah sənin köməyin olsun, xoşbəxt olasan, Jasmen... Bəs sən harada , işləyirsən, nəylə məşğulsan?
    YASƏMƏN:-Qəzetdə müxbirəm.
    MARIYA:-İndi qəzetlərdə maraqlı bir şey olur ki?
    YASƏMƏN:-Çalışırıq ki, oxunaqlı məlumatlar dərc edək.
    MARIYA:-Maraqlı məlumat? Məsələn, nə?..
    YASƏMƏN:-Məsələn... (Pauza). Bu günlərdə qəribə bir informasiya verdik, oxucular şoka düşdü... Bəlkə də eşitmiş olarsan. Xəstəxanaların birində qeyri-adi bir əməliyyat ediblər: bir nəfərin beynini başqasına köçürüblər.
    MARIYA:-Bu məlumatı mən də eşitmişəm... Amma inanmağım gəlmir.
    YASƏMƏN:-Niyə ki?.. Əvvəllər ürək köçürülməsinə də inanmırdılar. Ancaq indi...
    MARIYA:-Ürək ayrı, beyin ayrı...
    YASƏMƏN:-Hə, nə isə, bax biz bu cür şok-xəbərlər yazıb birtəhər dolanırıq...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    111
    MARIYA:-Hə, sizin də işiniz yüngül deyil... Elədir... İndi yüngül iş var ki?..
    YASƏMƏN:- Elədir... İndi yüngül iş var ki?..
    MARIYA:-Of-f-f... Ürəyim sinəmə sığmır... Yox, daha dözə bilmirəm...
    YASƏMƏN:-Səbrli olmaq lazımdır, Mariya...
    MARIYA:-Eh, səbr qalıb ki, səbrli də olam? Bax, sən deyirsən ki, mən bu cür müsibətə düçar olan nə birinci, nə də sonuncu adamam... Elədir. (Pauza). Amma bu faciə niyə məhz mənim başıma gəlməli idi? Niyə? Bəlkə də günahkar elə mən özüməm? Yəqin soruşacaqsan ki, nə üçün belə düşünürəm? Doğrusu... heç bilmirəm sənə nə cür izah edim?.. Məsələ burasındadır ki, Mişa o tədbirə getmək istəmirdi. Elə bil ürəyinə nəsə danmışdı. Onu mən dilə tutdum. (Divardan asılmış şəklə baxır). Dedim ki, mütləq getməlisən! Beynəlxalq biznes seminarı keçirilirdi. O, mənim sözümdən çıxmadı. (Kövrəlir). Biz qadınlar şöhrətpərəstik, Yasəmən! O, getdi... (Pauza). Elə həmin gün eşitdim ki, təyyarə qəzası baş verib... Ürəyimə damdı ki, bu, Mişa uçan
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    112
    təyyarə olacaq... Ağlıma gələn-başıma gəldi: təyyarə yerə enərkən... (Ağlayır). Qalanını özün bilirsən... İndi bunu bütün dünya bilir.
    YASƏMƏN:-Deyirlər sağ qalanlar da olub...
    MARIYA:-Deyirlər...Deyirlər... Nə olsun ki, deyirlər?.. Qəzetlər həlak olanların siyahısını vermişdilər... (Divardan asılmış şəklin önündə dayanır). İndi mən nə edim, Mişa?.. Lap başımı itirmişəm...
    YASƏMƏN:-Qəzadan sağ çıxanlar olbmu, Mariya?..
    MARIYA:-Deyilənə görə təyyarə meydançaya enəndə motor sıradan çıxıb. Mən də hamı kimi televizordan, qəzetdən məlumat aldım. Dedilər ki, sərnişinlər həlak olub. Deyəsən, təkcə ekipaj üzvlərindən sağ qalan olub. Onlar da ölümcül vəziyyətdədir... Mişa isə ekipaj üzvü deyildi. O, biznesmen idi...
    YASƏMƏN:-Bilirəm... Mən onu həmişə yolda-izdə görəndə tanışlarıma deyirdim ki, bax bu, mənim uşaqlıq rəfiqəmin əridir...
    MARIYA:-Eh... Mişa... Mişa... Yaxşı, Jasmen, de görüm ailə qurmusan?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    113
    YASƏMƏN:-Yox... Daha doğrusu alınmadı....
    MARIYA:-Alınmadı?..
    YASƏMƏN:-Hə... Tez ayrıldıq... Nəsə mənim də taleyim gətirmədi... Amma bunu özümə faciə hesab etmirəm. Bu, həyatdır. Onun şirini də olur, acısı da...
    MARIYA:-Elədir... Bu, həyatdır... (Şəklin önündə dayanır). Of-f... Mişa... Mən həyatın əsl üzünü indi-indi görməyə başlamışam.
    Qapı döyülür.
    YASƏMƏN:-Deyəsən, qapı döyülür...
    MARIYA:-Nəsə eşitmirəm...
    Qapı yenə döyülür.
    YASƏMƏN:-Qapıdır...
    MARIYA:-Hə, deyəsən həqiqətən qapıdır...
    Mariya gedib qapını açır. Ərəstun gəlir. Diqqətlə ətrafı nəzərdən keçirir. Əvvəlcə divardan asılmış şəklə, sonra Mariya və
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    114
    Yasəmənə baxır. Qadınlar çəkinə-çəkinə, döyükə-döyükə onu süzürlər. Ərəstün əlini sinəsinin üstünə qoyub kədərli halda başını aşağı salır.
    ƏRƏSTUN:-Təəssüf ... Qoruya bilmədik...
    YASƏMƏN (Çaşqın halda). Bəlkə mən gedim?
    Mariya əvvəlcə Yasəmənə, sonra Ərəstuna baxır. Bilmir ki, nə cavab versin.
    ƏRƏSTUN (Yasəmən):- Getməyiniz məsləhətdir. (Mariyaya). Bəzi detalları dəqiqləşdirmək lazımdır.
    MARİYA:- Yaxşı, Jasmen... get... Sonra görüşüb söhbətləşərik.
    YASƏMƏN:-Hələlik... (Müəmmalı tərzdə). Sağ olun...
    MARİYA:- Hələlik...
    ƏRƏSTUN:- Hələlik...
    Yasəmən gedir. Ərəstun fikirli halda yenə şəklə baxaraq dodaqaltı nəsə mızıldanır.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    115
    MARİYA:- Mən sizi eşidirəm.
    ƏRƏSTUN:- Mən “Elaynz” şirkətinin yerli nümayəndəsiyəm .
    Musiqi. Ərəstun əl-qolu ilə Mariyaya neysə izah edir. Qadın onu dinləyir. Ərəstun qadına yaxınlaşır, əvvəlcə onun bir əlindən, sonra iki əlindən yapışır.Mariya əlini geri çəkib qəfildən Ərəstunu şillə ilə vurur. Ərəstun dabanı üstə fırlanıb qapıya doğru qaçır. Bu zaman Kişi əzəlki geyimində gəlir. Ərəstun Kişini görüb diksinir və cəld çıxıb gedir. Mariya sanki yerində donur. Heyrətlə Kişiyə baxır. Sonda özünü onun üstünə atıb hönkürür.
    MARİYA:- Mişa, əzizim!.. Mixayıl!..Mənim əzizim! Ruhum, həyatım!..
    KİŞİ:-Necəsən, mənim mələyim?..
    MARİYA:- Heç inanmağım gəlmir. Axı, sənin barəndə burada tamam özgə məlumat çatdırmışdılar.
    KİŞİ:-Eh, Mariya... Çıxmayan cana ümid çoxdur...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    116
    MARİYA:- Mən necə də xoşbəxtəm, Mişa! Amma elə bil səsin xırıldayır bir az...
    KİŞİ:-Ola bilər... Ötüb keçər yəqin...
    MARİYA:- Əlbəttə, səs-zad boş şeydir... Əsas məsələ odur ki, sağ qalmısan, ayaq üstəsən... O boyda qəzadan çıxmısan zarafat deyil ki...
    KİŞİ:-Elədir... (Əli ilə başını tutur). Of-f-f... Başım yaman ağrıyır.
    MARİYA:- Mişa, yol gəlmisən... (Onu öpür). Yorğunsan yəqin... İstəyirsən keç öz otağına yat dincəl bir az...
    KİŞİ:-Eybi yoxdur... Sonra...
    MARİYA:- Ay Allah, mən bu gün dünyanın ən bəxtəvər qadınıyam. (Onu oxşayır). Bu səhər Valya zəng vurmuşdu... Dedi Mixaylı yuxuda görmüşəm. Gərək ona sənin adından əla bir hədiyyə alam!.. İki gündən sonra isə Volodyanın toyudur. Onun xahişi yadındadır yəqin... Bilirsən sənin üçün ən çox dərd çəkən kim olub: Yuri Vasilyeviç! O, qızıl adammış, Mişa!.. Sənin gəlişini eşidib necə sevinəcək! O günləri telefonda ağlaya-ağlaya deyirdi ki, Mixailin xahişini yerinə yetirmişəm. O, hansı xahişdir elə?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    117
    KİŞİ (Çiynini çəkib duruxur). Nəsə xatırlamıram...
    MARİYA:- Mişa! Mənim sevincim, mənim sevgim!.. (Onu qucaqlayır). Baxıram, yaman sınıxmısan. Əlbəttə, eybi yoxdur. Mən səni necə lazımdır yemləyəcəyəm... Yenə ətə-qana gələcəksən... Hə, sənə bir xəbər də verim: Yuri Vasilyeviçin oğlu gəldi... Düz iki ildən sonra. Təbrik edərsən.
    KİŞİ:-Əlbəttə... Zəng çalaram... Şərəfli borcunu yerinə yetirib.
    MARİYA:- Hə? Şərəfli borc?..
    KİŞİ:-Onun oğlu əsgərlikdə deyildi?
    MARİYA:- Yox, Mişa. Nə əsgərlik?.. Onu tutmuşdular, türmədə idi... (Unutmusan bəyəm?). Valyanın qızının da başına iş gəldi...
    KİŞİ:-Hansı qızının?..
    MARİYA:- Necə yəni “Hansı qızının” ? Valyanın cəmi-cümlətanı bir qızı vardı...
    KİŞİ:-Hə... Yadıma düşdü...
    MARİYA:- Mişa... Bəlkə də heç indi bu cür söhbətin yeri deyil, amma gərək soruşam: o krediti ödəyə biləcəksən?..
    KİŞİ:-Hansı krediti?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    118
    MARİYA:- Bankdan maraqlanırdılar... (Kənara çəkilib diqqətlə onu süzür).
    KİŞİ:-Hım-m... Baxarıq...
    Telefon zəngi. Mariya dəstəyi götürür.
    MARİYA:- Alo!.. Salam, Yuri Vasilyeviç!.. Necəsiniz!.. Ürəyiniz möhkəmdirmi? (Pauza). Onda sizə bir şad xəbər verim! Mişa gəlib!.. Necə yəni hansı Mişa?.. Mənim Mixailim! Əlbəttə, yanımdadır! İnanmırsan!.. İndi özü danışar sizinlə. (Kişiyə). Gəl, dəstəyi götür. Yuri Vasilyeviçdir!..
    KİŞİ (dəstəyi könülsüz götürərək):- Bəli! Salam, Yuri Vasilyeviç! Təşəkkür edirəm!.. Sağ olun! Kimi görmüsüz?.. (Pauza). Nə? (Mariyaya). Nadejda Aleksandrovna kimdir?..
    MARİYA:- Necə yəni kimdir?.. Sən öz bacını tanımırsan?..
    KİŞİ (dəstəyə):- Hə, hə, mənim bacımı deyirsiniz?.. Sağ olun. Kim?.. Vanya dayı?.. O, kimdir elə?.. Hə?.. (Pauza). Kim?.. (Mariyaya). Kimdir Vanya dayı?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    119
    MARİYA:- Mişa, sənə nə olub?.. Bəyəm qonşumuzu unutmusan?..
    KİŞİ (dəstəyə):- Hə, qonşumuzu deyirsiz yəqin. Mənim maşınım?.. (Mariyaya). Mənim maşınım hansı rəngdədir?..
    MARİYA (gülür):- Ağ rəngdədir?..
    KİŞİ (dəstəyə):-Hə... Ağdır, ağ... (Mariyaya). Maşının nömrəsi neçədir?..
    MARİYA (Hirsli):- Bilmirəm...
    KİŞİ (dəstəyə):- Bilmirəm... Unutmuşam... Hə?.. (Mariyaya). Biz neçə ildir bu evə köçmüşük?..
    MARİYA (diqqətlə Kişiyə baxaraq):- İl? İl nədir? Cəmi səkkiz aydır!..
    KİŞİ (dəstəyə):- Cəmi səkkiz aydır buraya köçdüyümüz. (Pauza). Bilmirəm... Onu da deyə bilmərəm. Mənim əvvəlki arvadım?.. (Mariyaya). Bu, nə deyir?... Hansı arvadım soruşur məni? Məryəm?.. Alçaq qadın!..
    MARİYA:-Sənin Ninadan başqa arvadın da olub?
    KİŞİ (Mariyaya):- Yox... Olmayıb...
    MARİYA:- Bəs Məryəm kimdir?..
    KİŞİ (hirslə dəstəyi çırpır):- Mariya!..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    120
    MARİYA:-Mşa, Mixail... Əzizim, nə olub sənə?..
    KİŞİ:-Mənə?.. Mən Mixail deyiləm...
    MARİYA:-Özünü pis hiss edirsən?.. Bəlkə Fedyanı çağırım?.. Tanıyırsan onu?..
    KİŞİ:-Yox... Fedyanı da tanımıram...
    MARİYA:-Elə isə Nadyanı çağırım...
    KİŞİ:-O, kimdir elə?..
    MARİYA:-Dost-doğma bacını da tanımırsan?.. Axı, indicə...
    KİŞİ:-Tanımıram, Mariya... Mən sənin tanıdığın adamların heç birini tanımıram... Elə mənim tanıdıqlarımı da sən tanımırsan... Mən Mişa deyiləm... Doğru sözümdür. Mən zarafat etmirəm...
    MARİYA:-Bəlkə keçib dincələsən öz otağında...
    KİŞİ:-Mən öz otağımı da tanımıram...
    MARİYA:-Məni necə, tanıyırsanmı, Mişa?..
    KİŞİ:-Yox... Doğrusu, heç səni də tanımıram... Həqiqətən...
    MARİYA:-Mən görürəm ki, sən həqiqəti deyirsən... Zarafat etmirsən... Amma heç nə başa düşmürəm...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    121
    KİŞİ:-Mən görürəm ki, sən xeyirxah qadınsan, Mariya... Amma həqiqət gec-tez faş olmalıdır... Mən... Mən həqiqətən heç də sənin tanıdığın Mixail deyiləm...
    MARİYA (dəlicəsinə gülür):- Xa-xa-xa!.. Bəs elə isə sən kimsən, əzizim?..
    KİŞİ:-Mən yalnız zahirən Mixailəm...
    MARİYA:-Necə yəni “zahirən”? .. Bağışla məni, onda sən daxilən kimsən?..
    KİŞİ:-Mən daxilən başqa adamam... Sənin tanımadığın yad bir adam... Onsuz da sən gec-tez bunu biləcəkdin... Mənsə qətiyyən başqa rolda çıxış edə bilmirəm. Gərək həqiqəti vaxtında deyəsən...
    MARİYA:-Əgər mən bir şey qandımsa, Allah mənə lənət eləsin!.. Necə yəni sən Mixail deyilsən?.. (Əli ilə onun üz-gözünü sığllayır). Bəs kimsən onda?.. (Gülür). Bəlkə doğrudan daxilən ayrı adamsan?..
    KİŞİ:-Elədir! Nə qədər gülməli də olsa mən daxilən Mixail yox, Mikayılam...
    MARİYA:-Mikayıl?.. Bəs eləsə mənim ərim Mixail haradadır?.. Bəlkə sən onun sir-sifətini oğurlamısan?.. Sən şarlatansan, fırıldaqçısan, şeytansan, rəmmalsan bəlkə?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    122
    KİŞİ:-Qulaq as, qoy hər şeyi olduğu kimi, yerli-yataqlı danışım. Əlbəttə, əgər istəsən...
    Musiqi sədası tədricən artır; göy gurultusu, təyyarə uğultusu eşidilir. Kişi mimika və jestlərlə nəyisə izah edir; hiss olunur ki, o qəzaya düşdüyü, cərrahiyyə əməliyyatına məruz qaldığını başa salır. Kişi öz şəklinin önündə dayanıb əlini gah başına, gah sinəsinin üstünə qoyur, hiddətlənir, ağlayır. Nəhayət, musiqi qəfildən kəsir.
    MARİYA:-Hım-m-m... Belə-belə işlər... Bu gün çox qəribə gündür. Mən səndən o dəqiqə şübhələndim... Adi şeyləri bilməyib gözünü döyəndə bildim ki, burada nəsə bir sirr var.Yuri Vasilyoviçlə danışanda isə lap sarsıldım...Ürəyimə nəsə damdı... Deməli, qazetlərin yazdığı o mutant sən imişsən... İçin bir adama, üzünsə başqasına məxsusdur. Amma, hər halda, əgər sənin dediklərin həqiqətdirsə, o Mikayıl deyilən şəxs vicdanlı adam imiş; çünki sən həqiqəti danışdın... Sənə məsləhətim budur: get, hər şeyi Mikayılın arvadına olduğu kimi danış.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    123
    O, ağıllı qadın olsa, səni qəbul edər. Axı, sən onun ərisən...
    KİŞİ:- Mən getmişdim. Məryəm məni qəbul etmədi... Mənim arvadım, daha doğrusu, Mikayıl Yusifovun arvadı...
    MARİYA:-Mənim Mikayıl Yusifov adlı ərim yoxdur; mənim ərim Mixail Aleksandroviç Yusupovdur, əziz qonaq?..
    KİŞİ:-Yaxşı, bəs indi mən nə edim?..
    MARİYA:-Təəssüf ki, mən sizə heç nə ilə kömək edə bilmərəm...
    Kişi çantasını götürüb qapıya yaxınlaşır.Musiqi. Yasəmən gəlir.Kişi ani olaraq ayaq saxlayir sonra sürətlə qapıdan çıxır.
    HƏYAT və ya TILSIM
    Böyük zal. Musiqi. Adamlar-kişi və qadınlardan ibarət cütlüklər rəqs edir. Ərəstun yeməkxana işçisi (ofisiant) geyimində-ağ kalpak və xalatda gəzişir. Yasəmən gəlir. Keçib boş stollardan birinin arxasında əyləşir Ərəstun ona yaxınlaşır.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    124
    Musiqi yavaşıyır, tədricən eşidilməz olur. Rəqs davam edir.
    ƏRƏSTUN: -Buyurun, eşidirəm. Sifarişinizi deyin?..
    YASƏMƏN:- Kofe gətirin... (Siqaret çıxarıb irəli uzadır, Ərəstun onun siqaretini alışqanla yandırır). Sağ olun! (Qadın qəfildən diksinir). Bu sənsən?.. Məni nə vaxtadək izləyəcəksən? Xahiş edirəm, rahat burax məni...
    ƏRƏSTUN: -Az qala tanımayacaqdım... Hə, de görüm necəsən? Əvvəla, səni görməyimə çox şadam ikincisi də, hələ bilmək olmaz kim kimi izləyir.
    YASƏMƏN:- Yox bir, bəlkə mən səni izləyirəm?..
    ƏRƏSTUN: -Hər şey ola bilər...
    YASƏMƏN:- Bu, ola bilməz... Çünki mən hansı tanışımın evinə gedirəmsə dabanbasaraq sən də orada zühur edirsən...
    ƏRƏSTUN: -Nə olsun ki? (Gülür). Mən də hansı tanışımın evinə gedirəm, qəribə bir tip dabanbasaraq özünü ora çatdırır. Mənə elə gəlir ki, sənin xəfiyyən məni izləyir.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    125
    YASƏMƏN:- Sən kimə deyirsən?..
    ƏRƏSTUN:- O çiyni sumkalını, ağ əlcəklini deyirəm. Əməlli-başlı xarabdır onun...
    YASƏMƏN:- Haradan bilirsən?..
    ƏRƏSTUN: -Nəyi?.. Onun başının xarablığını?.. Çünki o, tez-tez baş çəkir bura.
    YASƏMƏN:- Doğrudan?..
    ƏRƏSTUN:- Mənim səninlə zarafatım var?.. Bax, gəlir, keçir ora... Əyləşir, bir fincan çay sifarişi verir, mən artıq onun menyusuna bələdəm, sonra əlini söykəyir, alnına (göstərir), bax belə, lal-dinməz donub qalır. Ürəyimdə öz-özümə deyirəm ki, şükür heyvanına, xudaya, bu da adamdır bəyəm?!.
    YASƏMƏN:- Sən özün bir adamsan ki, hələ başqasına da lağ eləyirsən?.. Bəlkə o, doğrudan səni izləyir?..
    ƏRƏSTUN:-Yox əşi! Bayaq zarafat elədim. Əvvəlcə, elə bildim doğrudan məni izləyir: çünki mən hara gedirdim o da oraya dürtülürdü. Sonra baxıb gördüm yox, dostum heç mənim üzümə də baxmır, öz aləmindədir.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    126
    YASƏMƏN:- Bəs sənin nə itin azıb tanımadığın qadınların evlərində? Utanmırsan?..
    ƏRƏSTUN (gülür):- Gözəl və dul qadınlarla tanış olmaq mənim borcumdur. Yox, ürəyinə başqa fikir gəlməsin... Mən sadəcə olaraq onları buraya-bu göydələnə, öz şirkətimizin ofisinə cəlb edirəm...
    YASƏMƏN:- O nə şirkətdir elə?..
    ƏRƏSTUN: -Sən özün çoxdan o şirkətin üzvüsən. (Gülür). Əlbəttə, bunu heç özün də bilmirsən hələ. Unutma ki, bura gələn qadınların elə hamısı bizim şirkətə işləyir.
    YASƏMƏN:- Elə isə ta mən bu tərəfə üz tutan deyiləm.
    ƏRƏSTUN: -Gələcəksən. Bu, təkcə səndən asılı deyil ki...
    YASƏMƏN:-Bəs kimdən asılıdır?..
    ƏRƏSTUN: -Bu, sirdir. Sirri isə açmazlar...
    YASƏMƏN:-Elə isə... Mən getdim...
    ƏRƏSTUN: -Özün bilərsən.
    Yasəmən durub getmək istəyir. Bu vaxt Kişi gəlir; sakitcə keçib stol arxasında əyləşir.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    127
    Yasəmən Kişini görüb ayaq saxlayır. əlindəki siqareti külqabıya basıb nazlana-nazlana Kişiyə yaxınlaşır. Ərəstun gedir.
    YASƏMƏN:- Salam...
    KİŞİ (diksinir):- Hə, salam...
    YASƏMƏN:- Deyəsən, tanımadız məni...
    KİŞİ:-Yox...
    YASƏMƏN:- Bir-iki dəfə rastlaşmışıq... (Pauza). Məryəmgildə, sonra Mariyagildə... Bəlkə də unutmusuz...
    KİŞİ:-Hə, hə, xatırladım. Bağışlayın. Son vaxtlar unutqan olmuşam... Deməli, artıq biz sizinlə tanışıq.
    YASƏMƏN:- Bəli...
    KİŞİ (gülür):- Siz təsadüfən məni izləmirsiz ki?..
    YASƏMƏN (gülür):- Hər şey ola bilər... Sizin kimi yaraşıqlı, boy-buxunlu bir kişini nə üçün də izləməliyəm?..
    KİŞİ:-Komplimenti, hətta, kişilər də xoşlayırlar.
    YASƏMƏN:- Mən qətiyyən kompliment demirəm. Siz istənilən qadının ürəyini fəth edə bilərsiniz...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    128
    KİŞİ:-Bu, lap ağ oldu ki...
    YASƏMƏN:- Biz qadınlar bəzən ürəyimizdən keçənləri gizlədirik. Nə üçün? Mən özlüyümdə sizi ideal bir kişi hesab edirəm. Qoy bəziləri mənimlə heç razılaşmasınlar. Eyb etməz...
    KİŞİ:-Siz harada işləyirsiniz?..
    YASƏMƏN:- Qəzetdə çalışıram.
    KİŞİ (ayağa durub xeyli gəzişir, sonra onunla üz-üzə dayanır):- Qəzetlər bilsə ki, onların düz burnunun ucunda sensasiya dolu bir mövzu var, yəqin ki, heyrətə gələrlər...
    YASƏMƏN (ayağa duraraq):-Mən indi o sensasiyanın yarım addımlığındayım. Əlimi uzatsam ona çatar. (Əlini uzadıb Kişinin çiyninə qoyur). Hə, necədir?
    KİŞİ:- (geri çəkilərək):- Deməli, siz... Deməli... (Pauza). Siz nəyi nəzərdə tutursunuz?
    YASƏMƏN:- O dediyiniz sensasiyanın qəhrəmanı sizsiniz...
    KİŞİ:-Bəyəm siz... siz... mənim barəmdə nəsə bilirsiniz?..
    YASƏMƏN (başını tərpədir):- Bəli... (Pauza). İnanmırsız?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    129
    KİŞİ:-Bəs nə əcəb susursunuz?.. Niyə bu barədə yazmırsınız?(Qəzəblə). Niyə aləmə car çəkmirsiniz?..
    YASƏMƏN:- Nəyi?.. Sizin başınıza gələnləri?.. Sizin qəhrəmanlığınızı?
    KİŞİ (gülür):- Qəhrəmanlıq?.. Kimdir qəhrəman?..
    YASƏMƏN:- Əlbətdə, siz qəhrəmansız!..
    KİŞİ:- Kim? Mən?. Heç özümdə bilmirəm ki, mən kiməm?..
    YASƏMƏN:- Ola bilər... Amma mən sizi yaxşı anlayıram...
    KİŞİ:-Məni heç kəs anlaya bilməz... Heç kəs...(Pauza). Deməli, artıq mənim kimliyim sizə məlumdur... Adınız nə oldu sizin?..
    YASƏMƏN:- Yasəmən... Jasmen də deyə bilərsiz...
    KİŞİ:-Yasəmən... Jasmen. Yaxşı addır... Siz isə mənim adımı soruşmursunuz...
    YASƏMƏN:- Sizə Mikayıl da deyirlər, Mixail də... Əslində isə siz... siz... nə Mikayılsız, nə də Mixail... Elə deyilmi?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    130
    KİŞİ (heyrətlə ona baxır):- Görürəm ki, artıq mənim kimliyim sizə bəllidir... Amma... Doğrudan mən kiməm?
    YASƏMƏN:- Siz bu suallarnan özünüzü üzməyin. İndi siz necəsinizsə, elə əslində o cürsüz.
    KİŞİ:-Axı, məni olduğum kimi qəbul etmirlər.
    YASƏMƏN:- Kim?..
    KİŞİ:- Arvadım... Yox... Arvadlarım...(Pauza). Aman Allah, bu nə fəlakətdir? İndi heç özümdə bilmirəm onlardan hansı mənim arvadımdır?.. İksi də?.. Yoxsa... Bəlkə heç biri?..
    YASƏMƏN:- Əlbətdə, heç biri arvadın deyil. Vaxtilə onlardan biri Mixailin arvadı olub, digəri Mikayılın. İndi isə nə Mikayıl var, nə də Mixail. İndi siz bu cürsüz. Sizi yalnız bu cür qəbul etmək lazımdır.
    KİŞİ:-Doğrudan da... Əslində mən o qadınların hər ikisinə yadam. Daha doğrusu, (pauza) birisinə çölüm yaddır, o birisinə içim... Amma axmaqlıq edib onlardan başqa şey tələb edirəm...
    YASƏMƏN:- Onları qınamaq olmaz. Gərək sən də onları başa düşəsən, əzizim...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    131
    KİŞİ:-Tutaq ki, mən onları anladım... Bəs mənim özümü necə, bir anlayan olacaqmı bu lənətə gəlmişi dünyada?..
    YASƏMƏN:- Yəqin ki, belə bir qadın tapılar...
    Lirik musiqi. Onlar xeyli müddət bir-birinə baxır, sonra gülümsəyirlər. Bal rəqsi. Onlar əl-ələ tutub rəqs edirlər. Ərəstun gəlir. Fincanları stolun üstünə qoyur. Kişi və Yasəmən qol-qola çıxırlar. Məryəm gəlir. O şalvar geyib. Qadın Ərəstuna yaxınlaşır. Musiqi sədası onların nə barədə danışdığını eşitməyə mane olur; hər ikisi əl-qol hərəkətləri ilə bir-birinə nəyisə izah edirlər. Rəqs edənlər tədricən uzaqlaşır. Musiqi kəsir. Ərəstun və Məryəm səhnənin önünə gəlirlər.
    MƏRYƏM:- O, kiminlə getdi?..
    ƏRƏSTUN: -Yasəmənlə. Siz ki, onu tanıyırsınız. Hərdən ona Jasmen də deyirlər...
    MƏRYƏM:- Hə...Yasəmən... İndi o, Jasmen olub?.. Bəs bilmədiniz onlar hara getdilər?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    132
    ƏRƏSTUN:- Deyə bilmərəm. (Mənalı tərzdə). Bəyəm getməyə yer azdır?..
    MƏRYƏM: - Siz bilirsiniz kimdir o Kişi?..
    ƏRƏSTUN (çiynini çəkir):- Məni qadınlar daha çox maraqlandırır... Mənim nəyimə lazımdır o kişi kimdir, nəçidir?..
    MƏRYƏM:- O, mənim ərimdir.
    ƏRƏSTUN:- Ərinizdir? Hım-m... Bəyəm siz ərlisiniz?..
    MƏRYƏM:- Mənə nə olub ki?..
    ƏRƏSTUN: -Heç... Elə-belə soruşuram. Bəs indiki qarışıq zamanda heç adam da öz ərini gözündən kənara qoyar?..
    MƏRYƏM:-Doğrusu, son vaxtlar aramızda bir az anlaşılmazlıq yaranmışdı... Ona görə...
    ƏRƏSTUN: -Camaat bu saat əliçıraqlı ər axtarır... Özü də belə (əli ilə təsvir edir) boy-buxunlu, enlikürək kişi...
    MƏRYƏM:- O, əvvəllər bir az arıq idi... İndi boyu artıb...
    ƏRƏSTUN: -Yəqin rəngi-rufu da dəyişib. Əvvəllər o, qaraşın deyildi ki?
    MƏRYƏM:-Siz bunu haradan bilirsiniz?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    133
    ƏRƏSTUN: -Baxan kimi bilinir ki, o, heç də həmişə kürən olmayıb...
    MƏRYƏM (Heyrətlə):- Siz düz deyirsiniz. Deməli, onu əvvəllər də tanımısınız?
    ƏRƏSTUN: -Belə də... Gör bir siz necə nəhəng bir kişini qoruya bilmirsiniz! Ax, qadın ki, qadın...
    MƏRYƏM:-Doğrusu, o, son vaxtlar bir az xəstələnmişdi... Ona görə də...
    ƏRƏSTUN:-Adam xəstələnər də... Burada nə var ki?.. Bu saat adam var ki, astarını üzünə çevirirlər, yaxud hər “hissəsini” bir yerdən tapıb bir təhər ayağa durğuzurlar, amma yenə ailəsi tərəfindən sevilir.
    MƏRYƏM (Heyrətlə):- Siz Mikayılı tanıyırdınız?..
    ƏRƏSTUN: -Bunun nə mənası var ki?.. Mən daha çox qadınları tanıyıram. Mənim sizə tövsiyyəm budur: ərinizi qoruyun!
    MƏRYƏM:-Mənim də zəhləm gedir ərinə diqqət yetirməyən qadınlardan. Adamın başına lap müsibət də gələr, elə deyilmi? (Pauza). Bəyəm çətin gündə adam bir-birini atar?.. İnsan üçün ən vacib şey nədir? Ağıl! Şükür Allaha, mənim ərimin ağlı yerindədir!
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    134
    O, qəzaya uğramışdı, ağır travma almışdı. İndi sap-sağlamdır... Mən sizi yaxın bilib deyirəm bunları! Hə, bir balaca plastik əməliyyat aparıblar onun üz-gözündə... Əvəzində boyu daha da uzanıb, rəngi açılıb. Lap yaxşı! Mən nə itirirəm ki?.. Bəlkə elə deyil?.. Mən bu cür şeyləri başqa yerdə danışan deyiləm.
    ƏRƏSTUN: -Bilirəm... Hər şeyi anlayıram... Siz arada yenə buraya-bizim şirkətə baş çəkin, mən sizi mütləq ərinizlə barışdıraram. Yəqin ki, bizə bir hədiyyə, mağarıc da düşəcək... (Gülür). Siz elə bilirsiniz ki, ərlə arvadı barışdırmaq asan məsələdir?..
    MƏRYƏM:-Siz ərimi mənə qaytarın... Gözəl bir hədiyyə qazanacaqsınız... İnanın mənə!
    ƏRƏSTUN: -Oldu... Məndə telefonunuz, ünvanınız var... Zəng edərəm...
    MƏRYƏM:-Eləsə, hələlik. Sağ olun!
    ƏRƏSTUN: -Sağ olun!
    Məryəm getmək istəyir. Bu zaman Madriya gəlir: o da Məryəm kimi şalvar geyib. Məryam maraqlı nəzərlərlə Mariyanı
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    135
    süzür, kənara çəkilir. Mariya Ərəstuna yaxınlaşır. Gur musiqi sədası. Ərəstun Mariyaya nəyisə izah edir. Mariya gülümsəyib başı ilə Ərəstun deyənləri təsdiq edir. Musiqi azalır.
    MARİYA:- Yaxşı, onda mən gedim, sonra gələrəm...
    ƏRƏSTUN:-Əyləşin, sizə qulluq eləyim...
    MARİYA:-Onda bir fincan çay gətir.
    ƏRƏSTUN:-Oldu... Bu dəqiqə...
    Mariya əyləşir. Ərəstun kənarda dayanmış Məryəmə nəsə işarə edir; qadın Mariyaya yaxınlaşır.
    MƏRYƏM:-Burada əyləşmək olar?..
    MARIYA:-Allah xatirinə...Əyləşin... Elə bayaqdan ürəyimdən keçirdi ki, kaş bu boş stulda bir qadın gəlib əyləşəydi.
    MƏRYƏM:- Elə mən də düşünürdüm ki, kaş tək bir qadın ola, keçib yanında əyləşəm. Ailəli qadının yad kişilərlə bir yerdə oturmasını qəbul edə bilmirəm.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    136
    MARIYA:- Lap ürəyimdən tikan çıxartdınız. Yəqin ki, ərinizi gözləyirsiniz?..
    MƏRYƏM:- Bəli... Siz də?..
    MARIYA:- Əlbəttə... Xoşum gəlir ərinin üstündə yarpaq kimi əsən qadınlardan...
    MƏRYƏM:- Elə də olmalıdır. Amma bəziləri elə düşünür ki, guya yalnız kişilər qadınların qayğısına qalmalıdır.
    MARIYA:- Bu, kökündən yanlış fikirdir! Bu, patriarxal, Allah bilir, bəlkə də matriarxal düşüncədir.
    MƏRYƏM:- Mənə elə gəlir ki, qadının başına gələn hər bir faciədə günahkar qadının özüdür.
    MARIYA:- Sözsüz ki, elədir!.. Şükürlər olsun, indiyəcən ərimlə mənim aramda heç bir qanqaraldan söh-söhbət olmayıb.
    MƏRYƏM:- Niyə də olmalıdır ki? Üzünüzə baxan kimi bilinir ki, dünyagörüşlü, ziyalı, aristokrat bir qadınsınız...
    MARIYA: Hiss olunur ki, siz də əsil-nəcabətli ailədənsiniz.
    MƏRYƏM:- Amma təəssüf ki, indi ev yıxan qadınlar da az deyil.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    137
    MARİYA:-Ta onu demə!.. O qədər ailə dağıdan qadınlar var ki! Siz lap mənim yaramın gözünü qopartdınız, vallah! Mən düzünəqulu, səmimi adamam. Bilirsiniz buraya nə üçün gəlmişəm?.. Eşitmişəm ki, fırıldaqçı bir qadın ərimi tora salmaq istəyir... Yox, əlbəttə, mən buna görə ərimdən inciyən deyiləm...
    MƏRYƏM:- Mənim ərim də bir qadının fitnə-felinə uyub. Dəqiq bilmirəm... Bəlkə də yalan söhbətdir.
    MARIYA:- Eybi yoxdur. Kişi xeylağıdır... Siz Allah xətrinə dəyməyin...
    MƏRYƏM:- Siz nə danışırsınız. Mən ona güldən ağır söz demərəm! Sevgi olan yerdə nə söz nə söhbət?..
    MARIYA:- Ağıllı qadınlar hərdən kişinin marşrutdan çıxmasına da şərait yaratmalıdırlar. (Gülür). Elə deyil?
    MƏRYƏM:- Razıyam sizinlə! Həmişə plov yemək olmaz ki! Bəlkə mən düz demirəm?..
    MARIYA:- Hamı sizin kimi müdrik deyil ki!..
    MƏRYƏM:- Görürəm ki, siz çox ağıllı qadınsınız...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    138
    MARIYA (şən halda):- Of! Kişilər, kişilər! Sizinlə yaşamaq nə qədər çətindir!..
    MƏRYƏM (gülərək):- Of! Kişilər, kişilər! Sizsiz yaşamaq sizinlə yaşamaqdan da çətindir!..
    Gülüşürlər. Musiqi. Onlar əl-ələ tutub rəqs edirlər. Ərəstun gəlir. Onlara nəsə deyir. Qadınlar qəhqəhə çəkib gülürlər. Ərəstun hər iki qadınla əl-ələ tutub rəqs edir. Sonra qadınlar ikilikdə vals oynayırlar.
    ÖLÜM VƏ YA XOŞBƏXTLIK
    Kişi və Yasəmən qol-qola gəlirlər. Yasəmən uzun, geniş ətəkli don geyib. Mariya və Məryəm əl-ələ tutub bir-birilərinə nəsə deyir, qəhqəhə çəkib gülüşürlər. Onlar qəfildən Kişini və Yasəməni görüb duruxur, ciddiləşir, sonra cəld addımlarla irəli yeriyirlər... Yasəmən Kişinin qolundan daha bərk yapışır. Ərəstun onlara yaxınlaşır, döyükür, yerində qurcalanır.
    MARİYA:- Mişa! Əzizim!..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    139
    MƏRYƏM:- Mikayıl!.. Harada itib-batmısan?..
    YASƏMƏN:- Bunlar kimdir belə?.. Hə, bildim...
    MARİYA:- Bura bax, Jasmensən-nəsən?.. Nə ortaya düşmüsən?
    MƏRYƏM:- Yasəmən?.. Bu, nə oyundur çıxarırsan?..
    KIŞI:- Qışqırmayın! Sakit olun! Ayıbdır!..
    MARİYA (Məryəmə):- Sənə nə lazımdır?..
    MƏRYƏM:- Bıy! Bəs sən kimsən belə? Özünü nə yuyulmamış qaşıq kimi atmısan ortaya?
    ƏRƏSTUN: -Sakitliyi bərpa edin!..
    YASƏMƏN (Kişiyə):- Bunlar səndən nə istəyirlər?
    MƏRYƏM:- Qadında üzə bir bax ey!..
    MARİYA:- Kənara çəkilin!.. Mişa, bir bəri gəl görüm...
    YASƏMƏN:- Ay gəldi ha!
    MƏRYƏM:- Ay qız, Yasəmən, sən nə istəyirsən mənim ərimdən?..
