- Lev Tolstoy "İvan İliçin ölümü"
- Ceylan Mumoğlu
-
Rus yazıçısı, publisist və filosofu Lev Nikoloyeviç Tolstoy "İvan İliçin ölümü" povestini 1884-1886-cı illərdə yazıb. Roman Rollan Tolstoyun bioqrafiyasında qeyd edib ki, "Həqiqi sənət bütün insanların daxilindəki gerçək yaxşılığın məlumatının ifadəsidir." Buna bu təsbiti də əlavə edə bilərik: "Günəşin işığı yetməz, ürəyin işığı da gərəklidir."
Bir ədəbiyyatçı, bir düşüncə sahibi olmaqdan da uzağa gedərək Tolstoy həm də bir xəbərdaredici, öyrədici qayğısını buraxmayaraq oxucularına sevgi vasitəsilə müasirlərini düşünməyə, məsuliyyətə çağırmışdı.
"İvan İliçin ölümü" əsərində Tolstoy povestə İvan İliçin cənazəsi yanında rituallar verərək girmiş; sonra geri qayıdaraq qəhrəmanının həyatını izləmişdi. Oxucunun diqqətini qəhrəmanın ölüb-ölməyəcəyi marağından alıb bütün düşüncə enerjisini birbaşa ölüm üzərinə cəmləyən bir üsul seçib.
Əsərin süjet xətti belədir ki, İvan İliç məhkəmədə hakim işləyir. Sakit, qayğısız ömür yaşayır. Bu ahəstə güzəranı arabir xanımı ilə olan toqquşmalar korlamasa, o özünü daha da xoşbəxt hiss edə bilər.
İvan İliç düşünür ki, insan məhz onun kimi yaşamalıdır: iş, ev, qayğısız ailə və s. Belə rahat günlərin birində çarəsi olmayan, sağalmaz bir xəstəlik onun başının üstünü alır. İvan İliç əvvəllər bu xəstəliyi ötəri hesab edib əhəmiyyət vermək istəməsə də, sonrakı vaxtlarda xəstəlik özünün əsl sifətini göstərir və İvan İliç tədricən yatağa məhkum olur. Həmin xəstəlik müddətində özü ilə yetərincə tək qalmağa məcbur olan qəhrəman ətrafında baş verənləri daha aydın görüb dərk edə bilir.
Əvvəllər xəstəliyini, daha sonralar isə tezliklə öləcəyini ailə üzvlərinin ondan naşılıqla gizlətmələri, insanların ikiüzlülüyünün verdiyi əzablar xəstəliyi ilə bərabər İvan İliçi əldən salır. O, evindəki insanların onu yalnız çay, yemək və başqa fiziki ehtiyacları olduğu zaman xatırladıqlarını görür. Xanımının ona riyakar, saxta məhəbbəti onu xəstəliklə bərabər məhv edir.
O, duyur ki, xəstəliyin onu ölümə hər gün bir az daha yaxınlaşdırması ən yaxın adamlarının belə gündəlik həyatlarına təsir etmir. Hətta onun daha tez ölməsini arzuladıqlarını hər kəsin gözlərindən, baxışlarından anlayır. Həyat davam edir və hamı öz ömrünü sevinclə yaşamaq istəyir.
Boş zamanlarında İvan İliç özünün yaşadığı ömürə nəzər salır. Uşaqlıq çağlarındakı xoşbəxt günlərini, universitet illərindəki bir neçə gözəl arzularını saymasa, həyatının mənasız, boz rəngdən ibarət olduğunu anlayır. Uzun müddət davam edən mənəvi və cismani ağrılardan sonra bütün ölümlülər kimi İvan İliç də ölür.
Əsərin son bölməsində diqqətimi çəkən bir məqam oldu. Tolstoy qəhrəmanın dilindən ölümün son anını təsvir edərkən ustalıqla ruhun bədəndən ayrılması hadisəsini qeyd edib. Ruh bədəndən ayrılarkən İvan İliçin əvvəlki qorxuları geridə qaldı, özünü xoşbəxt hiss etdi və ölünün başı üzərində qalanlar üçün isə bu proses hələ 2 saat davam etdi. Boğazdan xırıltıların gəlməsi, bədən əzələlərinin gərilməsi və getdikcə bu halın yavaşlaması və sonda fiziki bədənin ölməsi. Bu təsvir mənə artıq tanış olduğum və haqqında yazdığım ÖYT hadisəsini xatırlatdı. Ölümə Yaxın Təcrübə
Əsərdən bəzi qeydlər
Bu saat veclərinə deyil, amma onlar da mənim kimi öləcəklər. Gicbəsərlər. Mən qabağa düşmüşəm, amma növbə onlara da çatacaq. Qanmaz heyvanlar!
