- Çexov - "Albalı bağı"
- Ceylan Mumoğlu
-
A. P. Çexov rus ədəbiyyatının görkəmli simalarından biri olmaqla yanaşı, həm də dünya ədəbiyyatında özünə məxsus üsulu, dramaturgiyası olan böyük yazıçıdır. Lev Tolstoy Çexov haqqında yazmışdı ki, o bənzərsiz rəssam idi... həyatın rəssamı idi.
Çexovun Rusiyada təhkimçilik hüququnun ləğvindən sonra iki əsrin qovşağında kəskin dəyişən siyasi-ictimai hadisələr ərəfəsində və özünün ölüm ayağında yazdığı "Albalı bağı" pyesi onun dram əsərlərinin zirvəsi sayılır.
Kapitalist istehsal üsulunun formalaşdığı, sənayenin təmərküzləşdiyii, texniki tərəqqinin inkişaf etdiyi; teleqrafın, dəmir yolunun insan həyatına daxil olub onu fəallaşdırdığı, bazar iqtisadiyyatının çiçəkləndiyi bir zamanda müəllifin yazdığı "Albalı bağı" pyesi dövrün portretini yarada bilmişdir.
"Albalı bağı" günümüzdə hələ də müxtəlif ölkələrdə, fərqli dillərdə teatr kollektivləri tərəfindən səhnələşdirilib, tamaşaya qoyulur, maraqla izlənir və əsərin bu qədər müvəffəqiyyət qazanmasının sirrini araşdırmaq qərarına gəldim.
Pyesi oxudum. Əvvəlcə qeyd edim ki, pyesin yaranma tarixi hələ Taqanroqda başlamışdı, yazıçının atası borclar üzündən nəsil evini satmağa məcbur olanda, bu hadisə Çexovun hafizəsində iz buraxmışdır. Pyesin adı Rusiyanı simvollaşdırır, "Albalı bağı" obrazı zadəgan Rusiyasıdır, onun köməyi ilə Çexov gələcək dəyişiklikləri qabaqcadan göstərməyə çalışmışdır.
"Albalı bağı" pyesində hadisələr Lyubov Andreyevna Ranevskayanın malikənəsində baş verir. Pyesdə 16 obraz iştirak edir. Hadisə Ranevskaya-Qaev bacı-qardaşının başına gəlir. Onlar köhnə dövrün mahiyyətinin daşıyıcılarıdırlar, keçmiş xatirələrlə yaşayırlar. Yeni dövrün mahiyyətini daşıyan, gündən-günə varlanan tacir Lopaxin get-gedə kasıblaşan zadəgan ailəsini borclardan xilas etmək üçün albalı bağının satılması layihəsini təklif edir. Bu təkliflə ailəyə yaxınlaşmaqda olan təhlükə, bağın satılması dramı yaşanır. Pyesin qəhrəmanları arasında nə qədər emosional hallar, nostalgiya yaşansa da, sonda albalı bağı satılır və ağaclar köklərindən kəsilir.
Çexovun özünün komediya, başqa yazıçıların tragikomediya adlandırdıqları bu pyes paradoks xüsusiyyət daşımaqdadır. Lyubov Andreyevna Ranevskayanın füsunkar hesab etdiyi albalı bağı olmadan həyatın mümkünsüzlüyü, gələcəyin islahatçısı Lopaxinin isə bu yerlərdən gəlir əldə etmək kimi ümid verən planları bir-biri ilə paradoks təşkil edir. Ümumiyyətlə, pyesdə köhnə dövrlə yeni dövrün qarşıdurması da paradoks üzərində qurulub. Burada müəllifin Rusiyanın keçmişi, indiki zamanı və gələcəyə olan münasibəti ifadə olunub. Keçmiçdəki qüsurları, indiki zamanın yırtıcı xislətini göstərərək, müəllif işıqlı gələcəyə ümid edir.
Əsərdəki problematika.
1. "Albalı bağı" pyesində insan xoşbəxtliyi problemi qəhrəmanların bütün talelərində görünür.
Məsələn, Ranevskaya bu bağda nə qədər bədbəxtliklər yaşasa da, yenidən buraya qayıtmasından şaddır. O öz istiliyi ilə evi doldurur, doğma yerləri yada salır, xiffət çəkir. Onu borclar, malikanənin satışı, qızının mirası maraqlandırmır, o unudulmuş və yenidən xatırlanmış təəssüratlarla xoşbəxtdir. Amma budur, bağ satılır, veksellər söndürülüb, Lapoxin onun sakit olması barədə danışsa da, könlündə həyəcanlıdır və bu həyəcan getdikcə artır. Azad olmaq yerinə məyusluq gəlir. Beləliklə, biri üçün xoşbəxtlik olan şey - başqası üçün bədbəxtlikdir və bütün insanlar onun mahiyyətini fərqli şəkildə anlayırlar, buna görə də onların birlikdə olub, bir-birilərinə kömək etməsi çox çətindir.
2. Yaddaşın qorunması problemi Çexovu narahat edirdi. İndiki zaman insanları quberniyanın qüruru olan şeyləri məhv edirdilər, zadəgan evləri, tarixi tikintilər diqqətsizlikdən dağıdılırdı, yox olurdu.