    MARİYA:- Jasmen, bu nə biabırçılıqdır belə?
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    140
    YASƏMƏN:- Niyə gedib öz işinizlə məşğul olmursunuz?.. (Kişiyə).
    Əzizim, sən niyə bunların cavabını vermirsən?..
    KİŞİ:-Doğrudan da... Siz məndən nə istəyirsiniz?
    ƏRƏSTUN (şən-şən gülümsəyir, yerində dingildəyir):- Nə buyuracaqsınız? Kofe, çay, şampan, şirə, şərab!
    SƏSLƏR:-Rədd ol!.. Şərab nədir?.. Nə şampan?..
    Hamı Ərəstunun üstünə cumur. Səs-küy. Ərəstun qaçıb aradan çıxır.
    MƏRYƏM:- Mikayıl, ailəmizin adını biabır etmə... Gəl, getdik...
    YASƏMƏN:- Nə?.. Mikayıl kimdir?.. Sənin ağlın çaşıb deyəsən?..
    MARİYA:- Əlbəttə, bu qadının ağlı çaşıb!.. Mişa, əzizim, gəl gir qoluma, evə gedək...
    YASƏMƏN:- Mişa kimdir?.. Bu, nə deyir?.. (Kişiyə). Əzizim, bəlkə sən özün verəsən bunların cavabını?..
    MƏRYƏM:- Mikayıl!
    MARİYA:- Mişa! Mixail!..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    141
    YASƏMƏN (gülür):- Ha-ha-ha!.. Nə Mişa? Nə Mikayıl?.. Siz niyə anlamaq istəmirsiniz ki, burada nə Mikayıl var, nə də Mixail!..
    MƏRYƏM (Yasəmənə):- Sən nə həyasız qadınsan!..
    MARİYA (Yasəmənə):- Mən başa düşə bilmirəm, sən başqasının həyatına niyə burnunu soxursan?..
    YASƏMƏN (Kişiyə):- De görüm, sən niyə bunların cavabını vermirsən?.. (Kişinin yaxasından tutur). Niyə? Niyə?.. Cavab versənə!..
    MƏRYƏM:- Burax onun yaxasını!..
    MARİYA:- Mişa, əzizim!.. Gör bir sən yaxanı kimin əlinə vermisən!
    Ərəstun gəlir. Kənardan qışqırır.
    ƏRƏSTUN:-Nə buyuracaqsınız? Kofe, çay, şampan, şirə, şərab!..
    YASƏMƏN (Ərəstuna yaxınlaşır):- Ərəstun! Bura bax! (Kişini göstərir). Sən tanıyırsan bu kişini?...
    ƏRƏSTUN:- Əlbəttə!(Duruxur). E-e–e-e...Yox!...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    142
    YASƏMƏN:- Bu, bəyəm Mişadır?...
    ƏRƏSTUN:- Nə?.. Mişa kimdir?.. Mixaili deyirsən? Yox, yox, yox!...
    YASƏMƏN:- Ucadan de!...
    ƏRƏSTUN:- Bu, Mixail deyil!...Qətiyyən!
    YASƏMƏN (Mariyaya):- Gördün? Eşitdin?...
    MƏRYƏM:- Əlbəttə ki, Mixail deyil!...
    YASƏMƏN:- Yox bir, bəlkə Mikayıldır bu?...
    MƏRYƏM:-Bəlkə mən öz ərimi tanımıram?
    YASƏMƏN:- Ərəstun, bu kişi Mikayıldır bəyəm?..
    ƏRƏSTUN:- Nə?.. Mikayıl kimdir? (Kişiyə). Bəyəm sən Mikayılsan?...
    Əlbəttə, yox... Burada mikayıl nə gəzir, balam !..
    MARİYA (Ərəstuna):- Sən itil buradan!...
    MƏRYƏM (Ərəstuna):- Sənin başına bir oyun açaram ki!... (Kişiyə). Mikayıl, şən niyə susursan?.. (Kişinin qolundan tutur). Gəl bəri...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    143
    MARİYA:-Mişa! (Kişinin o biri qolundan tutur): - Mişa, gəl getdik!... (Ərəstuna). Alçaq, bəyəm mən öz ərimi tanımıram?...
    Mariya və Məryəm Kişinin qolundan tutub müxtəlif tərəflərə dartdılar.
    KİŞİ:- Buraxın qolumu!.. Siz məni öldürmək istəyirsiniz?...
    MƏRYƏM:- Burax kişinin qolunu!...
    MARİYA:-Doğurdan da, hamınız ağlınızı tirmisiniz. Bəyəm mən tanımıram öz ərimi? Bəlkə onunla birlikdə çəkdiyim şəkli göstərim sizə? (Sumkadan şəkil çıxarıb göstərir). Baxın! Bu, şəkildir?.. Şəkildir! Mişadır?.. Mişadır! Yanındakı kimdir? Mənəm?.. Mənəm!.. Bəlkə onun bədəninin harasında xal var, harasında çapıq var-onları da açıb göstərim sizə? Lap lazım gəlsə başqa yerlərini də təsvir edə bilərəm... İnanmırsınız ? İstəyirsiniz lap qonum-qonşunu da şahid gətirim: bu, Mişadır, Mixaildir! Mənim ərimdir!
    MƏRYƏM:- Deyir oğru elə bağırdı ki , doğrunin bağrı yarıldı!... Ay qız, nə
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    144
    “Mişa-Mişa!”- salmısan?.. Bəyəm mən tanımıram öz ərimi ?.. Bəyəm mən bələd deyiləm Mikayılın ağlına ?.. (Mariyaya). Elə isə gəl soruşaq görək sizin toyunuz nə vaxt olub? Mikayılın ata-anası kimdir?.. Hə, niyə susursan ?..Tanımırsan öz qayınatanla-qayınananı ?.. Görürsünüz də, bu, necə “gəlin” dir? Hələ arsız -arsız mənə şəkil göstərir! (Mariyanı yamsılayır). “Bu Mişadır, bu da mən!” Mikayıl ağıllı, dərrakəli, cazibədar kişidir; çox qadınlar onunla şəkil çəkdirə bilə. Nə olsun ki ?.. Ona qalmış mənim də çox kişilərlə... daha doğrusu, çox kişilərin mənimlə şəkil çəkmək arzusu olub! Paho!... Şəkilləri var! Sənin ərin nəçi olub?.. Biznesmen! Elə deyilmi?.. Amma mənim ərim pianoçudur!.. Mikayıl, tez ol, keç royalın arxasına!... (Kişinin qolundan tutub küncdəki royala sarı çəkir ). Tez ol deyirəm sənə! Deyəsən, bunlar burada maskarad qurmaq istəyirlər!
    ƏRƏSTUN (yaxınlaşır):- Bəlkə mənə bir qulluğunuz var ?!. Eləsə buyurun!..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    145
    MARİYA:- Bura bax, Aristotel, özünü gicliyə qoyma! Sən ki, mənim Mişamı yaxşı tanıyırsan...
    ƏRƏSTUN:- Tanıyıram, əlbəttə, tanıyıram...
    MARİYA:- Bəs niyə susursan, Aristotel?...
    ƏRƏSTUN:- Heç mənə qulaq asan var ki ?...
    MARİYA:- Sakit olun !.. Görün bir Aristotel nə deyir?!. Sakit olun !..
    ƏRƏSTUN:- Sakit olun !..
    MƏRYƏM:- Ərəstu –u –u –un!.. Sən Mikayılı tanımırsan bəyəm?..
    ƏRƏSTUN:- Əlbəttə, tanıyıram...
    MƏRYƏM:-Tanıyırsansa niyə susursan, Ərəstun?.. Niyə həqiqəti demirsən? Düz söz desən dilin yanar sənin?..
    ƏRƏSTUN:- Burada heç kəs doğru sözü eşitmək istəmir...
    YASƏMƏN:- Ərəstun, sən nə çərənliyirsən? Bəyəm burada Mişa adlı bir ins–cins var?..
    MARİYA:- Nə-ə-ə ?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    146
    YASƏMƏN:- Burada Mikayıl adlı adam var bəyəm?..
    MƏRYƏM:- Nə-ə-ə ?..
    ƏRƏSTUN:- Burada nə Mikayıl var, nə də Mixail!.
    Mariya və Məryəm Ərəstunun boğazından yapışırlar. Ərəstun qışqırır, çabalayır, ayağını yerə döyür . Musiqi. Kişi yaxınlaşır.
    MARİYA:- Hə, indi de görüm bu, Mişadır, yoxsa...
    MƏRYƏM:-Bax, indi deyərsən bu, Mikayıldır, yoxsa...
    ƏRƏSTUN:- Bu, Mikayıldır! (Mariyaya). Bu, həm də Mişadır...
    YASƏMƏN:- Ərəstun!...
    ƏRƏSTUN (Yasəmənə):- Axı, mən neyləyim? Görmürsən boğazımı üzürlər. (Kişiyə). Niyə sən özün danışmşrsan? Niyə demirsən kimsən?... Qorxursan?...
    KIŞI :- Bir sakit olun!... Başım ağrayır...
    MƏRYƏM:- Onun başını ağratmayın!...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    147
    MARİYA:- Mişa, əzizim, ürəyini qoru...
    YASƏMƏN (Kişiyə):- Başını da qoru, ürəyini də... Bunlar səni əsəbləşdirib özündən çıxartmaq istəyirlər!... (Ərəstuna). Ərəstun, deməli sən kim olduğunu deməyə qorxursan ?.
    Kişi və Ərəstun yazıq-yazıq bir-birlərinə baxırlar .
    ƏRƏSTUN:- Mənim bir təklifim var. Deyim?...
    YASƏMƏN:- O nə təklifdir elə?...
    ƏRƏSTUN:- Təklifi sonra səsə qoyarıq. Əvvəlcə bir mənə deyin görüm, təklifimi deyim, ya deməyim ?...
    MARİYA :- Sənin edəcəyin təklifin bizə bir dəxli var, ya yox?...
    MƏRYƏM:- Ağıllı təklifsə de ...
    YASƏMƏN:- Bunun öz ağlı var ki, təklifi də ağıllı olsun? (Kişiyə). Əzizim, yəqin ki, təklif səninlə bağlıdır. İndi söz sənindir.
    MARİYA:- Mişa!
    MƏRYƏM :- Mikayıl!...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    148
    ƏRƏSTUN (Kişiyə) .. Deməli, belə bir təklifim var...
    MARİYA :- Aristotel!...
    MƏRYƏM:- Ərəstun!...
    ƏRƏSTUN:- Deyim təklifi?..
    SƏSLƏR:- Yaxşı, yaxşı de...
    ƏRƏSTUN:- Mən mövcud vəziyyəti özüm üçün təhlil edib görürəm ki, situasiyadan cəmi bir çıxış yolu var.
    SƏSLƏR:- Nə yol? Hansı yol?.. O, nə yoldur elə ?...
    ƏRƏSTUN:- Püşk atmaq lazımdır ...
    SƏSLƏR:- Püşk ?.. Nə püşk ?...
    ƏRƏSTUN:- Püşk də püşk! Bilmirsiniz püşk nədir? Biz heç cür müəyyən edə bilmirik ki, bu kişi oğlu kişi kimə, hansı tərəfə məxsusdur? O, Mixail Yusupovdur, yoxsa Mikayıl Yusifov? Biz heç onun doğma arvadının kim olduğunu da müəyyənləşdirə bilməmişik.
    YASƏMƏN:- Burada onun arvadı-zad yoxdur!
    MARIYA (Yasəmənə):- Yasəmən! Sən kəs səsini!..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    149
    MƏRYƏM (Yasəmən):- Jasmen! Qadın olasan, özün də bu qədər həyasız olasan...
    ƏRƏSTUN:- Deyin görüm, mən püşk atım, ya yox ?...
    SƏSLƏR :- Yaxşı püşk ataq ... Olsun...
    YASƏMƏN:- Onda üç yerə...
    SƏSLƏR:- Üç niyə?... Yoxsa sən də...
    YASƏMƏN:- Bəli, bu məsələdə mən daha çox iddialıyam...
    ƏRƏSTUN:- Onda püşk üç qadın arasında atılır. (Kişiyə). Razısanmı, hörmətli insan?
    KIŞI:- Neyləyim, razı olmaqdan başqa bir əlacım yoxdur .
    MARIYA (qışqırır) :-Mişa !
    MƏRYƏM (Hikkəli):-Mikayı-ı-ıl!..
    KIŞI:- Mən neyləyim ey ?..
    ƏRƏSTUN:- Aydındır... Elə təsəvvür edin ki, püşk hazırdır ... (Cibindən kağız-qələm çıxarıb nəsə yazır). Bax, buraya üç ad yazılmalıdır. (Yaza-yaza.) Əvvəlcə kimin adını yazım?..
    YASƏMƏN:- Əlbəttə, mənim...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    150
    MƏRYƏM :- Nə-ə-ə ?... Mən ölmüşəm bəyəm ?...
    MARIYA:- Bəs mən?.. Ay Allah, özün kömək ol-mənim ərimi göz görəsi qumara qoyublar!...
    YASƏMƏN:- Yaxşısı budur, əlibba sırası ilə yaz...
    ƏRƏSTUN :- Sənin adının baş hərfi nə olacaq: “J” yoxsa “Y”?..
    YASƏMƏN:- Hansı hərf irəlidədir onu yaz!..
    MARİYA:- Nə?:
    MƏRYƏM:- Nə?..
    ƏRƏSTUN:- Sakit olun! Bəlkə yaş məsələsinə görə yazaq: qadınların hansı yaşlıdır, əvvəlcə onun adını qeyd edək...
    Qadınlar duruxur.
    YASƏMƏN:- Mənim nə yaşım var ki?..
    MƏRYƏM:- Ən kiçik mən olaram.
    MARIYA:- Yəqin ki, məndən kiçiyi yoxdur burada...
    ƏRƏSTUN (Başını bulayır):-Deməli, buradakıların hamısı bir-birindən
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    151
    kiçikdir...Elə isə neyləyək?.. Bəlkə başqa bir yol seçək?..
    SƏSLƏR:-Yenə yol? Nə yol ?... O , nə yoldur elə ?..
    ƏRƏSTUN :- Deyəsən bircə yol qalıb ... Kim güclüdürsə ... (Pauza ). Bu kişi (Kişini göstərir) yalnız güclü qadına məxsus ola bilər. Arığın qoruqda nə işi?!. Mən başqa bir yol görmürəm!.. Bəs siz necə?..
    Yasəmən irəli çıxıb qollarını idmançılarsayaq yellədib gərdiş edir .
    YASƏMƏN:- Mən razı!.. Kim istəyir irəli çıxsın! (Kişiyə). Sən qorxma, əzizim! Mən səni şər qüvvələrdən necə lazımdırsa qoruyacağam!..
    MƏRYƏM:- Elə əsl şər qüvvə sən özünsən...
    MARIYA :- Xeyir həmişə şərin üzərində qələbə çalıb !..
    Musiqi. Mariya irəli çıxır , Yasəmən onun üstünə hücum çəkir . Onlar əlbəyaxa
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    152
    olurlar. Yasəmənin daha güclü olduğu hiss olunur .
    ƏRƏSTUN (Məryəmə):- Təklikdə Yasəmənlə döyüşmək mümkün deyil ... Bəlkə onun öhdəsindən ikilikdə gələ bilərsiniz...
    Məryəm də irəli atılır . Mariya və Məryəm birləşib Yasəməni yerə yıxaraq sürüyürlər. Səs – küy . Yasəmən yerə uzanılı halda zarıyır. Indi Mariya ilə Məryəm üz-üzə dayanırlar. Onlar tövşüyürlər. Hər ikisi geri-geri çəkilib musiqi sədaları altında döyüşkən qoç kimi irəli cumub bir-birinin üstünə atılır. Əlbayaxa döyüş başlayır. Kişi cəld addımlarla pianoya yaxınmlaşır, şıdırğı və gərgin bir hava çalır. Ərəstun əllərini yuxarı qaldırıb qadınlar arasında gedən “döyüşü” bir növ “nizamlayır”- hakimlik edir. Qadınlar əsil idmançı kimi vuruşur. Biri digərini məğlub etməyə çalışır. Onlar bir-birinin kəmərindən tutur, biri-digərini çiyninə alıb fırlayır, yıxıb dizinin altına alır, sonra yenə ayağa durub üz-üzə dayanırlar... İndi Kişi pianoda oynaq hava çalır, Ərəstun
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    153
    cibindən çıxartdığı fiti arabir üfürərəg “döyüşçüləri” idman “qayda-qanuna” riayət etməyə çağırır. Bu əsnada Yasəmən ayağa durub döyüşən qadınlara yaxınlaşır. İndi qadınların hamısı yorulub tövşüyür: onların hər üçü əl-ələ verib çiyin-çiyinə dayanır, yerə yıxılmağa çalışırlar. Ərəstun geri çəkilir. Kişi piano arxasından durub qadınlara yaxınlaşır. Uzaq və qəmli musiqi sədası eşidilir. Kişi diqqətlə tövşüyən qadınları bir-bir nəzərdən keçirərək gəzişir. Uzun bir fasilə.
    KIŞI (Sanki öz-özünə):- Doğrudan da, mən kiməm?.. Mixail?.. (Onun üzünə gülümsəyən Mariyaya yaxınlaşır). Yox!.. Mən Mixail deyiləm! Bəlkə Mikayılam?.. (Onun üzünə gülümsəyən Məryəmə yaxınlaşır). Yox! Mən Mikayıl deyiləm! Mən nə Mikayılam, nə də Mixail! .. (Şən əhval- ruihiyyəli Yasəmənə yaxınlaşır). Yox!.. Yox!.. Mən sən dediyin, sən axtardığın adam da deyiləm!..
    Qadınların hər üçü mütəəssir olur, qaş-qabaqlarını tökürlər. Ərəstun yüyürüb
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    154
    nimçədə çay gətirir. Hərə çaydan bir-iki qurtum alır.
    SƏSLƏR:- Bəs sən kimsən?.. Kimsən sən?.. Kimsən?..
    KIŞI:- Mən kiməm?.. Mən kiməm?.. Bəyəm mən varam?.. Bəlkə mən sizin içinizdəki niskiləm?.. Bəlkə mən əzabam, ağrıyam, dərdəm?.. Elədir!.. Elədir! Mən yoxam! Məni siz yaratmısız!.. Amma... Amma... Siz məni yaşada bilməzsiniz!.. Siz məni yaşatmamalısınız!.. Hərə öz ömrünü yaşamalıdır bu dünyada... Mən artıq öz ömrümü yaşamışam. Mənim üçün hər şey bitib, amma sizin üçün yox!.. Siz hələ yaşamalısınız. Siz yaşayın... Yaşayın siz!.. Onsuz da hamımızın sonumuz əbədiyyətdir... Var olsun əbədiyyət!..
    Kişi pencəyini soyunub Ərəstunun üstünə atır. Hamı təəccüblə ona baxır. Kişi qollarını yana açır; onun ağ köynəyinin enli, geniş qolları qanad kimi açılır. Sanki bu “qanadlar” Kişini yerdən götürüb harasa “uçuracaq”. Deyəsən, Kişi doğrudan da “uçmağa” hazırlaşır. O, qollarını
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    155
    (“qanadlarını”) geniş açaraq “uça-uça” pəncərəyə yaxınlaşır: onun qaçışı bir növ kinofilmlərdəki yavaşıdılmış kadrları xatırladır. Uzaqdan təyyarə uğultusu eşidilir. Kişi də uçmağa hazırlaşan təyyarə kimi yerində bir neçə dəfə dövrə vurub pəncərədən atılır. Təyyarə uğultusu adamların heyrət ifadə edən nida və qışqırığına qarışır. Uğultu bütün zalı bürüyür. Ərəstun qoltuğunda Kişinin pencəyi irəli cumub pəncərədən baxır. Uğultu tədricən uzaqlaşır.
    ƏRƏSTUN:- Odur,o, havada təyyarə kimi, quş kimi uçur!..
    SƏSLƏR:- O, özünü yerə atdı!.. O, məhv olacaq!.. Of-f-f... Aman Allah!..
    Ərəstun cəld çıxır. Hamı bir-birinin üzünə qorxu, təəccüb və peşmançılıq hissi ilə baxır.
    YASƏMƏN:- Mənəm günahkar...Mən !..
    MARİYA:- Xeyr!.. Təqsirin hamısı məndədir!..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    156
    MƏRYƏM:- Burada bircə adam günahkardır: o da ki, mənəm, mən, mən!..
    Musiqi. Bu melodiyada bir kədər və hüzn var: sanki çaylar daşır, tufan qopub, ildırımlar çaxnaşır. Qadınlar əl-ələ tutub dövrə vurur, başlarını bir-birinin çiyninə qoyurlar. Onların qalın, gur saçları coşqun şəlalələr kimi bir-birinə qarışır. Ərəstun gəlir. O, Kişinin pencəyini və əlcəyini geyib. Əlində kiçik qutu var. Qadınlar təəccüb və qəribə bir təbəssümlə ona baxırlar.
    ƏRƏSTUN:- O, deyəsən, həqiqətən uçub getdi. Bayaq təyyarə səsini özünüz eşitdiniz... Amma qəribədir bu tərəflərə nə təyyarə enib, nə də ki, başqa bir naməlum uçan obyekt... Yerə də heç kəs düşməyib... Əslində göydələnin bu qatından yerə düşən adamın salamat qalması da mümkün deyil... Mən yerdə heç bir iz, heç bir qan ləkəsi görmədim... Bax, təkcə öbu qutunu tapdım. (Qutunu göstərir). Deyəsən, bu, qara qutudur. Adətən, bu cür qutular təyyarələrdə olur. Çox vaxt təyyarələrin qəzaya düşməsinin səbəbini qara qutulardan
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    157
    öyrənmək olur... Bax, budur, baxın... Əsl qara qutudur.
    YASƏMƏN:- Yəqin bu dünyadakı adamların da hər birisinin öz qara qutusu olur.
    Hamı növbə ilə qutunu əlinə alıb, diqqətlə və heyrətlə onu nəzərdən keçirir. Musiqi sədası tədricən artır.
    SON
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    158
    ƏQRƏB BÜRCÜ
    (İki hissəli dram)
    İŞTİRAK EDİRLƏR:
    QADIN
    KİŞİ
    QONŞU QADIN
    QONŞU KİŞİ
    POLİS
    OĞLAN
    I HİSSƏ
    Kiçik, alaqaranlıq mənzil. Pəncərələrdən biri həyətə, digəri küçəyə açılır. Küçədə səs-küy; alverçi və dilənçilərin çağırışı eşidilir: “ucuz qiymətə qab-qacaq”,
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    159
    “ təzə dəbdə qadın corabı”, “Allah eşqinə kömək edin”, “təzə kasetlərdən alın” və s. Küçədə, daha doğrusu, səkidə stolun üstünə köhnə patefon qoyulub. Bu patefon indki halda maqnitafonun rolunu ifa edir: orada kasetə yazılmış mahnılar, musiqi nömrələri səsləndirilir. Amma patefonu işlədən Oğlan indi gözə dəymir:ola bilsin ki, o haradasa yaxınlıqdadır; bəlkə də arabir görünüb sonra yenə yoxa çıxan Polisin gözünə görünmək istəmir. Polis nəfərinin enli kəmərinin altından tapança qoburu və telefon(ratsiya) görünür, əlində dəyənək var: o, kepkasını gözünün üstünə basıb, çəkməsinin boğazına şallaqlı qamaçı keçirıb. Polis patefona yaxınlaşıb musiqiyə qulaq asır, ritmə uyğun çəkməsinin dabanını astaca yerə döyəcləyir. Hiss olunur ki, səslənən klassik melodiya polisi qane etmir. O, deyəsən ayrı cür, daha şıdırğı bir mahnıya qulaq asmaq istəyir, elə qulaq asmaq istədiyi mahnıya uyğun olaraq get-gedə ayaqlarını yerə daha möhkəm və sürətlə döyəcləyir; əyilib diqqətlə patefona baxır, deyəsən ağlı bir şey kəsmir bu cihazdan: kepkasını başından götürüb kiminsə
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    160
    arxasınca cumur. Yenə səs-küy, haray-həşır eşidilir. Yenə klasik mahnı səslənir. Bütün bunlar küçədə baş verir. İndi isə qayıdaq mənzilə.
    Kiçik, alaqaranlıq mənzilin işığı gurlaşır. Deyəsən, yuyulan pal-paltar elə evin içində qurudulur: çünki otaqdan zivə, zivədənsə (kəndirdən) qadın geyimləri asılıb. Paltarın aşağısından qadın ayaqları görünür. Hələlik qadının sifəti seçilmir: çünki qadın pal-paltarın arxasındadır. Deyəsən, qadın əynini dəyişir: onun donu aşağı düşür; bir lüt ayaq işıqda aydın görünür. Sonra daha bir lüt ayaq görünür: bu, şalvarlı, ayaqqablı kişi ayaqlarıdır. Kişi və qadın ayaqları bir-birinə yaxınlaşır. Sonra qadın ayaqları yerdən üzülür: deyəsən, qadın kişiyə sığınır, kişinin boynundan tutub yuxarı dartınır. Çöldə səslənən musiqinin ritminə uyğun olaraq ayaqlar tərpənir. Yerə düşmüş donu götürürlər. Hiss olunur ki, Qadın paltarını geyinir. Daha sonra Qadın zivədəki pal-paltarı bir tərəfə çəkir. Səhnədə Qadın və Oğlan görünür.Oğlan üst-başını səliqəyə salır.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    161
    QADIN:- Gedə bilərsən... Razı qaldın? Heç gözləmirdim səni. Qəflətən gəldin. Hər gün pəncərədən görürəm səni. Əgər ürəyinə düşsəm əvvəlcədən de, sonra gəl. Bəzən evdə olmuram... Görürsən də, hələ yır-yığış etməmişəm. Vaxtım hardadır ki? Di sağ ol... Hələlik...
    Oğlan cibindən pul çıxarıb Qadının ovcuna basır. Qadın pulu sayıb çantasına qoyur. Oğlan qadını süzüb gülümsəyir, təzim edib çıxır. Küçədə Polislə Oğlan üz-üzə gəlir. Polis tərs-tərs Oğlanı süzür. Oğlan sakitcə aralanıb patefona yaxınlaşır. Patefon oxuyur. Polis yenə kiminsə üstünə cumur.
    Qadın evdə səliqə-səhman yaradır: zivəni açır, pal-paltarı stolun üstünə yığır. Keçib divanda əyləşir. Qapı döyülür. Polis görünür. Qadın ayağa durub Polisə yaxınlaşır. Polis diqqətlə ətrafa nəzər salır.
    POLİS:- Salam!
    QADIN:- Sizə kim lazımdır?
    POLİS:- Cinayətkar axtarıram...
    QADIN:-Harada? Mənim evimdə?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    162
    POLİS:- Bayaq bu həyətə doğru qaçdı... Deyirəm bəlkə bu evlərdən birinə girib?..
    QADIN:- Burada heç kəs yoxdur...
    POLİS:- Təksiniz?..
    QADIN:- Bunun sizə nə dəxli?
    Polis əyilib stolun, stulun, divanın altına baxır, pal-paltarı qoxulayır, aşağıdan-yuxarıya Qadını süzür, sonra qəddini düzəldib Qadına yaxınlaşır.
    POLİS:- Deməli, heç kəs yoxdur. Lap yaxşı. Bəs o, haraya qaçıb gizləndi? Bəs siz niyə təksiniz? Öünüz də belə cavan, gözəl, boy-buxunlu, yar-yaraşıqlı... Mən bu əraziyə təzə gəlmişəm... Əvvəllər başqa yerdə işləyirdim. Qabiliyyətimi nəzərə alıb böyütdülər, göndərdilər bura. (Qürrələnir, əlini sinəsinə döyür). İndi həm bu ərazi, həm də ərazidəkilərin hamısı mənə tabedir!.. Qanunla hesablaşmaq lazımdır.
    QADIN:- Başqa bir sözünüz yoxdur ki?..
    POLİS:- Başqa sözüm?.. Sözüm çoxdur, sinəm doludur... Bilirsinizmi, vəzifəm elədir ki, mən hər şeyə sivil qaydada göz qoymalıyam. Sizin evə, bu həyətə tez-tez yad
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    163
    adamlar gəlir. Düzünü deyin, kimdir onlar- buraya gələnlər?..
    QADIN (diqqətlə onu süzür):- Yad adamlar? Siz yaxın və yaxud yad adamları necə ayırd edirsiniz?..
    POLİS:-Yad adamlar- bu həyətdə daimi yaşamayanlardır.
    QADIN:- Hım-m-m... Aydındır. Bəlkə siz mənim qəbuluma gələnləri nəzərdə tutursunuz?..
    POLİS (geri çəkilib farağat qaydasında dayanır):- Qəbulunuza? Soruşmaq ayıb olmasın, siz harada işləyirsiniz?..
    QADIN (əli yuxarıya işarə edir):- Mənim işim, vəzifəm elədir ki, yanıma tez-tez şikayətçilər gəlir.
    POLİS:- Şikayətçilər?..Onlar kimdir elə?..
    QADIN:- Adi adamlar da olur, vəzifəlilər də... Mən öz xalqıma xidmət edirəm.
    POLİS (Qadına sarı əyilir):- Mən də xalqın bir sıra nəfəri, adi, sivil bir vətəndaşıyam. İmkanınız varsa mənə də kömək edin. Əl tutun... Borclu qalan oğul deyiləm...
    QADIN:- Şikayətiniz nədən və kimdəndir?
    POLİS:- Şikayətim?.. Yox, mən ad çəkmək istəmirəm... Əgər lazım gəlsə... (Ətrafa
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    164
    baxır). Siz belə adlı-sanlı, vəzifəli qadın ola-ola, deyəsən o qədər də imkanlı deyilsiniz... Sadə yaşayırsınız...
    QADIN:- Xalqım necə yaşayırsa, mən də o cür dolanıram. Sadə həyat tərzini xoşlayıram... (Ciddi). Buyurun, eşidirəm sizi...
    POLİS:-Mən çiynimi yüksəltmək istəyirəm. (Barmağını paqonuna sarı tuşlayır). Nədənsə xeyli vaxtdır süründürürlər... Yuxarıdan bir kəlmə söz demək, kiçik bir işarə vermək lazımdır... Qalan şeyləri mən özüm həll edəcəyəm... Lazımi səviyyədə, sivil qaydada... Mən arqumentli danışmağı xoşlayıram.
    QADIN:- Məşğul olarıq... Məsləhətləşmək lazımdır... Nəticəsini sizə deyərəm...
    POLİS (farağat qaydasında dayanır). Mən sizin qulluğunuzda həmişə hazır... Düzdür, əvvəlcə ağlıma ayrı şey gəldi. Bağışlayın, bacı!..
    QADIN:- Buyurun, buyurun... Allah bağışlasın...
    Polis çıxır... Qadın güzgü qarşısında özünü səliqəyə salır. Qapı döyülür. Qadın gedib
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    165
    qapını açır. Kişi çəkinə-çəkinə daxil olur: onun qoltuğunda qəzet var.
    KİŞİ:- Salam... Olar?..
    QADIN:- Sən kimsən? Nə lazımdır?..
    KİŞİ:- Bilirsizmi?.. Mən...Yaponun tanışıyam... Elə-belə gəlmişəm...
    QADIN:- Hə, buyurun, keçin içəri...
    Kişi utana-utana keçib ayaq üstə dayanır. Qadın ona işarə ilə oturmağı təklif edir.
    KİŞİ:- Hə, çox sağ olun... Üzr istəyirəm... Bağışlayın...
    QADIN:- Eşidirəm... Buyurun...
    KİŞİ:- Mən... Bağışlayın... Üzr istəyirəm...
    QADIN (diqqətlə onu süzür):- Səni bura kim göndərib dedin?
    KİŞİ:- Dedim ki, Yaponun tanışıyam.
    QADIN:- Yapon? O qırğı gözü deyirsən? Nəsə tanış gəlirsən... Deyəsən, biz haradasa görüşmüşük, hə?..
    KİŞİ:- Bəlkə də görüşmüşük... Amma nəsə xatırlamıram...
    QADIN:- Bura bax, artist-zad deyilsən ki?
    KİŞİ:- Xeyr... Üzr istəyirəm...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    166
    QADIN:- Bəlkə müğənnisən?..
    KİŞİ:- Yox, yox, müğənni də deyiləm... Bağışlayın... Mən yazıçıyam...
    QADIN:- Yazıçı? Nə yazırsan? Mənim də bir yazıçı tanışım var, həmişə ad günümə onu çağırıram, məclisimizdə tamadalıq edir. Bəs sənin əlindən nə gəlir?..
    KİŞİ:- Mən... Mən yazı-pozu ilə məşğul oluram.
    QADIN:- Heç kitabın-zad var?..
    KİŞİ:- Hə... yox... Üzr istəyirəm... Bağışlayın..
    QADIN:- Aydındır... Hə, eşidirəm.(Pauza). Sənə nə olub?.. Çəkinmə, de...(Pauza). Niyə susursan?..(Gülür). Ha-ha-ha...
    KİŞİ:- Bağışlayın... Mən elə-belə...
    QADIN:- Bəs gəlişinin məqsədi nədir? Yoxsa məndən kitab yazmaq istəyirsən?
    KİŞİ:- Kitab deyəndə ki... Yox, məni başqa şeylər maraqlandırır...Bağışlayın...
    QADIN:- Nədir səni maraqlandıran şey?..
    KİŞİ:- Mənim sizə bəzi suallarım var... Əgər etiraz etməsəniz... Üzr istəyirəm...
    QADIN:- Sualın var?.. Mən imtahanları çoxdan verib qurtarmışam... Mənim heç bir suala cavab vermək həvəsim yoxdur... Əgər
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    167
    başqa işin, ayrı sözün yoxsa, gedə bilərsən. Xoş getdin! Mənim vaxtım yoxdur. İş-güc adamıyam. Mənim boş-boş danışan avaralardan zəhləm gedir...
    KİŞİ (tutulur):- Xahiş edirəm, əgər mümkünsə, mənim suallarıma cavab verin...
    QADIN:- Nədir, bura səninüçün hüquq məsləhətxanasıdır? Nə sual, nə cavab?..
    KİŞİ (ayağa durub qapıya yaxınlaşır):- Yaxşı, elə isə salamat qalın... Bağışlayın...
    QADIN (ona yaxınlaşır): -Dayan!.. Nə soruşmaq istəyirsən məndən?.. Hə, di de görüm... Eşidirəm.
    KİŞİ (Kişi tərini silib əyləşmək istəyir):- İcazə verirsiniz əyləşim?..
    QADIN:- Əyləş, əyləş. Yaman mədəni, yox ey, qır-saqqız adama oxşayırsan. Sualını ver görüm...
    KİŞİ (əyləşib cibindən bloknont - qələm çıxarır):- Məni sizin həyatınız, taleyiniz maraqlandırır...
    QADIN:- Nədir, məndən intervü götürürsən?.. Yığışdır o qələm-kağızı!.. Tez, tez...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    168
    KİŞİ (cibindən pul çıxarıb stolun üstünə qoyur):- Xahiş edirəm, imkanınız varsa özünüzdən danışın.
    QADIN (pulu götürüb sayır,çantasına qoyur,çarpayıya yaxınlaşıb əyləşir,ayağını-ayağının üstünə aşırır): -Hə, indi yaxın gəl, suallarını ver görüm. Mən hazır... Gəl, gəl... Ağlım səndən bir şey kəsmir.
    KİŞİ (stulu yaxına çəkir):- Bağışlayın... Siz bu sənəti... Bu peşəni necə oldu ki, seçdiniz?.. Özünüz barədə bir neçə kəlmə danışın... Zəhmət olmasa... Xahiş edirəm...
    QADIN (tərs-tərs onu süzür):- Sən xəstə-zad deyilsən ki?.. Səni kim göndərib bura...
    KİŞİ:- Dedim ki, Yapon... Mənim tanışım... O, sizin də tanışınızdır...
    QADIN:- Nə yapon, nə ispan, nə fransız?.. Sən nə sayıqlayırsan?.. Sənə nə lazımdır?
    KİŞİ:- Siz lazımsınız mənə... Sizin həyatınız...
    QADIN (gülür):-Ha-ha-ha...Mən həyatımda hər cür adam görmüşəm... Amma sənin kimisi, yəqin ki, yeganə nüsxədir... Qoy mən sənə sual verim: pulu nədən ötrü vermisən mənə?.. Üntervü üçün?.. Kitab yazırsan
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    169
    məndən?.. Nəhayət, sən nə üçün gəlmisən bura?..
    KİŞİ:- Qulaq asın. Bəlkə mənim deyəcəklərim sizə qəribə gəlsin. Mən istərdim ki, siz öz problemlərinizdən danışasız. Üzr istəyirəm... Sizi bu yolu seçməyə vadar edən səbəbləri göstərə bilərsinizmi?.. Axı, niyə başa düşmək istəmirsiniz ki, siz cəmiyyətin bir parçasısınız? Siz ərə gedə, övlad böyüdə, nümunəvi ailə başçısı ola bilərsiniz. Siz halal zəhmətlə də yaşaya bilərsiniz... Bağışlayın... Mən başa düşürəm, sizin bu yola düşməyinizdə bizim də günahımız böyükdür...
    QADIN:- Bura bax... Deyəsən, sən mənə əxlaq dərsi keçmək istəyirsən?!. Sən leksiya demək niyyətindəsən, hə?.. Müəllim deyilsən ki?.. Mən çox görmüşəm bu cür müəllimləri. Mən özüm ali təhsilliyəm. O əxlaq dərsi deyən müəllimlərin də iç üzünə bələdəm. O müəllimlərin ki, öz tələbəsindən zəli kimi yapışıb bir şey qoparmayınca əl çəkmirlər... Mən çox görmüşəm bizim hüququmuzu qoruyan o qanun keşikçilərini də...(Pauza).
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    170
    Bəlkə sən də mənim hüququmu qorumaq istəyirsən?..
    KİŞİ (bloknota nəsə yaza-yaza):-Hə, danış... Mənim üçün maraqlıdır...
    QADIN:- Nə maraqlıdır, nə?!. Qadının bir tikə çörək üçün öz namusunu satması? Üzünə tüpürmək belə istəmədiyi adama pişik kimi yalmanması?.. Öz həyatını,öz taleyini min bir təhlükə altına qoyması?.. Əzilməyi, təhqir olunmağı, alınıb-satılması, əşyaya-ouynacağa çevirilməsi?.. Rədd olun hamınız!..
