- Çexov - "Albalı bağı"
- Ceylan Mumoğlu
-
A. P. Çexov rus ədəbiyyatının görkəmli simalarından biri olmaqla yanaşı, həm də dünya ədəbiyyatında özünə məxsus üsulu, dramaturgiyası olan böyük yazıçıdır. Lev Tolstoy Çexov haqqında yazmışdı ki, o bənzərsiz rəssam idi... həyatın rəssamı idi.
Çexovun Rusiyada təhkimçilik hüququnun ləğvindən sonra iki əsrin qovşağında kəskin dəyişən siyasi-ictimai hadisələr ərəfəsində və özünün ölüm ayağında yazdığı "Albalı bağı" pyesi onun dram əsərlərinin zirvəsi sayılır.
Kapitalist istehsal üsulunun formalaşdığı, sənayenin təmərküzləşdiyii, texniki tərəqqinin inkişaf etdiyi; teleqrafın, dəmir yolunun insan həyatına daxil olub onu fəallaşdırdığı, bazar iqtisadiyyatının çiçəkləndiyi bir zamanda müəllifin yazdığı "Albalı bağı" pyesi dövrün portretini yarada bilmişdir.
"Albalı bağı" günümüzdə hələ də müxtəlif ölkələrdə, fərqli dillərdə teatr kollektivləri tərəfindən səhnələşdirilib, tamaşaya qoyulur, maraqla izlənir və əsərin bu qədər müvəffəqiyyət qazanmasının sirrini araşdırmaq qərarına gəldim.
Pyesi oxudum. Əvvəlcə qeyd edim ki, pyesin yaranma tarixi hələ Taqanroqda başlamışdı, yazıçının atası borclar üzündən nəsil evini satmağa məcbur olanda, bu hadisə Çexovun hafizəsində iz buraxmışdır. Pyesin adı Rusiyanı simvollaşdırır, "Albalı bağı" obrazı zadəgan Rusiyasıdır, onun köməyi ilə Çexov gələcək dəyişiklikləri qabaqcadan göstərməyə çalışmışdır.
"Albalı bağı" pyesində hadisələr Lyubov Andreyevna Ranevskayanın malikənəsində baş verir. Pyesdə 16 obraz iştirak edir. Hadisə Ranevskaya-Qaev bacı-qardaşının başına gəlir. Onlar köhnə dövrün mahiyyətinin daşıyıcılarıdırlar, keçmiş xatirələrlə yaşayırlar. Yeni dövrün mahiyyətini daşıyan, gündən-günə varlanan tacir Lopaxin get-gedə kasıblaşan zadəgan ailəsini borclardan xilas etmək üçün albalı bağının satılması layihəsini təklif edir. Bu təkliflə ailəyə yaxınlaşmaqda olan təhlükə, bağın satılması dramı yaşanır. Pyesin qəhrəmanları arasında nə qədər emosional hallar, nostalgiya yaşansa da, sonda albalı bağı satılır və ağaclar köklərindən kəsilir.
Çexovun özünün komediya, başqa yazıçıların tragikomediya adlandırdıqları bu pyes paradoks xüsusiyyət daşımaqdadır. Lyubov Andreyevna Ranevskayanın füsunkar hesab etdiyi albalı bağı olmadan həyatın mümkünsüzlüyü, gələcəyin islahatçısı Lopaxinin isə bu yerlərdən gəlir əldə etmək kimi ümid verən planları bir-biri ilə paradoks təşkil edir. Ümumiyyətlə, pyesdə köhnə dövrlə yeni dövrün qarşıdurması da paradoks üzərində qurulub. Burada müəllifin Rusiyanın keçmişi, indiki zamanı və gələcəyə olan münasibəti ifadə olunub. Keçmiçdəki qüsurları, indiki zamanın yırtıcı xislətini göstərərək, müəllif işıqlı gələcəyə ümid edir.
Əsərdəki problematika.
1. "Albalı bağı" pyesində insan xoşbəxtliyi problemi qəhrəmanların bütün talelərində görünür.
Məsələn, Ranevskaya bu bağda nə qədər bədbəxtliklər yaşasa da, yenidən buraya qayıtmasından şaddır. O öz istiliyi ilə evi doldurur, doğma yerləri yada salır, xiffət çəkir. Onu borclar, malikanənin satışı, qızının mirası maraqlandırmır, o unudulmuş və yenidən xatırlanmış təəssüratlarla xoşbəxtdir. Amma budur, bağ satılır, veksellər söndürülüb, Lapoxin onun sakit olması barədə danışsa da, könlündə həyəcanlıdır və bu həyəcan getdikcə artır. Azad olmaq yerinə məyusluq gəlir. Beləliklə, biri üçün xoşbəxtlik olan şey - başqası üçün bədbəxtlikdir və bütün insanlar onun mahiyyətini fərqli şəkildə anlayırlar, buna görə də onların birlikdə olub, bir-birilərinə kömək etməsi çox çətindir.
2. Yaddaşın qorunması problemi Çexovu narahat edirdi. İndiki zaman insanları quberniyanın qüruru olan şeyləri məhv edirdilər, zadəgan evləri, tarixi tikintilər diqqətsizlikdən dağıdılırdı, yox olurdu.