3. Ekologiya problemi. Müəllif pyesdə təkcə albalı bağının tarixi dəyərini qeyd etməklə kifayətlənmir, eyni zamanda onun təbii gözəlliyini, quberniya üçün əhəmiyyətini də vurğulayır. Təbiətə münasibət, insana münasibət qədər ehtiyatlı olmalıdır, əks halda biz sevdiyimiz evdən məhrum olacayıq.
4. Valideyn-uşaq münasibəti. Ranevskya ilə qızı Anya arasında münasibətlər.
5. Vətənə sevgi problemi, daha doğrusu onun yoxluğu əsərdə izlənir.
6. Yalqızlıq problemi hər qəhrəmanı parçalayır. Ranevskayanı sevgilisi aldadıb atıb, Lopaxin Varya ilə münasibətləri qaydaya sala bilmir, Qaev - təbiətcə eqoistdir, Pyotr və Anna yenicə yaxınlaşmağa başlamışdılar ki, bunun heç də yaxınlaşma olmadığının fərqinə varırlar.
7. Həyatın mənasının axtarılması problemi
Obrazların sistemi
Pyesdə qəhrəmanlar yaxşı və pis olaraq ayrılmayıblar, amma personajların çoxşaxəli sistemi var. Obrazları aşağıdakı kimi bölürlər:
- Keçmişin qəhrəmanları (Ranevskaya, Qayev, Firs). Onlar öz həyatında heç nə dəyişdirməyi arzu etmirlər.
- İndiki zamanın qəhrəmanı (Lopaxin). Lopaxin sadə adamdır, əməyi sayəsində varlanıb, malikanə alıb və dayanmaq fikrində deyil.
- Gələcəyin qəhrəmanları (Trafimov, Anya) - ən yüksək xoşbəxtlik və ən yüksək həqiqət haqqında arzu edən gənc nəsil.
Belə. "Albalı bağı" ilə yaxından tanış olmaq və Çexov dünyası ilə yenidən görüşməkdən böyük zövq aldım.
Yazının əvvəlində Çexov haqqında Tolstoyun fikrini sitat gətirmişdim. Yenə onun sitatı ilə tamamlayıram. "Əgər Çexovun hekayələri qalmaqla, bütün rus ədəbiyyatı təsadüf nəticəsində yoxa çıxsaydı, onlar rus həyatı barədə dünya xalqlarında təsəvvür yaratmaq üçün kifayət edərdi".
- 1782
dekabr 2017, Ceylan M.
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Mənə sevgin yetər,daha nə dərdim. Sevməsən dünyadan nakam gedərdim. Sənlə payız ömrün gülünü dərdim, . Həmişə sən mənim yanımda oldun.......
زائـــور اوستاج
Yüz Doqquzuncu Yazı Müharibə Mövzusuna Fərqli Baxış () Salam olsun çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu Azərbaycan ordusunun döyüş......
Tural İsmayılov
Mən səni ilk dəfə 2038-ci ilin noyabrında, yağışlı bir çərşənbə axşamı görmüşdüm. Amma yaddaş mühəndisləri deyirlər ki, 2038-ci ildə noyabr ayı cəmi üç gün çəkib,......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Yanağın almadır,dodağın püstə, Badam gözlərinin giləsi göyəm. Uyuyub qalasan qollarım üstə, Sabah oyananda günaydın deyəm. Bir iynə yarpaqdır kipriyin,qaşın, Olmasın qəlbində sevgi təlaşın. Dəniztək gözlərin,dərya......
Tural İsmayılov
Bakının iyun istisi köhnə binanın daş divarlarına elə hopmuşdu ki, mənzil nəfəs almırdı. 74 yaşlı Tofiq müəllim pəncərənin önündə oturub eyvandakı solğun sardinyalarına baxırdı. Həyat......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Dağ yol alar Məhəmmədə O gəlməsə dağ tərəfə. Cani-dildən etmək gərək, Təvəkkülü Haqq tərəfə. Nahaq salma qəlbə yara, Haqdadır hər dərdə çara. Talelərin rəngi qara,......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Lövhi-məhfuzda bizi uyaran Rəbbimiz var. Qopacaq Vaqiəni anladır açıq-aşkar. Dönə-dönə buyurur Axirətim var deyə, bəlkə biri "kor" deyə, bəlkə biri "kar" deyə. Buyurur diqqət edin......
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
güzgülənəm mavi dəniz gözlərində, Sən də, payız günəşitək şölələnib,bərq vurasan. Bitdim artıq bu həsrətin qor-qor olmuş közlərində, Baxışınla içimdəki boşluqları doldurasan.. Bəlkə......
زائـــور اوستاج
Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Milli Qəhrəman Arif Hüseynzadə adına 20 nömrəli məktəb-liseyin 11 “B” sinfi üçün bu gün təkcə bir tədris ilinin deyil, bütöv bir......
Ceyhun Fikrət
Bəzən insanın etdiyi səhvlər illər keçsə də onu tərk etmir. Nə qədər unutmağa çalışsan da, keçmiş bir kölgə kimi arxanca gəlir. Xatirələr səni özün də......