    KİŞİ (kövrəlir):- Siz haqlısınız... Üzr istəyirəm...Çoxları sizə başqa gözlə baxa bilər... Bağışlayın... Amma, inanın ki, mən bu niyyətdən çox-çox uzağam... Bilirəm, cəmiyyət özü sizi buna məcbur edib... Cəmiyyətin özü pozulub... Əvvəlcə biz cəmiyyəti müalicə etməliyik... Axı, siz hər şeydən əvvəl ana olmalısınız... İnsanlıq sizin döşünüzdən süd əmib... Siz doğru olaraq bizi, bizim yaşadığımız cəmiyyəti ittiham edirsiniz...Xahiş edirəm, bağışlayın... Siz qayıdın öz əzəli saflığınıza, öz bakirəliyinizə... Siz bu peşənin daşını atın...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    171
    Üzr istəyirəm... O zaman mən də özümü xoşbəxt hesab edərəm...
    QADIN (təəccüblə):- Sən xoşbəxt hiss edərsən özünü?.. Sən niyə?.. Bəyəm sən qadınsan?..
    KİŞİ:- Yox... Sadəcə olaraq mən hər hansı bir qadını düz yola qaytardığım üçün rahat olaram... Bundan məmnunluq duyaram. Hər bir qadının xoşbəxtliyi, elə hər bir kişinin, lap elə cəmiyyətin, xalqın, insanlığın xoşbəxtliyi deməkdir...Yalvarıram sizə, atın bu yolun daşını...
    QADIN (ona yaxınlaşır):- Bəs mən hansı yolu seçməliyəm?..
    KİŞİ:- Xoşbəxtlik yolunu... Təmizlik yolunu...
    QADIN:- Elə bir yol varmı?.. Axı, sən özün deyirsən ki, bütün cəmiyyət pozulub...
    KİŞİ:- Mənə elə gəlir ki, biz qayıda bilərik o yola... Əgər qayıtmasaq... onda hamımızı fəlakət gözləyir. Biz hamımız bir gəminin sərnişinləriyik. Çuma gələndə, vəba yayılanda, epidemiya qasırğası qopanda bəla gəmidəki sərnişinlərin heç birindən yan keçə bilməz. Biz hamımız o fırtınanın qurbanı ola bilərik, hamımız! Başa düşdünüz?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    172
    QADIN:- Sən dəlixanalıqsan,vallah!..
    KİŞİ:- Ola bilər... Üzr istəyirəm... Mənim bir sualımada cavab verin; dolanışığınız, yəni qazancınız necədir?
    QADIN (diqqətlə onu süzür):- Sən məni dolayırsan? (Sumkasından pulu çıxarıb Kişinin üstünə atır). Rədd ol get burdan!..
    (Kişi Qadının üzünə baxır. Kövrəlir. Hönkürüb, dizi üstə yerə çökür).
    KİŞİ:- Bağışlayın...Xahiş edirəm... Mən bəlkə də çox kobud sual verdim...Mən qətiyyən sizi təhqir etmək niyyətində deyiləm. İnanın mənə...
    QADIN:- Rədd ol, dedim... Götür verdiyin o pulu da... Məni axmaq yerinə qoyduğun yetər!... Çox görmüşəm sənin kimilərini! Mənə moizə deməyinə, ağıl verməyinə bax bunun... (Kişini yamsılayır). “At bu yolun daşını”. “Düz yola qayıt”... Mən düz yoldayam. Qoy sənin kimiləri düz lola qayıtsın!... Əxlaqsızlar!... Siz özünüzsüz əxlaqsız. Siz...
    KİŞİ:- Düz deyirsiniz. Qadınını yaşada bilməyən cəmiyyətin özü ölümə məhkumdur... Əxlaqsızdır bu cür cəmiyyət... Ən böyük günahkar bizik. O cümlədən mən
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    173
    özüm... Biz hamımız... Bağışlayın, uzr istəyirəm...
    (Kişi çıxır. Musiqi. Qadın Kişinin yaddan çıxarıb evə qoyduğu qəzetləri ötəri nəzərdən keçirir. Başlıqları ucadan oxuyur.
    QADIN (oz-ozünə):- Nə qəribə adamdır?..Bəlkə də gicdir? Dünyanın bütün axmaqları həmişə axtarıb məni tapır...(Oxuyur).”Qız özünü eyvandan atdı”, “Ər arvadını boğub öldürdü”, ”Tufan gözlənilir”... (Öz-özünə). Cəhənnəmə ki! (Oxuyur). “Ulduz falı”. (Öz-özüə). Hə, mənimki əqrəb bürcüdür. Görüm nə yazıp (Oxuyur): “Azacıq fəallıq göstərsəniz pul qazana bilərsiniz. Qonşularla ehtiyyatlı davranın. Axşam gəzintiyə çıxın. Gərginlik tələb edən işlərdən qaçın, əsəblərinizi qoruyun”. (Öz-özünə). Vəssalam. (Bayaq Oğlanın və Kişinin ona verdiyi pulu bir də sayır). Deyəsən, düz yazıblar. Pul məsələsini deyirəm... Qalır qonşularla ehtiyatlı davranış. Mənim qonşularla nə işim?.. Hərə öz başının hayındadır. (Qapı döyülür. Qadın qapıya yaxınlaşır). Hə, deyəsən, qonşudur...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    174
    Qonşularla ehtiyatlı davranmalıyam. Gəlirəm, gəlirəm!..
    Qadın qapını açır. Qonşu Qadın daxil olur.
    QONŞU QADIN:- Salam, qonşu!
    QADIN:- Salam... Hə, keç içəri... Xoş gəlibsən. Çoxdandır ki, görünmürsən.
    QONŞU QADIN:- Eh, heç evdən çıxıram ki? Özümün özümdən zəhləm gedir. Ta bezmişəm yaşamaqdan... Belə də gün-güzəran olar? ..
    QADIN:- Nədən narazısan, qonşu?..
    QONŞU QADIN:- Elə hər şeydən, hamıdan. Allahdan, bəndədən... Qohumdan, qonşudan... Oğuldan, qızdan...
    QADIN:- Hım-m-m... Sən hansı bürcdənsən, qonşu?..
    QONŞU QADIN:- Nə bürc, hansı bürc?.. Başa düşmürəm, nə deyirsən?..
    QADIN (qəzeti götürür):- Bürc də... Ulduz falına baxmaq istəyirəm...
    QONŞU QADIN (gülür):- Eh, sən də... Yəni elə şeylərə inanırsan?..
    QADIN:- İnanıram... Sən öz bürcünü de... Görüm nə yazılıb?.. Yazıya pozu yoxdur, qonşu...
    QONŞU QADIN:- Xərçəng bürcündənəm...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    175
    QADIN:- Xərcəng... Hə, gör nə deyir? (Oxuyur): “Sevgi üçün ən əlverişli gündür. Dostlardan səxavətinizi əsirgəməyin. Televizora baxmayın... Küsdüyünüz adamla barışmağa çalışın”. (Pauza). Hə, bax belə...
    QONŞU QADIN (gülür):- Hamısı yalandır. Bəyəm mənim sevən vaxftımdır? Oğlum, qızım böyüyüb ailə sahibi olub, amma neyləyim, heç biri üzümə baxmır. Buna əslində heç imkanları da çatmır... Dostum-filanım da ki, yoxdur. Televizorum xarab olub, işləmir. Küsü saxladığım adamsa yoxdur... İnanma belə şeylərə, əzizim...
    QADIN:- Yox, mənim bürcüm haqda yazılanlar çox vaxt düz çıxır. Mən ulduzlara inanıram... Öz ulduzlarıma...
    QONŞU QADIN:- Təki elə olsun... Bilirsən nə üçün gəlmişəm sənin yanına?..
    QADIN:- Deyərsən-bilərəm...
    QONŞU QADIN:- Əvvəla, bir az borc ver mənə...
    QADIN (qəzetə baxır):- Aha... Burada mənə xəbərdarlıq edirlər ki, qonşularla ehtiyatlı davranım... Hə, sonra...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    176
    QONŞU QADIN:- Sonra da ki... Bizim binaya təzə adamlar gəlib... O tərəfdəki qonşu öz mənzilini satıb. Aptek müdiri...
    QADIN:- Hə?.. Onun neçə otağı vardı?..
    QONŞU QADIN:- Dörd... Bundan başqa, üç otaq mədədir, iki də səndə... Hamısı bir yerdə eləyir doqquz otaq...
    QADIN:- Bizim onlara nə dəxlimiz?
    QONŞU QADIN:- Təzə qonşular bütün həyəti almaq istəyirlər... Deyəsən, imkanlı adamlardır. Aptek müdirinə deyiblər ki, soruş, maraqlan, satmaq istəsələr bu mənzillərin hamısını ala bilərlər... Yaxşı da pul təklif edirlər.
    QADIN:- Bu məsələyə sonra baxarıq. Kimdir, nəçidir, bu təzə qonşu?..
    QONŞU QADIN:- Nəsə imkanlı, vəzifəli adamdır. Bir-iki dəfə ötəri görmüşəm... Hə, qonşu, borc məsələsi... İmkanın varsa...
    QADIN:- Özün gördün ki, mənim bürcüm haqda nə yazılıb?.. Orada borc barədə bir şey deyilmir. Ona görə də borc verə bilmərəm... Amma qonşularla ehtiyatlı olmaq məsləhət bilinir. Bu, bəlkə yeni qonşulara aiddir? Nə bilim? .. Mən sənə borc vermirəm. Amma əliboş da qaytara bilmərəm... (Əlini
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    177
    çantasına atıb pul çıxarır). Al, götür bunu. Elə-belə verirəm... Bilirəm ki, sən borc almağı xoşlamırsan...
    QONŞU QADIN:- Yox... amma mən indi borc istəyirəm...
    QADIN:- Dedim ki, borc vermirəm. Götür xərclə. Halal xoşun olsun...
    QONŞU QADIN:- Bu, olmadı ki ...
    QADIN:- Götür, götür... Mən bu gün qonşulara hörmətlə, daha doğrusu, ehtiyatla yanaşmalıyam. Burada belə yazılıb... Qəzetdə...
    Qonşu Qadın tərəddüdlə pulu götürür.
    QONŞU QADIN:- Allah sənin ömrünü uzun, gününü ağ eləsin... Çörək pulum qurtarmışdı. Özün bilirsən ki, heç yerdən gəlirim yoxdur. Pensiya pulu heç bir həftəyə də çatmır. Bilmirəm hara baxırlar?
    QADIN:- Kim? Uşaqlar?..
    QONŞU QADIN:- Uşaqlar bir şey qazanırlar ki, mənə də əl tutsunlar? Onlara imkan verirlər ki... Mən yuxarıdakıları deyirəm...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    178
    QADIN:- Yuxarıdakıları? Eh... Məni siyasətə qatma. Mən indi öz peşəmi təkmilləşdirməklə məşğulam...
    QONŞU QADIN (gülür):- Nəyi? Peşəni? (Yenə gülür). Təzə peşə seçmisən? Nədir elə o peşə?..
    QADIN (ciddi tərzdə):- Niyə gülürsən? Elə bilirsən asandır bu sahədə işləmək? İndi elə bil rəqabət var ki, gəl görəsən! Qıraqdan baxana döyüş asan gəlir...
    QONŞU QADIN:- Bəyəm sən də döyüşürsən?..
    QADIN:- Bəs necə bilirsən? Mən hər gün döyüşürəm... Pul qazanmaq elə də asan iş deyil, əziz qonşum. Bu, əsl müharibədir. Bəs gör mənim qazandığım pullar hara gedir?.. Saunaya, masaja, manikürə, pedikürə, porikmaxerə... Hələ polisi, prokuroru, həkimi, vəkili, nə bilim ta kimi, kimi demirəm... Özün bilirsən ki, uşaqlar mənim yaralı yerimdir... Ona görə də imkan olanda yetim uşaqlara da əl tuturam. Sən özünə götürmə, qonşu... Adamlar yaman acgöz olub. Çox pis zamanadır... Hamı pul tələb edir, pul... Eh, qonşu... Elə bilirsən xalqa xidmət etmək asan məsələdir?
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    179
    QONŞU QADIN:- Nə bilim, vallah? Allah zəmanənin üzünü qara eləsin. Vaxtilə gül kimi uşaq idin. Tər-təmiz, ailən-filan...
    QADIN:- İndi nə olub mənə? Yenə tər-təmizəm. Mənim üzüm xalqımın yanında həmişə ağdır. Pulu öz halal əməyimlə, öz alın tərimlə qazaıram. Bəziləri kimi ev yıxmıram, rüşvət almıram, adam satmıram...
    QONŞU QADIN:- Özün bilirsən ki, elə mən də ömrüm boyu xalqa xidmət etmişəm... Amma qazandığım nə olub?..
    QADIN:- Niyə ki?.. Sənin günün vaxtilə çox gözəl keçib. Cavanlığını yaxşı xatırlayıram. Həmişə adlı-sanlı adamalrın əhatəsində idin. Qucağında da iri gül buketləri, çiçək dəstələri. Televizordan düşmürdün...
    QONŞU QADIN:- Qazancım elə o güllər olub. Özğə heç nə... (Pauza). Düzdür, dərdimdən ölən kişilər də az olmayıb.
    QADIN:- Ta başqa nə istəyirsən? Rəqs edə-edə dünyanı gəzib dolaşmısan. Həmişə ballarda, ziyafətlərdə, qonaqlıqlarda, böyüklərin məclisində olmusan. Allaha şükür, yenə qıvraqsan, yaxşısan...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    180
    QONŞU QADIN (qəddini düzəldir, qürurla):- O günləri köhə taışlarımdan biri rast gəlmişdi...
    QADIN:- Kişi tanışın?
    QONŞU QADIN:- Hə, əlbəttə... Eh, sən də... Mənim üçün indi kişi ilə qadının nə fərqi? Hə, onu deyirəm, axı... Qayıdasan ki, bəs sən qətiyyən dəyişməmisən, elə əzəlki kimisən...
    QADIN:- Tanışın deyirdi bunu?..
    QONŞU QADIN:- Hə də... Guya yenə gözələm, qədd-qamətliyəm, füsünkaram. Nə bilim nəyəm... nəyəm... Guya...
    QADIN:- Düz deyir də!.. O vaxt, uşaqlıqda, mən də sənin kimi rəqqasə olmaq istəyirdim... Amma alınmadı... Daha doğrusu, evdən qoymadılar... Heç olmasa gəzib-dolaşardım bu dünyanı.
    QONŞU QADIN:- Düz deyirsən, çox yerləri gəzmişəm... Mən öz sənətimin vurğunu, lap elə qulu olmuşam... Mən yenə də hər gecə yuxuda böyük-böyük salonlarda rəqs edirəm...
    QADIN:- Yuxuda niyə? Arabir pəncərədən görürəm: kefin yuxarı olanda eyvanda da rəqs edirsən, süzürsən... Sənə baxanda ürəyim açılır, özüm də qol götürüb oynamaq
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    181
    istəyirəm. (Diqqətlə onu süzür). Həvəsin varsa bir musiqi nömrəsi sifarişi verə bilərəm...
    QONŞU QADIN:- Sən nə danışırsan?.. Yəni elə yüngül hesab edirsən məni?.. İndi mənim yadıma rəqs düşür bəyəm? Elə bil boğuluram, havam çatmır... Bir tikə çörəyə möhtac qalmışam... (Əlindəki pula baxır).
    QADIN:- Rəqs olanda –çörək də olar...
    Qadın pəncərəyə yaxınlaşıb küçədə patefon oxudan Oğlana əli ilə nəsə işarə edir... Oğlan klassik rəqslərdən birini oxudur. Bayqdan əlindəki pulu saymaqla məşğul olan Qonşu Qadın başını qaldırıb Qadına baxır, səslənən musiqiyə diqqət kəsilir, musiqinin ahənginə qulaq asa-asa çiyinlərini oynadır, ləngərlənir.
    QONŞU QADIN:- Klassik valsdır... Vaxtilə çox sevirdim bu havanı. Hərdən rəhmətlik ərim bikef olanda patefonu qurub deyərdi ki, gözəl, gəl məni çıxart bu zülmətdən. Mən onun məcazını bilirdim. Qollarımı qaldırıb ortaya düşəndə elə bil ki, rəhmətliyin üzünə nur çilənərdi...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    182
    QADIN:- Gəlsənə, indi də məni çəkib çıxarasan bu zülmətdən?.. Hə, nə olar, qonşu?..
    QONŞU QADIN:- Ta o vaxtlarım deyil, mənim əzizim... Qocalmışam, yaşlaşmışam...
    QADIN (ərklə qaş-qabağını tökür):- Hə, nolar? İstəmirsən, oynama... Məcbur etmək olmaz ki?..
    QONŞU QADIN (Qadına yaxınlaşır):- Yaxşı, yaxşı, sən Allah... Deyəsən, incidin?.. Ta neyləyim? Ürəyini qıra bilmərəm ki...
    Qonşu Qadın valsın ritminə uyğun rəqs edir. Bir azdan Qadın da ona qoşulur. Onlar qucaqlaşıb rəqs edirlər. Qapı səssiz açılır. Kandarda Polis görünür. O, təəccüblə rəqs edən qadınlara baxır. Az sonra Polis də həmin havaya uyğun tərzdə oynamağa başlayır. Qadın və Qonşu Qadın Polisi görüb dayanırlar. Polis öz işindədir-ortaya düşüb süzür. Musiqi kəsilir. Polis qadınlara yaxınlaşır.
    POLİS- Hə, necədir?
    QADIN:- Nə necədir?
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    183
    POLİS:- Mənim rəqsim... Rəqqas ola bilərəm?..
    QADIN:- Elə əsl rəqqas sənsən...
    QONŞU QADIN (qapıya yaxınlaşır):- Di sağ olun, mən getdim. (Qadına). Ömrün uzun olsun, qonşu... Yaman yerdə əl tutdun mənə...
    QADIN:- Otur, əyləş... Haraya tələsirsən belə?..
    QONŞU QADIN:- Dükan-bazara baş çəkim... Aptekə də dəyməliyəm: bir-iki dərman lazımdır.
    POLİS (Qonşu Qadına):- Maşallah, göyərçin kimi süzürsən, iynə-dərman nəyinə lazımdır sənin?.. Hələ canın suludur...
    QADIN (Polisə):- Sən nə həyasız adamsan?.. Kim dəvət edib səni bura?..
    QONŞU QADIN:- Sağ olun, mən getdim...
    (Qonşu Qadın çıxır. Qadın Polisin qənşərində dayanır).
    QADIN:- De görüm, nə gəzirsən mənim evimdə?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    184
    POLİS (duruxur):- Elə bilirsən, sənin kim olduğunu mən bilmirəm?.. Axmaq yerinə qoyursan məni?..
    QADIN:- Axmağı axmaq yerinə qoymağın bir mənası var ki?..
    POLİS:- Bura bax, mən sənin yanına xeyirli, sərfəli bir təklifə gəlmişəm...
    QADIN:- Mən heç kəsin heç bir təklifini qəbul etmirəm. Mən özüm başqalarına təkliflər verirəm. Bildin?!.
    POLİS:- Bura bax, gəl sivil qaydada söhbət edək, arqumentsiz danışmayaq.
    QADIN:- Buyur, eşidirəm...
    POLİS:- Sənin mənzilinə müştəri tapmışam. İmkanlı, sivil yoldaşdır...
    QADIN:- Sən kimsən ki, mənim mənzilimə müştəri axtarıb tapırsan?
    POLİS:- Bir dəqiqə! Məsələ bundan ibarətdir ki, mənim rəisim sizin qonşu mənzili alıb.
    QADIN:- Mənə nə?
    POLİS:- Mənə tapşırıq verilib ki, görüm bu həyətdə yeni mənzil satan varmı? Mən bunu dəqiqləşdirməliyəm. Məsələ sivil qaydada həll olunmalıdır.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    185
    QADIN:- Mənim belə bir niyyətim yoxdur. Sənə isə tövsiyyəm budur: get öz işinlə məşğul ol, özü də sivil qaydada...
    POLİS:- Xanım, gəl arqumentli danışaq. Sənin iki otaqlı mənzilin var, eləmi? Şəhərin istənilən yerində üç otaqlı mənzillə təchiz olunursan. Necədir? Məncə əla təklifdir... Başqa variant da var.
    QADIN:- Sən get öz problemlərinin həlli ilə məşğul ol... Görürsənmi, evin içində səs-küydən dayanmaq olmur... Bütün küçəni bazara döndəriblər: alan kim, satan kim... Bir yandan da sənin haray-həşirin... Fitin də ki, həmişə dodağının arasında... Sən get asayişi qoru, sakitliyi bərpa et, sivil qaydada...
    POLİS:- Nolar, nolar... Məndən təklif irəli sürməkdir...
    QADIN:- Şəxsi işimə kiminsə qarışmasına icazə vermirəm. Nəyi alıb-satmağı mən özüm bilirəm...
    POLİS:- Olsun, olsun... Nə deyirəm ki? Madam ki, şəxsi məsələyə kiminsə qarışmasını istəmirsən, onda keçək ictimai məsələlərin həllinə... Sivil qaydada, arqumentli...
    QADIN:- O, nə məsələdir elə?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    186
    POLİS:- İctimai məsələ?.. Yəni təkcə sənə yox, həm də mənə aid olan məsələni nəzərdə tuturam... Anladın?
    QADIN:- Həmin məsələni ictimaiyyət özü həll edir. Sən kimsən, axı?..
    POLİS:- Mən bu xalqın bir sıra nəfəriyəm... (Əlini bayıra sarı uzadır). İndi bu ərazi, bu ərazidəkilərin hamısı mənə tabedir. Elə sən də...
    QADIN:- Hətta, qonşu mənzili alan rəisin də?..
    POLİS:- Rəis?.. Yox! Bəli! Yox!.. Xahiş edirəm, dolaşıq suallar vermə. Gəl arqumentli danışaq... (Qadına yaxınlaşır). Məsələni sivil qaydada həll edək. İctimai qaydada...
    QADIN (geri çəkilir):- Rədd ol!.. Əliuzunluq eləmə!.. Səninçün pis olar ha!..
    POLİS:- Mən uşaq-zadam səninçün? Bəyəm bilmirəm sən burada nə işlə məşğul olursan?.. Mən olmasam kim qoruyar sənin ictimai təhlükəsizliyini?.. Sən niyə razı olmursan ki, mən məsələni sivil qaydada yoluna qoyum...
    QADIN (qışqırır):- Çəkil dedim sənə! Qammaz!
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    187
    Musiqi. Polis Qadına yaxınlaşır, onu qamarlayır. Qadın müqavimət göstərir və qəfildən əlini atıb Polisin belindəki tapançanı qoburdan çıxarır. Qadın onun əlindən xilas olub geri çəkilir. Polis Qadının əlindəki tapançanı görüb əlini qobura atır. Qoburun boş olduğunu görüb sarsılır; əsir düşmüş adamlar kimi əllərini yuxarı qaldırır, geri-geri addımlayır. Qadın tapançanın lüləsini ona sarı tuşlayır. Polis dizi üstə yerə çökür, iməkləyir. Qadın tətiyi çəkir. Otağa tüstü, duman çökür. Polis yerə yıxılır. Qadın heyrətə gəlir, qorxur... Silahı yerə atıb Polisə yaxınlaşır. Qapı açılır. Qonşu Kişi daxil olur. Təəccüblə Qadını və Polisi süzür.
    QONŞU KİŞİ (Qadına):- Salam... (Yerə yıxılmış Polisə işarə ilə). Bəs buna nə olub belə?.. Yaralanıb? O, nə axtarır burda?..
    POLİS (cəld ayağa durub farağat qaydası alaraq əlini gicgahına aparır):- Eşidirəm, cənab rəis!..
    QADIN:- Ay aman, bu ki, sağ imiş!..
    QONŞU KİŞİ (Polisə):- Rədd ol buradan...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    188
    Polis tapançanı götürüb təzim edərək cəld otaqdan çıxır. Qonşu Kişi ilə Qadın diqqətlə bir-birini süzürlər.
    QADIN:- Yeni qonşu sənsən?..
    QONŞU KİŞİ:- Hə... Deyəsən tanış çıxdıq...
    QADIN:- Deyəsən... Xeyli dəyişmisən...
    QONŞU KİŞİ:- Sən elə həmişəki kimisən... Çoxdan burada yaşayırsan?..
    QADIN:- Çoxdan... Lap çoxdan...
    QONŞU KİŞİ:- Heç gözləmirdim bu görüşü... Düz deyiblər ki, dünya çox balacadır... Gör bir neçə illər keçib?..
    QADIN:- Nədir, yoxsa peşiman olmusan?
    QONŞU KİŞİ:- Yox... Nə bilim?... Həyatdır... Heç kəsin taleyi təkcə özündən asılı olmur... Dünya bizi öz çaldığı havaya da oynadır... Biz hamımız gözübağlı bir köləyik, bir quluq bu dünyada.
    QADIN:- Hər kəs özü özünün qulu olmalıdır... Bəlkə səhv edirəm?..
    Musiq.)
    PƏRDƏ
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    189
    II HİSSƏ
    Qadının mənzili. Daha doqrusu, mənzilin otaqlarından biri. İndi burada bir səliqə-səhman hiss olunur. Pəncərə küçəyə açılır: arabir küçədə-səkidə stolun üstünə qoyulmuş köhnə patefonda musiqi çalınır.
    Qadın Qonşu Qadınla söhbətləşir.
    QADIN:- Sənin sözündən belə çıxır ki, mən öz halal evimi dəyər-dəyməzinə satıb getməliyəm. Elə şey yoxdur... Mən buradan heç yerə gedən deyiləm...
    QONŞU QADIN:- Özün bilən məsləhətdir... Doğrusu, indi mənə pul hava-su kimi lazımdır. Yaşımın bu vaxtında küçələrə düşüb dilənəsi deyiləm ki... Evi dəyər-dəyməzinə satıb köçəcəyəm uşaqların evinə...
    QADIN:- Hansı uşaqların?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    190
    QONŞU QADIN:- Necə yəni hansı uşaqların?.. Öz uşaqlarımın-oğlumun, qızımın...
    QADIN:- Eh, sən də... Mənə tanıdırsan öz uşaqlarını?... Onlar anaya baxandırlar bəyəm?.. Gəlinin, kürəkənin neçə dəfə söyüb qovdu səni öz evlərindən?..
    QONŞU QADIN:- Mən günahı özümdə görürəm, onlarda yox...
    QADIN:- Yaxşı ki, öz təqsirini boynuna alırsan... Bəs mən?.. Mən də günahkaram?..
    QONŞU QADIN:- Günahsız adam olmur, qonşu... Sən hələ cavansan... Düz yola qayıda bilərsən...
    QADIN:- Düz yola?.. Bəyəm mən əyri yoldayam?..
    QONŞU QADIN:- Yox ey... Dediyim odur ki, sən ərə gedə, övlad böyüdə, ailə başçısı ola bilərsən...
    QADIN (diqqətlə onu süzür):- Mən halal zəhmətlə yaşaya bilərəm, hə?..
    QONŞU QADIN:- Elədir... Elə mən də bunu deyirəm...
    QADIN:- Sən təsadüfən bir yazıçı ilə sözləşməmisən ki?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    191
    QONŞU QADIN (təəccüblə):- Nə yazıçı?.. Sən nə danışırsan?..
    QADIN:- Heç... o günləri bir yazıçı ilə tanış olmuşam. O da sənin kimi danışırdı...
    QONŞU QADIN:- Mən öz ürəyimdən keçəni deyirəm... Tutuquşu deyiləm ki, başqalarının dediyini təkrar edəm...
    QADIN:- Elə isə sən niyə məni qınayırsan? Niyə demirsən ki, bizim bütün bəlalarımızın baiskarı cəmiyyətdir?.. Niyə demirsən ki, biz əvvəlcə cəmiyyəti müalicə etməliyik?.. Bu zəmanənin üzü qara olsun...
    QONŞU QADIN:- Mənim cəmiyyətlə nə işim, qonşu?
    QADIN:- Çünki qadını yaşada bilməyən cəmiyyətin özü ölümə məhkum olmalıdır. Əxlaqsızdır bu cəmiyyət... Biz hamımız tufana, qasırğaya düşmüş bir gəminin sakinləriyik... Başa düşürsən?..
    QONŞU QADIN:- Başa üdşməyinə düşürəm... Amma nə olsun ki? Hərə öz dərdinə çarə qılmalıdır... Görürsən təzə qonşuları?.. Deyirlər şəhərin üç-dörd yerində mənzilləri var. İndi də bu həyətdəki evlərin hamısını almaq istəyirlər...
    QADIN:- Kim deyir bunu?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    192
    QONŞU QADIN:- Polis deyir... Odu ey, küçədə səhərdən-axşamacan bar-bar bağırıb fit çalan o yekəqarını deyirəm... Deyəsən, təzəlikcə gəlib bu məhəlləyə... Təzə qonşumuz onun rəisidir. O günləri arvadı ilə də tanış oldum...
    QADIN:- Kimin arvadı ilə? Polisin?..
    QONŞU QADIN:- Yox, rəisin- təzə qonşunun arvadını deyirəm... Bir iddialı, yekəxana qadındır ki, gəl görəsən...
    QADIN:- Haradan bilirsən?
    QONŞU QADIN:- Elə təhər-töhüründən, rəftarından, danışığından, duruşundan...
    QADIN:- Paho! Sən lap adam sərrafısan ki?..
    QONŞU QADIN:- Bəs nə bilmişdin? Mən az qala bütün dünyanı gəzib-dolaşmışam. Gör kimlərlə oturub-durmuşam... Belələrini mən yüz kilometrlikdən tanıyıram...
    QADIN (gülür):- Sənə belə nə olub ey?.. Yaman kinli, hikkəli danışırsan təzə qonşumuz barədə...
    QONŞU QADIN:- Dünən kəsib qarşımı deyir ki, xala, bu həyətdəki evlərin hamısını alacağıq...
    QADIN:- Sənə xala deyir?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    193
    QONŞU QADIN:- Hə də... Bəs kimə deyir?.. Bəyəm mən elə qocalmışam?..
    QADIN:- Yəqin tərbiyəsiz qadındır. Əxlaqsız...
    QONŞU QADIN:- Elə baxan kimi görürsən ki, gördüksüzün biridir... Deyir, həyətin ortasıda elə hovuz tikdirəcəyəm, çardaqda belə sauna düzəltdirəcəyəm... Ürəyimdə deyirəm ki, ay yekəxana qadın, bütün bunları kimin üçün edirsən?.. Vur-tut bir övladları var... Üç-dörd yerdə də evləri... Gözləri doymur ki, doymur...
    QADIN:-Yəqin o da elə xəstədir...
    QONŞU QADIN:- Ta demə... Nə isə, mən qərara almışam ki, evi satıb gedəm. Sənə də məsləhət görürəm...
    QADIN:- Mən heç yerə köçən deyiləm... Kimdən əskiyəm ki?.. O yekəxana qadından?..
    QONŞU QADIN:- Yox, əşi... O, sənin heç bir kəsinti dırnağına da dəyməz. Allah vurmuşdu onu...
    Qapı döyülür. Qadın qapıya yaxınlaşır. Kişi görünür. Onun əlində qəzet va).
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    194
    QADIN:- Gəlin, gəlin, buyurun, keçin içəri...
    KİŞİ:- Salam... Olar?..
    QADIN:- Olar... Keçin əyləşin...
    QONŞU QADIN:- Hə, qonşu, mən gedim, işim var...
    QADIN:- Özün bilən məsləhətdi...
    KİŞİ:- Xahiş edirəm, narahat olmayın... Bilsəm mane oluram, gəlməzdim...
    QADIN (Qonşu Qadına):- Bayaq sənə dediyim yazıçı budur... Mənim barəmdə kitab yazmaq istəyir...
    QONŞU QADIN:- Kitab?.. Sənin nəyin barəndə?..
    QADIN:- Mənim ictimai-siyasi fəaliyyətimlə əlaqədar... Olmaz bəyəm? (Kişiyə). Hə, bu gözəl xanım da mənim qonşumdu... Həm də rəfiqəyik... Keçmiş rəqqasədir. Bir qədd-qamətinə bax onun: ceyran duruşlu, ahu baxışlı... Aya deyir sən çıxma mən çıxım, günə deyir sən baxma, vaxtım olanda mən baxacam sənə... Bəlkə bir kitab da bundan yazasan?.. Mümkündürmü?..
    KİŞİ:- Əlbəttə, mümkündür... Mən bu gözəl xanımı çoxdan, lap çoxdan tanıyıram. O, öz rəqsləri ilə neçə-eçə ölkələri, neçə-neçə ürəkləri fəth edib...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    195
    QADIN:- A-a-a... Deyəsən, vurulmusan mənim qonşuma...
    KİŞİ:- Mən onun rəqslərinin vurğunu olmuşam... (Qonşu Qadına). Yenə əzəlki kimi gözəlsiniz...
    QONŞU QADIN:- Eh, rəhmətliyin nəvəsi... Bəxtəvərlikdən danışırsınız... Ta mənim hay-hayım gedib, vay-vayım qalıb. Ələyim ələnib, xəlbirim göydə fır-fır fırlanır... Yaxşı, mən getdim...
    QADIN:- Özün bilən məsləhətdi... Bizim yazımız o gündən yarımçıq qalıb. Kitabı tez yazmaq lazımdır. (Kişiyə). Yəqin oxucular səni tələsdirir, hə?..
    KİŞİ:- Yox... Hə... Üzr istəyirəm... (Qonşu Qadına). Xahiş edirəm, əyləşin. Sizinlə söhbət etmək, sizə qulaq asmaq mənə olduqca xoşdur... Siz canlı tarixsiniz... Ensiklopediyasınız...
    QADIN (gülür):- Paho! Paho!.. (Kişiyə). Deyəsən, həqiqətən aşiq olmusan mənim rəqqasə qonşuma...
    QONŞU QADIN:- Yaxşı, yaxşı, siz Allah... Biabır eləməyin məni... Mən getdim... İşim var...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    196
    QADIN:- Bax də... Boş olanda baş çəkərsən mənə...
    QONŞU QADIN:- Oldu... Sağ olun...
    Qonşu Qadın çıxır.
    QADIN (Qonşu Qadının arxasınca):- Maşallah, tovuz quşu kimi süzürsən... (Kişiyə). Hə, eşidirəm... Kitabın nə yerdədir?..
    KİŞİ:- Nə kitab?..
    QADIN:- Bəs məndən kitab yazmırsan?
    KİŞİ:- Yox... Məsələ kitabda deyil ki...
    QADIN:- Bəs məsələ nədədir?.. Kitab yazmırsan, ayrıbir istəyin də yoxdur...
    KİŞİ:- Bilirsizmi, mən buraya başqa məqsədlə gəlmişəm.
    QADIN:- O nə məqsəddir elə?..
    KİŞİ:- Üzr istəyirəm... Bağışlayın... Mən sizi işə düzəltmək istəyirəm...
    QADIN (gülür):- Sən işəüdzəltmə bürosu-zadsan?.. Bir də ki, sən haradan bilirsən ki, mən işləmirəm?..
    KİŞİ:- İşləyirsiniz?.. Harada?.. Axı məncə işləmirsiniz...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    197
    QADIN:- Bunun sənə nə dəxli?.. Lap elə burada, öz mənzilimdə işləyirəm... Yoxsa sən də məndən haqq almaq istəyirsən?..
    KİŞİ:- Nə haqq?.. Bağışlayın... Qadınlarımızın taleyi bir vətəndaş kimi, bir yazıçı kimi məni narahat edir...
    QADIN:- Bu barədə ötən dəfə danışdın... De görüm, indi nəyə gəlmisən bura?.. Nəsə səndən ağlım bir şey kəsmir...
    KİŞİ:- Mən gəlişimin məqsədini dedim... Üzr istəyirəm... Mən qadınlarımızın hamısını xoşbəxt görmək istəyirəm... Bəlkə də mənim dediklərim kiminsə gülüşünə, istehzasına səbəb ola bilər... Amma nahaq yerə... Bəli, əslində siz düz deyirsiniz. Mən qadınlar haqqında kitab yazıram. Kiminsə ehtirasının qurbanına çevrilən, təhqir və təhdidlərə məruz qalan, əzilən, döyülən, söyülən qadınlarımızın, ana və bacılarımızın, gəlin və qızlarımızın taleyi, həyatı o kitabın əsasını təşkil edəcək. Mən o kitabın böyük bir fəslini cəmiyyətin ikinci növə çevirdiyi adamlara- namusunu, bədənini satmaqla yaşayan qadınlara həsr etmək niyyətindəyəm. Mən diqqəti bu böyük faciəyə cəlb etmək, çıxış
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    198
    yolu aramaq arzusundayam... Bağışlayın... Üzr istəyirəm...
    QADIN:- Elə bunları deməyə gəlmisən?.. Pulun var?..
    KİŞİ:- Bağışlayın... Məsələ pulda deyil...
    QADIN:- “Məsələ bunda deyil”, “məsələ onda deyil”... Bəs nədədir məsələ?.. Sən məni nə hesab edirsən?.. Əxlaqsız?.. Fahişə? Pozğun? Küçə qadını? Hə?.. (Qışqırır). Rədd ol buradan!..
    KİŞİ:- Bağışlayın...
    QADIN:- Mənim necə yaşamağımın sənə nə dəxli var?.. Sən kimsən? Nə işlə məşğul olmağı, necə yaşamağı mən özüm bilərəm. Belə bilmək istəsən, bu dünyadan, bu dünyadakı kişilərdən mən də bu cür intiqam alıram. Bildin?.. Mən halal əməklə pul qazanıram... Lap yeri gələndə pul da xərcləyirəm sənin kimilərinə!.. Yetim-yesirə, əlsiz-ayaqsıza əl tuturam... Mən özüm bilərəm necə yaşamağın qaydasını... Tüpürüm belə əxlaqsız cəmiyyətə! Elə sənə də!.. (Qışqırır). Rədd ol! Rədd ol! Əxlaqsız!.. Tərbiyəsiz!..
    KİŞİ:- Bağışlayın... Üzr istəyirəm...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    199