3. Ekologiya problemi. Müəllif pyesdə təkcə albalı bağının tarixi dəyərini qeyd etməklə kifayətlənmir, eyni zamanda onun təbii gözəlliyini, quberniya üçün əhəmiyyətini də vurğulayır. Təbiətə münasibət, insana münasibət qədər ehtiyatlı olmalıdır, əks halda biz sevdiyimiz evdən məhrum olacayıq.
4. Valideyn-uşaq münasibəti. Ranevskya ilə qızı Anya arasında münasibətlər.
5. Vətənə sevgi problemi, daha doğrusu onun yoxluğu əsərdə izlənir.
6. Yalqızlıq problemi hər qəhrəmanı parçalayır. Ranevskayanı sevgilisi aldadıb atıb, Lopaxin Varya ilə münasibətləri qaydaya sala bilmir, Qaev - təbiətcə eqoistdir, Pyotr və Anna yenicə yaxınlaşmağa başlamışdılar ki, bunun heç də yaxınlaşma olmadığının fərqinə varırlar.
7. Həyatın mənasının axtarılması problemi
Obrazların sistemi
Pyesdə qəhrəmanlar yaxşı və pis olaraq ayrılmayıblar, amma personajların çoxşaxəli sistemi var. Obrazları aşağıdakı kimi bölürlər:
- Keçmişin qəhrəmanları (Ranevskaya, Qayev, Firs). Onlar öz həyatında heç nə dəyişdirməyi arzu etmirlər.
- İndiki zamanın qəhrəmanı (Lopaxin). Lopaxin sadə adamdır, əməyi sayəsində varlanıb, malikanə alıb və dayanmaq fikrində deyil.
- Gələcəyin qəhrəmanları (Trafimov, Anya) - ən yüksək xoşbəxtlik və ən yüksək həqiqət haqqında arzu edən gənc nəsil.
Belə. "Albalı bağı" ilə yaxından tanış olmaq və Çexov dünyası ilə yenidən görüşməkdən böyük zövq aldım.
Yazının əvvəlində Çexov haqqında Tolstoyun fikrini sitat gətirmişdim. Yenə onun sitatı ilə tamamlayıram. "Əgər Çexovun hekayələri qalmaqla, bütün rus ədəbiyyatı təsadüf nəticəsində yoxa çıxsaydı, onlar rus həyatı barədə dünya xalqlarında təsəvvür yaratmaq üçün kifayət edərdi".
- 1695
dekabr 2017, Ceylan M.
Tural İsmayılov
Gecənin sükutu mürəkkəb qurumamış vərəqlərimin üzərinə ağır bir duman kimi çökürdü. Pəncərənin önündə dayanıb, uzaqda, qaranlığın içində batan şəhərin işıqlarına baxırdım. Masamın üzərində on birinci......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Göydə ay,ulduzlar yerdə sən və mən, Bir onlar oyaqdır, bir də, sən və mən. Qapılıb gecələr xoş xəyallara, Onlar bizə baxar, biz də onlara. Qalardı......
Tural İsmayılov
Atam deyirdi ki, dünyanı görmək üçün göz lazımdır, mən isə indi buna şübhə edirəm. O kitabı – vərəqləri künclərindən didilmiş, cildi günəşdən solmuş o qəribə......
زائـــور اوستاج
Zenitdəki Zenitçi (oçerk) Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq salnaməsi yüz illər boyu Vətən uğrunda canından keçən igid oğulların adı ilə zəngin olmuşdur. Bu qəhrəmanlar yalnız bir ailənin......
زائـــور اوستاج
Röportaj Editör Girişi Dr.profesor Zakir Kaya, Türkiye merkezli araştırmacı gazeteci, yazar olarak medya, yayıncılık ve edebiyat......
زائـــور اوستاج
Müsahibə Mətni Müasir mediada sürət, görünürlük və rəqəmsal intensivlik artdıqca, məzmun istehsalının keyfiyyəti və......
زائـــور اوستاج
Mən “Sizin yanınızda oturmaq istəyirəm” … (Qəndab – Ara-sor məni) Hər gün oyananda səhər mehində, Sübhün şəfəqində, danındayam mən. Telinin cığasın pozan küləyəm, Hər zaman......
زائـــور اوستاج
Aşiq Gecələr (Qəndab – Aşiq gecələr) O zülmət gecənə şam olum, gülüm, O gül cəmalına aşiq gecələr! “İşıldaquş”ların işığı vecsiz, Əriyən mumlara aşiq gecələr! Pərvanə......
زائـــور اوستاج
Abşeron-Xızı Regional Təhsil İdarəsi müdiri hörmətli Ilhamə xanım Abdullayevanın dəstəyi ilə Xırdalan şəhər 8 nömrəli tam orta ümumtəhsil......
Şümşəd Hüseynova
Sonra bir gün darıxarsan, bilməzsən niyəsini... Sadəcə darıxarsan. Bilərsən, gözü gözünə dəyməz, amma darıxarsan... da insana xas deyilmi? Nə o gözlər, nə o əllər......