***
Əvvəllər onu ölüm haqda fikirləşməyə qoymayan, buna imkan verməyən düşüncə tərzinə qayıtmağa çalışırdı. Amma qəribəydi, əvvəllər ölüm fikrinin qabağını alan, onu gizlədən, məhv eləyən nə vardırsa, heç biri indi o cür təsir eləyə bilmirdi.
***
Xəstəliyinin üçüncü ayında necə oldusa, nəzərə çarpmadan addım-addım, yavaş-yavaş iş gəlib o yerə çatdı ki, arvadı da, qızı da, oğlu da, nökər-naib də, tanışları da, həkimlər də, başlıcası isə özü də artıq başa düşdü ki, hamı onunla yalnız bir şeyə görə maraqlanır: öz yerini nə vaxt boşaldır, camaata verdiyi bu əziyyət haçan başa çatacaq və öz canı işgəncədən nə vaxt qurtaracaq.
- 273
oktyabr 2017, Ceylan M.
Firuz Mustafa
Payız Süvarisi (kinossenari) Ən adi günlərin birində Paris şəhərində, lap dəqiq desək, Parisin cənubundakı Monparns məhəlləsində yaşayan iş adamı Jüsten Bursenin başına çox......
زائـــور اوستاج
Bilməsin Qoy xəbər tutmasın sevgilim məndən, Nə qərara gəldiyimi bilməsin. Günorta demədən, gecə demədən, Gözyaşımı sildiyimi bilməsin. *** Qırıldı ümidlər, düşdümü suya?! Az qalsın sevincdən......
Firuz Mustafa
Firuz Mustаfа zülmətə аçılаn Qаpı sаnкi həmin аnlаrdа tanrının göz yаşlаrı ilə islаnmış qurbаnlаrı qəbul еtməкdən yоrulmuşdu (каntаtа. rоmаn.) …Qapı… Müəllıfdən “...Qаpı...” 1986-88-ci illərdə qələmə......
Firuz Mustafa
Firuz Mustafanın “Cənnət çiçəyi” romanındakı hadisələr real və irreal zamanların çarpazlaşdığı məkanda baş verir.......
Tural İsmayılov
Adam hər axşam evə qayıdanda əvvəlcə işığı yandırmırdı. Qaranlıqda bir neçə dəqiqə oturur, pəncərədən küçəyə baxırdı. Küçə işıqları qarşıdakı binaların divarlarına düşür, insanların kölgələri bir-birinin......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Onbir il bir sinifdə bir güldük,bir ağladıq. Neçə nurlu sabaha arzu-xəyal bağladıq. Yaddan çıxmır nə məktəb, nə sinif yoldaşları, Ağ məzərli qızların göyərçin baxışları. Məktəblə......
Firuz Mustafa
Ədəbiyyat. Ədəbi şəxsiyyətlər. Bakı-2023 Sizə təqdim olunan kitabda Firuz Mustafanın ədəbiyyat və ədəbi şəxsiyyətlər......
Firuz Mustafa
Sаbır Bəşırоv (fəlsəfə doktoru) : Idrakla Hissin Vəhdəti Ədəbi portret Bakı “Araz”-2012 Elmi redaktor: Bədirxan Əhmədov Redaktor: Lalə Musaqızı Sabir Bəşirov : İdrakla......
Firuz Mustafa
Qeydlər Etüdlər Bakı-2027 Təqdim edilən kitabda Firuz Mustafanın müxtəlif vaxtlarda qələmə aldığı çaparaq qeydlər, gündəliklərdən......
Firuz Mustafa
Посвящается тебе, Фируз МУСТАФА ...................................................................................... Sənə həsr olunur, В книге, представленной вниманию читателей, собраны образчики поэзии, т.е. стихи посвященные Фирузу Мустафу. Среди авторов......