    Kişi döyükə-döyükə qapıdan çıxır. Bayırda Oğlan patefon oxudur. Qadın pəncərədən Oğlana əl edir: yəni necəsən, işlərin necədir?.. Oğlan Qadının yanından çıxan Kişini tərs-tərs süzür. Qadın Oğlana baxıb gülümsəyir. Musiqi davam edir. Az sonra Qonşu Kişi gəlir. Qadın onu soyuq nəzərlərlə süzür. Qonşu Kişi Qadına yaxınlaşır.
    QONŞU KİŞİ:- Doğrudan da dünya çox balacadır...
    QADIN:- Yəqin heç vaxt ağlına gəlməzdi ki, günlərin bir günü mənimlə qonşu olacaqsan, elə deyilmi?..
    QONŞU KİŞİ:- Desəm ki, səni bir yolluq unutmuşdum, bu, yalan olar...
    QADIN:- Qorxmursan ki, birdən arvadın sənin qonşu mənzilə getməyini görər, eşidər, dava-dalaş salar?..
    QONŞU KİŞİ:- Arvad, indi uşağı yatızdırır... Bir də ki, mən özüm demişdim ki, qonşularla görüşüb tanış olacağam...
    QADIN:- Daha doğrusu, görüşüb mənzillərini almaq istədiyini bildirəcəksən...
    QONŞU KİŞİ:- Bəli, elədir, planda həmin məsələ də var...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    200
    QADIN:- Amma mənim planımda ev satmaq məsələsi yoxdur... Mən bu evdə, həyətdə çoxdan yaşayıram, heç yerə də getmək fikrində deyiləm...
    QONŞU KİŞİ:- Olsun... Sən elə o vaxtlar da bu mənzildə yaşayırdın?..
    QADIN:- Bura mənim ata mümkümdür... Biz tanış olan vaxtlar başqa yerdə- kirayədə qalırdım...
    QONŞU KİŞİ:- Deyirəm, axı... Bura həmin yer deyil... Xatırlayıram, o zaman mən səni bir neçə dəfə yaşadığın binanın yanınacan ötürmüşəm.
    QADIN:- Xatırlayırsan hə?
    QONŞU KİŞİ:- Əlbəttə... Maşallah, yenə gəncsən... Dəyişməmisən...
    QADIN:- Elə sən də... Deyəsən, vəzifən böyüyüb...
    QONŞU KİŞİ:- Belə də... De görüm, bir yerdə işləyirsən?..
    QADIN:- Sən mənə elə sənət öyrətmisən ki, bütün həyatım boyu pul qazanacam...
    QONŞU KİŞİ:- Nə sənət?.. Nə pul?.. Yox, elə deyil... Biz onda cavan idik... Ağlımız o qədər də kəsmirdi... Cavanlıqda belə şeylər olur...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    201
    QADIN:- Cavanlıqda kimisə aldadıb yoldan çıxarmaq adi işdir, hə?.. Kiminsə namusuna toxunmaq, sonra dil töküb yalvarmaq, pul təklif etmək... yasaq deyil, eləmi?.. Bu gün-sabah dünyaya gələcək uşağı ana bətnində doğradıb məhv etdirmək, sonra aradan çıxmaq, ünvanı dəyişmək, nəhayət, hədə-qorxu gəlmək cavanlıq səhvləridir, elə deyilmi?..
    QONŞU KİŞİ:- Sən məni ittiham etmək istəyrsən?..
    QADIN:- Sonra mənim heç vaxt uşağım olmadı... (Pauza). Bilmək istəsən, səndən sonra, sən əclaflıq edəndən sonra, lap elə sənin acığına mən kişiləri əlcək kimi dəyişməyə başladım... Hətta, arada ərə də getdim... Nə isə, alınmadı... Mən dünyaya övlad gətirə bilmədim... Sən öldürdün mənim uşağımı... Dünyaya gəlməmiş, üzünü belə görmədiyim o körpəni mən tez-tez yuxuda görürəm... Sən indi mənə adamdan daha çox qatil təsiri bağışlayırsan... Elə ilk məhəbbətimi, kişilərə olan ülvi, təmiz hisslərimi də sən öldürmüsən...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    202
    QONŞU KİŞİ:- Sən keçmişdən qopa bilməmisən... Hər şey ötüb-keçib, arxada qalıb...
    QADIN:- Mən tez-tez yetim uşaqların böyüdüyü baxçaya gedirəm, uşaq evinə hədiyyələr aparıram. Mən uşaqları çox sevirəm...
    QONŞU KİŞİ:- Bunları söyləməkdə sənin məqsədin nədir?..
    QADIN:- Bəs sənin gəlişinin məqsədi nədir?..
    QONŞU KİŞİ:- Heç, elə-belə... Mənzil məsələsi ilə bağlı söhbət etmək istəyirəm... Qonşu qadınla da danışmışam, rəqqasə ilə... O, mənzilini satmaq istəyir. Dedim, bir sənin də rəyini öyrənim...
    QADIN:- Əlbəttə, sən mənim bütün şərtlərimə razı olacaqsan...
    QONŞU KİŞİ (gülür):- Hər halda biz köhnə tanışlarıq...
    QADIN:- Sən öz köhnə tanışına hörmət etmək istəyirsən... Aydındır...
    QONŞU KİŞİ (Qonşu Kişi yenə gülür):- Ta özün bilərsən...
    QADIN:- Bəli, özüm bilirəm... Bilirəm ki, sən mənimlə qonşuluqda yaşamaq
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    203
    istəmirsən... Təkcə ona görə yox ki, mənzil sahəsini genişləndirmək fikrindəsən... Həm də ona görə ki, pozğun bir qadınla qonşu olmaq istəmirsən... Artıq sənə mənim nə işlə məşğul olmağım barədə məlumat çatıb. Orasını da fikirləşirsən ki, gələcəkdə ədalı, iddialı arvadın səninlə o küçə qadınının keçmiş əlaqəsindən xəbər tutub dünyanı başına dar edər... Elədirmi?..
    QONŞU KİŞİ:- Sən özündən versiyalar uydurur, fərziyyələr irəli sürürsən... Mən səninlə sırf işgüzar bir söhbət etmək istəyirəm... Keçmiş çoxdan keçmişdə qalıb...
    QADIN:- Sən elə düşünürsən, hə?.. Yox, mən səni ittiham etmirəm... Sən mənimçün artıq çoxdan yoxsan... Ölmüsən... Sənin səsin sanki o dünyadan gəlir...
    QONŞU KİŞİ:- Mən istəməzdim ki, biz qarşılıqlı ittihama keçək... Yaxşısı budur ki, gəl öz problemlərimizin həlli ilə məşğul olaq... Mən sənin təklifini gözləyirəm... Bəlkə sənə ayrı yerdən iki, ya üçotağlı mənzil alım?.. Belə bir variant da seçmək olar: mən sənə ikiotaqlı, özü də elə bu cür bir mənzil alır, üstəlik müəyyən məbləğdə pul
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    204
    verirəm. Bu şərtlərin hər ikisi məqbuldur... Məncə, biz ümumi məxrəcə gələ bilərik...
    QADIN:- Mən hələlik qəti söz deyə bilmərəm. Fikirləşmək lazımdır...
    QONŞU KİŞİ:- Fikirləş, yaxşı-yaxşı fikirləş... (Pauza). Mənə başqa bir sözün yoxdur ki?..
    QADIN:- Sənə nə sözüm ola bilər ki? (Pauza). Hə, bayırda haray-həşir qoparan işçinizə-o polis nəfərinə de ki, burnunu hər yerə soxmasın...
    QONŞU KİŞİ:- Deyərəm... Arxayın ol... (Qapıya yaxınlaşır). Yaxşı, hələlik... Görüşərik...
    Qonşu Kişi çıxır. Qadın qəzeti götürüb divana uzanır. Səhifələri gözdən keçirir.
    QADIN (öz-özünə):- Hə, tapdım... Budur... Əqrəb bürcü...
    Qapı döyülür. Qadın ayağa durub qapıya yaxınlaşır. Polis kandarda görünür.
    POLİS (təzim edir):- Olar?.. Mümkünsə məni iki dəqiqəliyə qəbul edin...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    205
    QADIN (ciddi və qəzəbli):- Eşidirəm...
    POLİS:- Mən öyrənmjşəm... Siz həqiqətən çox hörmətli, nüfuzlu adamsınız. Siz bizim kişilərin çoxundan qeyrətlisiniz.
    QADIN:- Eşidirəm...
    POLİS:- Xahiş edirəm, mənim məsələmin yuxarı dairələrdə müsbət həll olunması üçün əlinizdən gələni əsirgəməyin... Mən istəyirəm ki, bu məsələ sivil qaydada həll olunsun...
    QADIN:- Hansı məsələ?..
    POLİS (əlini şəhadət barmağını tapança kimi öz çiyninə-paqona sarı tuşlayır):- Çin məsələsi... Mənim rütbəmi çoxdan artırmalıdırlar... Bəlkə bu barədə rəisə bir göstəriş verəsiz?..
    QADIN:- Rəisə?..
    POLİS:- Bəli, rəisə... Mən öyrənmişəm, o, sizin tabeçiliyinizdə işləyir.
    QADIN (gülür):- Bunu kim deyir?..
    POLİS:- Bunu deməzlər... Biz uşaq deyilik ki... Mən əminəm ki, o, sizin xahişinizə can-başla əməl edər. Mən də borclu qalan oğlan deyiləm. Çalışaram ki, qulluğunuzda dayanım. Özü də sivil qaydada....
    QADIN:- Yaxşı, oldu.. Nəzərə alarıq..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    206
    POLİS:- Mənə dair qulluğunuz...
    QADIN:- Sağ olun...
    POLİS:- Siz çox sivil qadınsız... Belə sadə, adi, gözü-könlü tox...
    QADIN:- Haradan bilirsən?..
    POLİS:- Niyə bilmirəm ki?.. Gündə min adam görürəm... Mənim işim elə budur...
    QADIN:- Hə, sənin də işin çətindir...
    POLİS:- Çətin də sözdür bəyəm... Elə ona görə çin alıb başqa işə keçmək istəyirəm... Gərək rəisə sanballı bir adam göstəriş versin...
    QADIN:- Elədir...
    POLİS:- Ümidim sizdədir...
    QADIN:- Niyə ki?.. Elə rəisinin arvadına da deyə bilərsən...
    POLİS (diksinir):- Amandır... O qadının adını mənim yanımda çəkməyin...
    QADIN (gülür):- Niyə ki? Nə olub?..
    POLİS:- O qadını görədə caıma vəlvələ düşür. Onun adını eşidəndə dizlərim əsir.
    QADIN:- Nə üçün?
    POLİS:- Bir sözdü deyirəm də... (Pauza). Yəqin ki, siz onu düz-əməlli tanımırsınız...
    QADIN:- Yox... Haradan tanıyasıyam ki? Onlar qonşuluğa təzə köçüb gəliblər...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    207
    POLİS:- Köçlərini mənn gətirmişəm... Rəis özü pis adam deyil. Siz vəzifə adamısız, yəqi ki, onu yaxşı tanıyırsınız...
    QADIN:- Belə də... O qədər də yox...
    POLİS:- Mə bilirəm ki, o, sizi tanıyır, sizə hörmət edir, sizdən çəkinir...
    QADIN (gülür): Nədən bilirsən?..
    POLİS:- Bunu deməzlər... Amma onun arvadı (Pauza). Aman, aman... Yəqin ki, sirr saxlayan adamsınız...
    QADIN:- Yəqin ki...
    POLİS:- Elə isə bir söz deyim, amma öz aramızda qalsın. O qadın rəisin özünə də rəislik eləyir. Ona ot yoldurur... Sivil qaydada... Necə lazımdırsa... Yazıq kişinin yeyib-içdiyini qana-irinə döndərib. Elə bu əraziyə köçüb gələndən sonra mənim də günüm qara olub... Amma bu dediklərim öz aramızda qalsın, ha...
    QADIN:- Əlbəttə...
    POLİS:- Məni lap əl buyruqçusuna çevirib... o arvad... Uşağa süd al... Paltarları camaşırxanaya apar... Bazarlıq elə... Pul-zad da vermir. Sivil qaydada... Elə onun üçün işləyirəm. Qazandığımı ona xərcləyirəm... Öz arvad-uşağım yadımdan çıxıb...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    208
    QADIN:- Bəs rəisin bilmir bunları?..
    POLİS:- Axı, mən sizə dedim... O, rəisin özünə rəislik edir...
    QADIN:- Qəribədir...
    POLİS:- Qəribə nədir ey, lap zırıltıdır... Bağışlayın məni, sivil qaydada minib çapır kişini...
    QADIN:- Yəni rəisin elə əfəldir?..
    POLİS:- Rəis neyləsin ey?.. Onu da qınamıram... Arvadın atası vaxtilə böyük vəzifə sahibi olub, ona kömək edib, irəli çəkib... O da indi, özü demiş öz keçmişinin girovuna çevrilib...
    QADIN:- Kimin özü demiş?
    POLİS:- Rəisin... Amma öz aramızda qalsın ha... Qadın bilsə ki, indi mən buradayam, özü də onun barəsində söhbət gedir, evimi yıxar... Özü də, necə lazımdır, sivil qaydada... Heç öz arvadımdan elə qorxmuram... Bu qadın Allahın bəlasıdır... Doğrusu, Kişiyə yazığım gəlir. İlişib də... Vaxtilə bir səhv edib. Paza keçib... Sivil qaydada... Aman günüdür... Bu söhbət evdən bayıra çıxmasın... Eşidib bilsə paqonumu sökər... Bir çətən külfətim var...
    QADIN:- Arxayın ol...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    209
    POLİS:- Doğrusu, əvvəlcə mənə sizin haqqınızda başqa informasiyalar vermişdilər... Amma sonra dəqiqləşdirib gördüm ki, çox nüfuzlu adamsınız... Kasıb-kusuba əl tutursunuz, yazıçılar sizin haqqınızda kitab yazır... Rəisin sizə xüsusi hörmətli var...
    QADIN:- Bunu o özü deyir?..
    POLİS (özünü dartır):- Yox... öz kanallarım vasitəsi ilə öyrənmişəm. Mən neçə ildir bu vəzifədə işləyirəm... Üzünüzə baxan kimi bilinir ki, necə adamsınız. Bəs rəfiqəniz necədir?.. Qonşunuzu deyirəm-rəqqasə xanımı...
    QADIN:- Yaxşıdır...
    POLİS:- Xoşum gəlir elə incə, zərif qadınlardan. Mənim arvadım... (Pauza). Hım-m... (İçini arıtlayır). Oho-oho...
    QADIN:- Sizin arvadınız zərif deyil bəyəm?..
    POLİS:- Öhö-öhö... Yox... Niyə ki?... Məsələ onda deyil... (Qəzeti göstərir). O qəzetdə oxumalı şey var? Bəlkə sizdən yazıblar?..
    QADIN:- Mənim bürcümdən yazıblar...
    POLİS:- Sizin bürcünüz də var?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    210
    QADIN:- Əlbəttə... Bəs sizin bürcünüz yoxdur?
    POLİS:- Eh, mənim gorum var ki, kəfənim də olsun?.. Bürcüm nə gəzir mənim?.. Haradadır məndə o bəxt?.. Siz Allah, oxuyun görüm bürcünüzə nə olub?..
    QADIN (gülür):- Mən əqrəb bürcündənəm. Görüm nə yazırlar (oxuyur): “Ulduzlar xəbər verir ki, sizi böyük, ağır sınaq gözləyir. Özünüzü təmkinli aparın. Rəhbərliklə münaqişəniz yarana bilər. İmkanınız varsa bu gün evdən bayıra çıxmayın... Sevgi və əyləncə üçün münasib gün deyil. Ciddi planları təxirə salın...”
    POLİS:- Mən deyirəm də... Sizin yuxarılarla sivil əlaqələriniz var... Sizə çox şeyi əvvəlcədən xəbər verirlər... Faksla çatdırırlar bu məlumatları, yoxsa?..
    QADIN:- Yox, internetlə...
    POLİS:- Qandım... Sizin ayağınız biləni mənim başım bilməz...
    Qapı döyülür.
    QADIN (qapıya yaxınlaşır):- Gəl, gəl!..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    211
    Qonşu Qadın gəlir.
    QONŞU QADIN:- Qonşu, dükan-bazara çıxmaq istəmirsən?..
    POLİS (Qonşu Qadına yaxınlaşır):- Salam, gözəl xanım! Sizi görməyimə çox şadam.
    QONŞU QADIN:- Salam... (Qadına). Getmirsən?..
    QADIN:-Yox... Ulduzlar deyir ki, bu gün evdən çıxmaq, eyş-işrətlə, məhəbbətlə məşğul olmaq məsləhət deyil...
    QONŞU QADIN:- Qəribə adamsan, ha... Nə ulduz, nə eyş-işrət?... Çıxaq gəzişək bir az...
    POLİS:- Yuxarıdan belə məlumat gəlib. Faktları dəqiqləşdirib sonra hərəkət etmək lazımdır... (Qadına) Elə deyilmi?..
    QADIN:- Elədir...
    POLİS:- Əgər etiraz etməsəniz, mən sizə sivil bir təklif edərdim...
    QONŞU QADIN:- Buyurun...
    QADIN:- Eşidirik.
    POLİS:- Madam ki, yuxarıdan məsləhət görürlər, onda heç evdən çıxmayın. Mən bu dəqiqə çıxıb yüngülvari bir bazarlıq edim... Sonra əyləşib sivil qaydada söhbət edərik...
    QONŞU QADIN:- Zəhmət çəkməyin.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    212
    POLİS:- Nə zəhmət, xanım?.. Sizin qulluğunuzda durmağı mən özümə şərəf bilirəm... Siz bəzi-bəzi adamların arvadları kimi mənə əmr vermirsiniz ki... Siz sivil qadınlarsınız... Bu dəqiqə... Gözləyin...
    Polis çıxır. Pəncərədən patefon oxudan Oğlan görünür. Polis ona yaxınlaşıb nəsə deyir. Oğlan musiqi səsləndirir. Qadınla Qonşu Qadın stolun üstünə stəkan-boşqab, çəngəl-bıçaq düzür: onlar musiqinin ritminə uyğun hərəkət edirlər... Polis dolu zənbillə qayıdır. Gətirdiyi meyvələri vaza (boşqaba) yığır. Musiqi tədricən azalır.
    QONŞU QADIN (Polisə):- Zəhmət çəkdiniz...
    POLİS:- Borcumuzdur, nə zəhmət? (Pauza). Yaxşı ki, o hələ yatır, istirahət edir, yoxsa günümü qara eləyərdi...
    QONŞU QADIN:- Kim? Kimdir elə o yatan?..
    POLİS:- Heç... Rəisimin rəisini deyirəm. Oyanan kimi tapşırıqlar, sərəncamlar, əmrlər dalbadal gələcək...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    213
    QONŞU QADIN:- Ağzında rəisinin rəisi deyirsən... Elə o cür olmalıdır də... Bizim bu təzə qonşunun arvadından da yaxşı rəis çıxarmış. Hamı ilə əmr tonunda danışır... Bircə bu evi tez satıb getsəydim...
    QADIN:- Niyə tələsirsən?.. Yoxsa təzə qonşular qorxuzub səni?..
    QONŞU QADIN:- Yox, elə deyil... Mənimki bu cür adamlarla tutmaz... Yekəxana, tərbiyəsiz, iddialı, hikkəli, görməmiş...
    POLİS:- De, dilinə qurban olum, de. Mən sivil qadınları xoşlayıram... Yoxsa ki, o. Hə, di stola yaxınlaşın... Şərabımız da var. İstəsəniz birlikdə nuş edərik.
    QADIN:- Mən içməyəcəyəm.
    POLİS:- Necə buyurursunuz, elə də olsun. (Qonşu Qadına). Bəs siz?..
    QONŞU QADIN:- Mənim də içmək həvəsim yoxdur...
    QADIN:- Siz için. Mənə fikir verməyin. Mən bu gün təmkinli olmalıyam...
    QONŞU QADIN:- Təmkinli olmalısan?..
    QADIN:- Hə... Bürcüm belə göstərir...
    POLİS:- Yuxarıların tapşırığına əməl etmək lazımdır.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    214
    QADIN:- Elədir... Orada yazıblar ki, rəhbərliklə münaqişə yaratmayın...
    POLİS:- Mən içməyi xoşlamıram... Amma sivil adamlarla stəkan-stəkana vurmağı özümə borc bilirəm... Sizin kimi qadınlar bizim fəxrimizdir.
    QONŞU QADIN:- Çox sağ olun- qadınlar haqqında dediyiniz sözlərə görə... İndi bizim əməyimizi kimdir qiymətləndirən?..
    QADIN:- Yaxşı, yaxşı... Az şikayət elə...
    QONŞU QADIN:- Bəlkə düz demirəm?..
    Polis stəkanlara şərab süzür.
    POLİS:- Ya Allah... İnşallah, hər qaranlığın bir işıqlı sonu olar... (Stəkanı başına çəkir). Əla şərabdır... İçin... Məsləhət görürəm...
    QONŞU QADIN (stəkanı götürür):- Hə, ətrindən hiss olunur. Madam ki, israr edirsən, onda azca içmək olar. (İçir). Oxxay... Ürəyimə bir sərinlik axdı. (Qadına). Sən də deyirsən ki, şikayətlənmə... Bəs dərdimi kimə deyim?.. Bəlkə sən özün yaxşı yaşayırsan?.. Axı, mən bilirəm sən nə zülmlə pul qazanırsan...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    215
    POLİS:- Xalq üçün işləmək belədir... İndi sivil yolla pul qazanmaq olmur...
    QONŞU QADIN:- Eh, nə sivil yol?.. Bəyəm özünü, öz mənliyini, öz bədənini satmaq...
    QADIN (Qonşu Qadına):- Bəsdir! Az danış!..
    POLİS:- Hirslənməyin... (Qonşu Qadına). Deyəsiz, içki sizə təsir göstərir.
    QADIN:- Elədir... O, içməyi bacarmır...
    QONŞU QADIN:- Mən içə bilmirəm?.. Mən içəndə siz hələ körpə idiniz... Hər ikiniz... Mən köhnənin adamıyam...
    POLİS:- Maşallah, göz dəyməsin qıvraq qalmısız... Durna kimi süzürsüz...
    QONŞU QADIN (nazlanır):- Doğrudan?.. Yox, mən artıq qocalmışam... Yaşım keçib... (Qadına işarə ilə). İndi cavanların meydanıdır... Bizim zamanımız ötüb getdi...
    QADIN (sanki öz-özünə):- Bu gün məni ağır sınaq gözləyir... Mən bu gün özümü təmkinli aparmalıyam...
    POLİS:- Yenə şərab süzüm?..
    QONŞU QADIN:- Süzün...
    QADIN (öz-özünə):- Bu gün sevgi-əyləncə üçün münasib gün deyil... (Ucadan). Bu gün eyş-işrətlə məşğul olmaq düzgün deyil.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    216
    QONŞU QADIN:- Haradan bilirsən?..
    QADIN:- Haradan?.. Əqrəblər haqqında belə yazıblar...
    POLİS (şərab süzür):- Əqrəb? Nə əqrəb? Kimdir əqrəb?..
    QADIN:- Mən... Mən- əqrəbəm...
    POLİS:- Onda mən kiməm?.. Siz sivil bir qadınsız. Bizik əqrəb, ilan, çayan... Mənim özüməm... Sizin qonşunuzdur əqrəb...
    QONŞU QADIN:- Kim? Məni deyirsən?..
    POLİS:- Yo-o-x!.. Siz yox! Qonşunuz. Təzə qonşunuz. Bizim rəisin rəisini deyirəm...
    QONŞU QADIN:- İçək əqrəblərin sağlığına...
    POLİS:- Mən sivil insanların, yaxşı adamların sağlığına içmək istəyirəm, əqrəblərin yox!..
    QONŞU QADIN:- Olsun! İçək!..
    (Polis və Qonşu Qadın içir).
    POLİS:- Əla...
    QONŞU QADIN:- Mən xeyli yüngülləşdim...
    POLİS:- Elə mən də... (Qonşu Qadına). Xanım, bəlkə bir rəqs edək... Sivil qaydada...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    217
    QONŞU QADIN:- Mümkündür... Musiqi!..
    Polis pəncərədən küçəyə boylanır, Oğlan onun işarəsini başa düşüb patefonu qurur. Musiqi. Qadınla Polis rəqs edir. Qadın düşüncəli halda onları süzür. Musiqi azalır. Həyətdən səs-küy eşidilir. Kimsə fasiləsiz qışqırır: “Kömək edin!”.
    QADIN (pəncərədən boylanır):- Görəsən, nə olub belə?
    QONŞU QADIN:- Qadın səsidir... Deyəsən, təzə qonşudur.
    POLİS (pəncərədən bayıra baxır):- Həyəti tüstü bürüyüb. Güclü yanğın var... Qoy bir görüm nə olub?.. Kimdir yanan?..
    Polis çıxır. Qadınlar pəncərədən boylanır. Tüstü, alov görünür.
    QADIN:- Deyəsən, qonşunun evi od tutub...
    QONŞU QADIN:- Od tutar da... Qan-irinlə alınan ev-eşik yanıb kül olmalıdır...
    QADIN:- Kəs səsini! Tanımadığın adam haqqında bu cür...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    218
    QONŞU QADIN:- Bəlkə sən tanıyırsan o rəisi, onun gözəlçəsini?!
    QADIN:- Dedim sənə: sus!..
    QONŞU QADIN:- Paho, yaman müdafiə edirsən tanımadığın adamı... (Pauza). Birdən bizim evə də od düşər... Yanğınsöndürənə zəng etmək lazımdır.
    Polis qayıdıb gəlir... Əlindəki telefonla kiməsə zəng vurur.
    POLİS:- Bəli, cənab rəis... Yanğın olub... Bəli! Bəli! (Pauza). Arvadınız bayırdadır... Uşaq içəridə qalıb. (Pauza). Mən?.. Mən nə edə bilərəm ki?.. (Pauza). Xeyir, mən sərxoş-zad deyiləm... Mən?.. Axı, mən neyləyim?.. Mən yanğınsöndürən deyiləm ki. Oldu, cənab rəis oldu! (Yenə harasa zəng edir). Yanğınsöndürmə idarəsidir? Yanğın baş verib. Ünvan? Şimal küçəsi, yeddi. Rəisin evidir. Bəli, bəli, rəisin!
    QADIN:- Nə olub?
    POLİS:- Yanğın baş verib... Uşaq içəridə qalıb.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    219
    Bayırdan qadın harayı eşidilir: “Kömək edin... Balamı xilas edin... Ay qonşular... Ay aman! Ay Allah!”. İçəridəkilər pəncərədən boylanır...
    QADIN (qapıya yaxınlaşır, öz-özünə):- Bu gün məni ağır bir sınaq gözləyir... Əqrəblər bu gün evdən çıxmamalıdır...
    QONŞU QADIN (Qadına):- Sən hara gedirsən?..
    QADIN:- Uşağı xilas etmək lazımdır!..
    QONŞU QADIN:- Uşağı? Qoy anası xilas etsin!
    QADIN:- Görmürsən, o qadın özünü itirib?! Uşaq boğular, yanar, məhv ola bilər... Axı o, yazıqdır...
    QONŞU QADIN:- Kim?..
    QADIN:- Kim? Kim? O uşaq... Lap elə o qadının əri, o uşağın atası, anası...
    QONŞU QADIN:- Heç bilirsən o uşağın anası sənin barəndə nələr danışır?
    QADIN:- Nə danışır danışsın!..
    QONŞU QADIN:- O, günləri deyirdi ki, bu həyətdən o fahişəni qovacağam... Yəni səni. Hətta, səni tutdurmaqla da hədələyirdi... Mənə deyirdi bunları...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    220
    POLİS:- Elə mənə də demişdi... Guya bu həyətdə pozğun, küçə qadını yaşayır... Amma o ilan özünü çox sivil bir xanım hesab edir... Guya...
    QADIN:- Qoy nə deyir desin... Eybi yoxdur. Onsuz da mən öz peşəmi heç kəsdən gizlətmirəm...
    POLİS:- Axı, siz sivil qadınsınız!
    QADIN:- Çəkilin! Mane olmayın!..
    Qaxdın onların arasından keçib qapıya yaxınlaşır. İti addımlarla bayıra çıxır.
    QONŞU QADIN:- O, özünü tüstünün içinə təpdi.
    POLİS:- Alovdan heç bir şey seçmək olmur...
    QONŞU QADIN:- Mənə elə gəlir ki, o içəridə boğulub öləcək... Bədbəxt qız...
    POLİS:- Belə bir gözəl qadın... Onun vəzifəsi nədir? Harada işləyir?..
    QONŞU QADIN:- Vəzifəsi?.. Nə vəzifə? Nə iş?..
    POLİS:- İş də... İş yeri?.. Rütbəsi?.. Çini?..
    QONŞU QADIN:- Onun gözəlliyi- iş yeridir...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    221
    Bayırda qadın səsi, hay-küy, şivən. Uşaq qışqırtısı.
    POLİS:- Hə, deyəsən, uşağı çıxartdı.
    QONŞU QADIN:- Aman Allah! O, od tutub yanır. Sifəti qapqaradır... Yerə yıxıldı...
    POLİS:- Qoy bir çıxım, kömək edim... Deyəsən rəis özü də gəldi...
    Polis çıxır.
    QONŞU QADIN (bayıra sarı):- Ona kömək edin! (Qışqırır). Paltarını soyundurun! Odeyala bükün!.. O od içindədir!.. Eşitmirsiniz?.. Barı uşaq sağdırmı?..
    POLİS (bayırdan):- Sağdır! Sağdır!..
    QONŞU QADIN (bayıra):- Tez həkim çağırın!.. Tez! Tez!..
    Əvvəlcə qucağında bələkli uşaq tutmuş Polis daxil olur. Sonra Qonşu Kişi görünür. O alovdan çıxıb pal-paltarı cırılıb yanmış yarımçılpaq Qadını qollarının üstünə alıb. Qadın inildəyir. Polis və Qonşu Qadın
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    222
    hıçqırır. Qonşu Kişi Qadını çarpayının üstünə uzadıb telefonla zəng vurur.
    QONŞU KİŞİ (dəstəkdə):- Xəstəxanadır?.. Baş həkimlə calaşdırın! (Pauza). Salam, doktor! Bəli, mənəm. Evdə yanğın olub... Təcili surətdə tibbi yardım göstərmək lazımdır. (Pauza). Bir qadın, bir uşaq... Ünvan?.. Şimal küçəsi, yeddi. Oldu!..
    POLİS (qucağındakı bələkli uşağı yellədir):- Şükür, sağdır...
    QONŞU QADIN (çarpayıda uzanmış Qadının üzünü yelpikləyir):- Sir-sifəti tamam yanıb... Görəsən o sağalacaqmı?..
    POLİS:- Sifət heç... Kimdi indi sifətə, gözəlliyə baxan?.. Özü salamat qalsın...
    QONŞU QADIN:- O, öz gözəlliyi hesabına yaşayırdı... Bundan sonra... o, bu üz-gözlə, yanmış sifətlə kimə lazımdır?..
    QONŞU KİŞİ:- Mən onu müalicə etdirəcəyəm... Lazım olsa hər şeydən, bütün var-yoxumdan keçəcəyəm... O yenə əzəlki kimi gözəl olacaq... Onsuz da o daxilən hamıdan gözəl olub...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    223
    QADIN SƏSİ (bayırdan):- A kişi, haraya yox oldun?.. Uşağı xəstəxanaya çatdırmaq lazımdır!..
    QONŞU KİŞİ (bayıra):- Həkim çağırmışam... Bunların heç birini təpətmək olmaz... Deyəsən, ağır yanıq alıblar!..
    QADIN SƏSİ (bayırdan):- Tez ol çıx oradan... Əxlaqsız bir qadının evində nə işin var sənin?!. Eşitmirsən?!.
    QONŞU QADIN (bayıra):- Sən özünsən əxlaqsız. Bildin?.. O, sənin övladını xilas edib! Utanmaz! Bir bax gör kimdir əxlaqsız? Kimdir pozğun? Öz doğma övladını odun-alovun içində qoyub öz canını götürüb qaçan, yoxsa... yoxsa başqasının övladı üçün öz həyatından keçən?.. Kimdir əxlaqsız?.. İçi çirkabla dolu ikən özünü mələk donunda göstərən, yoxsa... yoxsa mələk kimi doğulub şeytanların fitvasına qurban gedən?.. Kimdir əxlaqsız?.. (Qadına işarə ilə). Onun yeganə güvənc yeri öz gözəlliyi idi. O, indi öz gözəlliyini də itirdi... Aman Allah, özün kömək ol!.. Onun ürəyinə nəsə dammışdı (Pauza). Özü deyirdi ki, bu gün onu ağır sınaq gözləyir. Axı, o, əqrəb bürcündəndir...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    224
    Kişi (yazıçı) daxil olur. Heyrətlə içəridəkiləri süzüb Qadına yaxınlaşır, çarpayının önündə diz çökür, hönkürür. Polis, Qadın və Qonşu Kişi sarsılıb. Bayırda maşın səsi eşidilir.
    QONŞU KİŞİ:- Deyəsən, təcili yardım gəldi.
    POLİS:- Bəli, təcili yardımdır...
    KİŞİ:- Axı, nə baş verib?.. (Qonşu Qadına). Onu kim bu kökə salıb?..
    QONŞU KİŞİ:- Mən!
    Bayırdakı Oğlan patefonu qurur. Musiqi. Qonşu Kişi başını əlləri arasına alıb sıxır. Polis farağat vəziyyətində dayanır. Kişi təəccüblə otaqdakı adamları süzür. Qonşu Qadın çarpayıya yaxınlaşır. Qadın ağır-ağır çarpayıdan qalxır, ayaqlarını döşəməyə qoyur... Müvazinətini itirir, az qalır yıxılsın... Qonşu Kişi Qadının əl-qolundan möhkəm-möhkəm yapışır... Qadın yavaş-yavaş qəddini düzəldir. Və onlar, Qonşu Kişi ilə Qadın ağır-ağır rəqs edirlər
    SON
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    225
    İLĞIM
    (İki hissəli dram-fantaziya)
    IŞTIRAK EDIRLƏR:
    ÇAPAR
    MAYA
    ALPAY
    ULDUZƏ
    NURAN
    ZƏNCİ
    I HISSƏ
    (Emalatxana. Üst-üstə qalaqlanmış şəkillər. Döşəmədə müxtəlif heykəllər, büstlər. Divardan iri dekorativ qılınc asılıb. Emalatxananın ortasında dayaq üstə qoyulmuş iri qadın portreti. Adam boyda olan bu portretdə təsvir olunan gənc qadın şəkildən çox, canlı adama bənzəyir. Uzun, ağ
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    226
    saçları çiyninə tökülmüş rəssam Çapar əlində fırça həmin şəklin önündə dayanıb; deyəsən, portretdə son tamamlama işləri aparır. Qapı döyülür. Alpay gəlir. Çapar onu qarşılayır).
    ÇAPAR: - Gəl, gəl, keç içəri. Xoş gəlmisən...
    ALPAY: - Salam, Çapar... Nə var, nə yox?..
    (Onlar görüşürlər).
    ÇAPAR: - Hər şey qaydasındadır... Sənin işlərin necədir?..
    ALPAY: - Iş var ki, necə də olsun?.. Evdə darıxdım... Fikirləşdim ki, boş-boşuna oturmaqdansa gedib köhnə dosta baş çəkim...
    ÇAPAR: - Əcəb eləmisən... Əyləş... Indi səni çaya qonaq edərəm...
    ALPAY (gülür): - Çayı əzizlərin içsin... Mən bir əsrdən çoxdur ki, çay içmirəm.
    ÇAPAR: - Çay içmirsən?.. Nə olar, onda kofe dəmləyərəm səninçün...
    ALPAY: - Saü ol... Heç nəyə ehtiyac yoxdur...
    ÇAPAR: - Bura bax, Alpay... Yaxşı konyakım var... Yüz-yüz vuraq...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    227
    ALPAY: - Konyak?.. Nə konyak, balam?.. Axı, sənə içmək olmaz. Həkim icazə vermir. Bir də ki, Ulduzə bacı eşitsə...
    ÇAPAR: - Ulduzə haradan eşidəsidir ki? Bəlkə sən özün çuüullayasan, o da bilə. (Gülür)
    ALPAY: - Mən niyə?.. Qadınların hamısı psixoloqdur, ekstrasensdir... Onlar kişinin gözünə baxan kimi hər şeyi oxuyurlar. Məsələn, şəxsən mənim arvadım belədir.
    ÇAPAR: - Düz deyirsən... Ulduzə lap ondan da betərdir. Ta ürəyimdə elə bir sirr qalmayıb ki, ona agah olmasın...
    ALPAY: - Axırıncı sirrini heç vaxt bildirmə arvada...
    ÇAPAR: - Hansı sirri deyirsən?..
    ALPAY: - Yəni dediyim odur ki, özünün heç olmasa bir sirrini qəbr evinəcən saxla... Hətta, köhnə pəhləvanlar da öz şagirdlərinə qırx fəndin otuz doqquzunu öyrədirdilər. Bir sirr ehtiyatda qalırdı həmişə...
    ÇAPAR (gülür): - Ha-ha-ha... Doüru deyirsən... Elə mən də bir sirrimi məxfi saxlayıram...
    ALPAY: - O nə sirrdir elə?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    228
    ÇAPAR: - Özün demirsən ki, birini ehtiyatda saxla?.. (Gülür). Məxfidir!
    ALPAY: - Mən sənə dedim ki, sirrini arvaddan gizli saxla... Demədim ki, dostlara da, o söz...
    ÇAPAR (şkafdan konyak çıxarır): - Yaxşı, yaxşı... Gəl, yaxın otur... Yüz-yüz vuraq...
    ALPAY: - Bu nədir?.. Yenə Afrika konyakı?..
    ÇAPAR: - Elədir... Yenə gözəl Afrika nəşəsi...
    ALPAY: - Çapar, Afrika nə vaxtdan gözəl olub?.. Mən ölüm, düzünü de, səni Afrikaya baülayan nədir?..
    ÇAPAR: - Kim deyir ki, mən Afrikaya baülıyam?..
    ALPAY: - Içdiyin konyak deyir bunu! Axı, sən həmişə Afrika içikləri vurursan... Ən çox da konyak. Icazə ver, şübhələnim səndən. Bəlkə xəbərimiz yoxdur, orada qohumun-zad yaşayır?..
    ÇAPAR: - Alimlər, arxeoloqlar sübut edib ki, bəşəriyyət öz mənşəyini Afrikadan götürüb... Afrika hamının tarixi vətənidir.
    ALPAY: - Yox bir... Sənin fərziyyən düzdürsə hamı qaradərili olmalıydı...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    229
    ÇAPAR: - Dəri?.. Dəri boş şeydir... Heykəllərin çoxu qara mərmərdən hazırlanır. Nə olsun? Bəyəm rəngin ürəyə, ruha bir dəxli var ki?..
    ALPAY: - Heykəlin adama nə dəxli? Çox əcaib, özü də mistik şeylər danışırsan, mən ölüm. Süz... Konyakı süz...
    ÇAPAR (konyak süzür): - Hə, əziz dost. Badəni qaldır, içək öz saülıüımıza...
    ALPAY: - Bəlkə zəncilərin sağlığına vuraq?..
    ÇAPAR: - Zəncilərin?.. Nə üçün?..
    ALPAY: - Axı, Afrika daha çox onların vətənidir...
    ÇAPAR: - Orada - Afrikada təkcə zəncilər yaşamır ki...
    ALPAY: - Elədir... Gərək biz özümüz də Afrikada doüulaydıq... Öz tarixi vətənimizdə...
    ÇAPAR: - Nə üçün?..
    ALPAY: - Bəlkə onda daha xoşbəxt olardıq...
    ÇAPAR: - Bəyəm sən indi xoşbəxt deyilsən, Alpay?..
    ALPAY: - Bəs sən özün necə, xoşbəxtsən?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    230
    ÇAPAR: - Təkcə axmaqlar xoşbəxt ola bilər bu dünyada...
    ALPAY: - Bir də afrikalılar...
    ÇAPAR: - Nə üçün məhz afrikalılar?..
    ALPAY: - Axı, qaradan o yana rəng yoxdur...
    (Hər ikisi gülür. Içirlər.)
    ÇAPAR: - Görürsən, necə konyakdır?..
    ALPAY: - Əladır, əla!.. Hə, Çapar, təzə nə çəkirsən?..
    ÇAPAR: - Görmürsən nə çəkirəm?.. (Əli ilə şəkli göstərir).
    ALPAY (geri dönüb gənc qadın portretinə baxır və diksinir): - A-a-a... Bu qız bayaqdan bizə qulaq asırmış ki...
    ÇAPAR: - Bu şəkildir... Narahat olma...
    ALPAY: - Nə şəkil?.. Bu ki, canlıdır... Adamın nəsə inanmaüı gəlmir...
    ÇAPAR: - Nəyə?..
    ALPAY: - Bunun şəkil olduüuna... Özü də lap tanış gəlir ki... Bu, kimdir, Çapar?..
    ÇAPAR: - Nə bilim?.. Bir Allah bəndəsidir...
    ALPAY: - Bura bax, Çapar... Mənə kəf gəlirsən?.. Axı, bu... bu ki, odur...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    231
    ÇAPAR: - Odur?.. O?.. “O” yəni kim?..
    ALPAY: - Bir vaxt səni dəli-divanə eləyən... Gör aradan neçə il keçib, unutmamısan hələ...
    ÇAPAR: - Yox... Bu, elə-belə adi şəkildir, Alpay... Adi qadın portreti...
    ALPAY: - Nə “adi qadın”?.. Sən məni axmaq yerinə qoyursan? Bu, odur!..
    ÇAPAR: - O?.. Yəni kim?.. Kim?..
    ALPAY: - Eh... Adını az qala unutmuşam... Indi yadıma düşər. Gör bir neçə il keçib... Bir yandan da skleroz... Yaş öz işini görür...
    ÇAPAR: - Mən bu şəkli elə-belə çəkmişəm...
    ALPAY: - Hım-m-m... Elə-belə... Ulduzə bacının yolu düşür bu tərəflərə?.. Sənin emalatxanana?..
    ÇAPAR: - Yox... Çox nadir hallarda gəlir bura.
    ALPAY: - Gəlib bu şəkli görsə qiyamət qopacaq...
    ÇAPAR: - Nə üçün?.. Nə qəbahət etmişəm?..
    ALPAY (qışqırır): - Evrika! Tapdım! Onun adı Maya idi!.. Maya!..
    ÇAPAR: - Maya?.. Hə, deyəsən elə idi...
    ALPAY: - Sən ona o vaxtlar “Mayak” deyirdin! O, sənin Mayakın idi...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    232
    ÇAPAR: - O, doürudan da mayak idi...
    ALPAY: - Konyak süz, Çapar... Qoy növbəti badəni Mayanın saülıüına içək...
    ÇAPAR (süzür): - Içək... O, mayak idi...
    (Içirlər).
    ALPAY: - Görəsən o indi saüdır?..
    ÇAPAR: - Kim? Sən kimi deyirsən Alpay?..
    ALPAY: - Mayanı deyirəm. (Əlini şəklə sarı uzadır). Burada ondan başqa kim var ki?.. Bir ona bax!.. Nəyə desən and isə bilərəm: o şəkil yox, canlı adamdır! Xanım, sənin saülıüına! Çapar, yəqin ki, indi o da bizim təki qocalmış olar...
    ÇAPAR: - Kim?..
    ALPAY: - Kim? Söhbət kimdən gedir? Əlbəttə mən o şəkildəki xanımı deyirəm... (Şəklə). Xanım, baüışla... Sən daim gənc və gözəlsən... Sən qocala bilməzsən... Çapar, mən qorxuram... Məni titrəmə tutub...
    ÇAPAR: - Nə üçün?.. Bəlkə soyuqlamısan?..
    ALPAY: - Yox... Soyuq məsələsi deyil... Mən üşüdürəm... Qorxuram... Mən o şəkildəki qadından qorxuram...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    233
    ÇAPAR (gülür): - Qorxma, Alpay, qorxma!.. O şəkildəki gözəl yəqin ki, indi qocalıb, əldən düşüb, sifətini qırışlar örtüb...
    ALPAY: - O iblisanə gözəllik ki, onda var, çətin qocalar...
    ÇAPAR: - Iblisanə?.. Yox, o mələk kimi, ilahə kimi gözəl, munis, təravətlidir... O vaxt elə idi, indisini deyə bilmərəm...
    ALPAY (diqqətlə şəklə baxır): - Daha nə üzərində işləyirsən Çapar?..
    ÇAPAR: - Heç nə... Öz üzərimdə işləyirəm...
    (Gülüşürlər).
    ALPAY: - Yaxşı, elə isə icazə ver mən gedim... Sən isə öz üzərində işlə...
    ÇAPAR: - Doürudan xoşuna gəldi şəkil?..
    ALPAY: - Yaxşısı budur, o şəkli götür buradan... Apar başqa yerə qoy. Arvad-uşaq görüb eləyər...
    ÇAPAR: - Deyirsən yəni bu yaşda da qısqanclıq ola bilər?..
    ALPAY: - Insanın xisləti elədir ki... O hər yaşda nifrət də edir, sevir də... Əgər nifrət, məhəbbət varsa, qısqanclıq da olmalıdır...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    234
    ÇAPAR: - Bunlar quru sözlərdir, Alpay... Ta biz qocalmışıq... Nə sevgi, nə məhəbbət?.. Nə eşq, nə aşiq?..
    ALPAY: - Amma bu şəkil başqa şey söyləyir...
    ÇAPAR: - Nə? Nə söyləyir bu şəkil Alpay?..
    ALPAY: - Nə isə... Icazə ver mən gedim, Çapar...
    ÇAPAR: - Nəsə çox qəribə şeylər danışdın, Alpay... Sən məni də xofa saldın...
    ALPAY: - Üşütməm var, Çapar...
    ÇAPAR: - Elə mənim də başım dumanlıdır.
    ALPAY: - Bəlkə yuxusuzsan?..
    ÇAPAR: - Neçə gündür yatmıram... Emalatxanada gecələyirəm... Bu şəklə görə...
    ALPAY: - Yat dincəl, Çapar... Bu yaşda çox işləmək olmaz...Üzülüb gedərsən... Ta yaşımız o yaş deyil...
    ÇAPAR: - Yaxşı, oldu, Alpay... Yolunu tez-tez sal bu tərflərdən... Mən sənin də portretini işləyəcəyəm...
    ALPAY: - Bunu elə ötən əsrdən deyirsən, amma ortada bir şey yoxdur...
    ÇAPAR: - Inşallah, bu əsrdə bütün arzular çin olar...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    235
    ALPAY: - Inşallah... Təki sən deyən olsun... Mən getdim... Hələlik, Çapar... (Şəklə). Xanım qız, qud bay... Görüşənədək...
    ÇAPAR: - Yaxşı yol, Alpay... Hələlik...
    (Görüşürlər. Alpay gedir. Musiqi. Çapar əsnəyir. Qadın şəklinə diqqətlə baxıb geri çəkilir, gedib kresloya çökür. Qaranlıq düşür. Işıq yananda çərçivədəki “portretin” tərpənişi hiss olunur. Qadın ehtiyatla “çərçivədən” çıxıb asta, yüngül addımlarla otaqda gəzişir. Eyzən portreti çəkilən adamın “surəti” olan gənc qadın Maya musiqiyə uyüun hərəkət və rəqs edərək həzin melodiya sədalarının müşayiəti altında kresloya yayxınmış Çapara yaxınlaşır, qəribə əl-qol hərəkətləri ilə sanki dərin yuxuya getmiş rəssamı səssiz-küysüz tərzdə oyatmaq istəyir.
    Çapar gözlərini yavaş-yavaş açır, kipriklərini qırparaq təəccüblə qadına baxır. Eyni hərəkətlə irəli yeriyib “şəklə” yaxınlaşır. Amma “şəkil” yoxdur, çərçivə boşdur... Çapar hələ də yuxu görürmüş kimi üzünə konyak, sonra su vurur. Indi onun hərəktləri cəldləşib; sanki bir qədər “cavanlaşıb”. Maya onun qarşısında dayanıb sirli tərzdə
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    236
    gülümsəyir. Çapar tərəddüdlə qadına yaxınlaşır).
    ÇAPAR: - Siz... Sən kimsən?.. Kim lazımdır sənə?..
    MAYA: - Salam! Məni tanımadın?..
    ÇAPAR: - Sən haradan gəlmisən?.. Qapı açıq idi?..
    (Çapar qapıya yaxınlaşır. Qorxu içində ətrafa boylanır).
    MAYA: - Sənə nə olub, Çapar?..
    ÇAPAR: - Sən haradan bilirsən mənim adımı?..
    MAYA: - Bıy! Çapar, doürudan tanımırsan məni?.. Yəni yaddaşın belə xarab olub sənin?..
    ÇAPAR: - Deyəsən, mənim təkcə yaddaşım yox, başım da xarab olub.
    MAYA: - Belə görürəm, mənim gəlişim səni qətiyyən açmır, Çapar. Istəyirsən çıxım gedim... Gedim?..
    ÇAPAR: - Haradan gəlmisən, hara gedirsən? (Boş çərçivəyə baxır). Sənin yerin buradır...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    237
    Indi çərçivənin içi boşdur. Kətanı sən cırıb götürmüsən?..
    MAYA: - Nə çərçivə, nə kətan?.. Sən nə danışırsan?..
    ÇAPAR: - Allah xatirinə, düzünü de... Sən kimsən, sənə kim lazımdır?..
    MAYA: - Doürudan tanımırsan məni?.. Tanımırsan öz Mayanı?..
    ÇAPAR: - Maya? Bu, sənsən? Yox... Bu, qətiyyən ola bilməz. Axı, sən Maya ola bilməzsən...
    MAYA (gülür): - Ha-ha-ha!.. Onda sən də Çapar ola bilməzsən!..
    ÇAPAR: - Mən heç nə anlamıram... Heç nə?.. Axı, kim dəvət edib səni bura?..
    MAYA: - Neçə dəfə məktub yazmısan, teleqram göndərmisən...
    ÇAPAR: - Kim?.. Mən?.. Axı, mən... Mən sənin yerini-yurdunu bilirdim ki, teleqram da göndərim?..
    MAYA: - Mənə gələn teleqramların, məktubların üstündə heç vaxt ünvan olmurdu; orada cəmi iki kəlmə söz yazılırdı: “Çatacaq Mayaya”. Poçtalyon o ünvansız məktubları mənə həmişə vaxtında çatdırardı.
    ÇAPAR: - Yəni sən doürudan Mayasan?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    238
    MAYA: - Bu, sənin Çapar olduüun qədər həqiqətdir.
    ÇAPAR: - Bu, ola bilməz... Ola bilməz...
    MAYA: - Nə üçün?..
    ÇAPAR: - Gör bir aradan neçə il keçib...
    MAYA: - Nə olsun ki?.. Yoxsa mənim belə uzun ömür yaşamaüıma inanmaq istəmirsən?.. Sən yaşaya bilərsən, mən yox?..
    ÇAPAR: - Məsələ təkcə bunda deyil...
    MAYA: - Bəs nədədir məsələ?..
    ÇAPAR: - Sadəcə olaraq bu, mümkün olan iş deyil. Hesabnan sən çoxdan qocalmalı idin... Çoxdan... Axı, biz təxminən eyni yaşda olmalıyıq... Əlbəttə, əgər sən həqiqətən Mayasansa...
    MAYA: - Qocalmaq deyəndə ki... Elə sən də çox qocalmamısan... Düzdür, saçın aüarıb... Ancaq nə olsun ki? Gözlərin yenə qıüılcım saçır...
    ÇAPAR: - Xanım qız, səni and verirəm Allaha, dolama məni! Bəlkə sən Mayanın qızısan, o, göndərib səni bura?..
    MAYA: - Mənim bu dünyada heç kəsim yoxdur: nə qızım var, nə oülum...
    ÇAPAR: - Bəlkə heç ərin də yoxdur?..
    MAYA: - Əlbəttə, yoxdur...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    239
    ÇAPAR: - Elə isə çıx get... Mən ailəli, yaşlı adamam. Zarafat etməyə isə nə həvəsim var, nə də... vaxtım...
    MAYA: - Yaşlısan?.. (Gülür). Ha-ha-ha... Bəlkə əldən düşmüş qocasan?!. Bəs məktublarında eşqin ölməzliyindən dəm vururdun...
    ÇAPAR: - Nə məktub?.. Nə eşq?.. Mən heç nə anlamıram...
    MAYA: - Nə məktub?.. (Çantasını açıb cırılmış kaüızı göstərir). Bu da əşyayidəlil. Sənin göndərdiyin məktublardan biri... Yoxsa bunu da sən yazmamısan?..
    ÇAPAR (Diqqətlə kaüıza baxır). Bu məktub haradan keçib sənin əlinə?..
    MAYA: - Paçtalyon gətirib... Belə məktublar çoxdur: qəribədir, əksəriyyəti ya cırılıb, ya da əzilib... Tanıdın öz xəttini?..
    ÇAPAR: - Tanıdım... Ta mənim sözüm yoxdur...
    MAYA: - Ona görə ki, sözünü məktubda demisən hə?..
    ÇAPAR: - Yox... Deyəsən, mən xəstələnmişəm...
    MAYA: - Niyə ki?.. Maşallah, üz-gözündən gümrahlıq yaüır. Heç xəstəyə oxşamırsan...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    240
    ÇAPAR: - O məktubu doürudan da mən yazmışam.
    MAYA: - Əlbəttə, sən yazmısan. Bəs mən nə deyirəm?..
    ÇAPAR: - Bəs sənə necə gedib çatıb o məktublar?..
    MAYA: - Poçtalyon gətirib... Mən ki, sənə dedim...
    ÇAPAR: - Mən o məktubları Mayaya yazırdım...
    MAYA: - Yəni mənə!..
    ÇAPAR: - Yox! Elə deyil... Qulaq as... Mən onları yazandan sonra ya cırıb atır, ya da yandırırdım...
    MAYA: - Elədir. Mənə gələn məktubların içində cırılanlar, yananlar da var. (Sumkasını açıb zərfləri göstərir). Istəyirsən verim sənə, təzədən oxu özünçün...
    ÇAPAR (yuxülü adamlarsayaq): - Mən bəzən o məktubları zərfin içinə qoyub poçt qutusuna atardım. Üstünə isə yazardım: “Mayaya çatacaq”. Yaxud “Çatacaq Mayaya”. Mən bu hərəkətimlə bir növ özümü dolayırdım. Ələ salırdım özümü. Ürəyimdən keçənləri yazırdım o məktublarda. Və, qəribədir ki, ürəyimdə gizli
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    241
    bir inam hissi vardı: mənə elə gəlirdi ki, o məktubları mütləq Mayaya çatdıracaqlar. Əslində o yazılar mənim özümün özümə məktublarım idi. Bir növ mən o məktublarda öz günahlarımı etiraf edirdim... O yazılar mənim tövbələrim idi... Yox, bu qətiyyən ola bilməz. Nə çoxdur dünyada Mayalar. (Qıza). Xanım qız, bu məsələlərdə nəsə bir anlaşılmazlıq, dolaşıqlıq var...
    MAYA: - Sən məktublarında ilan dili çıxarırsan, az qala özünü edam edirsən, çarmıxa çəkirsən... Guya məni ömrün boyu sevmisən, son ana qədər də bu sevgiyə sadiq qalacaqsan... Gözlərin hər gün məni axtarır, fikir-xəyalın mənim yanımdadır. Məni bircə dəfə görsən özünü ölüm ayaüında da xoşbəxt hesab edəcəksən... Əgər mənim hənirimi eşitsən qurd kimi ulayacaqsan. Sən yazırsan ki, qarşımda diz çöküb ilan kimi sürünəcəksən... Ta nə bilim nələr, nələr... Elə şeylər yazmısan ki, çoxunu dillə ifadə etməyə çətinlik çəkirəm... Hə, bu da mən... Gəlmişəm... Niyə yaxanı qıraüa çəkirsən? Arvadından, onun hay-küyündən, göz yaşından qorxursan?!. Qorxma! Arvadların
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    242
    göz yaşı - bahar yaüışına bənzəyir. Buludlar çəkilib gedəndən sonra göyün üzü açılır...
    ÇAPAR: - Mən o məktublarda çox şeylər yazmışam. Amma sadəcə olaraq onların öz ünvanına çatacaqlarına inanmamışam... Bir də ki, ünvan yazılmayıb o məktubların üstündə. “Mayaya çatacaq”... Vəssalam. Axı, mənimçün indi də sirdir: görəsən Maya hansı ölkədə yaşayır?.. (Gülür). Afrikada?.. Məncə sən Afrikada yaşayırdın. Bəs hansı şəhərdə, hansı küçədə, hansı evdə, hansı mənzildə? Mənə heç nə məlum deyil... (Qıza). Hə, xanım qız, deyəsən, mən yavaş-yavaş bu dünyada möcüzələrin olduüuna inanmaüa başlayıram...
    MAYA: - Elə biz özümüz təpədən-dırnaüa möcüzəyik, o ki, dünya ola... Hə, Çapar məni bu cür qarşılamaüın xoşuma gəlməsə də, təqsirindən keçməyə məcburam. Görünür nəsə stress keçirirsən. Hər şey düzələr. Fikir etmə... Özündən, işlərindən danış görüm: necəsən?.. Nə çəkirsən?..
    (Çapar əsəbi halda gəzişir).
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    243
    ÇAPAR: - Bu, mümkün olan iş deyil! (Pauza). Indi mən sənə necə müraciət edim?..
    MAYA: - Yenə başladın, Çapar?!.
    ÇAPAR: - Axı, mən ən azı sənin atan, bəlkə də baban yaşındayam. “Çapar”... Yox bir, “cavan oülan”...
    MAYA: - Vallah, sən o qədər də dəyişməmisən. Niyə özündən bu qədər bədgümansan?.. Sənə nə olub? Özünü ələ al!.. Bəlkə həyacanlısan? O cür məktubları ki, sən yazmısan... ürəyinə təzədən bələd oldum sənin. Sən əsil psixoloq, filosof, nə bilim... yazıçı imişsən... Mən o məktubları oxuduqca göz yaşları axıdırdım. Istəyirdim cavab yazam. Amma ünvanını unutmuşdum.
    ÇAPAR: - Hım-m-m. (Istehza ilə). Eləcə yazaydın: “Çatacaq Çapara”. Yəqin gəlib öz sahibinə yetişərdi.
    MAYA: - Çətin... Çox çətin. Bu, hər adma qismət olmur. Hər yazılan məktub öz sahibinə yetişmir ki... Bu, bir növ tale işidir... Hə, Çapar, de görüm nə yaradırsan, nə çəkirsən?.. (Boş çərçivəni göstərir). Bu çərçivəni doürudan mənim portretim üçün hazırlayırsan?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    244
    ÇAPAR (çərçivəyə baxır): - Bir az əvvəl sən o çərçivənin içində idin. Mənim başıma gələnlər - lap fantastik filmlərdə baş verən əhvalatlara bənzəyir.
    MAYA: - Yəqin çox işləyirsən, Çapar... Görünür az yatırsan...
    ÇAPAR: - Əksinə... Son vaxtlar çox yataüan olmuşam. Adətən, adam qocalanda az yatır... Amma mən əksinə...
    MAYA: - Elə isə sən get-gedə cavanlaşırsan... Üzü gəncliyə doüru gedirsən...
    ÇAPAR (istehza ilə): - Sənin kimi... Elə deyilmi?..
    MAYA: - Məni dolayırsan?.. Göndərdiyin məktublarda məni əbədi solmayan çiçəklərə, sönməyən ulduzlara bənzədirsən... Amma indi... Sənin səmimiyyətin bu qədər imiş hə?.. Mən səni heç cürə başa düşə bilmirəm, Çapar. Sənin o ah-nalən hara, mənə indiki münasibətin hara?..
    ÇAPAR: - Elə mən də səni başa düşə bilmirəm! Mənim yaddaşımda yaşayan o Maya hara, sən hara?..
    MAYA: - Nə olub ki, mənə?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    245
    ÇAPAR: - Elə məsələ də burasındadır ki, heç nə olmayıb. Sanki sənin yanından illər ötüb keçməyib. Necə deyərlər üstündən nə qış ötüb, nə yay... Mən quruyub qalmışam... Düzünü deyim ki, sən elə həmin Mayasan... Daha doürusu, indi mənimlə üz-üzə dayanan o Mayadır... Bəs indiki Maya haradadır? Mənim yaşıdım Mayanı deyirəm...
    MAYA (gülür): - Ha-ha-ha... Çapar, məni çox da cavanlaşdırma... Elə o Maya da mənəm, bu Maya da... Görünür, sənin gözünə elə həminki kimi görünürəm...
    ÇAPAR: - Belə görünür ki, mən də sənin gözünə həminki Çapar kimi görünməliyəm...
    MAYA: - Əlbəttə! Sən də elə həminki Çaparsan!
    ÇAPAR: - Hım-m-m... Bəs bu bəyaz saçlar, bu qırışlar, əzik pula dönmüş bu sifət çuxura düşmüş bu gözlər, bu aüarmış qaşlar, bu gücsüz qollar, əyilmiş çiyinlər?.. Bu - mən, bu da - sən!.. Sən ömrün baharını yaşayırsan, mənsə xəzana düşmüşəm... Sən parlayan dan yeri, mən saralan qürub... Mən - dünənə çevrilmiş tarix, sən bu günə gələn sabah... Sən mənim xəyalımdakı Maya ola bilərsən.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    246
    Həyatdakı Maya isə, Allah bilir indi... haradadır?..
    MAYA: - Yoxsa məni dəfn etməyə hazırlaşırsan?..
    ÇAPAR: - Yox, elə deyil... Elə deyil... Bəlkə də sən əsil Mayasan... Ancaq... Mən səni olduüun kimi qavraya bilmirəm... Nəsə bütün bunlar mənə yuxu kimi gəlir. Doürusu, öz halıma həm aülamaüım, həm də gülməyim tutur.
    MAYA: - Elə isə həm aüla, həm də gül...
    ÇAPAR: - Sən hər şeyi zarafata salırsan... Mənim vəziyyətimi başa düş: saç-saqqalım aüarmış, başı gora titrəyən qoca və üz-gözündən bahar təravəti tökülən qız, qol-qola tutub küçəyə çıxırlar. Və bu səfeh qoca rastlaşdıüı dost-tanışlarına öz gənclik rəfiqəsini təqdim edir: “tanış olun, bir vaxtlar bu xanımla birlikdə oxumuşam”. Yəqin ki, mənə gülərlər. Fikirləşərlər ki, ya aülım çaşıb, ya da qocalıqda yorüalamaüa başlamışam. Elə deyilmi?..
    MAYA: - Sən nə yaman vasvası olmusan, Çapar!..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    247
    (Musiqi. Çaparla Maya üz-üzə dayanıb diqqətlə bir-birlərini süzürlər. Sonra onlar əl-ələ tutub rəqs edir, mahnı oxuyurlar).
    ÇAPAR: - Elə zərifsən ki, sən
    Çiçəyə bənzəyirsən.
    Bu qəfil gəlişinlə
    Şilimə bənzəyirsən.
    MAYA: - Ömür bənzər limana,
    Tale bənzər dumana.
    Sən bir dəli tufana,
    Küləyə bənzəyirsən...
    ÇAPAR VƏ MAYA: - Bizik ömrə şərəf-şan,
    Bizik sevgiyə nişan.
    Gecə-gündüz alışan
    Ürəyə bənzəyirsən...
    (Musiqi azalır. Çapar fikirli-fikirli var-gəl edir).
    ÇAPAR: - Yaxşı, de görüm, birdəfəlik gəlmisən, yoxsa...
    MAYA: - Sən çaüırmısan, mən də gəlmişəm. Istəyirsən qayıdıb gedim gəldiyim yerə...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    248
    ÇAPAR: - Yox, məsələ onda deyil... Sadəcə olaraq, mən bütün bunların doürudan da həqiqət olduüunu özümçün dəqiqləşdirmək istəyirəm. Həqiqətən sən Mayasan? Yəni Mayasan?..
    MAYA: - Həqiqətin buynuzu olmur ki?.. Bəyəm mənim gəlişimdə möcüzəyə bənzər bir şey var?
    ÇAPAR: - Heç nə anlamıram, heç nə... Axı, bu, mümkün olan şey deyil. Bir özünə bax, mənə nəzər sal. Sən cavan, gözəl, təravətli bir xanım... Mən isə... əldən düşmüş zəif bir qoca...
    MAYA: - Dəqiqədə bir öz yaşını, qocalıüını gözə soxma. Sən yenə cavan, dəliqanlı bir oülansan. Mənim nəzərimdə sən yenə əzəlki Çaparsan: sevən, sevilən, deyən-gülən, alışıb-yanan Çapar... Sənin yazdıüın o məktubları oxuyarkən mən bir daha əmin oldum ki, sən qətiyyən qocalmamısan. Indi isə bunu öz gözlərimlə görüb inandım.
    ÇAPAR: - Görəsən, bütün bunlar məzhəkədir, ya faciə?.. Görəsən, mən aülamalıyam, yoxsa gülməli?..
    MAYA: - Bu, sənin öz işindir, Çapar! Göz yaşları sevincdən də ola bilər, kədərdən də...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    249
    Mənim ürəyimdəsə tumurcuqlar təzədən çırtlayır. Sevinc və sevgi tumurcuqları...
    ÇAPAR: - Bütün bunlar necə də qəribədir... Doürudanmı mən yuxu görmürəm?..
    (Musiqi. Maya Çapara yaxınlaşır, onun əlindən tutur. Çapar döyükür, çəkinir, ətrafa boylanır, əlini geri çəkir. Maya qəhqəhə çəkib gülür. Çapar daha da məyus olur: şübhəli nəzərlərlə qızı süzür).
    MAYA: - Nə olub sənə, Çapar?.. Deyəsən kimdənsə, nədənsə qorxursan. Bəlkə kimisə gözləyirsən?..
    ÇAPAR: - Yox... Ayıbdır. Görən olar... Mənə yaraşmaz...
    MAYA: - Bəs mənə yaraşar? (Pauza). Məncə yaraşar...
    (Qapı döyülür).
    MAYA: - Deyəsən gələn var. Mən keçim qonşu otaüa...
    ÇAPAR: - Yox... Heç yana getmə. Yəqin tanışlardandır.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    250
    (Ulduzə gəlir. Hikkəli-hikkəli ətrafa boylanır, sonra diqqətlə Mayanı süzür).
    ULDUZƏ: - Deyəsən gününüz pis keçmir...
    ÇAPAR: - Xeyir ola?.. Özgə vaxt illərlə yolun düşməzdi buralara, indi nə olub belə?..
    ULDUZƏ: - Heç... Gəldim ki, görüm kişimin kefi necədir? Ta ev-eşikdən perik düşmüsən...
    ÇAPAR (əlini boş çərçivəyə uzadır): - Neçə gün idi ki, işləyirdim... Çəkirdim...
    ULDUZƏ: - Görürəm, nə çəkirsən... Deyəsən ta ürəyinin aürısı ötüb keçib...
    MAYA: - Of-f-f... Elə bil emalatxananın havası çatışmır.
    ÇAPAR: - Elədir...
    ULDUZƏ: - Bu gözəlçə mənə çox tanış gəlir.
    MAYA: - Elə sən də tanış gəlirsən.
    ULDUZƏ (Mayaya): - Mən səndən soruşmuram... Çapar, kimdir bu qız?..
    ÇAPAR: - Elə-belə... tanışdır... Úurnalistdir - qəzetdən gəlib...
    ULDUZƏ: - Yəqin intervü götürür hə?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    251
    ÇAPAR: - Əsil intervü götürən sənsən, Ulduzə. Dil aüıza qoymursan. Nə lazımdır sənə?..
    ULDUZƏ: - Mənə nə lazımdır?.. Mənə... Heç nə... Bəs bu xanım qıza nə lazımdır?.. (Mayaya). Sənə nə lazımdır, xanım qız?
    MAYA: - Mənə... Mənə heç nə lazım deyil...
    ULDUZƏ: - Çapar, bəlkə elə fikirləşirsən ki, ta qocalmışam - yaddaşım korşalıb, başım xarab olub. Bu qız nə gəzir burada?.. Anası ilə qurtarıb indi də balası ilə oynaqlaşırsan hə?..
    ÇAPAR: - Nə ana, nə bala?.. Sən nə danışırsan?..
    ULDUZƏ: - Bəyəm mən Mayanı tanımırdım?.. Məni kor hesab edirsən?.. Bu, onun qızıdır, Çapar!
    MAYA (gülür): - Mən Mayanın qızıyam? Yox bir, nəvəsiyəm onun!..
    ULDUZƏ: - Istəyir lap nəticəsi ol! Gözüm aydın! Atan yaşında kişinin yanında nə gəzirsən?..
    MAYA: - Atam yaşında kişi?.. Sən Çaparı deyirsən?.. Xeyr, o atam yaşında deyil. Biz onunla yaşıdıq. Əksinə, sən özün nənəm
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    252
    yaşında görünürsən, Ulduzə xanım! Aç gözlərini yaxşı-yaxşı bax: mən Mayayam!..
    ÇAPAR: - Yaxşı, Maya... Sakit ol...
    ULDUZƏ: - Maya?.. Sən - Mayasan? Yox, sən ifritəsən!.. Maya... Nə Maya?.. Maya məndən də yaşlı idi... Axı, sən necə Maya ola bilərsən?!. Bəlkə səni mumiyalayıblar, ona görə belə cavan qalmısan?.. Bu kimdir, Çapar?.. Düzünü de mənə!..
    ÇAPAR: - O... Mayadır... Düz deyir... Əvvəlcə mən də inanmırdım...
    ULDUZƏ (mənalı tərzdə): - Amma sonra səni inandırdı, hə?.. Eləmi?.. Yaxşı, indiyəcən harada imiş bu həmişəcavan xanım?.. Neçə il idi səs-soraüı yox idi, birdən-birə haradan zühur elədi bu gözəlçə?.. Bəlkə məktublaşırmışsınız?..
    ÇAPAR: - Məktublaşmaq deyəndə ki... Mən arabir yazırdım...
    ULDUZƏ: - Amma o yazmırdı hə?
    MAYA: - Xeyr... Mən sadəcə olaraq Çaparın ünvanını unutmuşdum...
    ÇAPAR: - Yox, mən də onun ünvanını bilmirdim...
    ULDUZƏ: - Yəqin ki, sən məktubu elə-belə, ünvansız ünvana göndərirmişsən...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    253
    ÇAPAR: - Məktub deyən də ki... Bu elə-belə cızmaqaralar olurdu... Yox, ünvan-zad yazmırdım...
    ULDUZƏ: - Yəqin ki, zərfin üstünə sadəcə olaraq “Çatacaq Mayaya”- yazırmışsan...
    MAYA: - Elədir!..
    ÇAPAR: - Sən bunu hardan bilirsən, Ulduzə!..
    ULDUZƏ: - Yəqin ki, o məktubların hamısı gedib Mayaya çatırmış?..
    MAYA: - Poçtalyon o məktubları gətirib mənə çatdırırdı...
    ULDUZƏ: - Özü də sən uzaq, yad bir ölkədə yaşayırdın... Özgə dil, özgə xalq. Amma üstünə “Çatacaq Mayaya” - kəlməsi yazılmış həmin məktublar o uzaq ölkəyə gedib çatırmış...
    ÇAPAR: - Doürusu, bu mənim özümə də qəribə gəlir...
    MAYA: - Burada qəribə nə var ki?.. Məktub öz yazıldıüı ünvana gəlib çatırdı. Bu dünyada bircə Çapar, bircə nəfər də Maya var...
    ULDUZƏ: - Iki sevən ürək, iki gənc, iki aşiq...
    ÇAPAR: - Nə gənc?.. Nə aşiq?.. Mən əslində o məktubları Mayaya yazmırdım...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    254
    ULDUZƏ: - Bəlkə elə özünə yazırmışsan o məktubları?..
    ÇAPAR: - Sən hardan bilirsən bunu?..
    ULDUZƏ: - Bunu bilməyə nə var ki?.. Sevənlərin hamısı özü-özünə məktublar yazır...
    MAYA: - Arabir mən də özüm-özümə məktublar yazmışam... Amma bunlar məktubdan çox ittihamlara bənzəyir...
    ÇAPAR: - Əslində mən məktub yazmaüı o qədər də xoşlamıram...
    ULDUZƏ: - Amma buna baxmayaraq tez-tez məktub yazmalı olmusan... Lap ilk gəncliyində olduüu kimi...
    ÇAPAR: - Doürusu, mən Mayanın harada yaşadıüını bilmirdim. Heç onun saü olmaüından da xəbərim yox idi... O məktubları isə elə-belə, maraq üçün yazırdım. Bəyəm burada bir qəbahət var?..
    ULDUZƏ: - Bəlkə o məktubları birlikdə oxuyaq?..
    MAYA: - Xeyr! Elə şey yoxdur. O məktublar mənə ünvanlanıb... Elə deyil, Çapar?..
    ULDUZƏ: - Deyəsən, ikiniz də birləşib məni dolayırsınız!.. Yoxsa məni dəli yerinə
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    255
    qoymusunuz?.. Yəni məni bu qədər sadəlövh, axmaq, gic hesab edirsiniz?!. Ay-hay!.. Öləsiniz sizi!..
    MAYA: - Təhqirə keçmə...
    ÇAPAR: - Ulduzə, o qonaqdır, qərib yerdən, uzaq ölkədən gəlib... Bir az asta danış... Niyə qışqırırsan?..
    ULDUZƏ: - Ay camaat, mənim ərimin başı xarab olub! Onun evlənəsi oülu var, amma özü eşqə düşüb. Bu da sizə əsrin böyük rəssamı, dahi heykəltəraşı!..
    ÇAPAR: - Dedim, qışqırma!..
    MAYA: - Cəhənnəmə qışqırsın!..
    ULDUZƏ: - Çapar gəl düş qabaüıma!.. Getdik!..
    ÇAPAR: - Hara?..
    ULDUZƏ: - Öz xarabana...
    ÇAPAR: - Bəyəm bura da mənim xarabam deyil?
    MAYA: - Ulduzə, get öz işinlə məşüul ol!.. Hara dartıb aparırsan Çaparı?.. Çapar, sən gedirsən?..
    ÇAPAR: - Yox!.. Mən heç yana, heç yerə getmirəm... Ulduzə, sən özün çıx get...
    ULDUZƏ: - Yaxşı, qoy olsun... Mən çıxıb gedirəm!.. Siz qalın burada!. Sevişin!.. Qoca
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    256
    kaftar! Görüm yenə infarkt keçirəndə kim dayanacaq Sənin başının üstündə?!..
    MAYA: - Çapar, sən infark keçirmisən?..
    ULDUZƏ: - Cəmi iki dəfə!.. Yaxşı, mən sizin başınıza elə bir oyun açım ki...
    (Ulduzə gedir)
    MAYA: - Bu ki, əməlli-başlı dəlidir. O vaxt belə deyildi...
    ÇAPAR: - Hirsli-hikkəlidir... Əsəbləri pozulub...
    MAYA: - O, əzəldən elə bu cür idi. Nə tez unutmusan?.. O, eqoistin biridir. Yalnız özünü düşünən qadındır. Gör bir ömrünü-gününü kiminlə çürütmüsən, Çapar?..
    ÇAPAR: - Neyləyim?.. Bu qismətdir, Maya...
    (Qapı döyülür).
    MAYA: - Deyəsən yenə odur...
    ÇAPAR: - Yox... O, çıxıb getdi... Çətin ki, bir də qayıtsın... Amma nə bilmək olar? Bəlkə də odur...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    257
    MAYA: - Istəyirsən mən arxa qapıdan çıxıb gedim..
    ÇAPAR: - Arxa qapıdan?.. Sən oranı da tanıyırsan?.. Yox , getmə... Dayan... Kresloda əyləş. Hə, bax belə... (Qapıya sarı).. Gəlirəm, gəlirəm...
    (Çapar qapını açır. Nuran gəlir).
    NURAN: - Salam.
    ÇAPAR: - Hə, sənsən Nuran?.. Gəl, keç içəri... Xeyr ola günün bu vaxtı?..
    NURAN: - Heç, elə-belə... Bu yandan keçirdim, dedim bir sənə baş çəkim... (Mayaya). Salam ... Xoş gəlmisiz...
    MAYA: - Salam... Çapar, bu oülan yaman oxşayır sənə...
    NURAN: - “Çapar”?.. (Mayaya). Siz aüsaqqal kişiyə adıyla müraciət edirsiniz...
    MAYA: - Mən öz yaşıdıma necə müraciət etməliyəm?..
    NURAN: - Yaşıdınıza?..
    ÇAPAR: - Oülum, bu qız çox zarafatcıldır... Fikir vermə...
    MAYA: - Bu oülundur?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    258
    NURAN: - Bu, naturadan çəkilmək üçün gəlib?..
    MAYA: - Mən öz köhnə dostumun yanına gəlmişəm...
    NURAN: - Dostunuzun?.. (Mayaya). Mən sizi haradasa görmüşəm...
    MAYA: - Yəqin yuxuda görmüsən... Çapar, bu, doürudan sənin oülundur?..
    ÇAPAR: - Hə, oülumdur...
    MAYA: - Mən təsəvvür etməzdim ki, sənin bu boyda övladın olar...
    NURAN: - Atam vaxtında evlənsəydi mən bir az da böyük olardım...
    MAYA: - Çapar, sənin nə zarafatcıl oülun var?..
    ÇAPAR: - O, çox tərbiyəli uşaqdır... Amma bu gün nəsə yaman deyib-gülür...
    NURAN: - Ata, mən başıaşaüı, sakit olmaüımın heç bir xeyrini görməmişəm.
    MAYA (gülür): - Hə, Çapar deyəsən oülun bundan sonra imicini dəyişmək qərarına gəlib...
    ÇAPAR: - Ola bilər... Siz söhbət edin. Mən bir çay dəmləyim.
    MAYA: - Qoy çayı mən dəmləyim...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    259
    ÇAPAR: - Yox, özüm dəmləyəcəyəm... Oülum, yolda ananla rastlaşdın ki?..
    NURAN: - Anam öz anasıgildədir...
    MAYA: - Çapar, qaynanan hələ saüdır?..
    NURAN: - Lap qaynatası da saüdır...
    ÇAPAR: - Hər ikisi saüdır. Amma ayrılıblar...
    MAYA: - Yəqin Ulduzənin anası da özünə oxşayıb: məkrli, davakar...
    NURAN: - Siz nə tanıyırsınız onları?..
    ÇAPAR: - Oülum, O, zarafat edir... Hə, mən çay qoyum... Deyəsən, suyumuz qurtarmaq üzrədir...
    (Çapar qonşu otaüa keçir. Maya radionu qurur. Musiqi).
    MAYA: - Əla havadır. Özü də Afrika melodiyasıdır...
    NURAN: - Bəlkə rəqs edək?..
    MAYA: - Bacarırsan?..
    NURAN: - Bir az...
    (Maya və Nuran rəqs edir).
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    260
    MAYA: - Sən çox gözəl rəqs edirsən, Nuran...
    NURAN: - Mən rəqs etmirəm... Mən uçuram... Mən göyün yeddinci qatındayam...
    MAYA: - Sənin əllərin titrəyir. Sənin ürəyin göyərçin kimi çırpınır...
    NURAN: - Hamısı həyəcanandır...
    MAYA: - Nədir səni həyəcanlandıran?..
    NURAN: - Sənsən, Maya...
    MAYA (qəhqəhə çəkir): - Mən?.. Başıma xeyir!..
    NURAN: - Niyə gülürsən?..
    MAYA: - Gülməyim neyləyim... Elə söz deyirsən ki, lap bişmiş toyuüun da gülməyi gəlir...
    NURAN: - Sən dünyanın ən gözəl, ən cazibədar qadınısan... Mən səninlə dünyanın lap o başına çıxıb gedərəm...
    MAYA: - Mən dünyanın o başından qaçıb gəlmişəm bura... Mən bir daha gəldiyim yerə qayıtmaq istəməzdim...
    NURAN: - Sən Afrikadan gəlmisən yəqin?..
    MAYA: - Nədən bilirsən bunu?..
    NURAN: - Əlinin, sinənin, nəfəsinin hərarətindən. Axı, deyirlər Afrika isti ölkədir.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    261
    MAYA: - Afrikada əbədi yaydır... Oranın havası da od tutub yanır, torpaüı da...
    NURAN: - Insanları da...
    MAYA: - Hə, bəsdir, oynadıq-yorulduq. (Geri çəkilir). Bir az dincəl...
    NURAN: - Yox, mən səninlə rəqs etməkdən heç vaxt yorulmaram...
    MAYA: - Sən mənimlə elə danışır, elə rəftar edirsən ki...
    NURAN: - Necə?.. Heç nə anlamıram...
    MAYA: - Axı, atandan ayıbdır...
    NURAN: - Atam cavan olmayıb bəyəm?
    MAYA: - Atan yenə cavandır... Əslində elə mən də cavanam...
    NURAN: - Sənə kim qoca deyir ki?..
    MAYA: - Sən mənim oülum yerindəsən...
    NURAN (gülür): - Yox bir, sən də mənim qızım yerindəsən...
    MAYA: - Mən sənin atanın uşaqlıq dostuyam...
    NURAN (gülür): - Mən də sənin ananın uşaqlıq yoldaşıyam...
    MAYA: - Mən sənin atanla ailə qursaydım sən mənim övladım ola bilərdin...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    262
    NURAN (hirslənir): - Məni gic yerinə qoymusan?!. Bu nə söhbətdir edirsən mənimlə?!.
    MAYA: - Mən Çaparla xoşbəxt ola bilərdim...
    NURAN: - Bəs niyə olmamısan?..
    MAYA: - Görünür qismət beləymiş...
    NURAN: - Bura bax, Maya gəl mənimlə adam balası kimi danış. Məni cin atına mindirmə! Az oyna mənim əsəblərimlə!..
    MAYA: - Sən hələ körpəsən, Nuran... Sənin ömrün irəlidədir... Amma mən... biz sonuncu dayanacaüa çatmaqdayıq...
    NURAN: - Nə dayanacaq?.. Bəsdir!.. Bəsdir!.. Mən uşaq-zad deyiləm sənə...
    MAYA: - Qışqırma! Atan eşidər... Bilər...
    NURAN: - Qoy eşitsin!.. Qoy bilsin!.. Mənim öz aülım, öz düşüncəm var... Mən öz seçdiyim yolla gedəcəyəm... Hər kəs öz seçimində azaddır...
    (Çapar gəlir. Əlində stəkan-nəlbəki).
    ÇAPAR: - Hə, oülum, əyləş... Indi çay gətirəcəyəm...
    NURAN: - Mən gedirəm... Işim var...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    263
    MAYA: - Mənim də işim var...
    ÇAPAR: - Heç nə anlamıram... Maya, sən hara gedirsən?..
    MAYA: - Mən bir azdan qayıdıb gəlirəm. Poçta getməliyəm...
    ÇAPAR: - Poçta?.. Teleqram vurursan?..
    MAYA: - Hə... Teleqram vuracaüam...
    NURAN: - Gedək... Mən poçtu sənə göstərərəm...
    ÇAPAR: - Oülum, sən get öz işinlə məşüul ol...
    MAYA: - Nuran, mən özüm bilərəm hara getmək lazımdır...
    (Nuran hirsli tərzdə çıxıb gedir. Maya əyilib Çaparın boynunu qucaqlayır, onu oxşayır və gedir. Musiqi. Həmin musiqinin sədaları altında addım səsləri. Zənci gəlir. Çapar təəccüblə ona baxır).
    ÇAPAR (Zənciyə): - Sən kimsən?.. Nə lazımdır sənə?..
    ZƏNCI: - Mənə Maya lazımdır...
    ÇAPAR: - Sən Afrikadan gəlmisən?..
    ZƏNCI: - Bəli. Nədən bildiniz bunu?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    264
    ÇAPAR: - Yəni bunu bilmək elə mürəkkəb işdi?.. Bəyəm sənin üzünə baxanda kim olduüun, haradan gəldiyin məlum olmur? Zəncinin vətəni Afrikadır... Bunu ki, hamı bilir... Yaxşı, bəs sən Mayanı haradan tanıyırsan?
    ZƏNCI: - Haradan?.. Afrikadan...
    ÇAPAR: - Hə, elədir o Afrikada yaşayıb... Mayanın burada olduüunu kim deyib sənə?
    ZƏNCI: - Heç kim... Özüm öyrənmişəm onun yerini...
    ÇAPAR: - Çoxdan tanıyırsan Mayanı?..
    ZƏNCI: - Çoxdan... Lap çoxdan... Bəlkə də qırx-əlli il olar...
    ÇAPAR: - Nə qırx-əlli il?.. Sənin heç otuz yaşın olmaz, amma dədənin yaşından əvvəlki tarixi danışırsan... Bəlkə Afrikada vaxt ayrı cür hesablanır...
    ZƏNCI: - Ayrı cür? Necə yəni?..
    ÇAPAR: - Deyirəm bəlkə zəncilər bir ili iki-üç il kimi hesablayırlar?..
    ZƏNCI: - Vaxt hər yerdə eyni cürdür...
    ÇAPAR: - Yaxşı, de görüm, sənin fikrin nədir?.. Görürsən ki, burada Maya-zad yoxdur...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    265
    ZƏNCI: - Bəli, indi yoxdur... Amma yəqin ki, bir azdan olacaq. Mən gözləyərəm...
    ÇAPAR: - O, axtarışda deyil ki?..
    ZƏNCI: - Mən onu axtarıram...
    ÇAPAR: - Deyirəm bəlkə interpoldan-zaddan gəlmisən...
    ZƏNCI: - Lazım olsa interpola da verəcəyəm onu?..
    ÇAPAR: - Nədir, cinayət edib? Adam öldürüb?..
    ZƏNCI: - O, adam öldürməyib... Amma belə getsə mən onu öldürməli olacaüam...
    ÇAPAR: - Rədd ol, alçaq zənci...
    ZƏNCI: - Mən heç yerə gedən deyiləm. Mən Mayanı gözləyəcəyəm...
    ÇAPAR: - Çıx get, dedim sənə. Tərk et mənim emalatxanamı...
    ZƏNCI: - Mən bilirəm ki, Maya gec-tez bura gələcək.
    ÇAPAR: - Nədir, yoxsa qanını mənim üstümə tökmək istəyirsən?.. Yoxsa səni əcəl hərləyib gətirib bura?.. Bəlkə Afrikadan elə ölmək üçün gəlibsən, axmaq?!.
    ZƏNCI: - Ölüm haqdır... Mən ölümdən qorxmuram!
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    266
    ÇAPAR: - Mən sənə qandıraram ölüm nədir?..
    ZƏNCI: - Mənə hədə-qorxu gəlməyin!.. Siz kimsiniz?!.
    ÇAPAR: - Dayan, indi göstərərəm sənə kimliyimi...
    (Çapar divardan asılmış dekorativ qılıncı götürür, Zəncinin üstünə hücum çəkir. Zənci qışqıra-qışqıra qaçır. Musiqi... Çapar qayıdıb qılıncı divardan asır. Kresloya çöküb fikrə gedir. Çərçivəyə baxır. Şəkil öz “yerindədir”. Çapar heyrətə gəlir. Musiqi sədası artır).
    PƏRDƏ
    II HISSƏ
    (Yenə həmin emalatxana. Musiqi. Indi hər tərəfdə bir səliqə-sahman hiss olunur. Çaparla Maya təzə kostyumda. Onların üz-gözündən fərəh, sevinc tökülür. Musiqinin ritminə uyüun rəqs edirlər. Gülüb-şənlənirlər).
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    267
    ÇAPAR: - Ilahi, doürudan da dünyada möcüzələr olurmuş...
    MAYA: - Möcüzə? Yox, bu, möcüzə-zad deyil.
    ÇAPAR: - Onda mən yuxu görürəm... Bütün bunlar yuxudur, Maya...
    MAYA: - Nə yuxu?.. Bax, bu sənsən, bu da mən...
    ÇAPAR: - Amma mənə elə gəlir ki, sən çərçivədəki şəkilsən... Sən o çərçivənin içindən çıxıb gəlibsən... Başqa cür də ola bilməz...
    MAYA: - Nə şəkil?.. Bu, mənəm Çapar... Mayayam.
    ÇAPAR: - Mən səni şəkildə necə çəkmişəmsə, necə yaratmışamsa eləsən... Elə geyimin də o cürdür. Nə yaxşı ki, səni ayrı qiyafədə çəkməmişəm...
    MAYA (gülür): - Bilirəm hansı qiyafəni nəzərdə tutursan. Deyim?..
    ÇAPAR: - De...
    MAYA: - Həvvanın qiyafəsini demək istəyirsən, elə deyilmi? (Gülür).
    ÇAPAR: - Ayıbdır... Belə şeylər danışma...
    MAYA: - Mən ürəkoxuyanam, Çapar... Sən ki, bunu bilirsən...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    268
    ÇAPAR: - Yaxşı, bir mənə de görüm o zənci nə istəyir səndən?..
    MAYA: - Yoxsa yenə gəlmişdi?
    ÇAPAR: - Gəlmişdi, qovdum getdi... Deyəsən, axırda o mənim əlimdə öləcək... Hər dəfə sən çıxıb teleqram vurmaüa gedən kimi o haradansa peyda olur. Düzü, mən şübhələnməyə başlamışam...
    MAYA: - Nədən? Kimdən?..
    ÇAPAR: - O zəncidən. Səndən... Özümdən...
    MAYA (gülür): - Nə üçün?..
    ÇAPAR: - Axı o, Afrikadan gəlib... Şübhəsiz ki, siz tanışsınız...
    MAYA: - Bəyəm məni bütün afrikalılar, zəncilər tanımalıdır. Mənim heç bir zənci tanışım yoxdur.
    ÇAPAR: - Afrikada yaşayasan, zənci tanışın olmaya... Bu, mümkün olan iş deyil...
    MAYA: - Niyə ki?.. Mənim bu yer üzündə heç bir kişi tanışım yoxdur. Ola da bilməz. Yalnız bir nəfərdən başqa... Onu da təkcə sən tanıyırsan. (Çaparı oxşayır).
    ÇAPAR: - O, kimdir elə?
    MAYA: - O adam bütün şüurlu həyatı boyu bir qadın barədə düşünüb; həmişə əmin olub ki, aradan illər, lap onillər keçsə də o qadınla
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    269
    qovuşacaq. Zaman - onlar üçün axıb gedən vaxt deyil, adi bir sınaq meydanı olub. Indi onların əbədi xoşbəxtliyinə az, lap az qalıb.
    ÇAPAR: - Sən yenə o vaxtkı kimi dilli-dilavər, deyib-gülənsən, Maya... Üstəlik indi ürəkoxumaq elmini də öyrənmisən... Sənin yanında nə barədəsə danışmaq bir yana, hətta düşünmək belə təhlükəlidir...
    MAYA: - Ona görə də çalış ki, həmişə yaxşı şeylər barədə fikirləşəsən.
    ÇAPAR: - Yaxşı şeylər?.. Bəyəm bu dünyada insanı sevindirə biləcək nəsə bir şey varmı?..
    MAYA: - Bəyəm mənim gəlişim sənin ürəyini açmayıb?.. Axı, mən görürəm ki, şadlıqdan çiçəyin çırtlayıb...
    ÇAPAR: - Düz deyirsən, Maya... Sənin gəlişin ürəyimin bayramına çevrilib. Mən neçə illər idi ki, bu cür sevinməmişdim. Elə bil sən uzaq Afrikadan günəş, hərarət, işıq gətirmisən. Mən indi afrikalıları da ayrı cür təsəvvür edirəm. Bilirsən necə?.. Mənə elə gəlir ki, artıq onlar da sənə görə zərif olublar, gözəlləşiblər...
    MAYA: - Zəncilərin də öz gözəlləri olur...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    270
    ÇAPAR: - Yəqin ki, o gözəllərin qalın dodaqları, aü ovucları, par-par yanan dişləri, mismar kimi bərk saçları, iri pərli burunları olur... Səni axtaran o zənci kimi...
    MAYA: - Onların sadəcə olaraq dəriləri qarabuüdayıdır. Öz dərimizin altında biz hamımız eyniyik.
    ÇAPAR: - Sənin dərin yenə o vaxtkı kimi zərif, hamar, cazibədardır...
    MAYA: - Elə sən də yenə əzəmətli, güclü, məürursan... Üz-gözündə həyat, gənclik eşqi qaynayır. Hiss olunur ki, enerúin aşıb-daşır... Yaxşı, Çapar, düzünü de, sən Ulduzə ilə necə yaşayırsan? Xətrinə dəyməsin, o, dözülməz adamdır.
    ÇAPAR (gülür): - Birtəhər dözürük. Ayrı əlac yoxdur.
    MAYA: - Ilahi, mən o qızı düşünəndə tüklərim biz-biz olur...
    ÇAPAR: - Nə üçün? Ulduzə o qədər də qorxulu varlıq deyil... Özün ki, gördün...
    MAYA: - O, necə aravuran, necə xəbis idi... Baüışla, Çapar... Sənin arvadın barədə belə sözlər deyirəm...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    271
    ÇAPAR: - Mən onun səninlə necə münasibətdə olduüundan xəbərim yoxdur. Bunlar mənimçün təzə şeylərdir.
    MAYA: - Bəs sən indiyəcən düşünməmisən ki, bizim aramızı vuran kim olub?.. Bəs biz nə üçün ayrıldıq, o vaxt?..
    ÇAPAR: - Səndə maraqlı məlumatlar varmış ki... Hə, de gəlsin...
    MAYA: - Məlumat deyəndə ki... Çapar, sən onda da sadəlövh idin, indi də... Ulduzə gecə-gündüz mənim qulaüımı doldurmaqla məşüuldu. O, həmişə səni ələ salırdı. Sənin haqqında çoxlu iftiralar düzəldirdi: guya sən eqoistin, əclafın birisən. Qızları aldadıb yoldan çıxarırsan... Daha nə bilim nələr, edirsən... Xülasə, sənin simanda dinazavr obrazı yaradırdı. Səni gözdən salırdı.
    ÇAPAR: - Kim?.. Bunları edən kimdi? Ulduzə?.. Mənim arvadım?..
    MAYA: - Bəli... Indi belə çıxır ki, o, səni ələ keçirmək istəyirmiş o vaxt!..
    ÇAPAR: - Mənim bunların heç birindən xəbərim olmayıb... Ulduzə o zaman deyirdi ki, guya mən əsrin ən böyük heykəltaraşı, rəssamı olacaüam. O, daim kölgə kimi
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    272
    izləyirdi məni: qarbara, addım-addım... Bəs sən niyə mənə demirdin bunları?..
    MAYA : - O vaxt üzüm gəlmirdi, cəsarətim çatmırdı...
    ÇAPAR: - Həqiqəti demək üçün insana bir ömürmü gərəkdir?
    MAYA: - Sən hansı ömürdən danışırsan? Bəzən bir ömür də bəs etmir həqiqətin üzə çıxması üçün... Əslində bu dünya həqiqətlərin yox, sirlərin, müəmmaların dünyasıdır, Çapar.
    ÇAPAR: - Nə yaxşı ki, o sirlərdən biri bu gün mənə agah oldu?.. Yoxsa gorum da od tutub yanardı, Ulduzə!..
    MAYA: - Nədir, yoxsa təzədən ailə qurmaq niyyətindəsən?..
    ÇAPAR: - Onsuz da mənim ailə ocaüımın közü çoxdan sönüb, közövü tüstülənir...
    MAYA (gülür): - Birdən təzə eşqə düşərsən!
    ÇAPAR: - Nə qədər yalan içində boüulmaq olar?.. Nə vaxtacan riyakarlıüa meydan vermək olar?.. Mən özüm öz əlimlə qismətimi boüub, xoşbəxtliyimi şikəst etmişəm. Daha bəsdir! Dözə bilmirəm! Mən tək bir gün, lap elə bir saat, bircə an da olsa belə xoşbəxt olmaq istəyirəm.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    273
    MAYA: - Sənin dediyin o xoşbəxtlik heç yerdə yoxdur... Yer üzü tamarzıdır əsil xoşbəxtliyə!.. Bəlkə göydə ola sənin aradıüın o səadət, o xoşbəxtlik!..
    ÇAPAR: - Mən o səadətə səninlə qovuşacam, Maya!.. Bunu ki: sən özün deyirsən... Mənim axtardıüım o xoşbəxtlik səninlə, sənin adınla baülıdır. Daha doürusu, sən özünsən mənim xoşbəxtliyim... Mən indi, məhz yaşımın bu çaüında hiss edirəm ki, nə qədər bədbəxtəm. Mən xoşbəxt olmalıyam, Maya. (Mayanın əlindən tutur). Əslində bu anlarda mən dünyanın ən xoşbəxt insanıyam.
    MAYA: - Əslində xoşbəxtlik bizim öz içimizdə olur, Çapar... Elə bədbəxtlik də... Amma nədənsə biz onu həmişə kənarda axtarırıq...
    ÇAPAR: - Doüru deyirsən, Maya... Bütün bunların həqiqət olduüuna inanmıram! Inanmıram...
    (Musiqi. Çaparla Maya əl-ələ tutub oxuyurlar).
    MAYA: - Səni arayıb tapan
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    274
    Gözümə inanmıram...
    Adın dilimdə bitib,
    Sözümə inanmıram...
    ÇAPAR: - Güman yoxdur gümana,
    Gülüm, məni qınama:
    Özümdəki inama
    Dözümə inanmıram.
    MAYA VƏ ÇAPAR: - Ümidimiz əzilib,
    Qismətimiz yazılıb.
    Əlim göydən üzülüb,
    Özümə inanmıram.
    ÇAPAR: - Gəl keçək o biri otaüa...
    MAYA: - Nə üçün?..
    ÇAPAR: - Mən səni yaxından görmək istəyirəm... Olduüun kimi.
    MAYA: - Mən sənin qarşında elə olduüum kimi dayanmışam...
    (Çapar Mayanı qolları üstünə alıb qonşu otaüa keçir - Musiqi. Ulduzə gəlir. Saçı üzünə daüılıb. O, qəzəbli nəzərlərlə emalatxananı nəzərdən keçirib qonşu otaüa sarı gedir. Sanki orada gördüyü mənzərədən
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    275
    dəhşətə gəlib qışqırır, bayılır, kresloya çökülür. Çapar gəlir. Ulduzənin nəbzini tutur).
    ÇAPAR: - Ulduzə... Yaxşı özünü ələ al... Eşidirsənmi?..
    ULDUZƏ: - Of-f-f... Mənə yaxın gəlmə...
    ÇAPAR: - Hə, deyəsən, qorxulu bir şey yoxdur... Hay-küy salma!..
    ULDUZƏ: - Hanı, o ?.. O, haraya getdi?..
    ÇAPAR: - Kim?.. Sən kimi deyirsən...
    ULDUZƏ: - O ləçəri, o iblisi deyirəm...
    ÇAPAR: - Yaxşı, ayıbdır...
    ULDUZƏ: - Ayıbdır?... Kimə ayıbdır? Mənə, yoxsa sizə?.. Mən səni də, onu da öz əllərimlə boüub öldürəcəyəm. Deyəsən, sən qoca vaxtında quduzluüa tutulmusan?..
    ÇAPAR: - Yaxşı... astadan danış...
    ULDUZƏ: - Xeyr!.. Mən qışqıra-qışqıra danışacaüam!.. Qoy sənin o gözəlçən də eşitsin!
    ÇAPAR: - Elə isə, nə qədər bacarırsan qışqır, baüır... Hamıya! Hamıya! Hamıya!
    (Ulduzə qonşu otaüa keçmək istəyir. Çapar onun qarşısını kəsir).
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    276
    ULDUZƏ: - Çəkil qabaüımdan! Mən onun başına bir oyun açım ki!..
    ÇAPAR: - Dayan! Hara soxulursan!
    (Maya gəlir: yaxası açıqdır).
    MAYA: - Hə, de görüm nə istəyirsən, Ulduzə?..
    (Maya Ulduzənin üsütünə yeriyir, Ulduzə dalı-dalı çəkilib qışqıra-qışqıra gedir).
    ULDUZƏ: - Ifritə! Ilan! Əqrəb!..
    MAYA: - Get! Rədd ol!.. Ha-ha-ha!.. Bax belə...
    (Ulduzə gedir. Maya Çaparın sinəsinə sıüınır. Nuran gəlir).
    NURAN: - Salam! (Boş çərçivəyə işarə ilə) Ata, nə əcəb işləmirsən?.. Bu çərçivə niyə boşdur?..
    MAYA: - O çərçivədəki şəklin özü öz ayaüı ilə gəlib...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    277
    NURAN: - Yəqin ki, o şəkil sən olmalı imişsən...
    MAYA: - Yoxsa buna şübhə var?..
    ÇAPAR: - Əyləş, oülum...
    MAYA: - O, nədənsə həyəcanlıdır... (Nurana) Bəlkə sözün var bizə?..
    NURAN: - Sözüm?.. Var!.. Ələlxüsus sənə...
    MAYA: - Buyur, eşidirəm...
    NURAN: - Mən səninlə ayrılıqda danışmaq istəyirəm...
    MAYA: - Atandan icazə al, sonra...
    NURAN: - Elə atam da ayrılıqda deyiləsi sözüs var...
    MAYA: - Bundan sonra Çaparla məni bir-birimizdən heç kəs ayıra bilməyəcək...
    NURAN: - Mənim sənə bir-iki kəlmə sözüm var, Maya...
    MAYA: - Artıq mən öz sözümü dedim...
    NURAN: - Yaxşı! Elə isə bizimki səninlə qalsın sonraya...
    (Nuran çıxır).
    ÇAPAR: - Bu uşaüın başı xarab olur deyəsən... Maya, sən hara hazırlaşırsan?..
    MAYA: - Poçta... Teleqrafa...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    278
    ÇAPAR: - Sən nə çox teleqram vurursan?..
    MAYA: - Mənim Afrikada öz iş-gücüm, problemlərim var... Sən narahat olma, Çapar... Mən tezliklə qayıdıb gəlirəm...
    (Maya gedir. Ulduzə gəlir: o, indi çox səliqəli geyib: özü də elə bil ki, xeyli cavanlaşıb).
    ÇAPAR: - Ulduzə?.. Nə lazımdır sənə?..
    ULDUZƏ: - Mənə heç nə lazım deyil, Çapar.
    ÇAPAR: - Bəs onda nə izləyirsən məni qarabaqara? Niyə qoymursan öz iş-gücümlə məşüul olum, öz dərdimi çəkim?..
    ULDUZƏ: - Mən Alpay qardaşı gözləyirəm. Qoy o da gəlsin. Görüm sənin dərdin nədir?.. Nə olub sənə?..
    ÇAPAR: - Mənə heç nə olmayıb. Hər şey öz qaydasındadır..
    ULDUZƏ: - Abır-həyan olsun, kişi.. Hələ bir danışmaüa dilin də var...
    ÇAPAR: - Bəs dil nədən ötrüdür?..
    ULDUZƏ: - Başqa vaxtlar dilin çıxmır, ah-uf edirsən... Evə-eşiyə yaxın gəlmirsən... Dillənəndə deyirsən ki, hay-hayım gedib, vay-vayım qalıb. Illərlə yadına arvad
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    279
    düşmür. (Onun yamsılayır). “Ulduzə oram aürayır, Ulduzə buramı ovxala. Gözəlim, ta əldən düşmüşəm, məndən nə umacaüın?” (Ucadan). Hə , deyəsən, ta aürıyan yerin yoxdur?!. Yaman qıvraqlaşmısan!.. Maşallah, üz-gözündən təravət tökülür. Kişi, gözünü aç, ətrafına tamaşa elə, güzgünün qabaüında dayanıb özünə bax...
    ÇAPAR: - Yox bir, bəlkə sənə baxım?.. Mən nəinki sənin üzünə baxmaq, heç sənin səsini belə eşitmək istəmirəm. Sən mənə həmişə yad olmusan, yad!..
    ULDUZƏ: - Yad olmuşam eləmi? Qoy yenə yad olum, eybi yoxdur... Amma bu gün hamı bizə gülür, bizi ələ salır,... Çapar!..
    ÇAPAR: - Nə üçün?..
    ULDUZƏ: - Sənin hərəkətlərinə görə...
    ÇAPAR: - Qoy gülsünlər! Aülasalar - bu, daha pis olardı, Elə deyilmi?..
    ULDUZƏ: - Sən ya özünü arsızlıüa qoymusan, ya da həqiqətən aülın qıcqırıb?..
    ÇAPAR: - Bura bax, arvad, mənə aüıl vermə. Bildinmi? Onsuz da bir dəfə sənin istəyinə əməl edib əbədi bədbəxtliyə düçar olmuşam...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    280
    ULDUZƏ: - Sən hansı bədbəxçilikdən danışırsan, Çapar?..
    ÇAPAR: - Özün hər şeyi yaxşı bilirsən... Olub-keçənləri nə tez unutmusan?.. Bəlkə Maya haqqında mənə dediklərin yadından çıxıb?..
    ULDUZƏ: - Nə Maya?.. Nə olub-keçən?.. Sən yenə nə uydurursan?..
    ÇAPAR: - Mən heç nə uydurmuram!.. Mən hər şeyi yaxşı xatırlayıram: sən gecə-gündüz qulaüımı doldurub məni inandırmaq istəyirdin ki, Maya gəzəyəndir, pozüundur... Gündə birinin qucaüındadır. Nə bilim, elədir, belədir... Elə o vaxtdan qoyuldu mənim bədbəxtliyimin əsası. Sən namuslu, əxlaqlı bir qızı mənim gözümdən salmısan. Mən sənə görə günaha batmışam...
    ULDUZƏ: - Günaha batmısan?
    ÇAPAR: - Bəli, günah içindəyəm... Gör mən onun barəsində nələr düşünmüşəm, nələr?!. Halbuki o aydan arı, sudan duruymuş... Bütün bunların hamısı üçün sən cavabdehsən... Əslində Sənsən günahkar, sən...
    ULDUZƏ: - Ay Tanrı, bu, nə oyundur gətirmisən mənim başıma?!. Bu, nə
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    281
    müsibətdir mən çəkirəm?!. Niyə mənim canımı almırsan, ilahi?!. Niyə düşmənləri mənə güldürürsən, ya rəb?..
    ÇAPAR: - Yaxşı, yaxşı... Haray-həşir qoparıb aləmi yıüma bura!.. Nə istəyirsən məndən?.. Mən burada yaradıcılıqla məşüulam: şəkil çəkirəm, heykəl yapıram.. Mane olma mənə...
    (Çapar çıxır. Alpay gəlir).
    ULDUZƏ: - Yəqin ki, xəbərdən xəbərin var, Alpay qardaş...
    ALPAY: - Bu, nə məsələdir belə?.. Heç nə anlamıram...
    ULDUZƏ: - Dostun bu yaşında aşiq olub...
    ALPAY (Gülür):- Cavanlıqda başı qarışıq olub... Indi vaxtı çox olur, qoy sevib-sevilsin...
    ULDUZƏ: - Sən zarafat edirsən, Alpay qardaş... Çapar bizi el içində xor edir. Özü də bilirsən kimdir onu başdan çıxaran?..
    ALPAY: - Kimdir?..
    ULDUZƏ: - Maya var idi ey...
    ALPAY: - Maya... Bizim oxuyan Maya...
    ULDUZƏ: - Hə də... Bəlkə də o deyil... Amma özü deyir ki, Mayayam...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    282
    ALPAY: - Özü deyir?.. Bəyəm sən tanımırsan Mayanı?..
    ULDUZƏ: - Elə bil Mayanın özüdür. Yerişi-duruşu, üz-gözü, danışıüı...
    ALPAY: - Yəqin qocalmış olar...
    ULDUZƏ: - Nə qocalmaq, Alpay qardaş?! Elə bil üstündən yel keçməyib. Elə məni də qorxuya salan budur: necə ola bilər ki, aradan bu qədər vaxt keçsin, amma bu şeytan qızı qocalmasın...
    (Alpay boş çərçivəyə baxır-təəccüblənir).
    ALPAY: - Qəribədir... Bəs şəkil hanı? Çərçivə niyə boşdur...
    ULDUZƏ: - Bu çərçivədə şəkil vardı?...
    ALPAY: - Hə.. Yox.. Çərçivədə kətan vardı... Yəqin Çapar özü çıxarıb atıb... Deyirsən, Maya elə həmin Mayadır?..
    ULDUZƏ: - Allah bilir o Mayadır yoxsa yox... Amma mənim başıxarab kişim dördəlli yapışıb onun ətəyindən. Ikisi də özünü çox abırsız aparır... Elə bil başqa dünyanın adamlarıdır...
    ALPAY: - Çapar ki, sakit adamdır...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    283
    ULDUZƏ: - Sakit ilan vursun onu. Indi görsən tanımazsan. Elə bil danışmır, sayıqlayır...
    ALPAY : - Bəlkə zarafat edirlər?
    ULDUZƏ: - Alpay qardaş nə zarafat? Gör bu qoca axmaüın başına aüıl qoya bilirsənmi? Xalqı üstümüzə güldürür.
    ALPAY: - Vallah, heç nə başa düşə bilmirəm: birdən-birə nə oldu buna?..
    ULDUZƏ: - Hələ özü bir yana, uşaüın da başını pozub...
    ALPAY: - Uşaq kimdir?..
    ULDUZƏ: - Nuranı deyirəm də... O da bir yandan vurulub... Eşqə düşüb.
    ALPAY (gülür) : - Qoy vurulsun... Cavan oülandır... Kişi vurulur - vay, oüul vurulur - vay...
    ULDUZƏ: - Yox ey, Alpay qardaş, məsələ burasındadır ki, Nuran da o ifritəyə vurulub...
    ALPAY: - Hansı ifritəyə?..
    ULDUZƏ: - Dədəsi vurulan ifritəyə. Özünü “Maya” kimi sırımaq istəyəni deyirəm də... Ay Allah, görəcək günlərim varmış... Bilmirəm atanın dərdini çəkim, yoxsa oüulun?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    284
    ALPAY: - Sən haradan bilirsən ki, Nuran vurulub... Mayaya?.. Kim deyir bunu?..
    ULDUZƏ: - Uşaüın özü deyir... Özü də elə bil aüzında dədəsinin dili bitib: “Mən Maya ilə ailə quracam, vəssalam... Ölsəm torpaüınam, qalsam Mayanın”. El içində xar olacaüam, Alpay qardaş (Aülamsınır). Kömək et mənə...
    ALPAY: - Mən özüm də heç nə anlamıram... (Pauza). Yaxşı qoy gəlsin, söhbətləşim. Görək bu işin axırı nə olur. Nəsə inanmaüım gəlmir? Ata-oüul bunlara nə olub birdən-birə?.. Maya haradan peyda oldu birdən-birə?.. Çapar niyə belə iş tutur?..
    ULDUZƏ: - Belə getsə mən özüm o ifritəni öz əlimlə boüub öldürəcəyəm... Mayanın birindən yarımışdıq, qalmışdı o birisi...
    ALPAY: - Hansı birisini deyirsən?..
    ULDUZƏ: - O vaxt bizimlə oturub-duranı deyirəm də... O, hansı cəhənnəməsə vasil olub getdi, əvəzində bu gəlib çıxdı...
    ALPAY: - Bəlkə bu, həqiqətən elə həmin Mayanın özüdür...
    ULDUZƏ: - Sən nə danışırsan, Alpay qardaş?!. Indi o Mayanın hay-hayı gedib , vay-vayı qalıb yəqin-əlbəttə, əgər saüdırsa.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    285
    Qoy gəlsin özün görəcəksən ki, bu ifritə cavan qızdır, gəlindir... Hə, deyəsən gəlirlər...
    (Çapar gəlir).
    ÇAPAR: - Salam, Alpay..
    ALPAY: - Çapar, gözümə birtəhər dəyirsən...
    ÇAPAR: - Niyə ki?.. Hər şey qaydasındadır...
    ULDUZƏ: - O, hanı?.. Haraya getdi?..
    ALPAY: - Eşitmişəm qonaüın var...
    ÇAPAR: - “ Qonaq” deyəndə ki... Maya gəlib, Alpay.
    ULDUZƏ: - Onu görüm xoş gəlməsin... Gör bir onun başına nə oyun açacaüam... Hanı, o?.. Harada itib qaldı?..
    ÇAPAR: - Deyəsən, Ulduzə bütün ölkəni bu emalatxanaya toplayacaq...
    ALPAY: - Ölkə niyə?.. Buraya sənin ən yaxın, doüma adamların gəlir.
    ULDUZƏ: - Eşidirsən də, Alpay qardaş ...
    ÇAPAR: - Kəs səsini!..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    286
    ALPAY: - Çapar, sənə nə olub? (Ulduzəyə) Ulduzə bacı, bəlkə sən bir çay süfrəsi düzəldəsən... Mən də Çaparla söhbət edim...
    (Ulduzə qonşu otaüa keçir)
    ÇAPAR: - Eşidirəm səni, Alpay...
    ALPAY: - Çapar, istəyirəm ki, məni düzgün başa düşəsən... Bütün bunlar mənim ürəyimi aürıdır. Axı, gör bir neçə ilin dostuyuq... Özü də gənclik dostları: Sən, Mən, Ulduzə...
    ÇAPAR: - Bəs Mayanı niyə demirsən?
    ALPAY: - Maya hə... Maya da bizim o vaxkı dostlardandır... Gör bir neçə illərdir görmürdük onu...
    ÇAPAR: - Görüşmürdük, bəli... Amma o indi qayıdıb gəlib... Həmişəlik...
    ALPAY: - Gəlib, xoş gəlib, səfa gətirib. Elə mən o şəkli sənin emalatxananda görəndə dalaüım sancdı...
    ÇAPAR: - Niyə?..
    ALPAY: - Bildim ki, bu işin bir hoqqası çıxacaq... Elə çıxdı da... (Pauza) Bura bax, Çapar, bəlkə bütün bu illər ərzində sən onunla görüşmüsən?
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    287
    ÇAPAR: - Mən onunla hər gün, hər an birlikdə olmuşam. O, mənim gözlərim önündən bir an da olsun getməyib...
    ALPAY: - Sən zarafat edirsən, Çapar?..
    ÇAPAR: - Mən onunla daim təmasda olmuşam...
    ALPAY: - Təmas-ayrı şeydir, görüş ayrı... Düzünü de, Maya indiyəcən harada imiş?..
    ÇAPAR: - Düzünü bilmək istəyirsən? O, Afrikada yaşayırmış...
    ALPAY: - Afrikada?..
    ÇAPAR: - Bəli, qara Afrikada. O, qara dərilərin içində imiş...
    ALPAY: - Haradan gedib çıxıbmış o yerlərə?..
    ÇAPAR: - Axı, sən ki, yaxşı bilirsən: Mayanın atası diplomat idi, tərcüməçi idi... Onu Afrikaya səfirliyə göndərmişdilər: qızını - yəni Mayanı da özü ilə aparmışdı...
    ALPAY: - Afrikaya?..
    ÇAPAR: - Hə də... Afrikaya... Elə o vaxtdan Maya orada qalmışdı...
    ALPAY: - Yəqin ki, ailə-zad qurubmuş...
    ÇAPAR: - Nə ailə?.. O, daim məni düşünüb...
    ALPAY: - Özü deyir?...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    288
    ÇAPAR: - Onun deyib-demədiyinin fərqi yoxdur... Mən özüm hər şeyi bilirəm...
    ALPAY: - Yəni sənin bu Mayan indiyəcən subaydır, bakirədir, eləmi?..
    ÇAPAR: - Bəlkə sənin şübhən var buna?..
    ALPAY: - Yox... Niyə ki?.. Hər şey ola bilər...
    ÇAPAR: - Deyəsən, sən mənə gülürsən? Deyəsən sən məni ələ salmaq istəyirsən, Alpay!..
    ALPAY: - Yox.. Elə şey yoxdur... Gör bir nə vaxtın dostlarıyıq biz?.. Sadəcə olaraq, sən özünü uşaq kimi aparırsan... Bu işdən əl çək Çapar...
    ÇAPAR: - Siz özünüz əl çəkin məndən!..
    ALPAY: - Aülını başına yıü, Çapar... Ayıbdır. Sənin arvadın, uşaüın... Oülunun evlənmək vaxtı çatıb ...
    ÇAPAR: - Nə olsun ki?..
    ALPAY: - O olsun ki... Xərifləyirsən... (Pauza) Hə, mən indi bildim sən niyə həmişə Afrika konyakı içirmişsən!..
    ÇAPAR: - Bildin?..
    ALPAY: - Bildim, Çapar, bildim...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    289
    ÇAPAR: - Elə mən özüm də əvvələr bunun fərqinə varmırdım... Gözümə sataşan xəritələrdə həmişə Afrika qitəsini axtarırdım.
    ALPAY: - Axır ki, Afrikanı da tapdım, afrikalını da!..
    ÇAPAR: - Alpay, bilirsən səni mənim yanıma minnətçi göndəriblər. Sən mənim başıma aüıl qoymaq istəyirsən... Amma bil ki, mənim aülım başımdadır. Mən innən sonra özüm bildiyim kimi yaşamaq istəyirəm.
    ALPAY: - Bəs bu vaxtacan ürəyin istəyən kimi yaşamamısan?..
    ÇAPAR: - Yox! Yox! Yox! Mən bütün ötən ömrümün üstündən qara bir xətt çəkirəm... Mən bundan sonra adam kimi yaşamaq istəyirəm! Mən indiyəcən öz ömrümü yaşamamışam, Bu, saxta, süni bir ömür olub. Mən ikiüzlülük etmişəm bu çaüacan - etiraf edirəm. Amma...
    ALPAY: - Nə amma?.. Sən nə danışırsan?..
    ÇAPAR: - Amma... Amma gec də olsa mən hər şeyi təzədən başlamaq istəyirəm...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    290
    ALPAY: -Təzədən sevmək?.. Təzədən ailə qurmaq?.. Təzədən uşaq əkib-becərmək istəyirsən, eləmi, Çapar?..
    ÇAPAR: - Hər şeyi mən özüm həll edəcəyəm! Özüm!...
    ( Ulduzə əlində stəkan-nəlbəki gəlir).
    ULDUZƏ: - Alpay qardaş, aülın nə kəsir bundan? Üzübəridir, yoxsa...
    (Alpay çiyinlərini çəkir).
    ÇAPAR: - Yəni deyirsiniz mənim aülım çaşa bilər?..
    ALPAY: - Yox... Kim deyir ki?..
    ULDUZƏ: - Aülı çaşmaq nədir?.. Lap əməlli-başlı gicləmisən, ay bədbəxtin oülu...
    ÇAPAR: - Ha-ha-ha... Ilahi, bütün bəndələrini hifs elə... Hamıya aüıl kamal ver!
    ULDUZƏ VƏ ALPAY: - Amin!..
    ÇAPAR: - Mən başa düşə bilmirəm, biz insanlar niyə bu cürük?..
    ALPAY: - Insanlar nə cürdür, Çapar?..
    ULDUZƏ (Çapara): - Paho! Kişi, deyəsən bütün insanlara, insanlıüa sözün var?!.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    291
    ÇAPAR: - Siz mənə gülürsünüz?.. Nahaq yerə! Vallah, bu insanların hamısı rəzildir. Heç kəs başqasının xoşbəxtliyini istəmir! Hamı bir-birə nifrət eləyir... Sizin hamınız...
    ALPAY: - Deyəsən, sən doürudan da bəşəriyyətə müraciət etmək istəyirsən...
    ULDUZƏ: - Bunun aülı çaşıb...
    ÇAPAR: - Əl çəkin məndən! Qoyun öz ömrümü özüm bildiyim kimi yaşayım. Siz mənim ölümümü istəyirsiniz...
    ULDUZ: - Ölsən nə vardı ki!.. Üstündə aülayardıq.
    ÇAPAR: - Sizin o göz yaşlarınız da saxtadır... Mən inanmıram o tökülən yaşlara!.. Siz kiminsə ölümünə sevinib aülaya bilərsiniz... Siz... Siz ələ salmaüa dəli, aülamaüa ölü axtaran adamlarsınız...
    ULDUZƏ: - Alpay qardaş, vallah, bu qoca səfeh havalanıb...
    ALPAY: - Çapar, bir məni başa sal görüm, sən nə istəyirsən, nə?..
    ULDUZƏ: - O, bizi biabır etmək istəyir. Öz oülunun sabahını görə bilməyən, öz ailəsinin adını batıran adamdan nə gözləmək olar?.. Kişi, bir öz yaşına, aüarmış başına bax - utan!.. Bu sinnində eşqə düşmüsən?!.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    292
    ÇAPAR: - Kəs səsini!.. Sən hansı yaşdan danışırsan?!. Xoşbəxtliyin yaşı olmur... Yaşın buna nə dəxli var ki?..
    ULDUZƏ: - Bəlkə - sevginin nə dəxli var - demək istəyirsən?..
    ÇAPAR: - Necə başa düşürsən, düş...
    (Ayaq səsləri. Qapı açılır. Maya gəlir. Hamı qeyri-ixtiyari faraüat vəziyyəti alır).
    ULDUZƏ: - Hım-m-m... Gəldi... Özüdür.
    MAYA: - Əlbəttə, burada hamı özüdür, hamımız özümüzük... Elə deyilmi?..
    ÇAPAR: - Elədir... Alpay... Maya... Bəyəm tanış deyilsiniz?
    ULDUZƏ: - Tanış olun...
    MAYA: - Alpay, deyəsən tanımadın məni?
    ALPAY: - Tanımadım... Doürudan sən Mayasan? Heç dəyişməmisən... Həmişəki kimisən...
    ÇAPAR: - ...gözəl, məlahətli, zərif...
    ALPAY: - Bəli... Elədir... Yox... Əlbəttə...
    ULDUZƏ: - Deyəsən, bu ifritə hamınızı pis günə qoyacaq...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    293
    ALPAY: - Yox, Ulduzə bacı... Elə deyil... Bu, bizim Mayaya həm oxşayır, həm də oxşamır...
    MAYA: - Alpay, sən də az dəyişmisən...
    ULDUZƏ: - Yox, heç dəyişməyib, cavan oülandır...
    ÇAPAR: - Ulduzə, təmkinli ol... Sakit...
    ULDUZƏ: - Gör bir nə günlərə qalmısan, ay bədbəxt Ulduzə?..
    MAYA: - Bədbəxtlik və xoşbəxtlik nisbi məfhumdur. Biri özü gəlir, o birinin yolundasa daim vuruşmaq lazımdır.
    ALPAY: - Vuruşmaq?..
    ULDUZƏ: - Kiminlə?..
    MAYA: - Biz xoşbəxtliyimiz üçün vuruşmuşuq...
    ÇAPAR: - Biz ömrümüz boyu bir-birimiz axtarmışıq...
    MAYA: - Biz neçə illərdir ki, bir-birimizə doüru yol gəlməkdəyik.
    ALPAY: - Adamın həm inanmaüı gəlir, həm də inanmamaüı...
    ULDUZƏ: - Deyəsən siz hamınız birləşib mənim ürəyimi partlatmaq istəyirsiniz...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    294
    MAYA: - Bütün bu illər ərzində mən hər gün Çaparı düşünmüşəm. Və həmişə əmin olmuşam ki, o, məni gözləyir...
    ÇAPAR: - Gizlətmirəm... Ta bunu gizlətməyin bir mənası da yoxdur: Mayanı mən heç cür başqa şəkildə təsəvvürümə gətirmirdim... O, daim cavan, gənc, gözəl olmalı idi. Biz onunla yenidən görüşməli idik. Qovuşmalı idik bir-birimizə...
    MAYA: - Uzaq, qızmar Afrikada Çaparla baülı olan isti, təzə-tər xatirələr məni heç vaxt tərk etməyib. O xatirələr yaşadıb məni... Çaparsız mənim bir anım da olmayıb...
    ULDUZƏ: - Bunların ikisinin də başı xarab olub...
    ALPAY: - Mənim nə gözümə inanmaüım gəlir, nə də qulaüıma... Axı, bu, necə ola bilər?.. Çapar, bu qız doürudan Mayadır?
    ÇAPAR: - Çapar, bəyəm sən özün tanımırsan Mayanı?..
    MAYA: - Alpay, gör biz neçə ilin tanışı, dostuyuq... Sənin yoldaşın nə tez pozulub?..
    ULDUZƏ: - Alpay qardaş, o səninlə də dost olub, yaxın olub?..
    ALPAY: - Yox... Dost deyəndə ki... Biz hamımız eyni vaxtda oxumuşuq...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    295
    ULDUZƏ: - Alpay qardaş, sən buraya nə üçün gəlmisən?.. Bəyəm Çapara deməyə bir sözün yoxdur?..
    ÇAPAR: - Alpay, nə sözün var, de, utanıb çəkinmə... Maya özümüzünküdür...
    ALPAY: - Çapar, bu gün sən özünü olduqca qəribə aparırsan. Elə bil başqa adam olmusan.
    ÇAPAR: - Nə üçün qəribə?.. Əksinə, mən indi özümə həmişəkindən daha çox oxşayıram.
    ALPAY: - Belə çıxır ki, sən indiyəcən rolda imişsən...
    ÇAPAR: - Bəlkə də... Amma bu dəqiqə siz əsil Çaparı görürsünüz.
    ULDUZƏ: - Alpay qardaş, bu nə müsibətdi gəldi mənim başıma? Mən nə edim?.. Dərdimi kimə deyim?..
    MAYA: - Siz hansı dərddən dəm vurursunuz? Siz Çapardan nə istəyirsiniz?..
    ULDUZƏ: - Sən kəs səsini!.. Hələ bir danışmaüa dilin də var. Ifritə! Qoca vaxtında bunun aülını başından çıxarıb xalqı güldürmək istəyirsən üstünə?!.
    ÇAPAR: - Mənim aülım yerindədir...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    296
    MAYA: - Onun hər şeyi yerindədir... Bura bax, Ulduzə, belə bilmək istəyirsənsə, Çapar səni heç zaman sevməyib...
    ALPAY: - Əstəfürullah!.. Bu yaşda olan adamın yadına sevgi düşür?.. Vallah, məəttəl qalmışam, bu, həmin Mayadır, yoxsa...
    MAYA: - Mən həmin Mayayayam, Alpay... Bu da həmin Ulduzədir. Elə sən də həmin Alpaysan. Heç Çapar da dəyişməyib...
    ULDUZƏ: - Alpay qardaş, o əcinnə, şeytanı deyirlər... Yəqin bu qız onnandır...
    MAYA: - Sənsə küpəgirən qarısan...
    ALPAY: - Maya... Baüışlayın, siz doürudan Mayasız?.. Nəsə hər şey gülməli, həm də aülamalıdır.
    ULDUZƏ: - Alpay qardaş, elə o Maya da həyasız idi, bu Maya da o cürdür.
    ÇAPAR: - Özünü tərbiyəli apar, Ulduzə.
    MAYA: - O, xeyli dərəcədə tərbiyələnib...
    ALPAY: - Doürusu, mən sənin Maya olduüuna inanmaq istəmirəm...
    ÇAPAR: - Alpay, o, Mayadır...
    MAYA: - Mən özümün kim olduüumu sübut etmək iddiasından çox uzaüam.
    ULDUZƏ: - Elə o Maya da bu cür həyasız idi.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    297
    ÇAPAR: - Kəs səsini, Ulduzə... Kimin kim olduüunu hamı yaxşı bilir.
    MAYA: - Alpay, mən səni yaxşı başa düşürəm. Sən öz köhnə dostunun ailəsini daüılmasını istəmirsən. Sən təbiətən xeyirxah adamsan... Elə o vaxtlar da bu cür idin: həlim, ürəyiyumşaq. Amma mən buraya kiminsə yerini dar etməyə gəlməmişəm. Mən çıxıb gedə də bilərəm...
    ÇAPAR: - Dayan! Sən hara gedirsən, Maya?.. Sən heç yerə getməyəcəksən... Sən mənimlə qalacaqsan... Biz birlikdə xoşbəxt olacaüıq.
    ALPAY: - Özünü ələ al, Çapar...
    ULDUZƏ: - Biabır olduq, ay Tanrı!.. Görəsən nə günahın yiyəsiyəm ki, bu müsibətlər mənim başıma gəlir?..
    MAYA: - Sən büsbütün günah içindəsən!..
    ÇAPAR: - Maya doüru deyir.
    ULDUZƏ: - Rədd olun ikiniz də...
    MAYA: - Siz özünüz rədd olun!.. Axmaqlar!..
    ALPAY: - Mən getdim, Ulduzə bacı...
    ULDUZƏ: - Dayan... Mən də gedirəm, Alpay qardaş...
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    298
    (Alpay və Ulduzə qorxa-qorxa çıxırlar).
    ÇAPAR: - Getdilər...
    MAYA: - Qoy rədd olub getsinlər...
    ÇAPAR: - Mənim ürəyim aürıyır...
    MAYA: - Nə üçün? Sən ki, güclüsən, qüvvətlisən...
    ÇAPAR: - Mən həmişə səni arzu lamışam, səni, mənim mayakım, Maya... Amma indi sənin bu gəlişin qəfil oldu. Deyəsən mən hazır deyildim bu görüşə... Ürəyim aürayır... Içimdə bir təlatüm var.
    MAYA: - Sənin daxilində işıqlı, sirli-sehrli bir dünya var. Həmin dünyanı sən özün yaratmısan... O dünyanın qulu da sən özünsən, aüası da... Sən azad adamsan, Çapar...
    ÇAPAR: - Sənə elə gəlir.
    MAYA: - Sən öz eşqini ömrün boyu qoruyub saxlamısan...
    ÇAPAR: - Hər bir kişinin ürəyində gizli bir sevgi yaşayır. Gizlətmirəm, mən də qəlbində bu sevgini yaşadanlardan biriyəm... O sevgi nə vaxt göyərib, necə cücərib, qol-budaq atıb - deyə bilmərəm. Bəlkə bu sevgi olmasaydı
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    299
    elə mən özüm də yaşayıb mövcud ola bilməzdim...
    MAYA: - Elə hər bir qadının ürəyində də bu cür sevgi olur...
    ÇAPAR: - Heç bilmirəm bu işlərin sonu nə cür olacaq?..
    MAYA: - Hər şey yaxşı olacaq, Çapar...
    ÇAPAR: - Sən əminsən buna?..
    MAYA: - Əlbəttə!.. Biz artıq dünyanın ən xoşbəxt adamlarıyıq! Gəl səni öpüm.
    ÇAPAR: - Sən hara hazırlaşırsan, Maya?..
    MAYA: - Sonuncu teleqramı vurub gəlirəm...
    ÇAPAR: - Yox, Maya... Mənə elə gəlir ki, sən bir daha qayıtmayacaqsan...
    MAYA: - Arxayın ol, qayıdacaüam, Çapar... Ürəyimi sənin yanında qoyub gedirəm...
    (Onlar öpüşüb ayrılırlar. Musiqi. Zənci gəlir).
    ÇAPAR: - Sən yenə gəldin? Nə həyasız adamsan?..
    ZƏNCI: - Mənə Maya lazımdır. Mən onunla görüşməliyəm.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    300
    ÇAPAR: - Mən sənə dedim ki, burada Maya yoxdur, ay adamyeyən!
    ZƏNCI: - Mən adamyeyən deyiləm... Biz mədəni xalqıq... Mən sadəcə olaraq, xəyanəti baüışlaya bilmirəm...
    ÇAPAR: - Kim sənə xəyanət edib?..
    ZƏNCI: - Maya... O, məni aldadıb... O, mənə daü çəkib... Özü isə aradan çıxıb... Mən onun izi ilə gəlmişəm bura...
    ÇAPAR: - Xəyanət deyəndə ki... O, bəlkə sənin arvadın olub?..
    ZƏNCI: - Yox... O, ərə getməyib...
    ALPAY (Zənciyə): - Onunla yaxın əlaqən olubmu?..
    ZƏNCI: - Əlaqəm?.. Yalnız işgüzar əlaqələrim olub. Amma gizlətmirəm... Mən onu sevmişəm... Ondan ötrü dəli-divanə olmuşam... O isə məni aldadıb, çıxıb aradan...
    ÇAPAR: - Axı, bu, necə ola bilər? Maya elə qadın deyil... Məncə... Bu, ola bilməz...
    ZƏNCI: - Onun mənə nə etdiyini bir özü bilər, bir də mən. Amma o mənim əlimdən heç yerə qaçıb gedə bilməyəcək... Mən afrikalıyam - öz şərəfimi qorumaüı bacarıram.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    301
    ÇAPAR: - Mən də asiyalıyam... Lazım olsa öz şərəfimi də qoruya bilərəm, hələ üstəlik başqalarının şərəfini də...
    ZƏNCI: - Siz dəqiq deyə bilməzsiniz Maya nə zaman olacaq?..
    ÇAPAR: - Deyə bilmərəm... Bəlkə Maya bir daha gəlmədi... Bir də ki, bura məlumat bürosu deyil!
    ZƏNCI: - Mən bilirəm ki, o, mütləq bura gələcək...
    ÇAPAR: - Sən bunu haradan bilirsən?.. Ümumiyyətlə, sən burada nə gəzirsən?.. Bəlkə cəsussan, xəfiyyəsən?.. Səni mərkəzi kəşfiyyat idarəsi göndərib bəlkə?..
    ZƏNCI: - Qışqırmayın!.. Özü də hədə-qorxu gəlməyin mənə! Mən Mayanı gözləyəcəyəm! Mən mütləq onu görməliyəm!..
    ALPAY: - Sürük, rədd ol buradan...
    ZƏNCI: - Dedim ki, mən Mayanı gözləyəcəyəm!..
    ÇAPAR: - Bura bax, Zənci qardaş, çıx get... Xahiş edirəm. Dünən pis yuxu görmüşəm... Məni xataya salma!..
    ZƏNCI: - Mən heç yerə gedən deyiləm!
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    302
    ÇAPAR: - Deyəsən, sən heç nə qanmaq istəmirsən, qara köpək! Indi qanarsan! Bir dayan!
    (Musiqi. Çapar divardan dekorativ qılıncı götürüb Zəncinin üstünə cumur. Zənci qaçır. Çapar onu qovur. Zəncinin haray-həşiri eşidilir. Çapar qayıdır. Onun qılıncından qan damır. Işıq azalır. Çapar kresloda başını ovcunun içinə alıb. Qadın portreti öz yerində-çərçivədədir. Çapar başını qaldırıb diqqətlə şəklə baxır. Qapı döyülür. Çapar qapıya sarı gedir. Alpay gəlir. Görüşürlər).
    ALPAY: - Salam.. Son vaxtlar səni görməyəndə darıxıram, Çapar yəqin bu qocalıq əlamətidir...
    ÇAPAR: - Nə var, nə yox, Alpay?..
    ALPAY: - Sənə qəribə bir şey demək istəyirəm... Deyim?
    ÇAPAR: - O nə qəribə şeydir elə?..
    ALPAY: - Qəhrəmanını tapmışam. (Mayanın portretinə baxır). Amma yaman dəyişib... Qocalıb... Sınıxıb...
    ÇAPAR: - Kim?.. Sən kimi deyirsən?..
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    303
    ALPAY: - Kimi? Əlbəttə Mayanı: köhnə tanışımızı, dostumuzu... Ancaq bir-birimizi zorla tanıdıq...
    ÇAPAR: - Bəyəm sən onu burada görməmisən?..
    ALPAY: - Burada?.. Harada? Sən nə danışırsan, Çapar?..
    ÇAPAR: - O, Afrikada yaşayıb?..
    ALPAY: - Kim?.. Nə Afrika? Mən Mayadan danışıram ey, Mayadan... Bildin?
    ÇAPAR: - Axı... O, özü belə deyirdi...
    ALPAY: - Deyəsən, gecələr işləyirsən... Yuxusuz qalmısan, Çapar... Yaxşı, mən gedim, sən yat dincəl... Saü ol!
    (Alpay sakitcə çıxıb gedir. Musiqi. Maya asta addımlarla gəlir. Əlini Çaparın çiyninə qoyur. Onlar xoşbəxtcəsinə gülümsəyirlər. Maya əvvəlcə öz şəklinin qarşısında, sonra Çaparın önündə təzim edir. Onlar əl-ələ tuturlar).
    PƏRDƏ
    SON
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    304
    Müəllif haqqında
    Firuz Mustafa
    (Firuz Qədimаlı оğlu Mustаfаyеv) - nasir, dramaturq, esseist, filosof
    Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi
    Həyatı
    Firuz Mustаfа (Mustafayev Firuz Qədimalı oğlu) 18 fеvrаl 1952-ci il tаriхdə Аzərbаycаn Rеspubliкаsı Gədəbəy rаyоnunun İsаlı кəndində ziyаlı аiləsində аnаdаn оlmuşdur. (Amma sənədlərdə onun doğum tarixi səhvən həmin ilin gah iyun, gah da avqust ayı göstərilmişdir). Firuz Mustаfа 1969-cu ildə оrtа məкtəbi, 1971-ci ildə Bakdakı 1 saylı texniki peşə liseyini bitirmişdir. O, əmək fəaliyyətinə tikintidə və Bakı elektrik maşınqayırma zavodunda fəhlə kimi başlamışdır. 1975-ci ildə Аzərbaycan Pedaqoji Universitetin filоlоgiyа fакültəsini bitirmiş, 1975-1977-ci illərdə təyinаt üzrə Sааtlı rаyоnundа müəllim işləmişdir. Firuz Mustаfа 1977-1978-ci illərdə hərbi хidmətdə оlmuş, ordudan zabit kimi tərxis edilmişdir. O, 1978-80-ci illərdə Аz.TV-də müхbir, Кinоlаşmа idаrəsində sərəncаmçı dirекtоr, “Аzərbаycаn gəncləri” qəzеtində хüsusi müхbir kimi fəaliyyət göstərmişdir.
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    305
    Firuz Mustаfа 1980-84-cü illərdə Аzərbаycаn ЕА Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun aspiranturasında təhsil almış, sоnrакı illərdə еlmi işçi, bаş еlmi işçi, hаbеlə fəlsəfə каfеdrаsındа dоsеnt vəzifəsində çalışmışdır.
    Firuz Mustаfа Ali Diplomatiya Kollecinin ümumi işlər üzrə prorektoru, Bakı Avrasiya Universitetinin elmi işlər və xarici əlaqələr üzrə prorektoru və kafedra müdiri, habelə müхtəlif illərdə “Mааrifçi” və “Mədəniyyət” qəzеtlərinin bаş rеdакtоru vəzifəsində çаlışmışdır.
    Firuz Mustаfа 1985-ci ildə fəlsəfə üzrə nаmizədliк, 1992-ci ildə dокtоrluq dissеrtаsiyаsı müdаfiə еtmişdir. (O zaman SSRİ Аli Аttеstаsiyа Şurаsı dаğıldığı üçün diplоmu аlа bilməmişdir. 2002-ci ildə Fəlsəfə və Hüquq İnstitunun Еlmi Şurаsının qərаrı ilə оnа fəlsəfə еlmləri dокtоru аdı vеrilmişdir). O, elmi və yaradıcılıq fəaliyyəti ilə yanaşı pedaqoji işlə də məşğul olmuş, ölkənin əksər ali məktəblərində, universitetlərdə fəlsəfə, dünya ədəbiyyatı və türk xalqları mədəniyyəti üzrə mühazirələr demişdir. Firuz Mustаfаnın ilk mətbu yazıları “Azərbaycan gəncləri”, “Bakı”, “Kommunist”, “Tərəqqi”, “Elektrik” qəzetlərində, “Müxbir”, “Təşviqatcı”, “Ulduz” jurnallarında çap olunmuşdur. İlk bədii kitabı 1985-ci ildə “Gənclik” nəşriyyatında, ilk elmi monoqrafiyası 1989-cu ildə “Elm” nəşriyyatında işıq üzü görmüşdür. Firuz Mustаfаnın onlarla еlmi və bədii кitаbı nəşr еdilmiş, ssеnаriləri əsаsındа bir çox filmlər çəкilmişdir. Əsərləri хаrici dillərə tərcümə
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    306
    еdilmişdir. О, bir sira xarici filоsоf, şair və yаzıçılаrın əsərlərini (N.Bеrdyаyеv, F.Nitsşе, S.Yesenin, A. Blok, V.Şuкşin və s), hаbеlə “Putin. Birinci şəхsdən” кitаbını Аzərbаycаn dilinə tərcümə еtmişdir. Firuz Mustаfа 80-dən çox kitabın müəllifidir. Uzun illər Az.Tv-də “İlğım” və “İdrak” verilişlərinin müəllifi və aparıcısı olmuşdur. Onlarla pyеsi müхtəlif dövlət tеаtrlаrındа tаmаşаyа qоyulmuşdur. Firuz Mustаfаnın yazdığı mətnlərə görkəmli bəstəkarlar- Xəyyam Mirzəzadə, Zabitə Məmmədova, Tahir Əkbər, Şahid Əbdülkərimov və b. musiqi bəstələmişlər. Azərbaycan Fəlsəfə Cəmiyyətinin və Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. Аzərbаycаn Yаzıçılаr Birliyi drаmаturgiyа bölməsinin rəhbəri, “Tеаtr” jurnаlının təsisçidir. İki övladı var.
    Təltif olunduğu mükafatlar:
    Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi
    Cəfər Cаbbаrlı mükafatı
    “Humay” mükafatı
    Bеynəlхаlq Аvrаsiyа Fоndunun mükafatı
    Tеаtr Хаdimləri İttifаqının müкаfаtı
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    307
    Firuz Mustafanın əsərləri
    Еlmi əsərləri:
    • "Mənəvi tələbаtın inкişаf diаlеktiкаsı" (“Elm” nəşrиyyatı, 1985)
    • "Yеnidənqurmа və demоkrаtiyа şərаitində tələbə və şаgirdlərin hüquqi və mənəvi tərbiyəsinin fоrmаlаşmаsı" (“APİ-nin nəşriyyatı”, 1987)
    • "Sərhədsiz dünyа" (“Diplomat” nəşriyyatı, 1999)
    • "Мədəniyyəт və fəlsəfə"(“Araz” nəşriyyatı, 2005)
    • “Orta təhsil islahatları proqramlarının məzmun baxımından təhlili və qiymətləndirilməsi” (“MBM” nəşriyyatı, 2011)
    • “Qloballaşma və mədəniyyət”(“Araz” nəşriyyatı, 2011)
    • “Fəlsəfə işığında” (“RENESSANS-A” nəşriyyarı, 2019)
    Bədii əsərləri:
    • "Göyəm коllаrı" (“Gənclik” nəşriyyatı, 1985)
    • "Dünyаnın rəngi" (“Gənclik” nəşriyyatı, 1989)
    • "Кəhrəbа" (“Elm fondu”nun nəşri, 1997)
    • "Bəhruz-Vətənə sipər оğul" (“Azərbaycan” nəş., 1997)
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    308
    • "Çəhrаyı tunеl" (“Şur” nəşriyyatı, 1999)
    • "Теаtr mеydаnı" (“Çaşıoğlu”, 2001)
    • "Аdsız" (“Adiloğlu” nəşriyyatı, 2001
    • "Sifət" (“Araz” nəşriyyatı, 2002)
    • "Buz üstə sətirlər" (“Araz” nəşriyyatı, 2003)
    • "Коmеdiyаlаr" (“Araz” nəşriyyatı, 2004)
    • "Qаrа qutu" (“Araz” nəşriyyatı, 2006)
    • “Dəniz köçü” (“Araz” nəşriyyatı, 2006) [1]
    • “Onluqlar” (“Araz” nəşriyyatı, 2008)
    • “...Qapı...” (“MBM” nəşriyyatı, 2008)
    • “13 hekayə” (“MBM” nəşriyyatı, 2008)
    • “Müqəvva” (“MBM” nəşriyyatı, 2009)
    • “Monohekayələr” (“MBM” nəşriyyatı, 2009)
    • “Qapı” (“Araz” nəşriyyatı, 2009)
    • “Dəniz köçü” (9 nəşr) (“Nurlan”və “Araz” nəşriyyatı, 2009-10)
    • “Hekayələr” (“MBM” nəşriyyatı, 2009)
    • “At günü” (“MBM” nəşriyyatı, 2009)
    • “Monopyeslər” (“Araz” nəşriyyatı, 2010)
    • “Çardaqda zirzəmi” (“MBM” nəşriyyatı, 2011)
    • “Sklerozlar üçün yaddaş” (Araz” nəşriyyatı, 2011)
    • "Daş üstə yazılmış sətirlər”(dördlüklər) (“MTR group” nəşriyyatı, 2014)
    • “Ölü dildə sevgi məktubları” (“Zero”nəşriyyatı, 2014)
    • “Hekayələr” (“MBM” nəşriyyatı, 2015)
    • “Poetik səsləşmələr” (“Teatr” jurnalına əlavə, 2017)
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    309
    • "Seçilmiş əsərləri" (1-ci cild) (“MBM” nəşriyyatı, 2016)
    • "Seçilmiş əsərləri" (2-ci cild) (“MBM” nəşriyyatı, 2017)
    • “Kəhrəba”, (“MBM” nəşriyyatı, 2018)
    • “Qum saatı”, (“MBM” nəşriyyatı, 2018)
    • “NƏSR” (roman və povestlər) (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
    • “Ədəbiyyat və əbədiyyət” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
    • “Əlahəzrət söz” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
    • “AntiPoeziya” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
    • “Çardaqda zirzəmi” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
    • “Bir filosofun deyimləri” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
    • “Fəlsəfə işığında” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
    • “Sehrbaz” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
    • “Hekayələr” (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
    • Seşilmiş əsərləri (Pyeslər) (1-ci cild) (“Renessans-A” nəşriyyarı, 2019)
    Rusca kitabları:
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    310
    • «Мир без граnиц» (“Diplomat” nəşriyyatı, 1999)
    • «Морское кочевье» (“Araz” nəşriyyatı, 2008, 164 s.)
    • «Пьесы» (“Nurlan” nəşriyyatı, 2008, 560 s.)
    • «…Дверь» (“Nurlan” nəşriyyatı, 2008, 384 s. )
    • «Фируз Мустафа в переводе Шахло Касумовой» («МВМ» nəşriyyatı , 2011, 120 s.)
    • «Манекен» (“MBM” nəşriyyatı nəşriyyatı, 2009)
    • «День лошади» (“MBM” nəşriyyatı nəşriyyatı, 2009)
    • «Подвал на крыше» (“MBM” nəşriyyatı nəşriyyatı, 2011)
    • «Поэтические ассоциации» (“Teatr” jurnalına əlavə, 2017)
    • «Парадоксальные пьесы» (Приложение к журналу «Театр», 2019)
    • «ПРОЗА» (романы. повести. hассказы) (“Renessans-A”.2019)
    • «Чародей» (пьесы) (“Renessans-A”.2019)
    İngiliscə kitabları:
    • “A sea nomad” - (“Araz” nəşriyyatı, 2010)
    • “The Amber, a true friend”- (“Elm fondu”nun nəşri, 1997)
    Tərcüмə:
    • “Putin. Birinci şəxsdən” (“Diplomat” nəşриyyatı, 2000)
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    311
    • “Poeziya nümunələri” (Teatr jurnalına əlavə, 2012)
    Tərtib etdiyi kitablar:
    • «Сто тюркских этносов» (“Araz” nəşriyyatı, 2012)
    Rusiyada şap olunmuş kitabları:
    “Райский цветок" (“Cənnət çiçəyi”), Rusiya Federasiyası, Yekaterinburg,. 2018
    «Подвал на крыше» (“Çardaqda zirzəmi”), Rusiya Federasiyası, Yekaterinburg., 2018
    “Мир без границ” (“Sərhədsiz dünya”), Rusiya Federasiyası, Yekaterinburg,. 2018
    “Морское кочевье” (“Dəniz köçü”-rusca), Rusiya Federasiyası, Yekaterinburg,. 2018
    “Nomade Maritime” (“Dəniz köçü”-fransızca), Rusiya Federasiyası, Yekaterinburg,. 2018
    “A Sea Nomad” ((“Dəniz köçü”-ingiliscə), Rusiya Federasiyası, Yekaterinburg,. 2018
    “Дверь” (“Qapı”), Rusiya Federasiyası, Yekaterinburg,. 2018
    İranda çap olunmuş kitabları:
    “Çardaqda zirzəmi” (farsca) İran İR, Tehran, 2017
    “Marian çökəkliyi” (farsca) İran İR, Tehran, 2017
    “Dəniz köşü” “Sona nəşriyyatı İran İR, Tehran, 2020
    Özbəkistanda nəşr olunan kitab:
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    312
    “Dengiz kochmanchıları” (“Dəniz köçü”-özbəkcə) Özbəkistan Respublikası, Dashkənd.,”İstiqlol nuri”, 2018
    F.Mustafaya həsr olunmuş kitablar:
    • «Посвящается тебе, Фируз Мустафа» (toplu) (2012)
    • “Sənə həsr olunur, Firuz Mustafa” (toplu) (2012)
    • Sabir Bəşirov “Firuz Mustafa: idrakla hissin vəhdəti”. (Ədəbi portret-monoqrafiya) (2012)
    • Babək Qurbanov "Firuz Mustafanın yaradıcılığına baxış (Dörd bucaq)" (2012)
    Teatrlarda tаmаşаyа qоyulmuş əsərləri (pyеsləri):
    • “Аğıllı Аdаm” - Аzərbаycаn Dövlət Gənclər Теаtrı
    • “Qəfəs” - Аzərbаycаn Dövlət Gənclər Теаtrı
    • “Таbut” - Аzərbаycаn Dövlət Gənclər Теаtrı
    • “Vidа mаrşı” - Аzərbаycаn Dövlət Gənclər Теаtrı
    • “Qаrа qutu” - Аzərbаycаn Dövlət Gənclər Теаtrı
    • “Su pərisi” - Аzərbаycаn Dövlət Gənclər Теаtrı
    • “Мüqəvvа” - Nахçıvаn Dövlət Мusiqili Коmеdiyа Теаtrı
    • “Аğıllı Аdаm” - Şuşа Dövlət Мusiqili Коmеdiyа Tеаtrı
    • “Мusiqili məкtublаr”- Şuşа Dövlət Мusiqili Коmеdiyа Tеаtrı
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    313
    • “İlğım”- Lənkərаn Dövlət Drаm Tеаtrı
    • “Sеvməsən ölərəm”- Аğdаm Dövlət Drаm Tеаtrı
    • “Мüqəvvа”- «Yuğ» Dövlət Tеаtrı”
    • "Мüqəvvа"- Tədris Teatrı
    • “Musiqili məktublar”- Tədris Teatrı
    • “Ifritə”- Tədris Teatrı
    • “Əqrəb bürcü”- Tədris Teatrı
    • ”Аyı təbəssümü”- Füzuli Dövlət Drаm Tеаtrı
    • “Dəhliz” - Мingəçеvir Dövlət Drаm Tеаtrı
    • “Adsız”- Мingəçеvir Dövlət Drаm Tеаtrı
    • “Vida marşı”- Мingəçеvir Dövlət Drаm Tеаtrı
    • “Sənə sözüm vаr”- Qаzах Dövlət Drаm Tеаtrı
    • “Qаrışqа tələsi “- Qаzах Dövlət Drаm Tеаtrı
    • “Neytral zona” - Qаzах Dövlət Drаm Tеаtrı
    • “Аdsız”- İrəvаn Dövlət Drаm Tеаtrı
    • “Əqrəb bürcü”- Sumqаyıt Dövlət Drаm Tеаtrı
    • “Tələ” - Sumqаyıt Dövlət Drаm Tеаtrı
    • “Tıхаc”- Gəncə Dövlət Nizаmi Pоеziyа Tеаtrı
    • “Аdsız”- Gənc Tаmаşаçılаr Tеаtrı
    • ”Аyı təbəssümü”- Qusar Ləzgi Dövlət Dram teatrı
    • “Vidа mаrşı” - Gəncə Dövlət Drаm Tеаtrı
    • "Tıхаc”- Gəncə Dövlət Nizаmi Pоеziyа Tеаtrı
    • “Pələng ili”- Gənc Tаmаşаçılаr Tеаtrı
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    314
    Xarci ölkələrdə tаmаşаyа qоyulmuş əsərləri (pyеsləri)
    • “Мüqəvvа”- «Oda» Tеаtrı (Türkiyə Respublikası)
    • "Neytral zona" - Dərbənd Azərbaycan Dram teatrı (Rusiya Fedreasiyası)
    • “Sahibsiz adam” –Krımtatar Akademik Dövlət Musiqili Dram Teatrı
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    315
    MÜNDƏRİCAT:
    “АMAZONKA” və yахud Tаriхin o biri üzü
    03
    QARA QUTU
    s.82
    ƏQRƏB BÜRCÜ
    s.158
    İLĞIM
    s. 225
    Müəllif haqqında
    s.304
    Firuz Mustafanın əsərləri
    s.307
    Firuz Mustafa Əsərləri 4
    316
    Firuz MUSTAFA
    ƏSƏRLƏRİ
    40 cilddə
    Dördüncü
    PYESLƏR
    Redaktor: Aynurə Mustafayeva
    Bədii tərtibatçı: Aqşin Mustafayev
    Korrektor, yığıcı, dizayner: F. Mustafa
    Yığılmağa verilib: 02.02.2020
    Çapa imzalanıb: 09.07.2020
    ISBN 978-9952-37-245-8
    El.ünvan: firuz_52@mail/ru
    Tel.:+994 50 413 3572
    ©Firuz Mustafa.2020 səh.316
    "Teatr" jurnalının nəşri.2020
    Firuz MUSTAFA
    (Firuz Qədimalı oğlu Mustafayev)
    Bakı-2020

    • aprel 2026, Firuz M.

  • 16
Əsərlər 4 cild

Firuz Mustafa

Əsərləri 40 cilddə Pyeslər Dördüncü cild Bakı- 2020 Əsərləri 4 2 Əsərləri 40 cilddə Pyeslər 4-cü cild Isbn 978-9952-37-245-8......

Əsərləri. 3 cild

Firuz Mustafa

Əsərləri 40 cilddə Pyeslər Üçüncü cild Bakı- 2020 Əsərləri 3 2 Əsərləri 40 cilddə Pyeslər 3-cü cild Isbn 978-9952-37-245-8......

Xalq Təbabəti Yaşamaq sənəti Təbiətin resepti

Firuz Mustafa

Tərtibçi Xalq Təbabəti Yaşamaq sənəti Təbiətin resepti Isbn 978-9952-37-245-8 Bakı-2024 Tərtibçi Yaşamaq sənəti Xalq Təbabəti Təbiətin resepti Bakı.2024,səh.,300 4502020000 F--------------------2024 009......

Könlümün gül yüküsən

Dəhnəli Məmməd Hacızadə

Yadındamı ilk görüş? Novruz ərəfəsiydi. Şİrniyyat gətirmişdin. Sevinib uşaq kimi özümdən ixtiyarsız al yanağından öpdüm. Sənsə həyəcanlanıb özünü itirmişdin. Qollarım arasında bərk-bərk sıxmışdım səni. İlk......

2 cild

Firuz Mustafa

Əsərləri 40 cilddə Pyeslər İkinci cild Bakı- 2020 Oxuculara təqdim edilən coxcildliyin ikinci......

+1 cild

Firuz Mustafa

Əsərləri 40 cilddə Pyeslər Birinci cild Bakı- 2020 Əsərləri Pyeslər 1-ci cild 40 cilddə Isbn 978-9952-37-245-8 Oxuculara təqdim edilən coxcildliyin ilk......

Bayatılar

Dəhnəli Məmməd Hacızadə

Əzizim dostun olsun, Dost ol ki, dostun olsun. Allah dostunu dost tut, Allah da dostun olsun. Əzizim düz ilməni, Yaxama düz ilməni. Yarın eşqi tükənməz......

Şəkimin

Dəhnəli Məmməd Hacızadə

Sevinmişəm,qəmlənmişəm,küsmüşəm Girişində,çıxışında . Mən də,bir at oynadası biriydim, Enişində,yoxuşunda . Açdım güllü budaqlara gözümü, Bu torpaqdan aldım gücü,dözümü. Əzəl gündən tanımışam özümü, İlməsində,naxışında . Yol......

Gedək qapısını çırpıb dünyanın

Dəhnəli Məmməd Hacızadə

Ağası dığadır,dığası ağa, Quduz tək haqqını qarpıb dünyanın. Dözəsi halımız yoxdu sınağa, . Torpağa sevgi var ilıq nəfəsdə, İllərdir əsrlər qulağı səsdə.......

Yatmıram ipinə,sapına dünya

Dəhnəli Məmməd Hacızadə

Pulun üz döndərib düzgün adamdan, Dolur əyrilərin cibinə,dünya. Xəcalət çəkirəm yerinə sənin, Girirəm torpağın dibinə,dünya. Tikan da əyrinin,gül də əyrinin, Danışan”bir qarış dil”də əyrinin. Qızıl......